№ას-1006-963-2013 28 მარტი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. გ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. გ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელის განმარტებით, იგი მუშაობდა სს „ს. რ-ი“ ზეინკლად. 1981 წლის 4 მარტს, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის საფუძველზეც, უკვე მრავალი წელია, მოპასუხისგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს. მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისათვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის - ზეინკლის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ის კეთილსინდისიერად ასრულებს მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულებას. ამ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივად არანამდვილია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით გ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. სს „ს. რ-ას“, გ. გ-ის სასარგებლოდ, 2013 წლის 1 თებერვლიდან, დაეკისრა ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 675 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით; სს „ს. რ-ას“, გ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა 383 ლარის და 22 თეთრის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით; სს „ს. რ-ას“, გ. გ-ის სასარგებლოდ, საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 150 ლარის გადახდა დაეკისრა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 18 ივლისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილება. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე გ. გ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე სს „ს. რ-ი“ ზეინკლად. გ. გ-ემ, სს „ს. რ-ი“ მუშაობის პერიოდში, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს, მიიღო საწარმოო ტრავმა. მოსარჩელეს მიღებული ტრავმის გამო, პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული აქვს, უვადოდ 90%-ით; მოპასუხე სს „ს. რ-ა“, მოსარჩელეს, მის მიერ მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო, 2012 წლის იანვრიდან, ყოველთვიურად უხდის 585 ლარს. მოპასუხე სს „ს. რ-ი“ ზეინკლის ყოველთვიური ხელფასი 2012 წლის 16 ივლისიდან 2012 წლის ნოემბრის თვის ჩათვლით ხელფასის ოდენობა გაიზარდა და შეადგინა 700 ლარი, ხოლო მისი ოდენობა 2012 წლის დეკემბრის თვიდან შეადგენს 750 ლარს.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, სააპელაციო სასამართლონ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივ ურთიერთობას მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება და შესაბამის სამართლებრივ ნორმებზე მითითებით, სწორად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობს ზიანის მიყენების თაობაზე სამართლებრივი ურთიერთობიდან. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის სწორად გადაწყვეტისათვის ყველა მნიშვნელოვანი გარემოება. სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას შეაჩერებს მასზედ, რომ გ. გ-ის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება და ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მას შრომის უნარი დაკარგული აქვს 90%-ით, სადავო არ ხდება. ასევე უდავოა, რომ მოსარჩელე მოპასუხისაგან 2008 წლის ივლისიდან ყოველთვიურად იღებდა სარჩოს. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაწესზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ გ. გ-ის წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მოპასუხე მხარე. აპელანტი პრეტენზიას ძირითადად ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ ხელფასის ზრდის გამო სარჩოს ოდენობის შეცვლის – გადაანგარიშების შესახებ სამართლებრივ ნორმას არ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა და რომ ამ მხრივ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმები.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ დასახელებულ ნორმათა შინაარსი აძლევს მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, რომ მოითხოვოს სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში მიხეილ ხაჩიძე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. სამოქალაქო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა თავად ის გარემოება, რომ მუშაკმა - გ. გ-ემ მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა შრომის უნარი 90%-ით, სამუდამოდ.

სასამართლომ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავლადებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. ამასთან, სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის არ მიღების შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და რომ იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. ამდენად, აპელანტის პრეტენზია არ წარმოშობს საკმარის საფუძველს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გასაუქმებლად. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლო ასკვნის, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემოთ მოხმობილი ნორმებით, ასევე საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმით და სწორად შეაფასა, რომ მოპასუხე შპს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახდენს მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, ზეინკლის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ მიერ, მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში, ზეინკლის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებს მისაღებ სარჩოს 2012 წლის 16 ივლისიდან, რითაც მას ადგება ზიანი. ამდენად, რამდენადაც დადგენილია, რომ სს „ს. რ-ი“ 2012 წლის 16 ივლისიდან ზეინკლის ყოველთვიური ხელფასი, 650 ლარიდან გაიზარდა და შეადგინა 700 ლარი, ხოლო შემდგომში – 2012 წლის დეკემბრის თვიდან ხელფასი კვლავ გაიზარდა და შეადგინა 750 ლარი, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სს „ს. რ-ას“ გ. გ-ის სასარგებლოდ სწორად დააკისრა – 2012 წლის 1 ივლისიდან 2013 წლის იანვრის თვის ჩათვლით პერიოდზე გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 383.22 ლარის გადახდა, ხოლო 2013 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიური სარჩოს 675 ლარის ოდენობით გადახდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 18 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“ შემდეგი დასაბუთებით:

განსხვავებით სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისგან, როდესაც მხარეს ყოველთვის შეიძლება ჰქონდეს ლეგიტიმური მოლოდინი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებისა, ეს მოლოდინი დასაქმებულს ვერანაირად ვერ ექნება შრომით სამართლებრივი ურთიერთობების დროს. შეუძლებელია იმის თქმა, მოსარჩელე იმუშავებდა თუ არა მოპასუხე საწარმოში (თუნდაც მას ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა) და, შესაბამისად, მიიღებდა თუ არა მთელი ამ წლების განმავლობაში შრომის ანაზღაურებას.

სარჩოს შრომის ანაზღაურებიდან (ხელფასი) დაანგარიშება, გარდა იმისა, რომ არ აქვს არანაირი სამართლებრივი საფუძველი, წარმოქმნის კიდევ ერთ უმნივშნელოვანეს და არა მარტო სამართლებრივ (ვიწრო გაგებით) პრობლემას, რომელიც თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, შეიძლება მნიშვნელოვან ხელშემშლელ ფაქტორად მოგვევლინოს. სს „ს. რ-ა“ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ბიზნეს სუბიექტს, თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკა თავის თავში გულისხმობს კანონმდებლობისა და ეკონომიკის ლიბერალიზაციას. ქართველი კანონმდებლის ამ გეზის დასტურია მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსი“. ამავე კურსის გაგრძელებას წარმოადგენს 2007 წელს სარჩოს გადაანგარიშების არსებული წესის გაუქმებაც. ლიბერალური საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, სამართლის სუბიექტებს მინიმალურ დონემდე აკისრიათ სოციალური ვალდებულებები (დასაქმებულის შრომითი უფლებები კი სწორედ ამ კატეგორიას განეკუთვნება), ვინაიდან, სოციალური ვალდებულებები სახელმწიფოს პრეროგატივაა.

სს „ს. რ-ა“, როგორც კერძო სამართლის დამოუკიდებელი ბიზნეს სუბიექტი ყველაფერს აკეთებს საკუთარი წარმოების განსავითარებლად და კვალიფიციური კადრების მოსაზიდად, რომელიც ბუნებრივია, გულისხმობს შრომის პირობების (მათ შორის შრომის ანაზღაურების-ხელფასის) ზრდას. იმ პირობებში კი, როდესაც საწარმოს დებიტორად ჰყავს რამდენიმე ასეული სხვადასხვა დროს საწარმოო ტრამვის შედეგად დაზარალებული პირი, რომელსაც სს „ს. რ-ა“ ისედაც უხდის ყოველთვიურ სარჩოს, იმის დავალდებულება, რომ სარჩოს გადაანგარიშება მოხდეს მოქმედი თანამშრომლის ხელფასის ზრდის პროპორციულად, მნიშვნელოვნად უშლის ხელს სს „ს. რ-ის“ ბიზნეს აქტივობის ამაღლებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს 2013 წლის 14 აგვისტოს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის, 70% _ 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. სს „ს. რ-ის“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 14 აგვისტოს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის, 70% – 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე