ბს-656-243 (კ-05) 29 ნოემბერი, 2006 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე,

ლ. ლაზარაშვილი

დავის საგანი; ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

მოსარჩელე შპს «ი-მა» სარჩელი აღძრა გარდაბნის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე, გარდაბნის რ-ნის საგადასახადო ინსპექციის და მესამე პირის _ საერთაშორისო საქველმოქმედო ასოციაცია «მ-ეს» მიმართ და მოითხოვა გარდაბნის რ-ნის საგადასახადო ინსპექციისათვის შესაბამისი მოქმედების განხორციელების დავალება _ შპს «ი-ის» პირადი აღრიცხვის ბარათიდან, საგადასახადო დეპარტამენტის 12.06.2000წ. შემოწმების აქტით დარიცხული დავალიანების ჩამოწერა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საგადასახადო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა კონტროლის სამმართველოს შემოწმების აქტის საფუძველზე გარდაბნის საგადასახადო ინსპექციამ ბიუჯეტის სასარგებლოდ შპს «ი-ის» დააკისრა 110306,4 ლარი. ამ ფაქტთან დაკავშირებით აღძრული სისხლის სამართლის საქმე შეწყდა წარმოებით. იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზის ცენტრის საბუღალტრო ექსპერტიზის დასკნის მიხედვით‚ შპს «ი-ის» მიერ გადახდილია კავშირ «მ-ეს» სახელით შემოტანილი საწვავის მთლიანი ღირებულება და გადასახადები, მათ შორის‚ დღგ, ექსპერტიზის დასკვნით შემოწმების აქტის მონაცემები არ დადასტურდა. ექსპერტიზის აქტით გადასახდელად დაკისრებული 9808,86 ლარი 13.11.2000წ. არის გადახდილი. აღნიშნულის მიუხედავად‚ მოპასუხეს არ შეუტანია კორექტირება მათ პირად ბარათზე ანუ უარი განაცხადა შემოწმების აქტით უსაფუძვლოდ დაკისრებული დავალიანების ჩამოწერაზე.

რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხე გარდაბნის რ-ნის საგადასახადო ინსპექციამ სარჩელი სცნო იმ საფუძვლით, რომ სადავო თანხა არ იყო შპს «ი-ის» გადასახდელი, დარიცხული იყო ზემდგომი უწყების მიერ და მისი ჩამოწერის უფლება არ ჰქონდათ სასამართლოს გარეშე.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 10.05.01წ. გადაწყვეტილებით შპს «ი-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდა, გარდაბნის ზონალურ საგადასახადო ინსპექციას დაევალა შპს «ი-ის» პირადი აღრიცხვის ბარათიდან მოეხდინა საგადასახადო დეპარტამენტის 12.06.2000წ. შემოწმების აქტით დარიცხული დავალიანების 110306,4 ლარის ჩამოწერა.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 10.05.01წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ.

სააპელაციო საჩივარში აღინიშნა, რომ იმ შემთხვევაში თუ მოსარჩელე უკანონოდ მიიჩნევდა თანხის დარიცხვას უნდა გაესაჩივრებინა აქტი, მაგრამ რადგან აქტი შედგენილი არ იყო მათი სამსახურის მიერ, ამდენად მათი მხრიდან კორექტირების შეტანა ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს. სარჩელის საფუძველს წარმოადგენდა კონტროლის სამმართველოს შემოწმების აქტი, ხოლო საგანს _ აქტის საფუძველზე დარიცხული დავალიანება, მოპასუხე მხარედ უნდა დასახელებულიყო აქტის შემდგენი უწყება, ე.ი. სახელმწიფო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა კონტროლის სამმართველო და არა გარდაბნის რ-ნის ზონალური საგადასახადო ინსპექცია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 27.09.02წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შპს «ი-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი სახელმწიფო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა კონტროლის სამმართველოს 12.06.2000წ. აქტი შპს «ი-ის» შემოწმების შესახებ, გარდაბნის რ-ნის საგადასახადო ინსპექციას დაევალა აქტის საფუძველზე შპს «ი-თვის» დარიცხული 102 665 ლარის და 54 თეთრის ჩამოწერა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სამმართველოსათვის დაბრუნების მოთხოვნით გასაჩივრდა საკასაციო წესით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.07.03წ. განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 27.09.02წ. გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს იმ მოტივით, რომ სასკ-ის მე-14 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა გასაჩივრებული აქტის ავტორის მოწვევის გარეშე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 11.11.04წ. გაჩინებით, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპატამენტის რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია და საქართევლოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გარდაბნის ზონალური ინსპექცია შეიცვალა მათი უფლებამონაცვლე, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციით. ამავე სასამართლოს 03.02.05წ. სხდომაზე დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად დავის საგნის გაზრდა საგადასახადო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა კონტროლის სამმართველოს 12.06.2000წ. აქტის ბათილობის მოთხოვნის ნაწილში სასამართლომ დასაშვებად მიიჩნია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 14.03.05წ. გადაწყვეტილებით ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 10.05.01წ. გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს «ი-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ გარდაბნის რაიონულ სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას (20.04.01წ.) მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია 12.06.2000წ. შემოწმების აქტი და მოითხოვა მხოლოდ შემოწმების აქტის საფუძველზე განხორციელებული დარიცხული დავალიანების ჩამოწერა. შემოწმების აქტის ბათილად ცნობა მოსარჩელემ მხოლოდ სააპელაციო ინსტანციაში წარდგენილი დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3 მუხლის თანახმად, სარჩელი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს უნდა წარედგინოს შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტის გაცნობიდან ექვსი თვის ვადაში. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერით (¹.......) და საბაჟო სატვირვო დეკლარაციების თანახმად, ტვირთის მიმღები და დეკლარანტი არის საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ე». საბაჟო გადასახდელები, მათ შორის დღგ, გადახდილი იქნა იმპორტიორის, კავშირი «მ-ეს» მიერ. აღნიშნული დასტურდება საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებზე საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ეს», საქართველოს საბაჟოს, თბილისის რეგიონალური საბაჟოს უფლებამოსილი პირების ხელმოწერითა და შესაბამისი ბეჭდებით. საქმის ფაქტობრივი გარემოებით არ დასტურდება, რომ იმპორტირებულ საქონელზე საბაჟო გადასახდელები, მათ შორის დღგ, გადახდილი იქნა შპს «ი-ის» მიერ, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ შპს ივერის მიერ ამ საქონლის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლის დაბეგვრისას საბაჟო დეკლარაციით გადახდილი დღგ-ს თანხა გათვალისწინებული და ჩათვლილი არ უნდა იქნეს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე შპს «ი-იმ» ვერ წარმოადგინა რაიმე დამადასტურებელი საბუთი იმისა, რომ მის მიერ გადახდილი 9808 ლარი გადახდილი იქნა სადავო თანხის ანგარიშში.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა. რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული და ექვემდებარება გაუქმებას.

საოლქო სასამართლოს აღნიშნული გაგადწყვეტილება შპს «ი-იმ» გაასაჩივრა საკასაციო წესით და საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ აქტით თანხის დარიცხვის კანონიერების საკითხი შპს «ი-იმ» აქტის შედგენისთანავე გაასაჩივრა საგადასახადო დეპარტამენტში, რომელმაც მხოლოდ 2163,7 ლარის დარიცხვა მიიჩნია უკანონოდ. აქტის შემდგომი გასაჩივრება სასამართლოში შეუძლებელი გახდა, რადგან საგადასახადო დეპარტამენტის ინიციატივით, შემოწმების აქტი გადაეცა პროკურატურასა და ამდენად სსკ-ის 279-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტის საფუძველზე სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი განეხილა საქმე. შპს «ი-ის» მუშაკების მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე შეწყდა გარდაბნის რ-ნის პროკურატურის 13.11.2000წ. დადგენილებით, რომელიც არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაში იმყოფება. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 55.4 მუხლის შესაბამისად, პროკურორის დადგენილების შესრულება სავალდებულოა სახელმწიფოს შესაბამისი ორგანოების თანამდებობის პირების, დაწესებულებების, საწარმოების, ორგანიზაციების და მოქალაქეებისათვის. მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო პროკურატურის დადგენილება, როგორც იურიდიული ფაქტების დამადასტურებელი დოკუმენტი, ასეთ დოკუმენტად მიჩნეულ იქნა მხოლოდ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაცია, რომელიც ყურადღებით არ შეუსწავლია.

საქმეში მონაწილე არც ერთი მხარე არ დავობს იმის თაობაზე, რომ «მ-ეს» სახელით განხორციელებულ იმპორტზე შპს «ი-ის» მიერ გადახდილია ყველა გადასახადი, მათ შორის დღგ, სასამართლომ არასაკმარისად მიიჩნია ყველა საბუთი (საგადასახადო დავალებების ქვითრები, შპს «ბ-თან» მიმოწერა) და მიიჩნია, რომ აღნიშნული გადასახადები არ არის გადახდილი შპს «ი-ის» მიერ. მიუხედავად მრავალი დოკუმენტისა, რომელიც ადასტურებს კასატორის მიერ 9808 ლარის გადახდას, სსკ-ის 248-ე მუხლის დარღვევით არც ეს თანხა იქნა ჩათვლილი გადასახდელად.

სააპელაციო პალატამ მოთხოვნის უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილა სარჩელი, თუმცა არ დაუსაბუთებია‚ თუ რატომ იყო მოთხოვნა უსაფუძვლო. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთადერთი საფუძველი გახლდათ ის, რომ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციაში საქონლის იმპორტიორად კავშირი «მ-ე» არის მითითებული. სასამართლომ არ იმსჯელა იმაზე, არის თუ არა კავშირი «მ-ეს» სახელით განხორციელებულ იმპორტზე კასატორის მიერ გადახდილი დღგ ჩასათვლელი თანხა. ეს თანხა რომ ჩასათვლელი დღგ-ს თანხაა საბუთდება საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის მარტივი ანალიზით. კასატორის მიერ გადახდილი დღგ-ს თანხა მთლიანად აკმაყოფილებს 114-ე მუხლის პირობებს, კასატორის მიერ თანხის გადახდა დასტურდება პროკურატურის დადგენილებით, ექსპერტიზის დასკვნით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხედ უნდა ყოფილიყო არა გარდაბნის ზონალური ინსპექცია, არამედ დეპარტამენტი, ვინაიდან სარჩელის საფუძველი იყო არა დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა კონტროლის სამმართველოს შემოწმების აქტი, არამედ გარდაბნის რ-ნის პროკურატურის 13.11.2000წ. დადგენილება, რომლის მიხედვით‚ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება შეწყდა იმის გამო, რომ შპს «ი-ის» თანამშრომელთა ქმედება არ იყო მართლსაწინააღმდეგო, ხოლო შპს «ი-ის» მიერ გადახდილი იყო კავშირ «მეგზური-პრომეთეს» სახელით საწვავის მთლიანი ღირებულება და ყველა გადასახადი, მათ შორის დღგ. სარჩელი სასამართლოში აღიძრა გარდაბნის ზონალურ საგადასახადო ინსპექციის უმოქმედების გამო, რომელმაც სათანადო რეაგირება არ მოახდინა პროკურატურის შეტყობინებას. ამდენად, გარდაბნის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი სასამართლოს არ უნდა მიეღო წარმოებაში და დაუშვებლად უნდა ეცნო, ვინაიდან სსკ-ის 364-ე მუხლის თანახმად, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით შეიძლება გასაჩივრდეს მხოლოდ მხარეებისა და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მე-3 პირების მიერ, ასევე საქმეში სასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე ჩაბმული პირების მიერ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმეში ჩართული არ ყოფილა. იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული მოთხოვნა დავალიანების ჩამოწერის თაობაზე ფაქტობრივად წარმოადგენდა შემოწმების აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნას, საოლქო სასამართლოში დაზუსტდა სასარჩელო მოთხოვნა, რომელიც სასამართლოს არ უნდა ჩაეთვალა დავის საგნის გაზრდად. შპს «ი-ის» გადახდილი დღგ-ის ჩაუთვლელობა გამოიწვევს გადასახადის გადამხდელის ორმაგ დაბეგვრას, რაც აკრძალულია კანონით. შპს «ი-ის» გადახდილი დღგ-ის ჩაუთვლელობა კავშირ «მ-ეს» წარმოუშობს ამ გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით შპს «ი-ის» სარჩელის დაკმაყოფილებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ შპს «ი-ის» საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შპს «ი-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის და უსაფუძვლობის გამო. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას შპს «ი-ის» სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში შპს «ი-ს” სადავო თანხა დაეკისრა 12.06.2000წ. შემოწმების აქტით. სადავო სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო დავებისათვის განსაზღვრული იყო ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კასატორმა სასამართლოს ზემოაღნიშნულ ვადაში მიმართა.

ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შპს «ი-ის» მოთხოვნის დაკმაყოფილებას უარი ეთქვა არა მხოლოდ ხანდაზმულობის, არამედ აგრეთვე უსაფუძვლობის მოტივით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას შპს «ი-ის» მოთხოვნის უსაფუძვლობის შესახებ. სსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. გადასახადის გადახდა არ დასტურდება გარდაბნის რ-ნის პროკურატურის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნული დადგენილებით არ გაუქმებულა ადმინისტრაციული ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი, რომლის საფუძველზეც შპს «ი-ის» გადასახდელად დაეკისრა 110306,4 ლარი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 106-ე მუხლის მიხედვით‚ პრეიუდიციული მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძადაში შესულ განაჩენს და არა გამოძიების აქტს, ფაქტებს, რომლებიც დადგენილია არა განაჩენით, არამედ საგამოძიებო ორგანოების აქტებით, არ აქვს პრეიუდიციული ძალა და ისინი ადმინისტრაციული საქმის განხილვის დროს დადგენილი უნდა იქნეს საერთო წესით. ამდენად, შპს «ი-ის» მიერ კავშირ «მ-ეს» სახელით საწვავზე ყველა გადასახადის, მათ შორის, დღგ-ის გადახდის ფაქტის დადგენა, საჭიროებს დადასტურებას. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სადავო დღგ-ს თანხა მის მიერ გადახდილია ტვირთის საბაჟო გაფორმების დროს.

განსახილველი სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის დებულებათა გათვალისწინებით ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად ან გადახდილია საბაჟო დეკლარაციის მიხედვით. დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარებასაქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა. საბაჟო დეკლარაციის შესაბამისად აღრიცხული დღგ-ს თანხა გადაიხდება დეკლარანტის მიერ და გადახდილად ჩაითვლება დეკლარაციის შესაბამისად აღნიშნული თანხის ბიუჯეტში გადახდის შემდეგ. დეკლარირების ფორმა და წესი, აგრეთვე საბაჟო მიზნებისათვის საჭირო ცნობების ნუსხა, საბაჟო კოდექსის 84.2 მუხლის მიხედვით, განისაზღვრება დადგენილი წესით. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან არსებული სატარიფო საბჭოს 12.01.95წ. ¹1 დადგენილებით შეთანხმებული და საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 31.01.95წ. ¹16 ბრძანებით დამტკიცებული «საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო ორგანოების მიერ საბაჟო კონტროლს დაქვემდებარებული ტვირთებისათვის სატვირთო _ საბაჟო დეკლარაციების გაფორმების შესახებ» ინსტრუქციის 3.1 პუნქტის თანახმად, საქონლის დეკლარირება ხორციელდება საქონლის გამგზავნის ან მიმღების მიერ დამოუკიდებლად საწარმოებისა, ორგანიზაციების და იურიდიული პირების ხელშეკრულების საფუძველზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შპს «ი-ის» და საქონლის მიმწოდებელს შორის ხელშეკრულება არ დადებულა, შპს «ი-ის» და ფირმა «შ-ის» შორის 29.01.99წ. დამოუკიდებლად დადებული ხელშეკრულების მიხედვით, რომელიც ითვალისწინებდა 1999წ. განმავლობაში «FჩA-ს ბაქოს» პირობით 2000 მეტრული ტონა დიზელის მიწოდებას, არ მოიცავდა საწვავს მიწოდებულს «DAF - გარდაბანის» პირობით საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირ «მ-ის», რომელიც დეკლარაციაში მიმღები/იმპორტიორის/ გრაფაშია ნაჩვენები. აღნიშნული დასტურდება დეკლარაციებში არა მხოლოდ გამგზავნის და მიმღების რეკვიზიტების, არამედ მიწოდების პირობების (მე-20 გრაფა) აღნიშვნებით. შპს «ი-ი» არ ყოფილა საქონლის გამგზავნი ან მიმღები, შესაბამისად ინსტრუქციის 3.1 პუნქტის შესაბამისად ის ვერ განახორციელებდა საქონლის დეკლარირებას.

საბაჟო დეკლარირების უმთავრესი პრინციპი, საბაჟო კოდესის 87-ე მუხლის შესაბამისად, მდგომარეობს იმაში, რომ საბაჟო გადასახადების გაანგარიშებასა და საბაჟო მონაცემებს იძლევა არა საბაჟო ორგანო, არამედ თავად საქონლის გადამაადგილებელი პირიან საბაჟო ბროკერი, რაც თავისთავად გამორიცხავს დეკლარაციის მონაცემების უტყუარობასთან დაკავშირებულ დავებს. საბაჟო კოდექსის 90.2 მუხლის თანახმად, საბაჟო დეკლარაცია საბაჟო ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან იქცევა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დამადასტურებელ საბუთად. საბაჟო კოდექსით განსაზღვრულია დეკლარანტის მიერ საბაჟო დეკლარაციაში ცვლილებების შეტანის ან მისი გამოთხოვის პერიოდი. 91-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, საბაჟო ორგანოების თანამდებობის პირებს ეკრძალებათ დეკლარანტის ნაცვლად საბაჟო დეკლარაციის შევსება, შეცვლა ან მასში მონაცემების შეტანა. საქმეში დაცული საბაჟო დეკლარაციებით დასტურდება, რომ დიზელის საწვავის განბაჟებისას ტვირთის დეკლარირებას საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ეს» სახელით ახორციელებდა საბროკერო ფირმა. საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებზე საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ეს», საქართველოს საბაჟოს, რეგიონალური საბაჟოს უფლებამოსილი პირების ხელმოწერითა და შესაბამისი ბეჭდებით დასტურდება კავშირ «მ-ეს» მიერ საბაჟო გადასახადების გადახდა. ამდენად, დიზელის საწვავის განბაჟებისას საბაჟო დეკლარაციის მიხედვით, რომლის შეცვლა ან შევსება კანონით დადგენილი წესით არ მომხდარა, დღგ-ს გადამხდელია საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ე». ამავე ორგანიზაციის სახელით არის გადახდილი საბაჟო გადასახდელებიც. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, «მ-ეს» ნაცვლად კასატორის მიერ საბაჟო გადასახადების გადახდის შემთხვევაშიც, საბაჟო გადასახადის გადამხდელად ჩაითვლება საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციაში აღნიშნული პირი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობის ხსენებულ დებულებებს იმპერატიული ხასიათი აქვს, რის გამო ექსპერტიზის დასკვნა არ ასაბუთებს შპს «ი-ის» მოთხოვნის მართლზომიერებას. სსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარი დადგენილი ძალა, სსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. ამდენად, საექსპერტო დასკვნა არ ქმნის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს, მით უფრო, რომ რ-ნის პროკურორის თანაშემწის მიერ ექსპერტ-ბუხჰალტრის წინაშე გადასაწყვეტად დასმული საკითხი ეხებოდა შპს «ი-ის» მიერ გადასახდელი დარჩენილი გადასახადის ოდენობას წინასწარ იმის მითითებით, რომ შპს «ი-ის» მიერ გადახდილია საქველმოქმედო კავშირ «მ-ეს» სახელით შემოტანილი დიზელის საწვავთან დაკავშირებული გადასახადები. აღნიშნულის შესაბამისად, ექსპერტი 10.10.2000წ. საექსპერტო დასკვნაში უთითებს, რომ ექსპერტიზის დანიშვნის დადგენილების მიხედვით შპს «ი-იმ» თავისი საბრუნავი საშუალებებით კავშირ «მ-ეს» სახელით გამოსყიდული და განბაჟებული აქვს დიზელის საწვავი. ამასთანავე, დეკლარაციაში მითითებული პირის ნაცვლად გადასახადის გადახდის შესაძლებლობა, ტვირთის გადამისამართების ხელშეკრულების მართლზომიერება განეკუთვნება უფლებრივ ასპექტს, სამართლებრივ საკითხებზე დასკვნების ჩამოყალიბება სცილდება ექსპერტის კომპეტენციას.

საბაჟო კოდექსი არ ითვალისწინებს საქონლის განბაჟების შემდეგ, საქონელზე საკუთრების უფლების გადაცემის პირობით, დეკლარანტის სახელით მესამე პირის მიერ საბაჟო გადასახდელების გადახდის და დეკლარანტის საბაჟო გადასახდელებისაგან განთავისუფლების შესაძლებლობას. დეკლარანტის მიმართ ეკონომიკური პოლიტიკის ღონისძიებების გამოუყენებლობა დასაშვებია მხოლოდ ტვირთის შესაბამის საბაჟო რეჟიმში ჩაყენების შემდეგ. განსახილველ შემთხვევაში ტვირთი განბაჟებულია საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირ «მ-ეს» სახელით საბროკერო კომპანიის მიერ, რის გამო საბაჟო კოდექსის შესაბამისად ტვირთის მიმღებს წარმოადგენს სწორედ აღნიშნული ორგანიზაცია. საბაჟო კოდექსის 81-ე მუხლი კრძალავს საქონლის გამოყენებასა და/ან განკარგვას გაფორმების მთელი პერიოდის განმავლობაში. საქონლის საბაჟო გაშვების შემდეგ ტვირთის მესამე პირისათვის გადაცემა არ წარმოადგენს საბაჟო კანონმდებლობის რეგულირების სფეროს. ტვირთის შემდგომი განკარგვისას შესაბამისი სასაქონლო ოპერაციის გადასახადით დაბეგვრა უნდა განხორციელდეს საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად. აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა თვლის, რომ საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირ «მ-ეს» მიერ შპს «ი-თვის» დიზელის საწვავის სარეალიზაციოდ გადაცემა საგადასახადო ორგანოს მიერ მართებულად შეფასდა დღგ-ით დასაბეგრ სასაქონლო ოპერაციად და კანონიერად დაეკისრა კასატორს შესაბამისი დღგ-ის თანხის გადახდა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორს სადავო თანხის გადახდისაგან განთავისუფლების სხვა საფუძველი არ წარმოუდგენია. წარმოდგენილი არ არის ასევე შესაბამისი საკასაციო პრეტენზია დაკისრებული თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით.

ამასთანავე, დიზელის საწვავზე საბაჟო გადასახადის გადახდა არ დასტურდება აგრეთვე საქმეში დაცული დოკუმენტაციით. საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირ «მ-ეს» და შპს «ი-ის» შორის ¹2 ხელშეკრულება ტვირთის გადამისამართებაზე დადებულია 12.02.99წ., მაშინ როდესაც პირველი გადახდა ¹0279 დეკლარაციის მიხედვით გადამისამართებამდე, 10.02.99წ. განხორციელდა. შპს «ი-ის» მიერ გადახდის ფაქტი არ დასტურდება საქმეში დაცული ქვითრებით. საქმის მასალების მიხედვით დასტურდება, რომ საქონლის განბაჟება 10.02.99წ., 20.02.99წ. და 05.03.99წ. განხორციელდა, საქმეში დაცული 13.11.2000წ. ქვითარი არ ადასტურებს შპს «ი-ის» მიერ ტვირთის განბაჟებას, ვინაიდან საქონლის განბაჟება მოხდა არა ნოემბერში, არამედ თებერვალ-აპრილში, გარდა ამისა ქვითარი ადასტურებს საგადასახადო ინსპექციის და არა საბაჟოს სახელზე თანხის გადახდას, ამასთანავე ქვითარში აღნიშნული თანხა _ 2167 ლარი ეხება სამეწარმეო გადასახადს, რომელიც არ განეკუთვნება საბაჟო გადასახდელთა რიცხვს. შპს «ბ-ის» დირექტორის წერილი და შპს «ბ-ის» მიერ გაცემული ქვითარი თავისთავად არ წარმოადგენს საბაჟო გადასახადის გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტს, საბაჟო ჩათვლის ღირებულების გადახდის შესახებ 49685 ლარზე ქვითარი გაცემულია, 10.04.99წ., ანუ ტვირთის განბაჟების შემდეგ. 11.02.99წ. ქვითარით დასტურდება 27100 ლარის გადახდა ეკოლოგიის გადასახადის სახით მაშინ, როდესაც საბაჟო კოდექსის 71-ე, 72-ე მუხლების თანახმად‚ საბაჟო კონტროლიდან მოხსნისას და კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში საქონელი ექვემდებარება საბაჟო, დღგ-ისა და აქციზის გადასახადებით დაბეგვრას. ამასთანავე ქვითრის მიხედვით გადასახადი გადახდილია რუსეთის დიზელზე, ხოლო განსახილველ შემთხვევაში საწვავი შემოტანილ იქნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან, რაც დასტურდება დეკლარაციაში შესაბამისი გრაფებით (11,16,20). საგადასახადო დავალიანების 17.02.99წ. ქვითრის მიხედვით დასტურდება საბაჟო გადასახადის დასაფარავად 23 ათასი ლარის გადახდა, ამასთანავე გადახდა განხორციელდა არა გარდაბნის, არამედ თბილისის რეგიონალური საბაჟოს სახელზე. იმის გათვალისწინებით, რომ 12.02.99წ. ხელშეკრულებით 747763 კგ ლ-40 მარკის დიზელის საწვავის საქონლის გადამისამართებამდე, შპს «ი-ს» მიმწოდებელ ფირმა «შ-თან» 29.01.99წ. დადებული ჰქონდა დამოუკიდებელი ხელშეკრულება 1999წ. განმავლობაში 2000 მეტრული ტონა დიზელის მიწოდების შესახებ, საქმეში დაცული მასალებით არ დასტურდება შპს «ი-ის» მიერ სახელდობრ კავშირ «მ-ეს» სახელზე გამოგზავნილ საწვავზე საბაჟო გადასახადის გადახდის ფაქტი. გარდა ამისა, საქმეში დაცული ¹......, ¹...... სალაროს შემოსავლის ორდერების მიხედვით კავშირ «მ-ეს» გადახდილი აქვს საქონლის განბაჟებისათვის საჭირო აქციზის და დღგ-ის თანხა. აღნიშნული მტკიცებულების მიმართ კასატორს არ წარმოუდგენია დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, კასატორი საერთოდ არ ეხება საკასაციო საჩივარში ხსენებულ მტკიცებულებას, მიუხედავად იმისა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებდა იმ გარემოებაზე, რომ საბაჟო დეპარტამენტიდან წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერით და საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციის თანახმად, ტვირთის მიმღები და დეკლარანტი არის საერთაშორისო საქველმოქმედო კავშირი «მ-ე», საბაჟო გადასახადები, მათ შორის დღგ, გადახდილი იქნა იმპორტიორის, საქველმოქმედო კავშირი «მ-ეს» მიერ.

სსკ-ის 404.1 მუხლის თანახმად, საკასაციო პალატა ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო ვერ იქონიებს მსჯელობას სადავო აქტით დაკისრებული თანხის იმ ნაწილზე, რომლითაც შპს «ი-ს» დაკისრებული აქვს თანხები სხვა გადასახადებთან დაკავშირებით (მოგების, სამეწარმეო გადასახადები, საწვავის დანაკლისის გამო ბიუჯეტში ამოსაღები თანხა). სადავო აქტის მთლიანად გაუქმების მოთხოვნის მიუხედავად კასატორს აქტის ამ ნაწილის მიმართ არც სასარჩელო განცხადებაში და არც საკასაციო საჩივარში რაიმე არგუმენტი არ მოუყვანია. კასატორი არ ეხება აგრეთვე იმ გარემოებას, რომ კავშირ «მ-გან» გადაცემულ საწვავზე დღგ-ს ჩათვლის დაუშვებლობაზე 12.06.2000წ. აქტში საუბარია მხოლოდ 1999წ. თებერვალ-მარტის პერიოდთან მიმართებაში, ხოლო სადავო თანხის გაანგარიშება 12.06.2000წ. აქტში მოიცავს 1999წ. 1 იანვრიდან 2000წ. 1 აპრილამდე პერიოდში დღგ-ის ჩათვლის მართლზომიერებას.

კასატორი ეთანხმება იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალური გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტის 10.10.2000წ. ¹162/17 დასკვნას, რომლის თანახმად 12.06.2000წ. აქტით დარიცხული თანხიდან შპს «ი-ს» კანონიერად ჰქონდა დაკისრებული 9808,86 ლარი, კასატორი აღნიშნავს, რომ მას გადახდილი აქვს ხსენებული თანხა, თუმცა თანხის გადახდის დამადასტურებელი საბუთი, სააპელაციო პალატის მოთხოვნის მიუხედავად, სასამართლოში წარმოდგენილი არ ყოფილა. მიუხედავად იმისა, რომ კასატორი ეთანხმება თანხის ამ ნაწილის დარიცხვას და აღნიშნავს, რომ გადახდილი აქვს კიდევაც აქტით დარიცხული თანხის ეს ნაწილი, შპს «ი-ი» მოითხოვს სადავო აქტის მთლიანად ბათილად ცნობას, რაც ასევე გამორიცხავს მოთხოვნის ამ ნაწილის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ შპს «ი-ის» სააპელაციო საჩივრის მიხედვით მის მიერ სარჩელის აღძვრამდე სადავო აქტზე ადმინისტრაციული საჩივარი იქნა შეტანილი, აპელანტი აღნიშნავს, რომ საგადასახადო დეპარტამენტის 30.08.2000წ. აქტით დადასტურდა შპს «ი-თვის» 2163,7 ლარის ზედმეტად დარიცხვა, რაც ასევე ადასტურებს თანხის ამ ნაწილში დავის საგნის არ არსებობას.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორის მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი იქნა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება, რომლის განხილვაც 27.09.02წ. საოქმო განჩინებით სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია. ხსენებულ სარჩელში შპს «ი-მა» მოპასუხედ დაასახელა აგრეთვე რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია. ამდენად, კასატორის ინიციატივით რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია პროცესში მოპასუხე მხარედ იქნა ჩაბმული, რის გამო სააპელაციო პალატაში მისი სააპელაციო საჩივრის განხილვით არ დარღვეულა საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნები და აღნიშნული გარემოება არ ქმნის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს. გარდა ამისა, «საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებების, ზოგიერთი ტერიტორიული ორგანოს შექმნისა და მათი სამოქმედო ტერიტორიის განსაზღვრის შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 30.06.2000წ. ¹281 ბრძანებულების მე-2 პუნქტის «ვ» ქვეპუნქტით, საქართველოს პრეზიდენტის 05.10.2000წ. ¹434 ბრძანებულებით შეტანილი ცვლილებების გათვალისწინებით, რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სამოქმედო ტერიტორიად განისაზღვრა ქ. რუსთავის, ბოლნისის, გარდაბნის, მარნეულის, დმანისის, წალკის, თეთრიწყაროს რაიონების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული საზღვრები. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია წარმოადგენდა სამთავრობო დაწესებულების _ საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ტერიტორიალურ ორგანოს და მას, როგორც გარდაბნის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის ზემდგომ სტრუქტურულ ერთეულს, მეთოდურ ხელმძღვანელს და საქმიანობის კოორდინატორს, გააჩნდა საოლქო სასამართლოსათვის სააპელაციო საჩივრით მიმართვის, სამართალურთიერთობებში მისი სამოქმედო ტერიტორიაზე არსებული ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოს წარმოდგენის უფლება. ამასთანავე, საქართველოს პრეზიდენტის 30.06.2000წ. ¹280 ბრძანებულებით დამტკიცებული «საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს დებულების» 16-ე მუხლის თანახმად, საოლქო საგადასახადო ინსპექციებს თავიაანთ სამოქმედო ტერიტორიაზე მინიჭებული ჰქონდათ საგადასახადო კონტროლის ფუნქცია, რომელიც არ გააჩნდათ ზონალურ და რაიონულ ინსპექციებს. ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსში 24.02.04წ. კანონით შეტანილი ცვლილების შესაბამისად საგადასახადო ორგანოთა სისტემას ქმნიდნენ საგადასახადო დეპარტამენტი და საგადასახადო ინსპექციები. «ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საგადასახადო ორგანოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და უფლებამოსილების განსაზღვრის შესახებ» საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 23.08.04წ. ¹550 ბრძანების თანახმად, შეიქმნა რუსთავის საგადასახადო ინსპექცია და აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე განსახილველ საქმეში გარდაბნის ზონალური საგადასახადო ინსპექციისა და ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება რუსთავის საგადასახადო ინსპექცია. ამდენად, უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას არ გააჩნდა სააპელაციო საჩივრის წარდგენის უფლებამოსილება.

სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ემყარებაკანონისდარღვევას,რაცსსკ-ის410-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. იმის გათვალისწინებით, რომ შპს «ი-ს» უკვე გადახდილი აქვსსაკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის ნახევარი, ხოლო საკასაციო პალატის 23.05.05წ. განჩინებით კასატორს განუწილვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა, კასატორს უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 1000 ლარის ოდენობით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «ი-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 14.03.05წ. გადაწყვეტილება;

2. შპს «ი-ის» სახელმწიფო ბაჟის სახით დაეკისროს 1000 ლარის გადახდა;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.