საქმე №ას-980-938-2013 3 თებერვალი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „კ. ა-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ბ-ა (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. ბ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „რ. ტ. პ-ის“, ბ- მ-სა და შპს „კ. ა-ის“ მიმართ და მოითხოვა ავტოავარიის შედეგად მიყენებული ზიანის – 6669,6 ლარის, ავტომანქანის განბაჟებისათვის გადახდილი 5338,02 ლარის, შპს „რ. ტ. პ-ის“ ავტოსადგომზე დგომისათვის – 2184 ლარის, ექსპერტიზის ხარჯის – 400 ლარისა და ადვოკატის მომსახურებისათვის – 2380 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
2012 წლის 5 მარტს ქ. რ.ის ავტობაზრობის ტერიტორიაზე შპს „რ. ტ. პ-ის“ კუთვნილ ავტოსადგომზე მოხდა ავტოავარია. მძღოლმა – ბ. მ-ემ გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობისას დააზიანა ამავე ტერიტორიაზე გასაყიდად მდგარი მოსარჩელის კუთვნილი „ნისან მურანოს“ მარკის ავტომანქანა.
აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით შედგა სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის შესაბამისად, სამართალდარღვევაში ბრალეულ პირს წარმოადგენს ბ. მ-ე. ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანას მიადგა 6669, 60 ლარის ზიანი.
მოპასუხე შპს „რ. ტ. პ-ი“ ვალდებული იყო, დაეცვა მის ტერიტორიზე არსებული ავტომანქანები, რაც მან ვერ შეასრულა, ხოლო ავტოავარია მოხდა შპს „კ. ა-ის“ კუთვნილი ავტომანქანით, რის გამოც სამივე მოპასუხე ვალდებულია, სოლიდარულად აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი.
მოპასუხე ბ. მ-ეს სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ საპროცესო ვადაში წერილობითი შესაგებელი არ წარმოუდგენია, ხოლო დანარჩენმა მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით/დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოპასუხე ბ. მ-ის მიმართ გამოტანილ იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ბ. მ-ეს ი. ბ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 14187,02 ლარის გადახდა, დანაჩენი მოპასუხეების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით ი. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი შპს „რ. ტ. პ-ის“ და ბ. მ-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, ი. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი შპს „კ. ა-ის“ მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდა და ი. ბ-ას სარჩელი შპს „რ. ტ. პ-ის“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა, ი. ბ-ას სარჩელი მოპასუხე შპს „კ. ა-ის“ მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ბ. მ-ის მიმართ გამოტანილ იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ბ. მ-ეს ი. ბ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 14187,02 ლარის გადახდა მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად, აქედან 13 276,62 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა შპს „კ. ა-ს“ ბ. მ-ან სოლიდარულად, ბ. მ-ეს და შპს „კ. ა-ს“ ი. ბ-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრა სასამართლოს და სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურება 1477 ლარის ოდენობით, შპს „კ. ა-ს“ ი. ბ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 631 ლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით უდავოდ მიჩნეულ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ:
დაზიანებული ავტომანქანა „ნისან მურანოს“ სახელმწიფო ნომრით „“ მესაკუთრეა ი. ბ-ა.
2012 წლის 5 მარტს შპს „რ. ტ. პ-ის“ ტერიტორიაზე მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა. მოპასუხე ბ. მ-ემ ვერ უზრუნველყო თავის მართვის ქვეშ მყოფი სატრანსპორტო საშუალების უსაფრთხო გადაადგილება და მოახდინა შეჯახება, რა დროსაც დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა „ნისან მურანო“. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის თანახმად, ავტოსაგზაო შემთხვევაში ბრალეულ პირს წარმოადგენს ბ- მ-ე.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ერივნული ბიუროს“ დასკვნის თანახმად, ავტომანქანა „ნისან მურანოს“ დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობა შეადგენს 6669,60 ლარს.
შპს „რ. ტ. პ-ი“ წარმოადგენს საბაჟო კონტროლის ზონაში, საბაჟო საწყობში მომსახურე ორგანიზაციას, რომლის კონტროლის ქვეშ არსებულ ტერიტორიაზე ავტოსატრანსპორტო საშუალების დროებით შენახვის შემთხვევაში შენახვის ფაქტობრივ ვადაში ნივთის მესაკუთრეს არ გააჩნია საბაჟო დეკლარირების ვალდებულება.
ი. ბ-ას კუთვნილი ავტომანქანა განთავსებული იყო შპს „რ. ტ. პ-ის” კონტროლის ქვეშ არსებულ ტერიტორიაზე. მან გადაიხადა ტ.ზე დგომის საფასური – 2184 ლარი.
ავტოავარიის შემდეგ ი. ბ-ამ შპს „რ. ტ. პ-ის” ტერიტორიიდან გაიყვანა კუთვნილი ავტომანქანა, რის გამოც ის დაექვემდებარა დეკლარირებას და განბაჟებაში გადაიხადა 5338,02 ლარი.
ავტოავარია მოხდა ავტომანქანა „პორშე კაიენის” ექსპლუატაციის შედეგად, რომელიც საქართველოს ტერიტორიაზე შემოყვანილია შპს „კ. ა-ის” მიერ და მითითებული კომპანია ფლობს მის დოკუმენტაციას.
2011 წლის 23 მარტს შპს „კ. ა-სა“ და ზ. მ-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება ავტომანქანის შეძენის შესახებ, რომლითაც დგინდება, რომ კომპანია ხელშეკრულების მხარის დაკვეთით ყიდულობს უცხო ქვეყნაში ოფიციალურ ინტერნეტ გვერდზე განთავსებულ ავტომანქანას კლიენტის მიერ მითითებულ სასურველ ფასად, რაშიც დამკვეთი იხდის შესაბამის ანაზღაურებას.
ავტომანქანა „პორშე კაიენს“ არ გაუვლია სავალდებულო რეგისტრაცია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა მოითხოვა შპს „კ. ა-ის“ ავტომანქანა „ნისან მურანოს“ დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება ბ. მ-ან სოლიდარულად, რასაც სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2011 წლის 23 მარტს, ერთი მხრივ, შპს „კ. ა-ს“, როგორც „კომპანიას“ და, მეორე მხრივ, ზ. მ-ეს, როგორც „კლიენტს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება ავტომანქანის შეძენის შესახებ, რომლის თანახმად, კომპანიამ იკისრა ვალდებულება, უცხო ქვეყანაში შეეძინა ავტომანქანა, მოეხდინა მისი საქართველომდე ტრასპორტირება და ზ. მ-ის გადაცემა.
ხელშეკრულების 4.6 პუნქტის თანახმად, უცხოეთში ვაჭრობის შემდეგ კომპანია კლიენტს ატყობინებს ვაჭრობაში მონაწილეობის შედეგებს, კლიენტისათვის სასურველი პროდუქციის შეძენის შემთხვევაში, კლიენტი იღებს ინფორმაციას პროდუქტების შეძენის ღირებულების შესახებ. შესაბამისად, მას გადაეცემა პროდუქტის უცხოეთში შეძენისა და მისი საქართველომდე ტრანსპორტირებისთვის გადასახდელი თანხის ინვოისი და მხარეებს შორის ხელმოწერილი დანართი.
ხელშეკრულების 4.7 მუხლის თანახმად, 4.6 პუნქტში აღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე და 4.5 პუნქტის გათვალისწინებით, კლიენტი წინასწარ შეტანილ თანხას ავსებს გადაცემული ინვოისის ღირებულების ოდენობამდე და არაუგვიანეს ინფორმაციის მიღებიდან მეორე სამუშაო დღის 16 საათისა კომპანიის მოთხოვნის შემთხვევაში, თანხის გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტს წარუდგენს კომპანიას ამ უკანასკნელის ოფისში.
4.8 პუნქტის მიხედვით, კლიენტის მიერ 4.7 პუნქტით განსაზღვრული პირობის შეუსრულებლობის და ვადების დაუცველობის შემთხვევაში, ხელშეკრულება ამ კონკრეტული პროდუქტის ნაწილში წყვეტს მოქმედებას, დაკვეთა მიიჩნევა გაუქმებულად. ამასთან, კლიენტი კარგავს ყოველგვარ უფლებას და კომპანიის სასარგებლოდ ამბობს უარს (ჯარიმის სახით წინასწარ შეტანილ თანხაზე).
ხელშეკრულების 4.14 მუხლის თანახმად, 4.13 პუნქტის შესრულების შემდეგ კლიენტს ფაქტობრივ მფლობელობაში გადაეცემა მის მიერ დაკვეთილი პროდუქტი, რაზედაც მხარეები აფორმებენ მიღება-ჩაბარების აქტს.
სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებლით შპს „კ. ა-ი“ ადასტურებს, რომ ზ. მ-ეს ნასყიდობის საფასური სრულად გადახდილი არ ჰქონდა, რის გამოც ავტომანქანის ღირებულების სრულ ანაზღაურებამდე ავტომანქანა და მასთან დაკავშირებული საბუთები კვლავ რჩებოდა კომპანიის საკუთრებაში.
ამდენად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა და შეფასება ზ. მ-ის, როგორც ავტომანქანის მფლობელისათვის, ავტომანქანასთან დაკავშირებული რისკების გადაცემის თაობაზე და მიიჩნია, რომ ვინაიდან ავტომანქანის საკუთრებაში გადაცემას მხარეები ორმხრივი ხელშეკრულების საფუძველზე უკავშირებდნენ „კლიენტის“ (ზ. მ-ის) მხრიდან ავტომანქანის ღირებულების სრულად გადახდას, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ ზ. მ-ეს არ ჰქონდა სრულად გადახდილი ავტომანქანის ღირებულება, ავტომანქანაზე საკუთრების უფლების მქონე და შესაბამისად, ავტომანქანის ექსპლუატაციის რისკის მატარებელ სუბიექტს წარმოადგენს შპს „კ. ა-ი“.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლით, ხოლო დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებისა და ავტოავარიის შედეგად დამდგარ ზიანზე პასუხისმგებლობის მქონე სუბიექტის განსაზღვრის მიზნისათვის მიუთითა ამავე კოდექსის 999-ე მუხლის პირველ და მეოთხე ნაწილებზე და აღნიშნული ნორმის სამართლებრივი ანალიზიადან გამომდინარე განმარტა, რომ სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობის წარმოშობის საფუძველია მის მიერ ნივთის მოსარგებლისათვის გადაცემა მართლზომიერ საფუძველზე და მნიშვნელობა არ ენიჭება მფლობელობა პირდაპირია თუ არაპირდაპირი. 999-ე მუხლი მიუთითებს პირის ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის საკითხზე და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, მიუხედავად იმისა თუ ვინ იყო ზიანის უშუალო მიმყენებლი. ამ ნორმით დადგენილი პასუხისმგებლობის წარმოშობის თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ სატრანსპორტო საშუალება ყოველთვის წარმოადგენს საფრთხის წყაროს და მისი მფლობელი სატრანსპორტო საშუალებით გამოწვეული ზიანის დადგომაში პასუხს აგებს მისი ბრალის მიუხედავად.
კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ავტომანქანა „პორშე კაიენის” ექსპლუატაციას მოჰყვა ავტომანქანა „ნისან მურანოს“ (სახელმწიფო ნომერი „...“, რომლის მესაკუთრეს წარმოადგენს მოსარჩელე ი. ბ-ა) დაზიანება. ასევე დადგენილია, რომ ზიანის მიყენების დროს ავტომანქანა „პორშე კაიენს“ მართავდა მოპასუხე ბ. მ-ე, რომლის მიერ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაცია შესაძლებელი გახდა შპს „კ. ა-ის“ ბრალის გამო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს განსახილველ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე წარმოადგენს შპს „კ. ა-ი“.
რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობას, წარმოდგენილი სარჩელით ი. ბ-ა მოითხოვს, რომ მოპასუხეებს ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისროთ 6669,6 ლარი ავტოავარიის შედეგად მიყენებული ზიანის სახით, 5338,02 ლარი – ავტომანქანის განბაჟებისათვის გადახდილი თანხა, 2184 ლარი – შპს „რ. ტ. პ-ის“ ავტოსადგომზე დგომისათვის გადახდილი თანხა.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შპს „რ. ტ. პ-ის“ ავტოსადგომზე დგომისათვის გადახდილი თანხის ნაწილში (2184 ლარი) სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქმეში წარმოდგენილი გადახდის ქვითრის შესაბამისად, ავტომანქანის დგომის პერიოდი შპს „რ. ტ. პ-ის“ სადგომზე განისაზღვრა 2011 წლის 29 ნოემბრიდან 2012 წლის 26 ივლისამდე, სულ – 241 დღე. შესვლის ღირებულება განისაზღვრა 15 ლარით, ხოლო ამავე მტკიცებულებიდან გამომდინარე დგომის საფასური იყო დღეში 9 ლარი. პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა 2012 წლის 5 მარტამდე (ავტოსაგზაო შემთხვევამდე) პერიოდზე დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს და შესაბამისად, შპს „კ. ა-ს“ ზიანის სახით უნდა დაეკისროს ავტოავარიის შემდგომ დგომის საფასური, კერძოდ, 2012 წლის 5 მარტიდან ავტომანქანის ტ.ის ტერიტორიიდან გაყვანამდე ანუ, 2012 წლის 27 ივლისამდე, სულ – 141 დღეზე, რაც საბოლოოდ შეადგენს 1269 ლარს.
შესაბამისად, მითითებულ ნაწილში სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა დააკმაყოფილა ნაწილობრივ და შპს „რ. ტ. პ-ის“ ავტოსადგომზე დგომისათვის გადასახდელი ზიანის ოდენობად განსაზღვრა 1269 ლარი, ნაცვლად სარჩელით მოთხოვნილი 2184 ლარისა.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას შპს „რ. ტ. პ-ის“ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე და აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა შემდეგი:
საქმეზე უდავოდაა დადგენილი, რომ შპს „რ. ტ. პ-ი“ წარმოადგენს საზოგადოებას, რომელიც მოქმედებს საბაჟო კონტროლის ზონაში და ტერმინალში ავტომანქანის განთავსების პერიოდში მისი მფლობელი არ არის ვალდებული, მოახდინოს მისი საბაჟო დეკლარირება საბაჟო საწყობში მისი შენახვის ვადით. შპს „რ. ტ. პ-ი“ მოქმედებს საქართველოს ფინანსთა მინისტრისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ერთობლივი 2010 წლის 31 დეკემბრის N988-1188 ბრძანების და საქართველოს საგადასახდო კოდექსის შესაბამისად.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება ბ- მ-სა და შპს „რ. ტ. პ-ს“ შორის მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობასთან დაკავშირებით, რაც სამოქალაქო კოდექსის 763-ე მუხლის საფუძველზე შპს „რ. ტ. პ-ს“ ავალდებულებდა, შეენახა მისთვის მიბარებული ნივთი და აენაზღაურებინა ნივთის დაზიანებით მიყენებული ზიანი.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის წარმომადგენლების განმარტებით, ტერმინალში ავტომანქანის განთავსების მიზანი იყო ის, რომ ი. ბ-ას თავიდან აერიდებინა ავტომანქანის განბაჟება და ისე მოეხდინა მისი გასხვისება. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ შპს „რ. ტ. პ-მა“ შესანახად მიიღო მოსარჩელის ავტომანქანა, დადო მასთან მიბარების ხელშეკრულება და იკისრა შესაბამისი ვალდებულებები. ხოლო რაც შეეხება ი. ბ-ას მიერ გადახდილ თანხას, იგი წარმოადგენს საბაჟო საწყობში დგომის საფასურს და არა მიბარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შენახვის ხარჯების ანაზღაურების დამადასტურებელ მტკიცებულებას. შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ შპს „რ. ტ. პ-ის“ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.
სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ ი. ბ-ას და შპს „რ. ტ. პ-ს“ შორის მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობის დადგენის შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელეს ეკისრება იმ გარემოების მითითებისა და მტკიცების ტვირთი, თუ რა ვალდებულებები დაირღვა მოპასუხის (შპს „რ. ტ. პ-ის“) მიერ მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, ანუ შეეძლო თუ არა მოპასუხეს, როგორც კეთილსინდისიერ შემნახველს, მიბარებული ნივთის დაზიანების თავიდან აცილება იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ შპს „რ. ტ. პ-ის” ტ.ის ტერიტორიაზე ნივთის დაზიანება მოხდა ბ. მ-ის ბრალეულობით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „კ. ა-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების დასაბუთებისას საერთოდ არ იქნა გამახვილებული ყურადღება იმ ფაქტზე, რომ ზიანის დადგომა გამოიწვია არა შპს „კ. ა-ის“ კონტრაჰენტ ზ. მ-ის, არამედ ამ უკანასკნელის ძმის, ბ. მ-ის მიერ. ის გარემოება, თუ როგორ მოხვდა ავტომობილი ბ. მ-ის მფლობელობაში სასამართლოს არ დაუდგენია.
სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი.
სასამართლომ უგულებელყო შპს „კ. ა-ის“ მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, კერძოდ, შპს „კ. ა-სა“ და ზ. მ-ეს შორის 2011 წლის 23 მარტს დადებული ხელშეკრულება.
სასამართლომ დაასკვნა, რომ შპს „კ. ა-მა“ გადასცა ავტომანქანა ბ. მ-ეს მხოლოდ იმ ფაქტის საფუძველზე, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ავტომანქანას ეს უკანასკნელი მართავდა. აღნიშნულის არავითარი დამამტკიცებელი დოკუმენტი მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.
სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი ვერ გახდებოდა ვერც სადავო ავტომანქანის შპს „კ. ა-ის“ საკუთრებაში ყოფნის ფაქტი, რადგან სამოქალაქო კოდექსი ერთმანეთისაგან მიჯნავს მესაკუთრისა და მფლობელის ცნებებს, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი, რომელსაც დაეყრდნო სასამართლო, ცალსახად მიუთითებს ავტოსაგზაო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობაზე.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრე ავტომატურად წარმოადგენდა ავტომანქანის მფლობელსაც. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის შესაბამისად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. აღნიშნული დაშვება საჭიროა სამოქალაქო ბრუნვის მიზნებისთვის, როდესაც მოძრავი ნივთის მფლობელი არ უნდა იყოს იძულებული, თავისი საკუთრების უფლება, ნივთზე აქტიური ბატონობის გარდა, სხვაგვარადაც ამტკიცოს. თუმცა აღნიშნული არ უნდა იქნას გაგებული ისე, რომ ნივთის ყველა მესაკუთრე აუცილებლად არის მისი მფლობელიც.
ზ. მ-ე უფლებამოსილი იყო, თავის სასარგებლოდ და საჭიროებისამებრ გამოეყენებინა ავტომობილი, არ დაეშვა რომელიმე პირის ჩარევა ამ უფლებაში. არ არსებობდა არანაირი სამართლებრივი საფუძველი, რომლითაც შპს „კ. ა-ი“ უფლებამოსილი იქნებოდა, აეკრძალა ზ. მ-ის ავტომანქანის ძმისთვის გადაცემა.
ამდენად, შპს „კ. ა-ი“ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიზნებისათვის არ წარმოადგენს ავტოსატრანგსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით გამოწვეული მოსალოდნელი რისკის მატარებელ მფლობელს.
სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, არ გაითვალისწინა და არც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მიუთითა „კ. ა-ის“ ის არგუმენტი, რომელიც ეხებოდა ავტომობილის საკუთრებაში აღრიცხვის მარეგულირებელ ნორმებს. მართალია, ავტომობილი მოძრავი ნივთია, მაგრამ იგი, ამასთან, რეგისტრაციაუნარიანია. შესაბამისად, მასზე ვრცელდება ის ნორმებიც, რომლებიც ადგენს სატრანსპორტო საშუალების სახელმწიფო რეგისტრაციის წესს.
საქართველოს შსს მინისტრის 2007 წლის 31 იანვრის №150 ბრძანების მე-11 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა, მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებაზე პირის საკუთრების უფლების წარმოშობა იურიდიულ ძალას იძენს სააგენტოში მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის მომენტიდან.
ზემოაღნიშნული ნორმისა და მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე, „კ. ა-ის“ საკუთრების უფლება ავტომობილზე არ წარმოშობილა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით შპს „კ. ა-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „კ. ა-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „კ. ა-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით №1381300967 საგადახდო დავალებით 2013 წლის 9 ოქტომბერს მის მიერ გადახდილი 663,83 ლარის 70% – 464,68 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „კ. ა-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ შპს „კ. ა-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით №1381300967 საგადახდო დავალებით 2013 წლის 9 ოქტომბერს მის მიერ გადახდილი 663,83 ლარის 70% – 464,68 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
