№ას-935-893-2013 17 თებერვალი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები – თ. გ-ი, დ. ჩ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ივნისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით გასაჩივრებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. გ-ის, დ. ჩ-ის, ე. ჩ-ის, ქ. ჩ-ის, გ. ჩ-ის, ლ. ჩ-ის, ნ. ჩ-ის, მ. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა დ. ჩ-სა და თ. გ-ს სოლიდარულად დაეკისროთ მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდილი საგარანტიო თანხისა და ჯარიმის ანაზღაურების სახით 1 111 000 აშშ დოლარის გადახდა. დ. ჩ-ეს დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურის სახით 416 000 აშშ დოლარის გადახდა. გაუქმდეს საჯარო რეესტრის ჩანაწერი დ. ჩ-ის ასაშენებელ მრავალფუნქციურ კომპლექსში 400 კვ.მ. ფართის გადაცემის თაობაზე. ე. ჩ-ეს, ქ. ჩ-ეს, გ. ჩ-ეს, ლ. ჩ-ეს, ნ. ჩ-ეს, დ. ჩ-ეს და მ. ბ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროთ უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურის სახით, 850 000 აშშ დოლარის გადახდა. ასევე გაუქმდეს საჯარო რეესტრის ჩანაწერი ე. გ-ის ვალდებულების შესახებ: ა) ე. ჩ-ის ასაშენებლად მრავალფუნქციურ კომპლექსში 200 კვ.მ ფართის გადაცემის თაობაზე; ბ) გ. ჩ-ის ასაშენებლად მრავალფუნქციურ კომპლექსში 100 კვ.მ. ფართის გადაცემის თაობაზე. ე. ჩ-ეს, ქ. ჩ-ეს და გ. ჩ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროთ უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურის სახით 450 000 აშშ დოლარის გადახდა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ე. გ-ის სარჩელი მოპასუხეების თ. გ-ის, დ. ჩ-ის, ე. ჩ-ის, ქ. ჩ-ის, გ.ჩ-ის, ლ. ჩ-ის, ნ. ჩ-სა და მ.ბ-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ჩ-სა და თ. გ-ის გადახდილი საგარანტიო თანხისა და ჯარიმის სახით 1 111 000 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. გ-მა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ივნისის განჩინებით ე. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ აღნიშნა, რომ 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების პირველი პუნქტის მიხედვით, შუამავლები (თ. გ-ი, დ. ჩ-ე) უზრუნველყოფენ მყიდველისათვის საკუთრების უფლებით 26 (ოცდაექვსი) უძრავი ქონების გადაცემას, საერთო ფართობით 4 271 კვ.მ., მდებარე ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზირზე, N100; N102 და N96/22-ში იმ პირობით, თუ ქონების იურიდიული და გეოლოგიური შემოწმების შედეგად კერძო საკუთრება იქნება უნაკლო და გეოლოგიური დასკვნა დამაკმაყოფილებელი მყიდველისათვის.

პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულების დარღვევა ნიშნავს მხარეთა მიერ მათზე დაკისრებული უფლება-მოვალეობების დარღვევას, შესაბამისად, ხელშეკრულების დარღვეულად მიჩნევის მიზნებისათვის, პირველ რიგში, აუცილებელი იყო იმის დადგენა, თუ რა არსებით პირობებზე მოხდა მხარეთა შეთანხმება, ანუ ხელშეკრულების მიხედვით, რა უფლება-მოვალეობები წარმოეშვათ მხარეებს იმ არსებითი პირობების მიხედვით, რაზეც მოხდა მხარეთა ნების (ოფერტისა და აქცეპტის) თანხვედრა და რაც საფუძვლად დაედო ხელშეკრულების დადებას.

პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილი და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენდა დ. ჩ-სა და თ. გ-ის მიერ ე. გ-ის 26 უძრავი ქონების გადაცემა, საერთო ფართით 4 271 კვ.მ. შესაბამისად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. ჩ-ემ და თ. გ-მა ე. გ-ს გადასცეს უფლებრივად უნაკლო 26 უძრავი ქონება, საერთო ფართით 4 271 კვ.მ.

პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულების არსებითი პირობის დადგენას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დარღვეულად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, ვინაიდან ხელშეკრულების დარღვევა წარმოშობს ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთ უმთავრეს წინაპირობას წარმოადგენდა ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტის დადგენა. ხელშეკრულება დარღვეულად მიიჩნევა, თუ დარღვეულია ის პირობა, რაზეც მხარეები შეთანხმდნენ. განსახილველ შემთხვევაში, 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენდა 4 271 კვ.მ.-ზე მდებარე 26 უძრავი ქონების უფლებრივად უნაკლო მდგომარეობაში შემძენისათვის გადაცემა, რაც თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მხრიდან ჯეროვნად იქნა შესრულებული.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან 4 271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან ქ. თბილისი, დ. ა-ის გამზირზე N100, N102-ში განთავსებულ 3808 კვ.მ.-ზე გარდა 26 შენობა-ნაგებობისა, კიდევ ერთი ნაგებობა აღმოჩნდა, ამიტომ თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მიერ ხელშეკრულება არაჯეროვნად შესრულდა.

პალატამ მიუთითა, რომ არსებითი პირობა, რაც ,,ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების გაფორმებას საფუძვლად დაედო უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების მოპოვება იყო 26 უძრავ ქონებაზე და არა 4271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, რაც შინაარსისა და სამართლებრივი დატვირთვის თვალსაზრისით, ერთმანეთისაგან არსებითად განსხვავდებოდა. გარდა ამისა, ხელშეკრულების იმგვარად განმარტება, რომლის მიხედვითაც, ე. გ-ის ინტერესი 4 271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვება იყო და არა მხოლოდ 26 შენობა-ნაგებობაზე, არ გამომდინარეობდა გარიგების განმარტების მიზნიდან და დანიშნულებიდან.

პალატამ მიიჩნია, რომ გარიგების განმარტება უნდა ემსახურებოდეს გარიგების მხარეების მიერ გამოხატული ნამდვილი ნების შინაარსის დადგენას. გარიგების განმარტების საჭიროება არსებობს მაშინ, როდესაც გარიგების შინაარსი ბუნდოვანი, ორაზროვანი, გაუგებარი ან არათანმიმდევრულია, ანუ მაშინ როდესაც შეუძლებელია გარიგების მხარეების ნამდვილი ნების დადგენა. გარიგების შინაარსის განმარტების საჭიროება არ დგას მაშინ, როდესაც გარიგების ტექსტიდან ნათლად და არაორაზროვნად იკითხება მხარეთა ნება, არსებითი პირობები და მხარეთა უფლება-მოვალეობები. მით უფრო დაუშვებელია, გარიგების განმარტების გზით გარიგების არსებითი პირობის შეცვლა, ანუ იმის დადგენა, რაც გარიგების დადების ეტაპზე აქცეპტირებული ოფერტის შინაარს სცილდება. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი არგუმენტი, რატომაც გარიგების არსებითი პირობა ნორმის განმარტების გზით არ უნდა შეიცვალოს, მდგომარეობს იმაში, რომ მხარეებს უფლება-მოვალეობები სწორედ გარიგებაში ასახული არსებითი პირობების შესაბამისად წარმოეშობათ, შესაბამისად, მხარისათვის ისეთი ვალდებულების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ტვირთის დაკისრება, რაც გარიგების ტექსტიდან პირდაპირ არ გამომდინარეობს, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მხრიდან უფლება-მოვალეობების კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულებაში ცალსახად და არაორაზროვნად იქნებოდა მითითებული იმის თაობაზე, რომ დ. ჩ-სა და თ. გ-ს ე. გ-ის უნდა გადაეცათ ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზირზე N100, N102 და N96/22-ში მდებარე 4 271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლება, ასეთ შემთხვევაში, თ. გ-სა და დ. ჩ-ის ვალდებულება იქნებოდა 4271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული ინფორმაციის მოძიება და არა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მდებარე კონკრეტულად 26 შენობა-ნაგებობის თაობაზე ინფორმაციის გამოთხოვა საამისოდ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოებიდან.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენდა 4 271 კვ.მ.-ზე მდებარე 26 უძრავი ქონების უფლებრივად უნაკლო მდგომარეობაში შემძენისათვის გადაცემა, რაც თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მხრიდან ჯეროვნად იქნა შესრულებული. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულება კიდეც რომ იქნეს იმგვარად განმარტებული, რომ თ. გ-სა და დ. ჩ-ის ვალდებულებას წარმოადგენდა 4271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების მოპოვება, პალატამ მიიჩნია, რომ დ. ჩ-სა და თ. გ-ს მაინც არ დაეკისრებოდათ აღნიშნული ხელშეკრულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურება, ვინაიდან ხელშეკრულების დარღვევა დ. ჩ-სა და თ. გ-ის ბრალეული ქმედებით არ იყო განპირობებული. გარდა ამისა, სახეზე არ იყო ზიანი, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევისათვის ბრალეულ სუბიექტებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოუშობდა.

პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, 395-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და განმარტა, რომ ვალდებულების დარღვევის პირობებში ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება პირს, რომელმაც ზიანის დადგომა ვალდებულების განზრახი ან გაუფრთხილებელი დარღვევით გამოიწვია.

განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტის მოსაზრებით, თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მიერ ხელშეკრულების დარღვევა მდგომარეობდა იმაში, რომ მათ 4271 კვ.მ.მიწის ნაკვეთიდან ქ. თბილისი, დ. ა-ის გამზირზე მდებარე N100-102-ში განთავსებულ 3 808 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ე. გ-ის უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების გადაცემა ვერ მოახერხეს, ვინაიდან ხელშეკრულებით შეთანხმებული 26 შენობა-ნაგებობის გარდა, კიდევ ერთი შენობა-ნაგებობა აღმოჩნდა, კერძოდ, გ. ლ-ის საკუთრების უფლების ობიექტი, რომელსაც მაღაზია „ჯორდანო“ საწყობად გამოიყენებდა.

პალატამ მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულება განიმარტება იმგვარად, რომ თ. გ-სა და დ. ჩ-ის ვალდებულებას წარმოადგენდა არა 4271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მდებარე 26 შენობა-ნაგებობაზე უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების გადაცემა, არამედ 4271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების გადაცემა, ასეთ შემთხვევაში ამგვარად განმარტებული ხელშეკრულების არსებითი პირობის დარღვევა თ. გ-სა და დ. ჩ-ეს ბრალად მაინც ვერ შეერაცხებოდა, რადგან მათ მიიღეს ყველა ზომა, რაც ასეთ ვითარებაში ვალდებულების შესრულების მიზნებისათვის ნებისმიერ გონიერ ადამიანს შეეძლო მიეღო, ამასთან, დაიცვეს წინდახედულობის ყველა ის დასაშვები სტანდარტი, რაც ხელშეკრულების შესრულების დროს ხელშეკრულების გონიერ მხარეს მოეთხოვებოდა, კერძოდ, თ. გ-მა და დ. ჩ-ემ მიმართეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და გამოითხოვეს ინფორმაცია ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზირზე N100-102-ში, საცხოვრებელი სახლების ტერიტორიაზე ფართით 3 808 კვ.მ. არსებული საკუთრების უფლების თაობაზე. ამასთან, მოითხოვეს იმ ფაქტის ოფიციალურად დადასტურება, მათ მიერ დაზუსტებული მესაკუთრეების გარდა, ხომ არ არიან მითითებულ ტერიტორიაზე სხვა მესაკუთრეებიც, რის საფუძველზეც საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2008 წლის 16 მაისის პასუხით დადასტურებული იქნა 3808 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე 26 უძრავი ქონების არსებობა, შესაბამისი მესაკუთრეების მაიდენტიფიცირებელი საკუთრების უფლების ამსახველი ინფორმაციით. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო 2008 წლის 17 აპრილის ,,ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი, რომლის თანახმად, მყიდველი ქონებასთან დაკავშირებული სრული დოკუმენტაციის მიღების შემდეგ უზრუნველყოფდა იურიდიული და გეოლოგიური შემოწმების ჩატარებას.

პალატამ მიიჩნია, რომ დ. ჩ-ემ და თ. გ-მა ჯეროვნად განახორციელეს მათზე დაკისრებული ვალდებულება და მყიდველს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ის დოკუმენტაცია მიაწოდეს, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისა და „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, უძრავი ქონების თაობაზე სრულ ინფორმაციას ასახავდა. მყიდველმა, რომლის ვალდებულებასაც შესასყიდი უძრავი ქონების უფლებრივი მდგომარეობის შემოწმება წარმოადგენდა, 26 უძრავი ქონების უფლებრივი მდგომარეობის თაობაზე მიწოდებული ინფორმაცია - ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან - საკმარისად მიიჩნია და 4 271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე დამატებითი ინფორმაცია არ მოითხოვა, რასაც ამავე ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის მიხედვით მყიდველისათვის 26 უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა მოჰყვა.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის წარდგენა შუამავლების ვალდებულებას წარმოადგენდა, ხოლო მათი იურიდიული შემოწმება - მყიდველის ვალდებულებას. შესაბამისად, აღნიშნული უძრავი ქონების თაობაზე არსებულ უფლებრივ ნაკლთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობის ტვირთი მყიდველს ეკისრებოდა. გარდა ამისა, პალატამ მიიჩნია, რომ კანონი აწესებს რა საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას, ამით ადგენს საჯარო რეესტრის მიერ გაცემული ინფორმაციის მიმართ სანდოობის მაღალ ხარისხს, უფრო მეტიც, ადგენს აღნიშნული მონაცემების მიმართ კანონიერი ნდობის სტანდარტს. შესაბამისად, პალატის შეფასებით, დაუშვებელი იყო მხარისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება იმაზე მეტი წინდახედულობის სტანდარტის დარღვევისათვის, ვიდრე ამას კანონი ითვალისწინებდა.

პალატამ აღნიშნა, რომ ვალდებულების დარღვევა იმთავითვე ზიანის ანაზღაურებას არ წარმოშობდა. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისათვის აუცილებელი იყო ზიანის არსებობის ფაქტის დადასტურება. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელითა და თანდართული მასალებით არ დასტურდებოდა თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მიერ ე. გ-ის ვალდებულების დარღვევის შედეგად ზიანის მიყენების ფაქტი. 2008 წლის 17 აპრილის ,,ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის საფუძველზე, შუამავლები მათზე დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ვალდებულნი იყვნენ მყიდველისათვის აენაზღაურებინათ ზიანი - 500 000 აშშ დოლარის ოდენობით. პალატის განმარტებით, მითითებული სანქცია გათვალისწინებული იყო ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის და არა ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისათვის. გარდა ამისა, ზემოაღნიშნული დარღვევა, თავისი არსით, ვალდებულების შეუსრულებლობას არ უთანაბრდებოდა. ამასთან, ხელშეკრულების მითითებული პირობა ემსახურებოდა ზიანის ანაზღაურების მიზანს და არა ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფას, შესაბამისად, მითითებული თანხა, მოთხოვნის ვალდებულებით სამართლებრივი უზრუნველყოფის - პირგასამტეხლოს რეგულირების რეჟიმში არ ექცეოდა, ვინაიდან დადგენილი თანხა - 500 000 აშშ დოლარი, წარმოადგენდა იმ თანხას, რომელსაც მყიდველი ხელშეკრულების გაფორმებიდან 3 საბანკო დღეში ესქრო ანგარიშზე განათავსებდა. შესაბამისად, ზიანის სახით შუამავლებს აღნიშნული თანხის დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობოდათ მხოლოდ მაშინ, თუ მყიდველი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 26 უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ვერ მოიპოვებდა. მოცემულ შემთხვევაში მყიდველმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 26 უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, რაც შეეხება, ქ. თბილისი, დ. ა-ის გამზირზე N100-102-ში, 3 808 კვ.მ.-ზე აღმოჩენილ კიდევ ერთ შენობა-ნაგებობას, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება ზიანი, რომელიც მითითებული შენობა-ნაგებობის აღმოჩენით ე. გ-ს მიადგა.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ თ. გ-ს და დ. ჩ-ეს 2008 წლის 17 აპრილის „ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულება არ დაურღვევია. აღნიშნული ხელშეკრულება მათი ბრალეული ქმედებით არ დარღვეულა. გარდა ამისა, სახეზე არ იყო ზიანი, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევისათვის ბრალეულ სუბიექტებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოუშობდა. შესაბამისად, არ არსებობდა თ. გ-სა და დ. ჩ-ის ვალდებულების დარღვევის საფუძვლით, ზიანის ანაზღაურების სახით - 500 000 აშშ დოლარის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

პალატამ აღნიშნა, რომ 2008 წლის 14 მაისის ხელშეკრულების მიხედვით, თ. გ-მა და დ. ჩ-ემ იკისრეს ვალდებულება ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზირზე N100-102-ში მდებარე 3 808 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის უკანონო ნაგებობებისაგან გათავისუფლების თაობაზე.

პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა” ქვეპუნქტი და მიიჩნია, რომ ვალდებულების ყოველი დარღვევა არ იწვევდა ხელშეკრულებიდან გასვლას. ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობა იყო ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევა. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ სადავოდ გამხდარი არ იყო ის გარემოება, რომ მხარეებმა შეთანხმებული ტერიტორია მთლიანად გაათავისუფლეს უკანონო ნაგებობებისაგან. ერთადერთი შპს „მ-ის“ მფლობელობაში არსებული უკანონო ნაგებობა დარჩა, რაც პალატის შეფასებით აღნიშნული არ წარმოადგენდა ისეთ დარღვევას, რაც მყიდველს მიღებული შესრულების მიმართ ინტერესს დაუკარგავდა და გამოიწვევდა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. გ-მა და დ. ჩ-ემ 2008 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულეს. ხოლო შპს „მ-ის“ სარგებლობაში არსებულ უკანონო ნაგებობასთან დაკავშირებით პალატა დადგენილად მიიჩნია, რომ მითითებული უკანონო ნაგებობის გამოთავისუფლება ე. გ-ის ბრალით ვერ მოხდა, რაც ე. გ-ის მხრიდან ხელშეკრულებაზე უარის თქმის სამართლებრივ შესაძლებლობას გამორიცხავდა. კერძოდ, 2009 წლის 2 აპრილს შპს „მ-ის“ მფლობელობიდან უკანონო ნაგებობის გამოთხოვის თაობაზე დაიდო ხელშეკრულება, რომელიც ხელმოწერილი იქნა ე. გ-ის რწმუნებით თ. გ-ის მიერ. ასევე აღსანიშნავია, რომ 2009 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულებაში ასახული პირობები შეესაბამებოდა 2009 წლის 5 მარტის შეხვედრის ოქმში ასახულ და ე. გ-ან შეთანხმებულ პირობებს. 2009 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულების პირობების შესახებ 2009 წლის 6 აპრილს ეცნობა ე. გ-ს. შესაბამისად, არგუმენტი, რომლის გამოც შპს „მ-ან“ დადებული ხელშეკრულება მხედველობაში არ მიიღება, არ გამომდინარეობდა 2008 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებიდან, კერძოდ, არ ეწინააღმდეგებოდა მითითებული ხელშეკრულების პირობებს, რომლითაც დადგენილი იქნა თ. გ-სა და დ. ჩ-ის ვალდებულება ტერიტორიის უკანონო ნაგებობისაგან გათავისუფლების თაობაზე. ამასთან, მითითებული ხელშეკრულება რაიმე დამატებით დათქმას უკანონო ნაგებობებისაგან ტერიტორიის გათავისუფლების სპეციალურ პირობებთან დაკავშირებით არ ითვალისწინებდა. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „მ-ან“ დაკავშირებით თ. გ-სა და დ. ჩ-ის მხრიდან ადგილი ქონდა არა ვალდებულების დარღვევას, არამედ ე. გ-ის მხრიდან შესრულებული ვალდებულების მიღებაზე უარის თქმას. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ” ქვეპუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულებაზე უარი დაუშვებელია, თუ ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად თვითონ არის პასუხისმგებელი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ თ. გ-სა და დ. ჩ-ეს 2008 წლის 14 მაისის ხელშეკრულება არ დაურღვევია. ამასთან, საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატას ხელშეკრულება დ. ჩ-სა და ე. გ-ის მხრიდან კიდეც, რომ დარღვეულად მიეჩნია, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-405-ე მუხლების მიხედვით ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობების არსებობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. გ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით გასაჩივრებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა 2008 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულებას, არასწორად განსაზღვრა აღნიშნული გარიგების პირობები და უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხეთა მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულებულად, ვინაიდან 2008 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულების მიზანს და არსებით პირობას წარმოადგენდა ე. გ-ის მიერ ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზ. N100-102 და N96/22-ში მდებარე არა 26 უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვება, არამედ აღნიშნულ მისამართზე მდებარე 4271 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ერთპიროვნული საკუთრების უფლების შეძენა. ამასთან, კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ 2008 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულება კიდეც რომ იქნეს იმგვარად განმარტებული, რომ თ. გ-ის და დ. ჩ-ის ვალდებულებას წარმოადგენდა 4 271 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე უფლებრივად უნაკლო საკუთრების უფლების გადაცემა, რაც თ. გ-სა და დ. ჩ-ეს ვერ შეერაცხება ხელშეკრულების არსებითი პირობის დარღვევა, რადგან მათ დაიცვეს წინდახედულობის ყველა დასაშვები სტანდარტი და მიიღეს ყველა ზომა, რაც ხელშეკრულების შესრულების მიზნებისათვის ნებისმიერ გონიერ ადამიანს შეეძლო მიეღო. თ. გ-მა და დ. ჩ-ემ 2008 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულების ხელმოწერით თავის თავზე აიღეს ყველა ის შესაძლო რისკი, რაც შეიძლებოდა დამდგარიყო მხარეთა შორის წარმოშობილ ურთიერთობებში, მათ შორის რისკი იმისა, რომ სარეგისტრაციო სამსახურში არსებული ჩანაწერი ვერ იქნებოდა კონკრეტულ უძრავ ქონებასთან მიმართებაში რეალური მდგომარეობის აბსოლიტურად ზუსტი ამსახველი. მოპასუხეების მიერ სარეგისტრაციო სამსახურიდან კონკრეტულ უძრავ ქონებასთან მიმართებაში სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის წინასწარ გამოთხოვა, ვერ გახდება მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობიდან მოპასუხეთა პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება.

კასატორის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ 2008 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, კასატორს ეკისრებოდა მოპასუხეების მიერ უძრავ ქონებასთან მიმართებაში წარმოდგენილი დოკუმენტების იურიდიული შემოწმების ვალდებულება და ასევე, ხსენებული უძრავი ქონების უფლებრივ ნაკლთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობის ტვირთი უსაფუძვლოა, ვინაიდან მართალია, კასატორს ეკისრებოდა მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტების იურიდიული შემოწმება, მაგრამ აღნიშნული არ გამორიცხავდა მოპასუხეების პასუხისმგებლობას ყველა იმ შესაძლო თეორიულ რისკთან მიმართებაში, რომელიც არსებობდა სადაო გარიგების ხელმოწერისას.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომლის თანახმად 2008 წლის 17 აპრილის ,,ესქრო ანგარიშის“ ხელშეკრულების 5.1. პუნქტში მითითებული თანხა არ ექცევა მოთხოვნის ვალდებულებით სამართლებრივი უზრუნველყოფის - პირგასამტეხლოს რეგულირების რეჟიმში და ემსახურება მხოლოდ ზიანის ანაზღაურების მიზანს არასწორია, ვინაიდან ხელშეკრულების მე-5 მუხლის სათაურს წარმოადგენს ,,ჯარიმა ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის“, რომელიც ითვალისწინებს ცნებას ,,ჯარიმას“ და დამკვიდრებული სახელშეკრულებო პრაქტიკის თანახმად, თავისი არსით წარმოადგენს პირგასამტეხლოს სინონიმს და ვერცერთი სამართლებრივი დასაბუთებით ვერ ჩაითვლება სამოქალაქო-სამართლებრივი ტერმინი ,,ზიანის“ ანალოგად. ამასთან, პირგასამტეხლო, როგორც ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სამართლებრივი ინსტიტუტი სახელშეკრულებო ურთიერთობის მონაწილე მხარეების მიერ გამოიყენება არა მხოლოდ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, არამედ ვალდებულების შეუსრულებლობის დროსაც. შესაბამისად, მოპასუხეთა მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო არსებობს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს თანხის მოთხოვნის საფუძველი.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ თ. გ-სა და დ. ჩ-ეს 2008 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები არ დაურღვევიათ არასწორია, ვინაიდან აღნიშნული ხელშეკრულებით მოპასუხეებმა აიღეს ვალდებულება, რომ თავიანთი ხარჯით გაათავისუფლებდნენ ქ. თბილისში, დ. ა-ის გამზ. N100, N102-ში მდებარე 3808 კვ.მ მიწის ნაკვეთს ყველა იმ უკანონო ნაგებობისაგან, რაც ხელს შეუშლიდა მყიდველს, რომ გამხდარიყო ამ ნაკვეთის ერთპიროვნული მესაკუთრე, ხოლო ე. გ-მა იკისრა ვალდებულება, რომ დამატებით საშუამავლო თანხის სახით იმ სახის მომსახურებისათვის, რაც უნდა შეესრულებინათ გარანტიის გამცემებს გადაუხდიდა - 1 000 000 აშშ დოლარს, მათ შორის 500 000 აშშ დოლარს თ. გ-ის და 500 000 აშშ დოლარს დ. ჩ-ეს. ამასთან, თუ ყველა პრობლემის დაძლევის შემდეგ მყიდველის მიერ მოპოვებული იქნებოდა მშენებლობის ნებართვა, შუამავლები საერთო ჯამში დამატებით მიიღებდნენ - 950 კვ.მ არასაცხოვრებელ კომერციულ ფართს. მოპასუხეებმა ე. გ-ს წინასწარ გამოართვეს საშუამავლო - 1 000 000 აშშ დოლარიდან 611 000 აშშ დოლარი, მაგრამ მათ ვერ შეასრულეს დანაპირევი, კერძოდ ვერ გაათავისუფლეს ნასყიდობის საგანი კანონიერი მესაკუთრეებისაგან და უკანონო ნაგებობებისაგან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 6000 ლარი) 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ე. გ-ს დაუბრუნდეს გ. ი-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიაობაში 6000 ლარი, მათ შორის, 2013 წლის 4 ნოემბერს გადახდილი 1000 ლარი, საგადახდო დავალება №1 და 2013 წლის 18 ნოემბერს გადახდილი 5000 ლარი, საგადახდო დავალება №1) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე