ბს-664-251-(კ-05) 29 ივნისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი (მომხსენებელი),

ჯ. გახოკიძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობა და არასწორად დარიცხული გადასახადების ჩამოწერა.

აღწერილობითი ნაწილი:

სს “ქ-მა” სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის გადაწყვეტილების და 20.04.04წ. ¹11/1613 საგადასახადო შეტყობინების ბათილად ცნობა, სს “ქ-ის” პირადი აღრიცხვის ბარათზე სანქცია-საურავების დარიცხვის შესახებ.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ სს “ქ-სა” და შპს “ნ-ს” შორის 2003წ. 21 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება “მოთხოვნის დათმობის შესახებ”, რომლითაც შპს “ნ-მა” გასცა საბიუჯეტო დავალიანების (საგადასახადო მეტობის სახით) მოთხოვნის უფლება 3100000 ლარის ოდენობით.

2004წ. 12 თებერვალს სს “ქ-მა” წერილობით მიმართა საგადასახადო დეპარტამენტს და მოითხოვა აღნიშნული წინსწრების გაუქმება იმ პირობით, რომ მიეცემოდა უფლება, წარმოშობილი დავალიანება დაეფარა სანქცია-საურავების გარეშე. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საგადასახადო დეპარტამენტს გაუგზავნა ფინანსთა მინისტრის მოადგილის _ ზ. ა-ის 19.03.04წ. ¹05.09/143/1980 წერილი, რომელშიც მითითებული იყო, რომ სს “ქ-სა” და შპს “ნ-ს” შორის დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობის და მის საფუძველზე განხორციელებული ანგარიშსწორების საკითხი მოითხოვდა შესწავლას და თუ პირველადი დოკუმენტაციის ანალიზის შედეგად დადასტურდებოდა, რომ ზემოაღნიშნული გარიგება სკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას, საგადასახადო ვალდებულების გამოთვლა (მათ შორის _ სანქცია-საურავების დარიცხვა) უნდა განხორციელებულიყო 2003წ. 23 მაისისათვის სს “ქ-ის” პირადი აღრიცხვის ბარათზე არსებული მონაცემების საფუძველზე.

მიუხედავად იმისა, რომ საკითხი ექვემდებარებოდა შესწავლას და აღნიშნული ხელშეკრულება დღემდე არ იყო ცნობილი ბათილად, საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ ყოვლად უსაფუძვლოდ მოახდინა სს “ქ-ის” პირად ბარათზე სანქცია-საურავების დარიცხვა 2003წ. 23 მაისიდან, ანუ ზედმეტობის გატარების მომენტიდან.

სს “ქ-მა” თანხმობა გამოთქვა გადაეხადა წინსწრების მოხსნის შედეგად წარმოშობილი თანხა გრაფიკის მიხედვით. 2004წ. მაისსა და ივნისში გადაიხადა 873482 ლარი, ხოლო უახლოეს მომავალში გადაიხდიდა დარჩენილ 1.065360 ლარს (ნარჩენ ძირითად თანხას), თუმცა არ ეთანხმებოდა სანქცია-საურავების დარიცხვას 2003წ. 23 მაისიდან, რაც 2004წ. 15 ივლისის მდგომარეობით შეადგენდა 1 034348 ლარს, იმის გათვალისწინებით, რომ დარიცხვის საფუძველი არ გააჩნდა ინსპექციას,აგრეთვე ითხოვდა საკითხის გადაწყვეტამდე მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ გადახდევინების იძულებითი ღონისძიების (საინკასო დავალების) შეჩერებას. სასამართლოს 2004წ. 27 სექტემბრის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული სს “ქ-ის” სასარჩელო განცხადება, ხოლო 30 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაერთო ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი.

სასამართლოს განცხადებით მიმართა სს “ქ-მა”, რომლითაც მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნაზე დამატება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხემ 26/11/04წ. ¹11/4299 საგადასახადო შეტყობინებით კიდევ ერთხელ განახორციელა თანხის დარიცხვა სს “ქ-ისათვის” ყოველგვარი კანონიერი საფუძვლის გარეშე, რის გამოც ითხოვდა მითითებული საგადასახადო შეტყობინების ბათილად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 18 ოქტომბრის ¹3907-მ და 4 ნოემბრის ¹3972-მ ბრძანებებისა და ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 18.10.2004წ. ბრძანებების საფუძველზე შემოწმდა სს “ქ-ის” მიერ საგზაო ფონდთან ანგარიშსწორების საკითხის კანონიერება, რაზედაც შედგა შემოწმების აქტი 09.11.04წ. აქტში აღნიშნულია, რომ საზოგადოება საავტომობილო გზებით სარგებლობის გადასახადის დეკლარირებას ახორციელებდა წარმოებული პროდუქციის თვითღირებულებიდან 1%-იანი განაკვეთით. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 27 აგვისტოს ¹1-03/79/5 წერილით აღნიშნული გადასახადი გაანგარიშებულ უნდა იქნეს სარეალიზაციო ფასიდან დღგ-ს გარეშე. სხვაობამ შეადგინა 642182 ლარი, რაც მიაჩნდა არასწორად, რადგან სს “ქ-ი” აღნიშნულ გადასახადს იხდიდა “საქართველოს საგზაო ფონდის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად. აღნიშნულ კანონში ნახსენებიც არ არის “რეალიზაცია”, ხოლო “წარმოებული პროდუქციის შესრულებული სამუშაოების მოცულობა” წარმოადგენს სწორედ პროდუქციის თვითღირებულებას.

საგადასახადო დეპარტამენტის 27.08.04წ. წერილი სხვა არაფერი იყო, თუ არა “შესაძლებელი” აზრის გამოთქმა აღნიშნულ საკითხზე, რომლის საფუძველზე საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ ყოვლად უკანონოდ მოახდინა სს “ქ-ისათვის” დამატებით 1811004 ლარის დარიცხვა. ითხოვდა დარიცხული თანხის უკანონოდ ცნობას. შემდეგში მოსარჩელემ შეამცირა მოთხოვნა და მოითხოვა დარიცხული თანხის _ 1522790 ლარის ნაწილში ბათილად ცნობა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 17 მარტის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი. ბათილად იქნა ცნობილი ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2004წ. 26 ნოემბრის ¹11/4299 საგადასახადო შეტყობინება 1522790 ლარისა და 92 თეთრის დარიცხვის ნაწილში. მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის სხვა ნაწილში დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლომ მიუთითა, რომ სს “ქ-ი” საავტომობილო გზებით სარგებლობის გადასახადის დეკლარირებას ახორციელებდა წარმოებული პროდუქციის თვითღირებულებიდან 1%-იანი განაკვეთით და გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ შემოწმების აქტით გადასახადი დაანგარიშებულ იქნა სარეალიზაციო ფასიდან დღგ-ის გარეშე, რაც არასწორი იყო, რადგან “საგზაო ფონდის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის “დ” ქვეპუნქტში არ გამოიყენებოდა ტერმინი “რეალიზაცია”, ხოლო “წარმოებული პროდუქციის შესრულებული სამუშაოების მოცულობა” წარმოადგენდა სწორედ პროდუქციის თვითღირებულებას.

სასამართლოს უსაფუძვლოდ მიაჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 20.04.2004წ. ¹11/1613 საგადასახადო შეტყობინების ბათილად ცნობის შესახებ და მიუთითა, რომ მოსარჩელე აღიარებდა რა დავალიანების ძირითად თანხას, მასზე სანქცია-საურავის დარიცხვა კანონიერი იყო საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის საფუძველზე.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ, რომლებიც ითხოვენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 17 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ კოლეგიას.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია სსკ-ის 394-ე მუხლის “ა” და “ე” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საფუძვლებით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 17 მარტის გადაწყვეტილება კასატორებმა გაასაჩივრეს ნაწილობრივ, კერძოდ, სს “ქ-ის” სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. სსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე საკასაციო პალატა ამოწმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ანუ იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა სს “ქ-ის” სარჩელი და ბათილად იქნა ცნობილი ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 26.11.2004წ. ¹11/4299 საგადასახადო შეტყობინება საგზაო ფონდის გადასახადის, 1522790, ლარის დარიცხვის ნაწილში.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის შესახებ და მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სს “ქ-ისათვის” საგზაო ფონდის გადასახადის დაკისრება მოხდა 2004წ. ნოემბერში. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა იქნეს იმ დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის ნორმები (1997წ. რედაქციით). საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის მიხედვით, გადასახადის თანხების დარიცხვა გულისხმობს კონკრეტულ საგადასახადო პერიოდში გადამხდელისათვის კუთვნილი გადასახადის თანხის საგადასახადო ორგანოში აღრიცხვას. გადასახადის დარიცხვა წარმოებს იმ შემთხვევაშიც, თუ საგადასახადო ორგანო დაასკვნის, რომ გადასახადის გადამხდელის მიერ არასწორად იყო დეკლარირებული გადასახადის თანხა. ასეთ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო არიცხავს გადასახადს გადამხდელს და უგზავნის მას შეტყობინებას გადასახადის დარიცხვის შესახებ. ამდენად, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის დარიცხვა ხორციელდება საგადასახადო აქტის საფუძველზე, რომლის შესახებაც გადასახადის გადამხდელს ეგზავნება შეტყობინება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სს “ქ-ისათვის” საგზაო ფონდის გადასახადის გადაანგარიშება და დარიცხვა განხორციელდა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 09.11.2004წ. შემოწმების აქტით, ხოლო სს “ქ-ის” დაზუსტებული სარჩელით გასაჩივრდა მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 26.11.2004წ. ¹11/4299 საგადასახადო შეტყობინება. სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა დარიცხული თანხის უკანონობაზე, თუმცა გადასახადის დარიცხვის საფუძველი _ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 09.11.2004წ. შემოწმების აქტი მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებული არ ყოფილა. ასეთ ვითარებაში, როდესაც გასაჩივრებული იყო მხოლოდ საგადასახადო შეტყობინება, სასამართლოს უნდა ემსჯელა მის შესაბამისობაზე საგადასახადო კოდექსის 236-ე მუხლის მოთხოვნებთან, მაგრამ მას დარიცხული გადასახადის კანონიერების შემოწმების უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რადგან გადასახადის დარიცხვის საფუძველი _ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 09.11.2004წ. შემოწმების აქტი მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებული არ ყოფილა.

სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ისე ცნო ბათილად საგადასახადო შეტყობინება, რომ არ მიუთითა არც მატერიალურ და არც საპროცესო სამართლის არც ერთ ნორმაზე, რომლის საფუძველზეც მოთხოვნა მიიჩნია საფუძვლიანად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება მიღებულია საპროცესო ნორმების დარღვევით, კერძოდ, დარღვეულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5, მე-6 მუხლებისა და 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნები. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებულ ადმინისტრაციულ საქმეებს განიხილავენ რაიონული (საქალაქო) სასამართლოები, გარდა ამ კოდექსის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საოლქო სასამართლოების მიერ პირველი ინსტანციით განსჯადი ადმინისტრაციული სარჩელებისა. განსახილველ შემთხვევაში სს “ქ-ის” მიერ გასაჩივრებულია მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 26.11.2004წ. ¹11/4299 შეტყობინება, რომელიც ზაკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის ჩამონათვალი განსაზღვრავს იმ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, რომელთა მიერ მიღებული ადმინისტრაციული აქტის კანონიერების შემოწმების უფლებამოსილება გააჩნია საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციის წესით. აღნიშნულ ჩამონათვალში არ იგულისხმება მსხვილ გადამხდელთა ინსპექცია, რამდენადაც იგი წარმოადგენს ფინანსთა სამინისტროს გამგებლობაში არსებულ დაწესებულებას და არ შედის ზემოაღნიშნული მუხლის (6.1. “ბ”) ჩამონათვალში.

ის გარემოება, რომ გასაჩივრებული აქტით სს “ქ-ს” ეცნობა გადასახადის დაკისრების შესახებ, რომლის ოდენობა აღემატება 500000 ლარს, საკასაციო პალატის აზრით, არ ცვლის გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტის განსჯადობას, რადგან კანონმდებელმა სარჩელის ფასს დაუკავშირა საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციის წესით განსახილველი ის საქმეები, რომლებიც ეხება ადმინისტრაციული გარიგების დადებას ან შესრულებას, აგრეთვე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურებას, თუ სარჩელის ფასი აღემატება 500000 ლარს. ვინაიდან კანონმდებელს ადმინისტრაციულ აქტებთან დაკავშირებულ სარჩელებთან მიმართებაში სარჩელის ფასი არ დაუდგენია და განსაზღვრა მხოლოდ ის ადმინისტრაციული ორგანოები, რომელთა მიერ გამოცემული აქტების კანონიერების თაობაზე აღძრული სარჩელები საოლქო სასამართლოების პირველი ინსტანციის წესით განსახილველია, ამიტომ ადმინისტრაციული აქტის კანონიერების შემოწმებისას _ სარჩელის ფასთან დაკავშირება არასწორია.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგია განსახილველ სარჩელზე წარმოადგენდა არაუფლებამოსილ სასამართლოს, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის დარღვევას წარმოადგენს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, მე-5, მე-6, 26-ე მუხლებით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს სრულად, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 17 მარტის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე არსებითად განსახილველად გადაეცეს უფლებამოსილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ კოლეგიას;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.