# as-734-1103-06 ** *****, 2007 w

საქმე№ას-1043-978-2012 4 მარტი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ. გ-ის უფლებამონაცვლე ნ. გ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. ა-ის უფლებამონაცვლე ს. ა-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ ცნობა და, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

რ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ფ. ა-ის მიმართ ქ.თბილისში, ა-ის შესახვევ №3-ში (იგივე გ-ის ქ.№5/12) მდებარე ნაგებობის მეორე სართულზე არსებული მოპასუხის კუთვნილი ფართიდან 57,7 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ ცნობისა და, სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%-ის – 5000 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:

1948 წლიდან მოსარჩელის მამა ფ. გ-მა სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული ორი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე შეიძინა სადავო ფართი მისი მესაკუთრე ე. ა-ის თანხმობით მოსარგებლე მ.კ-ან. ამჟამად მესაკუთრის უფლებამონაცვლეა ფ. ა-ი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ რ. გ-მა საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსი ვერ დაადასტურა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მომენტისთვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) სადავო საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღნიშნული დასკვნა სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა და დამატებით აღნიშნა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის თანახმად, პირი საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე შეიძლება გამხდარიყო სამი გზით: 1. მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებით; 2. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით; 3. ადმინისტრაციული აქტით. ამასთან, მითითებული ნორმის მიხედვით, ზემოთ აღნიშნული კანონის მიზნებისათვის პირი მოსარგებლედ მიიჩნევა (მიუხედავად დასახელებული სამი საფუძვლისა) მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მომენტისთვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) სადავო საცხოვრებელ სადგომს კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს. სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე რ. გ-მა ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმ უტყუარი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც დაადასტურებდა, რომ იგი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მომენტისათვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს.

საქმეში არსებული მტკიცებულებებით პალატამ დაადგინა, რომ ამ კანონის მიღების მომენტისთვის (1998 წლის 25 ივნისი) მოსარჩელის მამა ფ. გ-ი გარდაცვლილი იყო. 2011 წლის 3 აგვისტოს რ. გ-ის სახელზე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში, რომლითაც მან მიიღო გარდაცვლილი მამის – ფ. გ-ის სამკვიდრო, სამკვიდროს გახსნის დროდ მითითებულია 1995 წლის 31 მარტი, ხოლო სამკვიდროს გახსნის ადგილად – ქ. თბილისი, შ-ის №21. სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, მემკვიდრე რ. გ-ს სამკვიდრო მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით, რადგან 1987 წლის 1 იანვრიდან ცხოვრობდა მამკვიდრებელთან ერთად ქ.თბილისში, გ.ბ-ის ქუჩა №21-ში.

აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ არც მოსარჩელე და არც მამამისი სადავო საცხოვრებელ სადგომში არასდროს ყოფილან რეგისტრირებული.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული უდავო ფაქტობრივი გარემოებებით დგინდება, რომ კანონის მიღების მომენტისთვის რ. გ-ი კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად არ ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს ქ. თბილისში, ა-ის შესახვევ №3-ში.

საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ამ ფაქტობრივი გარემოების უარსაყოფად სააპელაციო საჩივარში მითითებული არ არის რაიმე გარემოებასა და მის დამადასტურებელ მტკიცებულებაზე.

პალატამ ასეთ მტკიცებულებად არ ჩათვალა სარჩელზე დართული „ყაზტრანსგაზის“ ორი ქვითარი და კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი სალაროს შემოსავლის ორი ორდერი. უპირველესად, ისინი ასახავენ 2008 წლის მდგომარეობას, ამასთან, კომუნალური გადასახადების შემტან პირებად ერთ შემთხვევაში მითითებულია ე. ბ-ა, ხოლო მეორე შემთხვევაში – ვ. მ-ა. მოსარჩელეს არ მიუთითებია და სათანადო მტკიცებულებებით არ დაუდასტურებია დასახელებული პირების კავშირი მასთან და სადავო საცხოვრებელ სადგომთან.

ამასთან, 2008 წლის 17 დეკემბრით დათარიღებული შსს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს პირველი განყოფილების უფროსის წერილის მიხედვით, სადავო საცხოვრებელ სადგომში 2008 წლის მდგომარეობით რ. გ-ის მინდობილობით ცხოვრობს მოქალაქე რ.კ-ი, თუმცა საქმეში არ მოიპოვება ასეთი მინდობილობა და აღნიშნული წერილითაც არ ირკვევა, რა მინდობილობაზეა საუბარი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება რ. გ-ის უფლებამონაცვლე ნ. გ-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად ან ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის უხეში დარღვევით. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებები და სრულიად უსაფუძვლოდ, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე მიიჩნია, რომ აღნიშნული წერილობითი ხელშეკრულებები წარმოადგენს არა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, არამედ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებებს.

სასამართლომ არ გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები.

სააპელაციო და პირველი ინსტანციის სასამართლოებმა არამართებულად მიიჩნიეს, რომ პირს, რომელსაც გააჩნია მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით, მოსარგებლის სტატუსის მისაღებად დამატებით ესაჭიროება კიდევ სხვა მტკიცებულებების წარდგენა იმის დასტურად, რომ კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს.

ამდენად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მითითება „კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს“ გულისხმობს მფლობელობის უფლებას, რაც არ ნიშნავს ნივთის ფიზიკურ პყრობას, რომელიც მოპოვებული აქვს მოსარგებლეს მესაკუთრესთან გარიგების საფუძველზე. აღნიშნული გარიგება შეიძლება მიუთითებდეს სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე და სარგებლობის უფლების დათმობაზე.

აღნიშნული დანაწესის განმარტებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, შესაბამისად, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მიტოვების ნება.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე რ. გ-ის მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები წარმოადგენს არა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, არამედ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებებს. სააპელაციო პალატას კი, რომლის განჩინებითაც ძალაში დარჩა წინამორბედი სასამართლო აქტი, მითითებული გარემოების საწინააღმდეგო ფაქტობრივი გარემოება არ დაუდგენია.

სასამართლომ ვერ მიუთითა ვერც ერთ გარემოებაზე და, შესაბამისად, ვერ დაასაბუთა ის ფაქტი, რომ განსახილველ საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებები წარმოადგენს არა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, არამედ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებებს.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ფ. ა-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება ს. ა-ი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ რ. გ-ის უფლებამონაცვლე ნ. გ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, სადავო საცხოვრებელი სადგომის (მდებარე ქ.თბილისი, ა-ის შესახვევი N3) 2/4 წილის მესაკუთრეა ფ. ა-ი, რომელიც წარმოადგენს თავდაპირველი მესაკუთრის უფლებამონაცვლეს.

საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების თანახმად, ე.ა-მა, მცხოვრები გ-ის ქუჩა N4^ა-ში, სახლის აღსადგენად 1948 წელს კ-ი მ.მ-ან მიიღო 17000 მანეთი. სხვა ბინაში გადასვლასთან დაკავშირებით, საცხოვრებელ სადგომს ყიდის 1700 მანეთად გ-ი ფ. ო. ო-ე 25.01.65 წელს მუდმივ საცხოვრებლად სხვა საცხოვრებელ ადგილზე გადასვლასთან დაკავშირებით, მას უფლება აქვს გაყიდოს და ასე მიიღოს ფული. მეორე ხელშეკრულების თანახმად, კ-ი მ.მ მცხოვრები გ-ის ქუჩა N4ა-ში, ყიდის მის საცხოვრებელ სადგომს, რომლის ფართია 18 კვ.მ გ-ი ფ. ო. ო-ე 2200 მანეთად, ხოლო სხვა ადგილზე გადასვლის შემთხვევაში მათ უნდა გაყიდონ თავისი სახლი და ასე მიიღონ ფული. აღნიშნულ ხელშეკრულებათა საფუძველზე, ფ. გ-ს მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

ფ. გ-ის სამკვიდრო ქონება მემკვიდროებით მიიღო რ. გ-მა 2011 წლის 3 აგვისტოს. სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, სამკვიდროს გახსნის დროდ მითითებულია 1995 წლის 31 მარტი, ხოლო სამკვიდროს გახსნის ადგილია ქალაქ თბილისი, შ-ის N21. მემკვიდრეს რ. გ-ს სამკვიდრო მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით, რადგან ცხოვრობდა სამკვიდროს დამტოვებელთან ერთად ქ.თბილისში გ.ბ-ის ქუჩა N21-ში 1987 წლის 1 იანვრიდან.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მომენტისთვის, ვერც თავდაპირველი მოსარგებლის და ვერც მის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

როგორც საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან ირკვევა, კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის ადგილი აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებას. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ ხელშეკრულებებს და მათ საფუძველზე არ დაადგინა, რომ ისინი წარმოადგენენ სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ წერილობით ნასყიდობის ხელშეკრულებებს. კასატორის პრეტენზია ასევე ეფუძნება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკას სამოქალაქო საქმეებზე და მიიჩნევს, რომ საცხოვრებელი სადგომის მიტოვება უნდა დასტურდებოდეს შესაბამისი ნებელობითი აქტით, რაც სასამართლოს არ დაუდგენია. საკასაციო სასამართლო კასატორის მითითებულ პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე საკითხზე:

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოებების საფუძველზე, მართებულად ჩათვალა, რომ სადავო ურთიერთობა სწორედ დასახელებული კანონის რეგულირების სფეროში ექცეოდა.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონი განასხვავებს სამი ტიპის მოსარგებლეს, რაზედაც დამოკიდებულია საცხოვრებელ სადგომზე კომპენსაციის ოდენობა, შესაბამისად, მოსარგებლის სამართლებრივი სტატუსის დადგენას საცხოვრებელ სადგომთან მიმართებაში არსებითი მნიშვნელობა აქვს. მითითებული კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

საქმეში წარმოდგენილ ხელშეკრულებათა შინაარსიდან დგინდება, რომ სადგომის მესაკუთრე ე. ა-მა სახლის აღსადგენად 1948 წელს კ-ან მიიღო 17000 მანეთი. სანაცვლოდ კაცობაშვილი სარგებლობდა ე. ა-ის საკუთრებაში არსებული ბინით. მესაკუთრემ გამოთქვა თანხმობა, კ-მა ფული მიიღოს საცხოვრებელი სადგომის ფ. გ--ის მიყიდვის (დათმობის) გზით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით შემოთავაზებული გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა რადიკალურად განსხვავდებოდა სხვა ინსტიტუტებისაგან (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), მისი არსებობისას, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, მოსარგებლე, როგორც წესი რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში, მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა, ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს ატარებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა სამუდამოდ, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებისაგან განსხვავებით, მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, მხარეები წერილობით თანხმდებოდნენ გარიგების არსებით პირობებზე, ასევე რეალურადაც ხდებოდა ნასყიდობის საგნის შემძენისათვის, ხოლო ნასყიდობის ფასის გამყიდველისათვის გადაცემა, თუმცა, მსგავსი გარიგებები იდებოდა შინაურული ფორმით, სანოტარო დამოწმების გარეშე. აქედან გამომდინარე, კანონმდებელმა სპეციალური კანონის მიღებით, ამგვარი გარიგების სუბიექტებს შესაძლებლობა მისცა, ამ კანონით დადგენილი წესით მოახდინონ საკუთრების უფლების რეალიზაცია.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიას საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის თაობაზე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს, და თვლის რომ მას „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის საფუძველზე, წარმოეშობა ვალდებულება სარგებლობის უფლებით დათმობილ ფართზე საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად გადაიხადოს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%.

რაც შეეხება ნივთის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹ მუხლის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება. გასაზიარებელია კასატორის მოსაზრება, რომ ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მიტოვების ნება.

ამდენად, ის ფაქტი, რომ სამკვიდრო გაიხსნა ქ. თბილისში, შ-ის N21-ში, ასევე მემკვიდრე რ. გ-ი სამკვიდროს დამტოვებელთან ერთად ცხოვრობდა ქ.თბილისში, გ.ბ-ის ქუჩა N21-ში 1987 წლის 1 იანვრიდან, ერთმნიშვნელოვნად არ ადასტურებს მფლობელობის შეწყვეტას. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ამ მიმართებით არ ემყარება მოპასუხის (მესაკუთრის) შესაგებელსა და საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა ამ ნაწილში წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე1 ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. აღნიშნული ნორმა მიუთითებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ დაუსაბუთებლობაზე, რაც აფერხებს გადაწყვეტილების კანონიერების სრულყოფილ შემოწმებას. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინებით არ არის დადგენილი დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, რა მოცულობის ფართი წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საგანს, ასევე რას შეადგენს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა)საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ)არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი, რა მოცულობის ფართი წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საგანს, რას შეადგენს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. გ-ის უფლებამონაცვლე ნ. გ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე