საქმე №ას-771-732-2013 31 იანვარი, 2014 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ს-ე“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ხ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პარტნიორთა კრების ოქმების ბათილად ცნობა და დივიდენდის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ხ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს-ეს“ მიმართ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი: 1) შპს „ს-ეს” 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების N7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე; 2) შპს „ს-ეს” 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების N1 ოქმი; 3) შპს „ს-ეს” 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების N2 ოქმი; 4) შპს ს-ეს 2010 წლის წესდება; 5) დაეკისროს მოპასუხე მხარეს მისთვის 2011 წლის დივიდენდის ანაზღაურება.

სარჩელის მიხედვით, 2011 წლის 9 ივლისს მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის N7 პარტნიორთა კრების ოქმის შესახებ, რომლის თანახმადაც იგი გაირიცხა პარტნიორთა რიგებიდან. 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების ოქმით, შპს-დან გარიცხვის შემდგომ, ც. მ-ემ მიისაკუთრა მისი კუთვნილი წილი საზოგადოებაში, ხოლო 2012 წლის 12 თებერვლის კრების ოქმით კი, 30 %-ი გადაუნაწილა შ. ბ-ს და შპს-ს წესდებაში შეიტანა ცვლილებები. ც. მ-ემ არაერთგზის მიმართა ამის შემდეგ სამეწარმეო რეესტრს შპს „ს-ი“ ცვლილებების გატარების შესახებ, რასაც შესაბამისი შედეგი არ მოყოლია და დღესაც საზოგადოებაში 25 % წილის მფლობელად ირიცხება.

მოსარჩელე მხარის განმარტებით დარღვეულია მისი კანონიერი უფლებები, ვინაიდან გასაჩივრებილი შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრების ოქმებით უკანონოდ შეილახა მისი უფლებები, რის გამოც მიაჩნია, რომ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის N7 პარტნიორთა კრების ოქმი, 2010 წლის 4 იანვრის N1 პარტნიორთა კრების ოქმი, 2010 წლის 12 თებერვლის N2 პარტნიორთა კრების ოქმი და შპს „ს-ეს“ 2010 წლის წესდება. ასევე, მოპასუხე მხარეს უნდა დაეკისროს მის სასარგებლოდ 2011 წლის დივიდენდის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში მიუთითა, რომ 2009 წლის 25 სექტემბერს დანიშნული იყო შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრება, რომელზეც მოწვეული იყო შპს-ს პარტნიორი დ. ხ-ე. პარტნიორთა კრებაზე დ. ხ-ე არ გამოცხადდა. მიუხედავად იმისა, რომ დამოუკიდებლად შეეძლო მიეღო გადაწყვეტილება, კრება გადადო 2009 წლის 5 ოქტომბერს, რაზეც შესაბამისი შეტყობინება გაუგზავნა მოსარჩელე მხარეს 2009 წლის 25 სექტემბრის კრების ოქმთან ერთად. საფოსტო გზავნილი ჩაბარდა დ. ხ-ის მეუღლეს - ფ. ქ-ეს, რომელიც ამავდროულად იყო უფლებამოსილი პირი. 2009 წლის 5 ოქტომბერს, პარტნიორთა კრებაზე დ. ხ-ე კვლავ არ გამოცხადდა. აღნიშნული ფაქტის შემდეგ მიიღო გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ, რის მიზეზსაც წარმოადგენდა მოსარჩელის საქმიანობა, კერძოდ, დ. ხ-ე დაკავებული იყო შპს „ს-ის“ ზიანის მიყენების მცდელობებით და სხვადასხვა უკანონო საქმიანობით. პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის ერთ-ერთი მიზეზი იყო საწესდებო კაპიტალის შეუვსებლობა. 2009 წლის 5 ოქტომბრის კრების ოქმი იმავე დღეს გაუგზავნა დ. ხ-ეს და 2009 წლის 7 ოქტომბერს ჩაბარდა მის მეუღლეს. 2011 წლის 12 მარტს მოსარჩელე მხარეს კიდევ ერთხელ აცნობა შპს „ს-ეს“ რიგებიდან გარიცხვის შესახებ, ხოლო 2011 წლის 29 ივნისს წილის კომპენსაციის სახით გადასცა 13 811 ლარი. დ. ხ-ეს შეეძლო გაესაჩივრებინა პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება მისი შპს „ს-ეს“ რიგებიდან გარიცხვის შესახებ, თუმცა კანონით დადაგენილ ორ თვის ან უკიდურეს შემთხვევაში ერთი წლის განმავლობაში ამ უფლებით არ ისარგებლა. აღნიშული ფაქტის გამო გაუშვა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული გასაჩივრების ვადა, და მისი მოთხოვნა 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების ოქმის გაუქმების შესახებ არის ხანდაზმული. იმის გამო, რომ ხანდაზმულობის გამო არ არსებობს პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის შესახებ კრების ოქმის გაუქმების საფუძველი, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სხვა კრების ოქმების, თუ წესდების ბათილობის საფუძველი.

რაც შეეხება დივიდენდის მოთხოვნის უფლებას, მოპასუხის განმარტებით, დ. ხ-ე აღარ წარმოადგენს შპს „ს-ეს“ პარტნიორს და მას 2011 წლის დივიდენდის მოთხოვნის უფლებაც აღარ გააჩნია, თუმცა პარტნიორი რომც იყოს აღნიშნული გარემოება არ წარმოშობს ავტომატურად დივიდენდის მოთხოვნის უფლებას, ვინაიდან „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 პრიმა მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად წლიურ შედეგებს ამტკიცებს კრება. საზოგადოებას შესაძლებელია დარჩეს წლიური მოგება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მოგება აუცილებლად დივიდენდის სახით უნდა განაწილდეს. პარტნიორთა კრება უმრავლესობით წყვეტს იმ საკითხს საერთოდ გაანაწილოს თუ არა დივიდენდები და თუ გაანაწილებს, ისევ კრების გადასაწყვეტია, რა თანხა განაწილდება დივიდენდად.

მოპასუხეს მიაჩნია, რომ სარჩელი უსაფუძლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას მოსარჩელე მხარემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი: 1) შპს ”ს-ეს” 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების N7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე; 2) შპს „ს-ეს“ 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების N1 ოქმი; 3) შპს ”ს-ეს” 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების N2 ოქმი; 4) დაეკისროს მოპასუხე მხარეს მისთვის 2011 წლის დივიდენდის ანაზღაურება.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი შპს ”ს-ეს” 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების N7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ს-ეს” 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების N1 ოქმი; ბათილად იქნა ცნობილი შპს ”ს-ეს” 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების N2 ოქმი; შპს „ს-ეს” დ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2011 წლის დივიდენდის - 58 300 ლარის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე მხარემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინებით შპს „ს-ეს“ დირექტორის ც. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ზესტაფონის რაიონის ადგილობრივ მმართველობის გამგეობის 1992 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა მცირე საწარმო „ს-ე“, რომლის დირექტორად აირჩიეს დ. ხ-ე. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 15 ოქტომბრის დადგენილებით მცირე საწარმო „ს-ე“ გადაკეთდა შპს „ს-ედ“, საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 2000 ლარით და მისი დამფუძნებელი პარტნიორები იყვნენ დ. ხ-ე და ა. მ-ე. ც. მ-ე საწარმოს პარტნიორი გახდა 2001 წელს, ა. მ-ის საწარმოს პარტნიორობიდან გასვლის და მისთვის მისი წილის გადაცემის შემდგომ. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 აპრილის დადგენილების მიხედვით საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 2000 ლარს, რაც წარდგენილი იყო არაფულადი შენატანით. შპს „ს-ეს“ წესდებაში, რომელიც 2006 წლის რედაქციითაა რეგისტრირებული სამეწარმეო რეესტრში, საწარმოს კაპიტალი კვლავ განსაზღვრულია 2000 ლარით, წესდება უშვებს საწესდებო კაპიტალის გაზრდის ან შემცირების შესაძლებლობას, მაგრამ არ ითვალისწინებს არანაირ დათქმას პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის თაობაზე.

შპს „ს-ეს“ დირექტორმა ც. მ-ემ 2009 წლის 25 სექტემბერს წერილით აცნობა დ. ხ-ეს, რომ 2009 წლის 5 ოქტომბერს, დღის 12 საათზე შპს „ს-ეს“ ოფისში დანიშნული იყო პარტნიორთა კრება. წერილი ჩაბარდა ფ. ქ-ეს 1 ოქტომბერს.

შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმის თანახმად შპს „ს-ეს“ პარტნიორი, 25% წილის მესაკუთრე დ. ხ-ე კრების ოქმში დაფიქსირებული მიზეზებისა და საწესდებო კაპიტალის შეუვსებლობისათვის გაირიცხა შპს „ს-ან“, როგორც პარტნიორი და წილის მესაკუთრე.

კრების ოქმში მითითებულია, რომ დ. ხ-ე გაფრთხილებული იყო დაზღვეული წერილით სხდომის დროისა და ადგილის თაობაზე და იგი არ გამოცხადდა. დ. ხ-ე მოქმედებდა საწარმოს საზიანოდ, გასცემდა საწარმოს საიდუმლოებებს, უკავშირდებოდა საწარმოსთან მოდავე მხარეებს, რის გამოც პარტნიორთა თანამშრომლობა შეუძლებელი იყო. დ. ხ-ემ არ შეავსო საწესდებო კაპიტალი, რაზეც იგი გაფრთხილდა არაერთხელ და ეს იყო დ. ხ-ის საწარმოდან გარიცხვის ერთ-ერთი მიზეზი. გარიცხვასთან ერთად კრებამ გადაწყვიტა მომხდარიყო დ. ხ-ან ფინანსური ანგარიშსწორება.

5 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე იმავე დღეს მიმართვასთან ერთად გაეგზავნა დ. ხ-ეს და 7 ოქტომბერს ჩაბარდა ისევ ფ. ქ-ეს. წარმოდგენილი მინდობილობის თანახმად ფ.ქ-ე იყო 2009 წლის 4 აგვისტოდან 2011 წლის 4 აგვისტომდე დ. ხ-ის მინდობილობით აღჭურვილი პირი, ყოფილიყო მისი წარმომადგენელი შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრებებზე.

შპს „ს-ეს“ 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების №1 ოქმის თანახმად, დ. ხ-ის 25% წილი გადანაწილდა მეორე პარტნიორზე - ც. მ-ე.

შპს „ს-ეს“ 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების №2 ოქმის თანახმად, შპს „ს-ეს“ წესდებაში შევიდა ცვლილება და საწესდებო კაპიტალი გაიზარდა 20 000 ლარით, ხოლო შპს „ს-ეს“ პარტნიორის ც. მ-ის წილიდან შ. ბ-ს გადაეცა 30% წილი.

შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრების არც ერთი გადაწყვეტილება არ დარეგისტრირებულა სამეწარმეო რეესტრში, სადაც ბოლო მონაცემებით შპს „ს-ეს“ პარტნიორებად მითითებულნი არიან ც. მ-ე - 75% და დ. ხ-ე 25%. დირექტორად რეგისტრირებულია ც. მ-ე.

ც. მ-ემ შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმის რეგისტრაციის მოთხოვნით 2011 წლის 24 თებერვალს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, მაგრამ მას დაუდგინდა ხარვეზი რათა წარედგინა პარტნიორთა კრების მოწვევის, პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის და საზოგადოების პარტნიორის, დ. ხ-ის მიერ შენატანის შეუტანლობის დამადასტურებელი სათანადო წესით შესრულებული დოკუმენტაცია. რეგისტრაციაზე უარის თქმის გადაწყვეტილება შპს „ს-ეს“ დირექტორის ც. მ-ის მიერ გასაჩივრდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში და 2012 წლის 2 მაისის განჩინებით დარჩა განუხილველი.

შპს „ს-ი“ 2011 წლის გასანაწილებელმა მოგებამ შეადგინა 233 559 ლარი. საიდანაც გაცემულია 121 000 ლარი და გასაცემია 112 559 ლარი.

დავის არსიდან გამომდინარე, პალატამ მიუთითა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად „ამ კანონის მიხედვით პრეტენზიების ხანდაზმულობის ზოგადი ვადა არის ხუთი წელი, რომელიც აითვლება მათი წარმოშობიდან, თუ კანონი სხვა რამეს არ განსაზღვრავს“.

ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი „დაუშვებელია პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებათა გასაჩივრება შესაბამისი ოქმის შედგენიდან ორი თვის გასვლის შემდეგ, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კრება (სხდომა) მოწვეულ იქნა ან ჩატარდა კანონის ან წესდების ნორმათა უხეში დარღვევით; ამ შემთხვევაში გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა ერთი წელია“.

აღნიშნული მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას და განმარტა, რომ საერთო კრების ოქმის გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა მართალია 2 თვეა, მაგრამ ეს ვადა შეეხება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმინობას, ხოლო ისეთ საკითხზე გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას, როგორიცაა პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებიდან, მისი წილის გადანაწილება სხვა პარტნიორზე ან საწესდებო კაპიტალის გაზრდა, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო არა გასაჩივრების ორთვიანი ვადა, არამედ იმავე კანონის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ხუთწლიანი ვადა.

საქმეში არსებული მასალით დადგენილი იყო, რომ დ. ხ-ე საზოგადოებიდან (შპს „ს-ან“) გარიცხეს 2009 წლის 5 ოქტომბერს, ხოლო ამ უკანასკნელმა სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2012 წლის 21 ივნისს.

პალატამ განმარტა, რომ დ. ხ-ეს არა ჰქონდა გაშვებული სასამართლოსათვის მიმართვის ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინებაში მიუთითა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად საზოგადოებიდან პარტნიორთა გარიცხვის საკითხის მოწესრიგება საზოგადოების წესდებით დასარეგულირებელ საკითხთა წრეს განეკუთვნება. სამეწარმეო სუბიექტის წესდება, თავისი არსით, სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა, შესაბამისად, მხარეები სახელშეკრულებო თავისუფლების პირობებში განსაზღვრავენ თავიანთ უფლებებსა და მოვალეობებს.

საქმეში არსებული მასალით დადგენილი იყო, რომ შპს „ს-ეს“ წესდება არ ითვალისწინებდა არანაირ დათქმას პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის, ასევე პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ რადგან საზოგადოების წესდება პარტნიორის გარიცხვის წესს არ ითვალისწინებდა, საზოგადოებიდან პარტნიორი უნდა გარიცხულიყო „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე.

ამდენად, მოცემული დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-5, მე-7, 4¹-ე პუნქტებით (სადავო კრების გადაწყვეტილების მიღების დროისთვის მოქმედი რედაქციით).

ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი პირდაპირ არ ითვალისწინებს საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობას, თუმცა, ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტის დანაწესი, თავისი შინაარსობრივი დატვირთვითა და სამართლებრივი შედეგებით, უთანაბრდება საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვას. აღნიშნული იმას ნიშნავს, რომ, მიუხედავად ტერმინოლოგიური სხვაობისა, მითითებული მუხლის შესაბამისი პუნქტი სწორედ საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საკითხს არეგულირებს შენატანის სრულად ან ნაწილობრივ შეუტანლობის შემთხვევაში - „პარტნიორებს შეუძლიათ წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში პარტნიორი, რომელმაც არ განახორციელა გადახდა, კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი“.

ამდენად, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვას კანონი მაინც დასაშვებად მიიჩნევდა. დღის წესრიგში იდგა იმ საკითხის სამართლებრივი მოწესრიგება, თუ რა გზით უნდა მომხდარიყო საზოგადოების პარტნიორის გარიცხვა.

პალატამ განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არც აღნიშნულ საკითხზე იძლევა ცალსახა პასუხს, თუმცა, პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის შედეგების მნიშვნელობის გათვალისწინებით, ასევე იმ გარემოებაზე ყურადღების გამახვილებით, რომ პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებასა და პარტნიორს შორის გარკვეულ უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული უნდა განხორციელდეს, რა თქმა უნდა, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე, თუმცა, საჯარო რეესტრში ცვლილების რეგისტრაციას წინ უნდა უძღოდეს არა მხოლოდ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება, არამედ სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ყველა პარტნიორის ნამდვილი ნებისა და ფაქტობრივი მდგომარეობის სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად დაადგენს შპს-დან პარტნიორის გარიცხვის ლეგიტიმურობას.

პალატამ მიუთითა, რომ პარტნიორის გარიცხვის წინაპირობა არის საზოგადოების პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება გარიცხვის შესახებ, რომელიც პირდაპირ არ იწვევს მის გარიცხვას. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილება სასამართლომ უნდა მიიღოს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საზოგადოების პარტნიორთა მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების თავიდან აცილებისა და გარიცხული პარტნიორის ქონებრივი უფლებების დაცვის მიზნებისათვის, პალატამ დადგენილად მიიჩნია სასამართლო გადაწყვეტილების საჭიროება, როგორც პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე ცვლილების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობა. მოცემულ შემთხვევაში შპს „ს-ეს“ მხრიდან აღნიშნული წინაპირობა დაცული არ ყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პარტნიორის შპს-დან გარიცხვა – მისი კუთვნილი წილის ჩამორთმევა, წარმოადგენს საზოგადოების მიერ პარტნიორის საკუთრების უფლების შეზღუდვას, რაც მოცემულ შემთხვევაში, პარტნიორის მიერ შპს-სათვის ზიანის მიყენების და შენატანის შეუტანლობის საფუძვლით განხორციელდა.

ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში შპს „ს-ეს“ დირექტორის ც. მ-ის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება, თუ რა ზიანი მიიღო დ. ხ-ის ქმედებებით საწარმომ. ასევე ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის თაობაზე, მიიღო თუ არა ამ შენატანის განსაზღვრის ან გაზრდის თაობაზე პარტნიორთა კრებამ გადაწყვეტილება, სადაო კრების ოქმი და არც სხვა მტკიცებულება არ იძლეოდა ინფორმაციას იმის თაობაზე თუ, რა ოდენობის შენატანი უნდა შეეტანა დ. ხ-ეს და მიეცა თუ არა ვადა მას ამ შენატანის შეტანისათვის. დადგენილი იყო, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლში კითხვაზე ც. მ-ემ უპასუხა, რომ საუბარი იყო იმ 2000 ლარის ნაწილზე რომლითაც მოხდა თავის დროზე საწარმოს დაფუძნება, რაც სასამართლომ არ გაიზია.

სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში არსებული მასალით დადგენილი იყო, რომ დ. ხ-ე შპს ,,ს-ეს” დამფუძნებელი პარტნიორი არის 1992 წლიდან. ც. მ-ეს კი, შპს-ს პარტნიორი გახდა 2001 წლიდან, ხოლო ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 06 აპრილის დადგენილებით დასტურდება, რომ საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი იმ დროისათვის შეადგენდა 2000 ლარს, რაც წარდგენილი იყო არაფულადი შენატანით, ხოლო 2001 წლის შემდეგ შპს-ს პარტნიორთა საერთო კრებას გადაწყვეტილება შენატანის გაზრდის ან მოთხოვნის თაობაზე არ ჰქონდა მიღებული.

ამდენად, პალატა მთლიანად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას და მიიჩნია, რომ შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე, როგორც პროცედურულად, ისე საფუძვლებით ეწინააღმდეგება სამეწარმეო კანონმდებლობით დადგენილ წესს და როგორც კანონსაწინააღმდეგო იყო ბათილი, რის გამოც 2009 წლის 5 ოქტომბრამდე არსებული მდგომარეობა უნდა აღმდგარიყო.

პალატამ ასევე მიაჩნია, რომ სწორი იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების №1 ოქმის ბათილად ცნობისა და დ. ხ-ის სასარგებლოდ შპს „ს-ის“ - 58 300 ლარის დივიდენდის დაკისრების შესახებ.

საპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-8 მუხლის მიხედვით შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და სააქციო საზოგადოებაში პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით შეიძლება დადგინდეს წლიური და შუალედური მოგების დივიდენდების სახით განაწილება. ამდენად, დივიდენდების გაცემა საწარმოს საქმიანობის ჩვეულებრივი პროცესი კი არ არის, არამედ განსაკუთრებული შემთხვევაა, რომელიც შესაბამისი პროცედურის დაცვით ხორციელდება. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდების გაცემის შესახებ. დივიდენდის სავალდებულო რეჟიმში მხოლოდ ერთ პარტნიორზე გაცემა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის.

პალატამ განმარტა, რომ დივიდენდების მოთხოვნის უფლება პარტნიორს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს, თუ სადავო პერიოდისათვის მოგების განაწილება საზოგადოებაში დივიდენდების გაცემის გზით განხორციელდა.

საქმეში შპს „ს-ეს“ მიერ წარმოდგენილი ცნობის თანახმად დადგენილი იყო, რომ შპს „ს-ი“ 2011 წლის გასანაწილებელმა მოგებამ შეადგინა 233 559 ლარი. საიდანაც გაცემულია 121 000 ლარი და გასაცემია 112 559 ლარი. პალატამ ამ საკითხზე ცალსახად განმარტა, რომ თუ მოგება გაიცა ე.ი. პარტნიორების მიერ შესაბამისი პროცედურაც უნდა ჩატარებულიყო. ამ პროცედურის შესახებ კი მტკიცებულების წარმოდგენა შპს „ს-ეს“ ვალდებულება იყო.

ამდენად პალატას დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს-ი“ მოხდა დივიდენდების განაწილება და დ. ხ-ეს, როგორც პარტნიორს, მისი წილის პროპორციული თანხა არ გაუნაწილეს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

იმავე კოდექსის 103-ე მუხლით - მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

პალატამ განმარტა, რომ ამ ნორმის დანაწესი განსაზღვრავს, თუ რომელი გარემოებები უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვის და გადაწყვეტის მიზნით და ვინ, ე. ი. რომელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ეს გარემოებანი (მტკიცების ტვირთი).

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპზე უნდა განხორციელდეს, რომლის თანახმადაც, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რათა განკარგონ ფაქტიური გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები.

ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანათი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში კი, მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს - შპს „ს-ეს“ დირექტორ ც. მ-ეს, რომელსაც არ ჰქონდა წარმოდგენილი თავისი მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს-ემ“, მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით დ. ხ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ ორივე ინსტანციის სასამართლომ არასწორედ განმარტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლი და მიუთითა რომ პარტნიორის გარიცხვის შემთხვევაში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა 5 წელს შეადგენდა. კასატორის განმარტებით დ. ხ-ეს პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის შესახებ კრების ოქმი უნდა გაესაჩივრებინა ჩაბარებიდან ორი თვის ან ერთი წლის განმავლობაში, რაც მისი მხრიდან არ მომხდარა. კასატორის განმარტებით სასარჩელო ხანდაზმულობა და გარიცხული პარტნიორის მიერ წილის კომპენსაციის მიღება თავისთავად გამორიცხავდა ისეთ საკითხებზე მსჯელობის აუცილებლობას, როგორიცაა მაგალითად პარტნიორის გარიცხვის საფუძვლიანობა და ა. შ. იმის გამო, რომ არ არსებობდა 2009 წლის 5 ოქტომბრის კრების ოქმის გაუქმების საფუძველი, ეს იმას ნიშნავდა, რომ არ არსებობდა სხვა კრების ოქმების ბათილობის საფუძველიც.

კასატორის მოსაზრებით ვინაიდან დ. ხ-ე აღარ იყო საზოგადოების პარტნიორი, მას მიღებული ჰქონდა თავისი წილის კომპენსაცია და სარჩელი იყო ხანდაზმული, მოსარჩელე მხარეს აღარ ჰქონდა უფლება მოეთხოვა დივიდენდი. გარდა ამისა, რომც ყოფილიყო დ. ხ-ე საზოგადოების პარტნიორი, ეს არ წარმოშობდა ავტომატურად დივიდენდის მიღების უფლებას, ვინაიდან პარტნიორთა კრება უმრავლესობით წყვეტდა დივიდებდის განაწილების საკითხს. შპს „ს-ეს“ შემთხვევაში კრებას არ ჰქონდა მიღებული გადაწყვეტილება დივიდენდის განაწილების შესახებ და სასამართლო შეიჭრა პარტნიორთა კრების კომპენტენციაში და თვითონ გადაწყვიტა დივიდენდის განაწილების საკითხი, რისი უფლებამოსილებასაც კანონი არ ანიჭებდა. კასატორის განმარტებით სასამართლო თუ დაეყრდნო შპს „ს-ეს“ ცნობას, რომლის თანახმად გაცემული იყო 121 000 ლარი და გასაცემი იყო 112 559 ლარი, ცნობაში არსად ეწერა, რომ პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება დივიდენდის გაცემის შესახებ. 121 000 ლარი რომც მიჩნეულიყო გაცემულ დივიდენდად, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს მხოლოდ ამ თანხის პროპორციულად შეეძლო დაეკისრებინა მათთვის დივიდენდის გაცემა, თუმცა სასამართლომ დააკისრა გაცილებით მეტი, 58 300 ლარის გადახდა, რაც კასატორის მოსაზრებით არის აშკარა კანონდარღვევა.

კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ სასამართლომ არასწორედ გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და დივიდენდის განაწილების შესახებ პარტნიორთა კრების ოქმის სასამართლოსათვის წარდგენა მათ დაავალა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებში საერთოდ არ აღნიშნეს ის ფაქტი, რომ დ. ხ-ეს მიღებული ჰქონდა წილის კომპენსაციის სახით 13 811 ლარი, რაც დასტურდებოდა მათ მიერ წარდგენილი საბანკო ქვითრით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორის მოსაზრებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოკლებულია როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ საფუძვლებს, რის გამოც მიაჩნია, რომ იგი უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელე მხარეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ს-ეს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების მიხედვით:

ზესტაფონის რაიონის ადგილობრივ მმართველობის გამგეობის 1992 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა მცირე საწარმო „ს-ე“, რომლის დირექტორად აირჩიეს დ. ხ-ე. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 15 ოქტომბრის დადგენილებით მცირე საწარმო „ს-ე“ გადაკეთდა შპს „ს-ედ“, საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 2000 ლარით და მისი დამფუძნებელი პარტნიორები იყვნენ დ. ხ-ე და ა. მ-ე. ც. მ-ე საწარმოს პარტნიორი გახდა 2001 წელს, ა. მ-ის საწარმოს პარტნიორობიდან გასვლის და მისთვის მისი წილის გადაცემის შემდგომ. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 აპრილის დადგენილების მიხედვით საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 2000 ლარს, რაც წარდგენილი იყო არაფულადი შენატანით. შპს „ს-ეს“ წესდებაში, რომელიც 2006 წლის რედაქცითაა რეგისტრირებული სამეწარმეო რეესტრში, საწარმოს კაპიტალი კვლავ განსაზღვრულია 2000 ლარით, წესდება უშვებს საწესდებო კაპიტალის გაზრდის ან შემცირების შესაძლებლობას, მაგრამ არ ითვალისწინებს არანაირ დათქმას პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის თაობაზე.

შპს „ს-ეს“ დირექტორმა ც. მ-ემ 2009 წლის 25 სექტემბერს წერილით აცნობა დ. ხ-ეს, რომ 2009 წლის 5 ოქტომბერს, დღის 12 საათზე შპს „ს-ეს“ ოფისში დანიშნული იყო პარტნიორთა კრება. წერილი ჩაბარდა ფ. ქ-ეს 1 ოქტომბერს.

შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმის თანახმად შპს „ს-ეს“ პარტნიორი, 25% წილის მესაკუთრე დ. ხ-ე კრების ოქმში დაფიქსირებული მიზეზებისა და საწესდებო კაპიტალის შეუვსებლობისათვის გაირიცხა შპს „ს-ან“, როგორც პარტნიორი და წილის მესაკუთრე.

კრების ოქმში მითითებულია, რომ დ. ხ-ე გაფრთხილებული იყო დაზღვეული წერილით სხდომის დროისა და ადგილის თაობაზე და იგი არ გამოცხადდა. დ. ხ-ე მოქმედებდა საწარმოს საზიანოდ, გასცემდა საწარმოს საიდუმლოებებს, უკავშირდებოდა საწარმოსთან მოდავე მხარეებს, რის გამოც პარტნიორთა თანამშრომლობა შეუძლებელი იყო. დ. ხ-ემ არ შეავსო საწესდებო კაპიტალი, რაზეც იგი გაფრთხილებული იქნა არაერთხელ და ეს იყო დ. ხ-ის საწარმოდან გარიცხვის ერთ-ერთი მიზეზი. გარიცხვასთან ერთად კრებამ გადაწყვიტა მომხდარიყო დ. ხ-ან ფინანსური ანგარიშსწორება.

5 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე იმავე დღეს მიმართვასთან ერთად გაეგზავნა დ. ხ-ეს და 7 ოქტომბერს ჩაბარდა ისევ ფ. ქ-ეს. წარმოდგენილი მინდობილობის თანახმად ფ.ქ-ე იყო 2009 წლის 4 აგვისტოდან 2011 წლის 4 აგვისტომდე დ. ხ-ის მინდობილობით აღჭურვილი პირი, ყოფილიყო მისი წარმომადგენელი შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრებებზე.

შპს „ს-ეს“ 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების №1 ოქმის თანახმად, დ. ხ-ის 25% წილი გადანაწილდა მეორე პარტნიორზე - ც. მ-ე.

შპს „ს-ეს“ 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების №2 ოქმის თანახმად, შპს „ს-ეს“ წესდებაში შევიდა ცვლილება და საწესდებო კაპიტალი გაიზარდა 20 000 ლარით, ხოლო შპს „ს-ეს“ პარტნიორის ც. მ-ის წილიდან შ. ბ-ს გადაეცა 30% წილი.

შპს „ს-ეს“ პარტნიორთა კრების არც ერთი გადაწყვეტილება არ დარეგისტრირებულა სამეწარმეო რეესტრში, სადაც ბოლო მონაცემებით შპს „ს-ეს“ პარტნიორებად მითითებულნი არიან ც. მ-ე - 75% და დ. ხ-ე 25%. დირექტორად რეგისტრირებულია ც. მ-ე.

ც. მ-ემ შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმის რეგისტრაციის მოთხოვნით 2011 წლის 24 თებერვალს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, მაგრამ მას დაუდგინდა ხარვეზი რათა წარედგინა პარტნიორთა კრების მოწვევის, პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის და საზოგადოების პარტნიორის, დ. ხ-ის მიერ შენატანის შეუტანლობის დამადასტურებელი სათანადო წესით შესრულებული დოკუმენტაცია. რეგისტრაციაზე უარის თქმის გადაწყვეტილება შპს „ს-ეს“ დირექტორის ც. მ-ის მიერ გასაჩივრდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში და 2012 წლის 2 მაისის განჩინებით დარჩა განუხილველი.

შპს „ს-ი“ 2011 წლის გასანაწილებელმა მოგებამ შეადგინა 233 559 ლარი. საიდანაც გაცემულია 121 000 ლარი და გასაცემია 112 559 ლარი.

ზემოაღნიშნულ ფაქტებთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კასატორი საკასაციო საჩივრით სადავოდ ხდის პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის და დივიდენდის განაწილების საკითხებს, ასევე აღნიშნული საკითხების კვლევისას სასამართლოს მიერ შესაფასებელ გარემოებებს.

საკასაციო პალატა პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ პარტნიორის წილი საზოგადოებაში წარმოადგენს მის საკუთრებას. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შემთხვევაში პარტნიორი კარგავს საკუთრებას წილზე. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის თანახმად, საკუთრება აღიარებული და უზრუნველყოფილია და მისი ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პიდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში.

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9¹ მუხლის შესაბამისად თუ ამ კანონით ან საწარმოს წესდებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, პარტნიორთა საერთო კრების მოწვევის, ჩატარების წესი და მისი კომპეტენცია განისაზღვრება ამ მუხლით დადგენილი წესების მიხედვით. ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, პარტნიორებს შეუძლიათ წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში პარტნიორი, რომელმაც არ განახორციელა გადახდა, კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა დასაშვებია მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ყველა სხვა შემთხვევაში პარტნიორის საზოგადოებიდან ანუ მისთვის საკუთრების ჩამოსართმევად, აუცილებელია სასამართლო გადაწყვეტილება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საზოგადოების პარტნიორთა მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების თავიდან აცილებისა და გარიცხული პარტნიორის ქონებრივი უფლებების დაცვის მიზნებისათვის, საკასაციო პალატას დადგენილად მიაჩნია სასამართლო გადაწყვეტილების საჭიროება, როგორც პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე ცვლილების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობა. მოცემულ შემთხვევაში შპს „ს-ეს“ მხრიდან აღნიშნული წინაპირობა დაცული არ ყოფილა.

კასატორი საკასაციო საჩივრით სადავოდ ხდის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის გამოყენების საკითხს და მიაჩნია, რომ საზოგადოებიდან გარიცხულ პარტნიორს შეუძლია გაასაჩივროს პარტნიორთა კრების ოქმი შედგენიდან 2 თვის განმავლობაში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კრება (სხდომა) მოწვეულ იქნა ან ჩატარდა კანონის ან წესდების ნორმათა უხეში დარღვევით; ამ შემთხვევაში გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა ერთი წელია.

საკასაციო სასამართლო საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შემთხვევაში, კრების ოქმის გასაჩივრების ნაწილში მთლიანად იზიარებს წინა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას და მიუთითებს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებული გასაჩივრების ვადები შეეხება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, ხოლო ისეთ საკითხებზე გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას, როგორიცაა პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებიდან, გამოყენებული უნდა იქნეს არა გასაჩივრების ორთვიანი და ერთლიანი ვადა, არამედ ხუთწლიანი ვადა, რაზეც არსებობს უზენაესი სასამართლოს მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა.

შპს „ს-ან“ დ. ხ-ის გარიცხვა განხორციელდა შპს-სათვის ზიანის მიყენების და შენატანის შეუტანლობის საფუძვლით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შპს „ს-ეს“ დირექტორის ც. მ-ის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულება, თუ რა ზიანი მიიღო დ. ხ-ის ქმედებებით საწარმომ. ასევე ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის თაობაზე, მიიღო თუ არა ამ შენატანის განსაზღვრის ან გაზრდის თაობაზე პარტნიორთა კრებამ გადაწყვეტილება, სადავო კრების ოქმი და არც სხვა მტკიცებულება არ იძლეოდა ინფორმაციას იმის თაობაზე თუ, რა ოდენობის შენატანი უნდა შეეტანა დ. ხ-ეს და მიეცა თუ არა ვადა მას ამ შენატანის შეტანისათვის.

საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ ზესტაფონის რაიონის ადგილობრივ მმართველობის გამგეობის 1992 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით დარეგისტრირდა მცირე საწარმო „ს-ე“. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 15 ოქტომბრის დადგენილებით მცირე საწარმო „ს-ე“ გადაკეთდა შპს „ს-ედ“, საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 2000 ლარით. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 აპრილის დადგენილების მიხედვით საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 2000 ლარს, რაც შევსებული იყო არაფულადი შენატანით. შპს „ს-ეს“ წესდებაში, რომელიც 2006 წლის რედაქცითაა რეგისტრირებული სამეწარმეო რეესტრში, საწარმოს კაპიტალი კვლავ განსაზღვრულია 2000 ლარით, წესდება უშვებს საწესდებო კაპიტალის გაზრდის ან შემცირების შესაძლებლობას, მაგრამ არ ითვალისწინებს არანაირ დათქმას პარტნიორების მიერ შენატანის შეტანის წესისა და ვადის განსაზღვრის თაობაზე.

ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ შპს „ს-ეს“ 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების №7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე ეწინააღმდეგება სამეწარმეო კანონმდებლობით დადგენილ წესს და იგი ბათილია, შესაბამისად უნდა აღდგეს 2009 წლის 5 ოქტომბრამდე არსებული მდგომარეობა.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებში წინა ინსტანციის სასამართლოებმა საერთოდ არ აღნიშნეს ის ფაქტი, რომ დ. ხ-ეს მიღებული ჰქონდა წილის კომპენსაციის სახით 13 811 ლარი, რაც დასტურდებოდა მათ მიერ წარდგენილი საბანკო ქვითრით.

საკასაციო სასამართლო კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით განმარტავს რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი შპს-დან პარტნიორის გარიცხვის დროს ამ უკანასკნელისათვის წილის კომპენსაციის ანაზღაურებას არ ითვალისწინებს. ერთადერთი შემთხვევა სადაც საუბარია გამსვლელი პარტნიორისათვის მატერიალური აქტივის ანაზღაურების შესახებ მოცემულია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლში. აღნიშნული მუხლის თანახმად, დანარჩენი პარტნიორები ვალდებული არიან, საზოგადოებიდან გამსვლელი პარტნიორი გაათავისუფლონ საზოგადოების ვალებისაგან და გადაუხადონ ის, რასაც იგი საზოგადოების ლიკვიდაციის შემთხვევაში მიიღებდა.

მოპასუხე მხარემ წილის კომპენსაციის მოსარჩელე მხარისათვის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა სწორედ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლით და პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ 2009 წლის 5 ოქტომბრის კრების ოქმში მიუთითა, რომ ამ კრების ოქმის კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის თანახმად, მომხდარიყო დ. ხ-ან ფინანსური ანგარიშსწორება, რაც გამოიხატებოდა შემდეგში, რომ საზოგადოებიდან გამსვლელი ან გარიცხული პარტნიორი გათავისუფლებულიყო საზოგადოების ვალებისაგან და გადაეხადათ მისთვის ის, რასაც იგი საზოგადოების ლიკვიდაციის შემთხვევაში მიიღებდა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემული საკითხის სწორედ შეფასებისათვის საჭიროა იმის დადგენა, რამდენად იქნა დაცული მოპასუხე მხარის მიერ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი, ვინაიდან სამეწარმეო საქმიანობიდან წარმოშობილი ურთიერთობები სწორედ აღნიშნული კანონის საფუძველზე რეგულირდება.

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი სამეწარმეო საქმიანობიდან წარმოშობილ ურთიერთობებში კანონის და სამართლის ანალოგიის, ასევე სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმების (საგამონაკლისო ნორმების) გამოყენების წესს არ ითვალისწინებს. გამომდინარე აქედან საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონი, ვინაიდან „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი ნორმატიულ აქტს წარმოადგენს და თავის მხრივ აღნიშნული კანონით გათვალისწინებულია კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კანონის და სამართლის ანალოგიის, ასევე სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმების (საგამონაკლისო ნორმების) გამოყენების წესი.

„ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია). კანონის ანალოგიის გამოყენების შეუძლებლობისას კერძოსამართლებრივი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამართლის მთელი სისტემის და ზოგადი პრინციპების საფუძველზე (სამართლის ანალოგია). სპეციალური (საგამონაკლისო) ნორმები არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ანალოგიით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის წარმოადგენს სპეციალური ურთიერთობის მომწესრიგელ ნორმას, რომელიც მოქმედებს სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და მის პარტნიორს შორის წარმოშობილ ურთიერთობაზე და მის გავრცელება ანალოგიის წესით შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და მის პარტნიორს შორის დაუშვებელია. პალატას ამასთან მიაჩნია, რომ საზოგადოებიდან უკანონოდ გარიცხული პარტნიორისათვის წილის კომპენსაციის ანაზღაურებამ, თუკი ეს რაიმე სახით იქნება გათვალისწინებული, არ შეიძლება ლეგიტიმურობა შესძინოს უკანონოდ მიღებულ გადაწყვეტილებას, მოცემულ შემთხვევაში კი შპს „ს-ან“ დ. ხ-ის გარიცხვას.

კასატორი მხარე საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთ საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე მხარეს აღარ ჰქონდა 2011 წლის დივიდენდის მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან იგი საზოგადოების პარტნიორს აღარ წარმოადგენდა. გარდა ამისა, რომც ყოფილიყო დ. ხ-ე საზოგადოების პარტნიორი, ეს არ წარმოშობდა ავტომატურად დივიდენდის მიღების უფლებას, ვინაიდან პარტნიორთა კრება უმრავლესობით წყვეტდა დივიდებდის განაწილების საკითხს, ხოლო შპს „ს-ეს“ შემთხვევაში კრებას არ ჰქონდა მიღებული გადაწყვეტილება დივიდენდის განაწილების შესახებ, რის გამოც მისი მოსზარებით სასამართლო შეიჭრა პარტნიორთა კრების კომპენტენციაში და თვითონ გადაწყვიტა დივიდენდის განაწილების საკითხი. კასატორის განმარტებით სასამართლო თუ დაეყრდნო შპს „ს-ეს“ ცნობას, რომლის თანახმად გაცემული იყო 121 000 ლარი და გასაცემი იყო 112 559 ლარი, ცნობაში არსად ეწერა, რომ პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება დივიდენდის გაცემის შესახებ. 121 000 ლარი რომც მიჩნეულიყო გაცემულ დივიდენდად, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს მხოლოდ ამ თანხის პროპორციულად შეეძლო დაეკისრებინა მათთვის დივიდენდის გაცემა, თუმცა სასამართლომ დააკისრა გაცილებით მეტი, 58 300 ლარის გადახდა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არცერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა.

საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოპასუხე იყო ვალდებული, დაემტკიცებინა იმ გარემოების არსებობა, რომ კრებას არ ჰქონდა მიღებული გადაწყვეტილება 2011 წლის დივიდენდის განაწილების შესახებ ან 233 559 ლარიდან განაწილდა მხოლოდ 121 000 ლარი, ხოლო 112 559 ლარზე სხვა გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.

ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ვინაიდან შპს „ს-ან“ დ. ხ-ის გარიცხვა უკანონოდ განხორციელდა, მართებულად იქნა ცნობილი ბათილად შპს ”ს-ეს” 2009 წლის 5 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების N7 ოქმი და ამ კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება დ. ხ-ის პარტნიორთა რიგებიდან გარიცხვის თაობაზე, ასევე შპს ”ს-ეს” 2010 წლის 4 იანვრის პარტნიორთა კრების N1 ოქმი და შპს ”ს-ეს” 2010 წლის 12 თებერვლის პარტნიორთა კრების N2 ოქმი. შესაბამისად, მოსარჩელე მხარეს აქვს უფლება, როგორც საზოგადოების პარტნიორს მოითხოვოს 2011 წლის დივიდენდის - 58 300 ლარის ანაზღაურება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმის, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ს-ეს“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე