№ას-946-904-2013 10 იანვარი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე. ჯ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. კ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათლად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 31 აგვისტოს ფოთის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ე. ჯ-ემ მოპასუხე მ. კ-ას მიმართ.

მოსარჩელის მოთხოვნები:

კ. (კ.) კ-ას სამკვიდრო ქონებაზე ე. ჯ-ის მემკვიდრედ ცნობა და ქ.ფოთში, მ-ის ქ.№4-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის მისთვის მიკუთვნება;

მ. კ-ას მემკვიდრედ ცნობის შესახებ 2012 წლის 23 აპრილის სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ, კერძოდ, სამკვიდრო ქონების ¼-ის ნაწილში, ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილების შეტანა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:

ე. ჯ-ე ცნობილ იქნა კ.(კ.) კ-ას სამკვიდრო ქონების ¼ წილის მემკვიდრედ და მას მიეკუთვნა ქ.ფოთში, მ-ის ქ.№4-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼ წილი, შესაბამისი ცვლილება შევიდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერში;

ნაწილობრივ, სამკვიდრო ქონების მიღების ¼ ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი კ. (კ.) კ-ას სამკვიდრო ქონებაზე მ. კ-ას მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე 2012 წლის 23 აპრილის სამკვიდრო მოწმობა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე მ. კ-ამ.

აპელანტის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. კ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ე. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.ფოთში, მ-ის ქ.№4-ში მდებარე სახლი ეკუთვნოდა კ. (კ.) კ-ას.

მ. კ-ა და რ. კ-ა იყვნენ კ. კ-ას შვილები, ხოლო ე. ჯ-ე რ. კ-ას ცოლია.

1996 წლის 24 აპრილს, კ. კ-ამ მთელი თავისი ქონება უანდერძა მ. კ-ას.

კ. კ-ა გარდაიცვალა 1997 წლის 8 თებერვალს. მ. კ-ა დაეუფლა კ.კ-ას სამკვიდროს და 2012 წლის 23 აპრილს აიღო სამკვიდრო მოწმობა.

რ. კ-ა გარდაიცვალა 2012 წლის 3 თებერვალს და მისი სამკვიდრო მიიღო ე. ჯ-ემ.

უდავო იყო, რომ მ. კ-ამ კ. კ-ას სამკვიდრო მიიღო ანდერძის საფუძველზე და ეს ანდერძი შეცილებული არ ყოფილა. აქედან გამომდინარე, რ. კ-ას კ. კ-ას სამკვიდროდან შეეძლო მიეღო, მხოლოდ, სავალდებულო წილი.

კ. კ-ას სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს დამტოვებლის არასრულწლოვან ან შრომისუუნარო შვილებს... რა შინაარსისაც არ უნდა იყოს ანდერძი, ეკუთვნით სამკვიდრო წილი, რომელიც არ შეიძლება იყოს იმ წილის ორ მესამედზე ნაკლები, რაც თითოეულ მათგანს კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს ერგებოდათ (სავალდებულო წილი).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოხმობილი ნორმების საფუძველზე, ე. ჯ-ეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ კ. კ-ას გარდაცვალების დროისათვის რ. კ-ა იყო შრომისუუნარო. საქმის მასალებით ზემოხსენებული არ მტკიცდებოდა. სამედიცინო სოციალური შემოწმების აქტითა და სამედიცინო რუქით დგინდებოდა, რომ რ. კ-ას შესაძლებლობების შეზღუდვის მნიშვნელოვნად გამოხატული სტატუსი დაუდგინდა, მხოლოდ, 2010 წლიდან. მართალია, კლინიკურ-შრომით ანამნეზში მიეთითა, რომ იგი ავად იყო 1992 წლიდან, თუმცა, ეს არ ამტკიცებდა, ამ დროიდან მის შრომისუუნარობას. აღნიშნული არ მტკიცდებოდა სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების

ჩვენებებითაც. პირიქით, მოწმეებმა ქ. ხ-ემ და მ. ჯ-მა განმარტეს, რომ რ. კ-ა დაახლოებით 2003-2005 წლამდე საქმიანობდა. ამათგან, განსაკუთრებით დამაჯერებელი იყო მ. ჯ-ის ჩვენება, რომელიც მოდავე მხარეთა ნათესავი და რ. კ-ას თანამშრომელი იყო. ამ მოწმის განმარტებით, ის და რ. კ-ა ერთად მუშაობდნენ მეთევზეთა კოლმეურნეობაში, ხოლო მისი ლიკვიდაციის შემდეგ, ე.ი. 1993 წლიდან, რ. კ-ა სამუშაოდ გადავიდა ქ.ბათუმში და საქმიანობდა კ. კ-ას გარდაცვალების შემდეგაც, დაახლოებით 5 წლის განმავლობაში. დასახელებული მოწმის ჩვენება მნიშვნელოვანი იყო იმდენად, რამდენადაც მას უთუოდ ემახსოვრებოდა ის ფაქტები, რომლებიც მისსავე სამუშაოსა და ახლო ნათესავს შეეხებოდა.

ზემოაღნიშნული მოწმეების ჩვენებებში მითითებული ფაქტები ვერ გააბათილეს მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა, ი. გ-ამ და ა. ლ-ემ, რომლებმაც ვერ გაიხსენეს, თუ, კონკრეტულად, რომელი პერიოდიდან აღარ იყო დასაქმებული რ. კ-ა, ხოლო ა. ლ-ემ ისიც კი განმარტა: რ. კ-ას ავადმყოფობა, მხოლოდ, გარდაცვალებამდე რამდენიმე წლით ადრე – „ბოლო

წლებში” – დაეტყოო.

ამდენად, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ის ფაქტები, რომელთა მტკიცების ტვირთიც მას ეკისრებოდა. ამის გამო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი მოთხოვნა დაუსაბუთებელი იყო და საქალაქო სასამართლომ არასწორად დააკმაყოფილა იგი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ე. ჯ-ემ.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არ იმსჯელა იმის შესახებ, რომ სავალდებულო წილის მოცულობასა და წილის მიმღებ სუბიექტებს ახალი სამოქალაქო კოდექსი სხვაგვარად აწესრიგებს. სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა აღნიშნული კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. მოხმობილი ნორმა განსაზღვრავს ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების ორ ალტერნატიულ პირობას იმ სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგებისათვის, რომლებიც ძალადაკარგული ნორნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოიშვნენ. ხსენებული ორი ალტერნატიული პირობიდან ერთ-ერთის არსებობა განაპირობებს ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებას, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსი აშკარად ითვალისწინებს უძრავი ნივთების შესახებ ახალი წესებს, რაც საგრძნობლად განსხვავდება სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის რედაქციისგან. ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლის მიხედვით, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებული წილი). სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. ასეთი მოთხოვნის უფლება გადადის მემკვიდრეობით. ამდენად, აშკარაა, რომ დადგენილია განსხვავებული წესები და ვინაიდან სამკვიდრო უძრავ ქონებას წარმოადგენს, ხოლო ახალი კოდექსი უძრავი ქონების მიმართ განსხვავებულ წესებს ადგენს, სასამართლოს მოცემული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად ახალი სამოქალაქო კოდექსი უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში განხილვისას მოდავე მხარეები საქმის კურსში უნდა ჩააეყენებინა მათ შორის წარმოშობილი დავის სხვაგვარად განხილვის შესაძლებლობის თაობაზე, რასაც ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილი;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აწ გარდაცვლილი კ.კ-ას მემკვიდრე, რ. კ-ა (კასატორის მეუღლე), მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის არ იყო შრომისუუნარო. საქმის მასაალებში წარმოდგენილ კლნიკურ-შრომით ანამნეზში მითითებულია, რომ რ. კ-ა ავად იყო 1992 წლიდან. მართალია, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა მკვეთრად 2010 წლიდან გაუარესდა, თუმცა რ. კ-ა შრომის უნარს მოკლებული იყო უკვე 1992-1993 წლებიდან. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საქმეში არსებული №74/10 სამედიცინო სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების აქტით და სამედიცინო რუქით, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა;

სააპელაციო სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია მოწმეთა ჩვენებებს და მათი არასწორად შეფასების საფუძველზე მიიღო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, კერძოდ, არასწორად შეაფასა მოწმე მ. ჯ-ის ჩვენება. გარდა ამისა, სასამართლომ არაობიექტურად შეაფასა მოწმეების – ა. ლ-სა და ი. გ-ას ჩვენებები. მ. ჯ-ი, რ. კ-ას შრომითი საქმიანობის პერიოდად მიუთითებს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან დაახლოებით 5 წელიწადზე (იგი ვერ უთითებს ზუსტ პერიოდს და ასახელებს მიახლოებით ვადას, ამასთან, ვერ ვერ ასახელებს, თუ სად მუშაობდა რ. კ-ა). აღნიშნულიდან გამომდინარე დასტურდება ის გარემოება, რომ 1997-1998 წლებში რ. კ-ას უკვე საბოლოოდ დაკარგული ჰქონდა შრომისუნარიანობა. მამკვიდრებელი კ. კ-ა გარდაიცვალა 1997 წლის 8 თებერვალს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მოწმე რ. კ-ა შრომისუუნარო იყო. მიუხედავად ამისა, დასახელებული მოწმის ეს ბუნდოვანი ჩვენება, სადაც იგი მათი შრომითი ურთიერთობის ზუსტ თარიღსაც ვერ ასახელებს, სააპელაციო სასამართლომ არაობიექტურად შეაფასა;

მოწმეებმა, ი. გ-ამ და ა. ლ-ემ ვერ გაიხსენეს, თუ კონკრეტულად რომელი პერიოდიდან არ იყო დასაქმებული რ. კ-ა. აღნიშნული იმაზე მიუთითებს, რომ მათთვის უცნობი იყო რ. კ-ას ჯანმრთელობასთან და შრომისუუნარობასთან დაკავშირებული დეტალური ფაქტობრივი გარემოებები. ის გარემოება, რომ ა. ლ-ის განმარტებით, რ. კ-ას გარდაცვალებამდე რამდენიმე წლით ადრე უფრო მეტად დაეტყო ავადმყოფობა, არანაირად არ ამტკიცებს მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის მემკვიდრე რ. კ-ას შრომისუნარიანობაზე. უფრო მეტიც, მოწმე ი. გ-ამ განმარტა, რომ რ. კ-ას მამის გარდაცვალების დროს ჰქონდა ზედა კიდურების ტრემორი, რის გამოც არ შეეძლო საქმიანობა. ი. გ-ას განმარტება ემთხვევა სამედიცინო დასკვნაში მითითებულ რ. კ-ას დაავადებას. ამდენად, სამედიცინო დასკვნითა და ი. გ-ას ჩვენებით უდავოდ დასტურდებოდა, რომ მამკვიდრებელ კ. კ-ას გარდაცვალების დროისათვის რ. კ-ა შრომისუუნარო იყო;

სააპელაციო სასამართლომ უპირატესობა მიანიჭა მოწმეთა ჩვენებებს და საერთოდ არ იმსჯელა, არ შეაფასა და მით უმეტეს არ გაიზიარა საქმეში არსებული სამედიცინო დასკვნები რ. კ-ას ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით;

კ. კ-ას პირველი რიგის მემკვიდრეები (რ. კ-ა და მ. კ-ა) ფაქტობრივი ფლობით ფლობდნენ მამკვიდრებლის ქონებას მის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც, ე.ი. რ. კ-ამ თავისი სავალდებულო წილი მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, რაზეც მოპასუხე არასდროს შედავებია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ე. ჯ-ეს (პირადი ნომ. – ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება GEL, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 30 სექტემბერი) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე