საქმე №ას-769-730-938-2013 10 თებერვალი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „ა. ე-კ უ-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ქ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. ქ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა. ე-კ უ-ის“ მიმართ და მოითხოვა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე და 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით 16 960 ლარის ოდენობით, ასევე საბოლოო ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის დაკისრება.
მოპასუხემ სარჩელი მხოლოდ ნაწილობრივ, სახელფასო დავალიანების სახით 2190 ლარის ანაზღაურების ნაწილში ცნო, დანარჩენ ნაწილში კი მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს „ა. ე-კ. უ-ს“ მოსარჩელე ნ. ქ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე და 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით (17 თვის) სახელფასო დავალიანების – 16960 ლარისა და სარჩელის აღძვრამდე (2012 წლის 1 ივნისამდე) ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის – 0.07%-ის გადახდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2010 წლის 1 სექტემბერს შპს „ა. ე-კ. უ-ს“ (დამსაქმებელი) და ნ. ქ-ეს (ასოცირებული პროფესორი) შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება სამი წლის ვადით 2013 წლის 1 სექტემბრამდე ყოველწლიური განახლების უფლებით.
ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა უნივერსიტეტში სწავლება (სასწავლო-შემოქმედებითი და კვლევითი კომპონენტების ჩათვლით), პროგრამის /მოდულის პერიოდის ორგანიზაცია და მართვა.
ხელშეკრულების 3.2.1 და 3.2.2 პუნქტების შესაბამისად, პროფესორს უნდა შეესრულებინა უნივერსიტეტის აკადემიური მართვის პოლიტიკით, უნივერსიტეტის წესდებით და შინაგანაწესით, აგრეთვე უნივერსიტეტის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით გათვალისწინებული სამუშაო. პროფესორს უნდა უზრუნველეყო მოდულის ჩატარება იმ სასწავლო რესურსებით, რომელიც აუცილებელია კონკრეტული შედეგის მისაღწევად და ასახულია მის მიერ წარმოდგენილი სასწავლო კურსის გეგმაში (სილაბუსში).
ხელშეკრულების 3.2.7 პუნქტით, პროფესორმა აიღო ვალდებულება, ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერამდე გასცნობოდა უნივერსიტეტის წესდებას, თანამდებობრივ ინსტრუქციებს, ეთიკისა და დისციპლინარული პასუხისმგებლობის ნორმებს და ა.შ; ფინანსური ანგარიშსწორების შემოთავაზებულ სქემას.
შპს „ა. ე-კ. უ-სა“ და ნ. ქ-ეს შორის 2012 წლის 1 სექტემბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ შრომის ანაზღაურების დროებლივ სისტემაზე: ყოველთვიურად ფიქსირებულად 1200 ლარის გადახდაზე.
ხელშეკრულების მე-5 მუხლით განისაზღვრა მხარეთა შორის ფინანსური ანგარიშსწორების საკითხები, კერძოდ, ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის შესაბამისად, პროფესორი საკონტრაქტო დროის ნაწილში ხელფასს მიიღებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი კეთილსინდისიერად შეასრულებდა პროფესორის თანამდებობის ინსტრუქციით გათვალისწინებულ ნორმებს.
ხელშეკრულების 5.2. პუნქტით, უნივერსიტეტი ვალდებული იყო, პროფესორისთვის აკადემიური და სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობისთვის გადაეხადა ყოველთვიურად 1200 ლარი, კუთვნილი შვებულების გათვალისწინებით.
პალატამ გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში შპს „ა. ე-კ. უ-მა“ სადავოდ გახადა ნ. ქ-ის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების ფაქტი და განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ დაარღვია ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები, მის მიმართ ანგარიშსწორება განხორციელდა მხოლოდ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს მიხედვით და უნივერსიტეტს მის მიმართ დავალიანება არ გააჩნია.
სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით კი, აპელანტს ეკისრება იმ გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული ყოველთვიური ანაზღაურება – 1200 ლარი წარმოადგენდა რამოდენიმე სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულებისთვის განსაზღვრულ შრომის ანაზღაურების ჯამურ ოდენობას (ანუ მთელი თანხიდან თითოეული კომპონენტის შესრულებისათვის მოსარჩელეს უნდა მიეღო კონკრეტული ოდენობის თანხები), ხოლო მოსარჩელემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ნაწილი და, შესაბამისად, ხელშეკრულებაში მითითებული ყოველთვიური ანაზღაურების ჯამს (1200 ლარს) გამოაკლდა კონკრეტული კომპონენტის კონკრეტულ ფარგლებში შეუსრულებლობისთვის განსაზღვრული კონკრეტული ოდენობის თანხა.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ ზემოაღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის. მოპასუხე ვერ ადასტურებს, თანხობრივად როგორ იყო გადანაწილებული გასაცემი თანხები შესასრულებელ ვალდებულებებზე. ასეთ პირობას პირდაპირ არ შეიცავს ხელშკრულება. საქმეში არ მოიპოვება ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში მოქმედი შიდაკორპორაციული აქტი, რაც განსაზღვრავდა უმაღლესი სასწავლებლის პროფესორ-მასწავლებელთა ანაზღაურების დატვირთვის მიხედვით გადანაწილების წესს. უფრო მეტიც, მოპასუხის განმარტებით, ასოცირებულ პროფესორს შეიძლებოდა ხელფასი სრულად მიეღო ისეთ პირობებშიც, როცა სასწავლო კომპონენტს (საათობრივი დატვირთვა) საერთოდ არ შეასრულებდა, მაგრამ უნივერსიტეტისათვის შეასრულებდა სხვა ტიპის სამუშაოს, რაც შეფასდებოდა კონკრეტულ თანხად სამუშაოს სპეციფიკის მიხედვით. ანუ დაუსაბუთებელია მსჯელობა თანხების კომპონენტების მიხედვით გადანაწილების რაიმე ერთიანი წესის არსებობაზე. ვერ იქნება გაზიარებული მოპასუხის პოზიცია, რომ მისი დავალიანება მოსარჩელის წინაშე ჯამში მხოლოდ 2190 ლარია.
საქმეში არ მოიპოვება მხარეთა შეთანხმება ასოცირებული პროფესორის ყოველთვიური ხელფასის მისაღებად სავალდებულო აუდიტორული დატვირთვის თუ სხვა სახის დატვირთვის (მაგ.: მაგისტრანტის ხელმძღვანელობა ან სხვ.) სავალდებულო მინიმუმის თაობაზე. შესაბამისად, ხელშეკრულების საგნის მიხედვით, რა შრომითი მოვალეობის განხორციელებაც იქნებოდა საჭირო უნივერსიტეტისათვის ასოცირებული პროფესორის მხრიდან, მას უნდა შეესრულებინა. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რომ დამსაქმებელმა განსაზღვრა დასაქმებულისათვის კონკრეტული დატვირთვა ხელშეკრულების საგნის მიხედვით და მოსარჩელეს ასეთი კონკრეტული ვალდებულებები არ შეუსრულებია.
რაც შეეხება მოპასუხის განმარტებას, რომ მოსარჩელე არაჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს, პალატამ ყურადღება გაამახვილა თავად შპს „ა. ე. უ-ის“ მიერ გაცემულ ცნობებზე, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულებას, კერძოდ, 2010 წლის 2 დეკემბრის ცნობის შესაბამისად, ნ. ქ-ე 2010 წლის 3 მაისიდან მუშაობს შპს „ა. ე. უ-ი“ მიწვეული პროფესორის თანამდებობაზე, ხოლო აკადემიური თანამდებობის დასაკავებლად ჩატარებული ღია კონკურსის შედეგად 2013 წლის 1 სექტემბრამდე დაინიშნა ასოცირებული პროფესორის აკადემიურ თანამდებობაზე. შპს „ა. ე-კ. უ-ი“ ნ. ქ-ეს მიჰყავს შემდეგი სასწავლო კურსები: ბიზნესის ადმინისტრირება, ბიზნესის საფუძვლები და ფინანსების საფუძვლები.
სააპელაციო პალატამ ლექციაზე დაგვიანებების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად ვერ შეაფასა მოწმე მ. შ-ის ჩვენება, რამეთუ ამ ფაქტის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. ამასთან, ასეთი მტკიცებულების არსებობის შემთხვევაშიც აპელანტი ვერ ასაბუთებს, თანხობრივად როგორ ჰპოვებდა ასახვას (კონკრეტულად რა თანხით შემცირდებოდა) მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება.
2012 წლის 25 აპრილის ცნობების თანახმად, ნ. ქ-ეს 2010 წლის 1 სექტემბრიდან უკავია ასოცირებული პროფესორის აკადემიური თანამდებობა და ამ თანამდებობის შესაბამისად არის ფაკულტეტის საბჭოს წევრი, მონაწილეობს უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის სხდომებში როგორც მისი მუდმივმოქმედი წევრი და ფაკულტეტის საკვალიფიკაციო სხდომებზე, როგორც მისი კომისიის წევრი. 2010 წლის 15 მარტს ბიზნესისა და გამოყენებით მეცნიერებათა ფაკულტეტის საბჭოს სხდომაზე დამტკიცდა ბიზნესისა და გამოყენებით მეცნიერებათა ფაკულტეტის მაგისტრანტის ემირ კვესეიშვილის სამაგისტრო ნაშრომის ხელმძღვანელად, აგრეთვე 2010 წლის 28 ოქტომბრის სხდომაზე მაგისტრანტ ე. ზ-ის სამაგისტრო ნაშრომის წინასწარი დაცვის კომისიის წევრად. შპს „ა. ე-კ. უ-ი“ ნ. ქ-ეს მიჰყავს შემდეგი სასწავლო კურსები: ბიზნესის ადმინისტრირება, ბიზნესის საფუძვლები, „ფინანსების საფუძვლები“, მენეჯმენტის საფუძვლები, საბანკო მექანიზმი.
პალატის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში დამსაქმებლის პრეტენზიას დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვნად შესრულებასთან დაკავშირებით. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ ნ. ქ-ეს პროფესორის სტატუსი შეუწყდა 2012 წლის 4 ივნისს, ანუ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მან სარჩელით მომართა სასამართლოს 2012 წლის 1 ივნისს.
სასამართლომ აქვე აღნიშნა, რომ 2010 წლის 1 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულების 4.1. პუნქტით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 1 სექტემბრიდან 2013 წლის 1 სექტემბრამდე ყოველწლიური განახლების უფლებით, ხელშეკრულება შეწყდა 2012 წლის 4 ივნისს, ანუ ხელშკრულება განახლდა და მოპასუხეს ნება მის შეწყვეტამდე ადრე არ გამოუვლენია.
საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ, როგორც 2013 წლის 24 მაისის სხდომაზე აპელანტმა განმარტა, მართალია, ნ. ქ-ან ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა წარმოადგენდა ფიქსირებულ შრომის ანაზღაურებას, რომელსაც პროფესორი მიიღებდა ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, შემდგომში, თუ დასაქმებულის ან დამსაქმებლის ბრალით პროფესორი ვერ შეასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს სრულად, ფიქსირებული შრომის ანაზღაურების სისტემა გადავიდოდა შრომის ანაზღაურების სხვა სისტემაზე, რომელიც ითვალიწინებს გამომუშავების საფუძველზე შრომის ანაზღაურების წესს.
სააპელაციო პალატამ აპელანტის აღნიშნული მსჯელობა არ გაიზიარა, რამეთუ საქმის მასალებით არ დასტურდება ანაზღაურების დროებლივი (ყოველთვიურად ფიქსირებული თანხის გადახდა) სისტების ანაზღაურების სხვა სისტემით შეცვლაზე მხარეთა ერთობლივი შეთანხმება. საქართველოს შრომის კოდექსის 11.2. მუხლის თანახმად კი, შრომითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლა შესაძლებელია მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით.
სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ შრომითი ხელშეკრულების არსებობის პირობებში შრომის ანაზღაურების ოდენობაზე და სისტემაზე შეთანხმება წარმოადგენს სწორედ ხელშეკრულების არსებით პირობას და შესაბამისად, შრომის ანაზღაურების სისტემის შეცვლაც შესაძლებელია მხოლოდ კონტრაჰენტების მიერ ორმხრივად გამოვლენილი ნებით თავდაპირველად გაფორმებულ ხელშეკრულებაში შესაბამისი ცვლილებების შეტანის საფუძველზე.
განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის 2010 წლის 1 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავს დათქმას გარკვეული პერიოდის შემდგომ და გარკვეული პირობების არსებობისას შრომითი ანაზღაურების სისტემის (დროებლივი სისტემის) ავტომატურად შეცვლის თაობაზე. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი არ არის კონტრაჰენტების მიერ ორმხრივად ხელმოწერილი დოკუმენტი 2010 წლის 1 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დროებლივად ფიქსირებული შრომის ანაზღაურების სისტემიდან შრომითი ანაზღაურების სხვა სისტემაზე გადასვლასთან დაკავშირებით.
სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა ნ. ქ-ის ნახევარ საშტატო განაკვეთზე მუშაობასთან დაკავშირებით. რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მხარეთა შეთანხმებას დასაქმებულის საშტატო განაკვეთის განახევრებასთან დაკავშირებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის, მით უმეტეს, რომ თავად აპელანტის განმარტებით, შრომის ანაზღაურება მხოლოდ საათობრივ აუდიტორულ დატვირთვას არ გულისხმობდა და ხელფასი დასაქმებულს შეეძლო, მიეღო უნივერსიტეტისათვის საჭირო სხვა სახის სამუშაოს შესრულებისათვის.
რაც შეეხება აპელანტის მსჯელობას, რომ ხელშეკრულების 3.2.7 პუნქტით ნ. ქ-ე დაეთანხმა უნივერსიტის შიდა სამართლებრივ აქტებს და, შესაბამისად, ეს აქტები მიჩენულ უნდა იქნეს შრომითი ანაზღაურების სისტემის განმსაზღრელ სამართლებრივ აქტებად, პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულების 3.2.7 პუნქტში მოცემული ჩანაწერი, რომლითაც პროფესორმა აიღო ვალდებულება, ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერამდე გაცნობოდა უნივერსიტეტის წესდებას, თანამდებობრივ ინსტრუქციებს, ეთიკისა და დისციპლინარული პასუხისმგებლობის ნორმებს და ფინანსური ანგარიშსწორების შემოთავაზებულ სქემას, გულისხმობს ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში უკვე გამოცემულ სამართლებრივ აქტებზე თანხმობის გაცხადებას, ხოლო რაც შეეხება ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ უნივერსიტეტის მიერ გამოცემულ შიდა სამართლებრივ აქტებს, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელისათვის მათ გაცნობას და მისი მხრიდან თანხმობის გაცხადებას ანაზღაურების სხვა წესზე გადასვლის თაობაზე.
აპელანტი უთითებს შპს „ა. ე-კ უ-ის“ რექტორის 2010 წლის 6 სექტემბრის ბრძანებაზე, რომლითაც დამტკიცდა 2010-2011 სასწავლო წელს ბიზნესისა და გამოყენებით მეცნიერებათა ფაკულტეტზე უნივერსიტეტის აკადემიური პერსონალისა და საათობრივი ანაზღაურების წესით მოწვეული პროფესორიების სია და სახელფასო სარგოები. ნ. ქ-ან ხელშეკრულება გაფორმებულია 2010 წლის 1 სექტემბრის, ანუ ბრძანების გამოცემამდე და მასში ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა პირდაპირ არის მითითებული. შესაბამისად, აღნიშნული ბრძანება ვერ იქნება მოაზრებული იმ აქტებს შორის, რომელთაც ხელშეკრულების გაფორმებისას დაეთანხმა ნ. ქ-ე.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ 2010 წლის 1 სექტემბრის შპს ,,ა. ე-კ. უ-ს” და ნ. ქ-ეს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ შრომის ანაზღაურების დროებლივ ფიქსირებულ სისტემაზე და უნივერისტეტს ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში წარმოეშვა პროფესორისთვის ყოველთვიურად 1200 ლარის გადახდის ვალდებულება.
2012 წლის 4 ივნისს ნ. ქ-ეს შეუწყდა ასოცირებული პროფესორის სტატუსი. ამდენად, მას უნივერსიტეტში მუშაობის პერიოდში 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე და 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით არ მიუღია შრომის ანაზღაურება 16 960 ლარის ოდენობით.
ამონაწერით ნ. ქ-ის სახელფასო ანგარიშიდან სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ. ქ-ემ 2010 წლის სექტემბრის ორი კვირის შრომის ანაზღაურების სახით მიიღო 160 ლარით ნაკლები, ვიდრე უნდა მიეღო და ჩაერიცხა 320 ლარი, ნაცვლად 480 ლარისა (1200-ის 20%=240, 1200-240=960, 960/2=480).
2010 წლის ოქტომბრის შრომის ანაზღაურების სახით მიიღო 320 ლარით ნაკლები, ვიდრე უნდა მიეღო – 640 ლარი, ნაცვლად 960 ლარისა. 2010 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში ჯამში მიიღო 640 ლარით ნაკლები, ვიდრე უნდა მიეღო, ჯამში ჩაერიცხა 1280 ლარი, ანუ მიიღო 640 ლარით ნაკლები, ვიდრე უნდა მიეღო. ამდენად, 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრის ჩათვლით ნ. ქ-ეს არ მიუღია შრომის ანაზრაურება 1120 ლარის ოდენობით (160+320+640=1120). 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით მას მიღებული აქვს მხოლოდ 2011 წლის ოქტომბრის თვის ხელფასის ნახევარი – 480 ლარი. ამდენად, ნ. ქ-ეს მისაღები აქვს 16 თვენახევრის შრომის ანაზღაურება – 15 840 ლარის ოდენობით (16,5 X 960= 15 840).
შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე და 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით ნ. ქ-ეს არ მიუღია სარჩელით მოთხოვნილი შრომის ანაზღაურება 16 960 ლარის ოდენობით (15840 + 1120 = 16 960).
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტებით, „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლით, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლით, მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით 31-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ შრომის ანაზღაურება არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული თანხის ოდენობა, რომელიც დამსაქმებელმა უნდა გადაუხადოს დასაქმებულს შრომითი მოვალეობების შესრულებისათვის. ანაზღურების სისტემა (ფორმა) შეიძლება იყოს სხვადასხვა, მაგალითად, დროებლივი (კონკრეტულ დროის მონაკვეთში ფიქსირებული თანხის გადახდა), ნარდობლივი (შრომის ანაზღურება შესრულებული სამუშაოს მიხედვით) ან სხვა.
სასამართლომ დაადგინა, რომ დამსაქმებელმა ნ. ქ-ეს 2010 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე და 2011 წლის იანვრიდან 2012 წლის მაისის ჩათვლით შრომის საფასური არ აუნაზღაურა. შესაბამისად, საფუძვლიანია სარჩელი შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მიუღებელი ხელფასის ანაზღურების თაობაზე.
საქართველოს შრომის კოდექსის 34-ე მუხლისა და 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად დააკისრა შპს „ა. ე-კ უ-ს“ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07% სარჩელის აღძვრამდე (2012 წლის 01 ივნისამდე).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ა. ე-კ უ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები, რის შედეგადაც საქმეზე მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება. საპროცესო ნორმების დარღვევა გამოიხატა მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად შეფასების სავალდებულო წესების დარღვევაში. ამასთან, სასამართლოს მიერ მიღებული დასკვნები არ ემყარება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს.
სააპელაციო პალატის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება ემყარება მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულებით დადგენილი 1200-ლარიანი ანაზღაურების ფიქსირებულად, „დროებლივად“ მიჩნევას.
სასამართლომ აღნიშნული დასკვნა დააფუძნა კონტრაქტის ჩანაწერის პირდაპირი, სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობით განმარტებას და არა მისი გონივრული განსჯის, მხარეთა ნამდვილი ნების გამოვლენის დადგენას და საქმეში არსებული უნივერსიტეტის შიდა აქტებს, რომელიც ძირითადი განმსაზღვრელი დოკუმენტებია ხელშეკრულებასთან მიმართებით.
სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მხარეთა შორის რაიმე სახის „დროებლივი“ ანაზღაურების სისტემის არსებობა.
სასამართლომ ჩათვალა, რომ უნივერსიტეტის მხრიდან არ არსებობდა შესასრულებელი სამუშაოების კომპონენტების მიხედვით ანაზღაურების დიფერენცირება, რითაც სასამართლომ დაასაბუთა და გაამართლა 1200-ლარიანი სახელფასო დანაწესის ფიქსირებულობა. აქვე სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ მოიპოვება რაიმე შიდა აქტი, რომელიც ამ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ გამოდგებოდა.
სასამართლომ ობიექტურად არ შეაფასა უნივერსიტეტის 2010 წლის 6 სექტემბრის №10/63 ბრძანება სახელფასო ნიხრის თაობაზე და 2010-2012 წლებში პროფესორის დატვირთვის ბარათები, რის შედეგადაც კომპონენტების მიხედვით ანაზღაურების სქემის არარსებობა მიიჩნია დამტკიცებულ ფაქტობრივ გარემოებად, რაც დაუსაბუთებელია.
პალატა არასწორად არ დაეთანხმა მოწმე მ. შ-ის ჩვენებას, რომელიც ცალსახად მიუთითებს ნ. ქ-ის მხრიდან სახელშეკრულებო პირობების დარღვევაზე.
მოწმე მ. შ-ე უშუალოდ მიუთითებს იმ ფაქტებზე, რომელიც ცალსახად ადასტურებს ნ. ქ-ის მხრიდან სახელშეკრულებო ფაქტების დარღვევას, კერძოდ, ნ. ქ-ე ხშირად აგვიანებდა ლექციებზე, 2011 წლის საგაზაფხულო სემესტრის განმავლობაში პროფესორი არა თუ ლექციებზე, არამედ საქართველოში არ იმყოფებოდა და მასთან ტელეფონით ჰქონდა კავშირი, აღნიშნული სადავოდ არ გამხდარა თავად მოსარჩელის მიერაც.
სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება არ შეაფასა სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში და მიუთითა, რომ არ არსებობდა ანაზღაურების სხვა პირობები, გარდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 1200-ლარიანი ანაზღაურებისა. ამასთან, სასამართლოს აზრით, ნ. ქ-ის ცნობილი შიდა აქტები (რასაც ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში პროფესორი ეთანხმებოდა), არ შეიძლება განხილულ იქნეს მხარეთა შეთანხმებად ანაზღაურებასთან მიმართებაში.
აღნიშნული მსჯელობა ეწინააღმდეგება სახელშეკრულებო ურთიერთობის თავისუფლების პრინციპს და უნივერსიტეტის, როგორც სპეციალური ვალდებულებებით მოქმედი იურიდიული პირის საქმიანობის მარეგულირებელ წესებს.
სასამართლომ არ შეაფასა კასატორის მიერ სადავოდ ქცეული ნ. ქ-ის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების დარღვევა სამეცენიერო-კვლევით საქმიანობასთან მიმართებით, რომელიც გათვალისწინებული იყო ხელშეკრულებით და პროფესორის თანამდებობრივი ინსტრუქციით.
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე დაასკვნა, რომ უნივერსიტეტს გააჩნია დავალიანება 16960 ლარის ოდენობით. რეალურად კი, შესრულებული ვალდებულებების გათვალისწინებით ნ. ქ-ემ მიიღო შესაბამისი ანაზღაურება, რაც ასახულია მის დატვირთვის ბარათებში და საბანკო ამონაწერში. დღევანდელი მდგომარეობით უნივერსტეტს მოსარჩელის მიმართ გადასახდელი აქვს 1753 ლარი, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახდელი საშემოსავლო გადასახადის თანხა შეადგენს 438 ლარს, ჯამში დავალიანება 2190 ლარია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით შპს „ა. ე-კ უ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ა. ე-კ უ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „ა. ე-კ. უ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 30 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „ა. ე-კ უ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ შპს „ა. ე-კ. უ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 30 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
