№ას-952-910-2013 27 იანვარი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – სს „თ. თ-ო“
მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ღ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა დ. ღ-ემ მოპასუხე სს „თ. თ-ოს“ მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის 200000 ლარის დაკისრება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. ღ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილებით:
1. დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
3. დ. ღ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;
4. სს „თ. თ-ოს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 200000 ლარის გადახდა;
5. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ წარმომადგენლის მომსახურეობისათვის გაღებული ხარჯის – 3000 ლარის ანაზღაურება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო არ იყო და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღინიშნა კიდეც, რომ მოსარჩელე 2005 წლის 17 ნოემბრიდან ახორციელებდა სამსახურებრივ საქმიანობას გენერალური დირექტორის თანამდებობაზე მოპასუხე საწარმოში, რაც სათანადო წესით რეგისტრირებული იყო სამეწარმეო რეესტრში.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ასევე დადგინდა, რომ 2011 წლის 4 აპრილის დამფუძნებელთა კრების ოქმითა და ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა გენერალური დირექტორის თანამდებობიდან, რაც ასევე სათანადო წესით აისახა სამეწარმეო რეესტრში; მოსარჩელესა და მოპასუხე საწარმოს შორის 2005 წლის 17 ნოემბერს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის მე-7 პუნქტის მიხედვით, შრომის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 10 წლით (ანუ 2015 წლის 17 ნოემბრამდე). ამავე ხელშეკრულების მე-11 პუნქტის მიხედვით კი, დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულთან წინამდებარე შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებული იყო დასაქმებულისათვის გადაეხადა 200000 ლარი, ერთდროულად ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ხუთი სამუშაო დღის ვადაში.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, ხელშეკრულებას ეწოდებოდა „შრომითი ხელშეკრულება“ მაგრამ თავისი არსით იგი წარმოადგენდა ე.წ. „სასამსახურო ხელშკრულებას“, რომელიც ჩვეულებრივ იდება ხოლმე საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განმახორციელებელ პირებთან. კანონმდებლობა ასეთ ხელშეკრულებას ხელშეკრულებათა ერთ, კონკრეტულად განსაზღვრულ კატეგორიას არ მიაკუთვნებს, თუმცა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგებიან მას. მოცემულ შემთხვევაში ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება სრულად შეესაბამებოდა 319-ე მუხლის მოთხოვნებს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან ხელშეკრულება საეჭვო იყო მასზე ბეჭდის 2005 წლის 17 ნოემბერზე გვიან დატანის გამო, ამიტომ სარჩელი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-10 პუნქტის მიხედვით, საწარმოს რეგისტრაციისათვის ან საქმიანობისათვის არ არის სავალდებულო საწარმოს ბეჭდის არსებობა. დაუშვებელია ნორმატიული აქტით ან სახელმწიფო ორგანოს მიერ მოთხოვნილ იქნეს საწარმოს ბეჭდით დამოწმებული ნებისმიერი დოკუმენტი. მიუხედავად ამისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ხელშეკრულება საეჭვოდ მიიჩნია და მას სავალდებულო ძალა არ მიანიჭა, რამაც გამოიწვია „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის მე-10 პუნქტის არასწორად განმარტება, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე მუხლების, აგრეთვე 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოუყენებლობა. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა კანონის დასახელებული ნორმებით. შესაბამისად, არსებულ ვითარებაში არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 383-ე მუხლით გადაწყვეტილების გაუქმების დამატებითი საფუძველი.
მოწინააღმდეგე მხარემ (მოპასუხემ), სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად დაასახელება ის გარემოება, რომ 2011 წლის 11 მაისის საექსპერტო დასკვნით, 2005 წლის 17 ნოემბრის ხელშეკრულებაზე ქვედა შუა ნაწილში არსებული ბეჭდის ანაბეჭდი არ იყო დატანილი 2005 წლის 17 ნოემბერს, არამედ იგი დატანილი იყო 2010 წლის 1 მაისის შემდგომ, ე.ი. არ შეესაბამებოდა საბუთზე მითითებულ თარიღს.
სააპელაციო სასამართლომ, ზემოაღნიშნული გარემოება არ მიიჩნია სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად. როგორც აღინიშნა, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი იურიდიული პირის მიერ ნების გამოვლენის გარეგნულ გამოხატულებას ბეჭდის არსებობას არ უკავშირებდა. ამდენად, ბეჭდის არსებობა-არარსებობა გარიგების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ მოახდენდა – აქ გადამწყვეტი იყო სათანადოდ უფლებამოსილი პირის მიერ ნების გამოვლენა, რაც გარიგების ხელმოწერაში გამოიხატებოდა. მოცემულ შემთხვევაში ასეთი ნება გამოვლენილი იყო, რის გამოც ბეჭდის დასმას გარიგების ნამდვილობისათვის სამოქალაქოსამართლებრივი მნიშვნელობა აღარ გააჩნდა.
სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მოყვანილი მსჯელობა დაეყრდნო, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შინაარსს. ამ ნორმის თანახმად, საწარმოს რეგისტრაციისათვის სარეგისტრაციო განცხადებასთან ერთად წარდგენილი უნდა იყოს საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (პირების) ხელმოწერის ნიმუში (ნიმუშები). ამდენად, ცხადი იყო, რომ კანონმდებელმა გადამწყვეტი მნიშვნელობა მიანიჭა ხელმოწერას და არა ბეჭედს. აქედან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ბეჭედი და ხელმოწერა არ შეიძლებოდა დროსა და სივრცეში ერთმანეთს აცდენოდა, მოცემული შემთხვევისათვის არასწორ მოსაზრებად იქნა მიჩნეული.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაცხადებული ის მსჯელობა, რომ 2005 წლის 9 ნოემბრის პარტნიორის ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით არა თავად პარტნიორმა მოაწერა ხელი სადავო ხელშეკრულებას, არამედ ხელმოწერა დაავალა სხვა პირს, ხოლო ამ დავალების შესახებ გაცემულ წერილობით საბუთში მითითებული დანართიდან არ ირკვეოდა, რომ დანართს სწორედ ეს კონკრეტული სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენდა.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ისეთ ვითარებაში, როდესაც საქმეში წარდგენილი იყო ხელმოწერილი ხელშეკრულება, იმის მტკიცება, წარმოადგენდა თუ არა ეს ხელშეკრულება ერთპიროვნული პარტნიორის წერილის დანართს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე იმ მხარის ტვირთს წარმოადგენდა, რომელმაც ამ გარემოებაზე მიუთითა. ამ უკანასკნელს კი, მითითებული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეზე არ წარუდგენია.
რაც შეეხებოდა მოწინააღმდეგე მხარის იმ დასაბუთებას, რომ ზემოხსენებულ ხელშეკრულებაში აღნიშნული კომპენსაციის ოდენობა არაადეკვატური იყო შრომის ანაზღაურებასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო ზემოთ ციტირებული 319-ე მუხლი, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა და რომლითაც კერძო სამართლის სუბიექტების ნების ავტონომიის ფარგლებში ასეთი გარიგებების დადება სავსებით შესაძლებელია.
რაც შეეხებოდა მოსაზრებას, რომ ასეთი გარიგება ვალდებულებას წარმოუშობდა ერთპიროვნულ დამფუძნებელს (რომელმაც მოიწონა მისი დადება) და არა თავად საწარმოს, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იგი ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლს. ამ ნორმის მიხედვით, იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზაციული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ. ვინაიდან გარიგება იურიდიული პირის სახელით დაიდო, იგი უფლებებსა და ვალდებულებებს წარმოუშობს საწარმოს, როგორც სამართლის დამოუკიდებელ სუბიექტს. ამავე დროს, გარიგების დადებისას (2005 წელს) საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება იყო და იმ დროს მოქმედი რედაქციით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე მუხლი ადგენდა შემდეგს – შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება არის საზოგადოება, რომლის პასუხისმგებლობა მისი კრედიტორების წინაშე შემოიფარგლება მთელი მისი ქონებით. საზოგადოების პარტნიორი არ არის პასუხისმგებელი საზოგადოების ვალდებულებებზე, გარდა 3.4 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ასეთი საზოგადოების დაფუძნება შეუძლია ერთ პირსაც. ამდენად, ცხადი იყო, რომ საწარმოს ვალდებულებებზე პასუხს აგებდა თავად საწარმო, ხოლო, თუ პარტნიორმა საზოგადოებას ზიანი მიაყენა, ეს ცალკე დავის საგანი შეიძლებოდა გამხდარიყო და მოცემული დავის ფარგლებში განსახილველ საკითხს არ წარმოადგენდა.
სააპელაციო სასამართლოს ზემომითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ. თ-ომ“, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნებას.
კასაციის საფუძვლები:
მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარდგენილი შრომითი ხელშეკრულება სადავოდ გახადა მოპასუხემ. მან მიუთითა ხელშეკრულების სიყალბეზე და წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულება – იუსტიციის სამინისტროს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 11 მაისის დასკვნა. ხსენებულ დასკვნაში აღნიშნულია, რომ დოკუმენტზე საწარმოს ბეჭედი დატანილია არა ხელშეკრულებაში მითითებულ დროს, არამედ 2010 წლის 1 მაისის შემდგომ. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მიინია, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი ნების გამოვლენის გარეგნულ გამოხატულებას არ უკავშირებს საწარმოს ბეჭდის არსებობა-არარსებობას. მოცემული მსჯელობა გამართლებული იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულება მოპასუხის მიერ ამ ნიშნით გახდებოდა სადავო, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე მიუთითებდა არა საწარმოს ბეჭდის არსებობა-არარსებობის ფაქტზე, არამედ ამ დოკუმენტში ასახული ნების გამოვლენის არარსებობაზე, დასახელებული დოკუმენტის სიყალბესა და ამ ხელშეკრულების საწარმოს ბეჭდით დამოწმების თარიღზე (რომელიც ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, განხორციელდა 2010 წლის 1 მაისის შემდგომ პერიოდში, ანუ დოკუმენტში მითითებული თარიღიდან 5 წლის შემდეგ);
მტკიცებულება, რომელიც რამდენიმე კომპონენტის ერთობლიობას მოიცავს, სასამართლომ შეაფასა ერთიანად და არა თითოეული კომპონენტი ცალ-ცალკე. მტკიცებულების სახით სასამართლოში წარმოდგენილი შრომითი ხელშეკრულება შედგება რამდენიმე კომპონენტის ერთობლიობისგან, კერძოდ, იგი მოიცავს: ა. დოკუმენტის თარიღს; ბ. ხელშეკრულების ტექსტობრივ (შინაარსობრივ) ნაწილს; გ. მხარეთა ხელმოწერებს; დ. საწარმოს ბეჭედს. შესაბამისად, როდესაც დგინდება დოკუმენტის ერთ-ერთი კომპონენტის სიყალბე, ბუნებრივია კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება მთლიანად ამ დოკუმენტის ნამდვილობა;
სააპელაციო სასამართლოს მითითება მტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადასვლის თაობაზე არ შეესაბამება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნებს, რომლის თანახმადაც, მოპასუხის მიერ საბუთის სიყალბის შესახებ განცხადების შემდგომ, მტკიცების ტვირთი გადანაწილდა სასამართლოსა და მხარეებს შორის. ამდენად, მოპასუხე ვალდებული არ იყო ემტკიცებინა, რომ საწარმოს პარტნიორის წერილს დანართის სახით ერთვოდა 2005 წლის 17 ნოემბრის ხელშეკრულებისგან განსხვავებული შინაარსის დოკუმენტი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% – 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორს – სს „თ. თ-ოს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი, საგადახდო დავალება № 540, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 7 ოქტომბერი) 70% – 5600 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
