№ას-120-115-2014 24 მარტი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვ. როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“
მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. წ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 18 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ვ. წ-მა მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნები:
მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 350 ლარის დაკისრება, საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;
მოპასუხისათვის ვ. წ-ის სასარგებლოდ 2013 წლის ივნისის თვიდან ყოველთვიური სარჩოს დაკისრება 525 ლარის ოდენობით, საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. წ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
მოპასუხე სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელე ვ. წ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 2013 წლის აპრილიდან 2013 წლის ივნისის თვემდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 350 ლარის გადახდა, იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;
გარდა ამისა, სს „ს. რ-ას“ ვ. წ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2013 წლის ივნისის თვიდან ყოველთვიურად ჩამომსხმელის ხელფასის 70%-ის ოდენობით 525 ლარის გადახდა, იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;
მოპასუხესვე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 50 ლარის ოდენობით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მოსარჩელე ვ. წ-ი მუშაობდა თბილისის სალოკომოტივო დეპოში ჩამომსხმელად. ვ. წ-მა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო დაკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 70%-ით, უვადოდ.
მ. რ-ან” იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს – 350 ლარს. 2011 წლის მარტის თვიდან მოქმედი ჩამომსხმელის ყოველთვიური ხელფასი 2013 წლის აპრილის თვემდე შეადგენდა 500 ლარს, 2013 წლის აპრილის თვიდან დღემდე – 750 ლარს.
წარდგენილი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ იყო გამხდარი სარჩოს გადაანგარიშება იმ საფუძვლითაც, რომ არ არსებობდა სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისი ნორმატიული აქტის გაუქმების გამო, კერძოდ, აპელანტი განმარტავდა, რომ კანონმდებელმა საერთოდ გააუქმა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სს „ს. რ-ა“ საწარმოო ტრამვის გამო ზიანის ანაზღაურების მიზნით, დაზარალებულზე გასცემდა ყოველთვიურ სარჩოს არა ახალი ნორმატიული აქტით – 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესით“, რომლის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, „ამ წესის შესაბამისად დანიშნული დახმარება გადაანგარიშებას არ ექვემდებარება“, არამედ სარჩოს გადახდასთან დაკავშირებული მხარეთა ურთიერთობა წარმოიშვა და დარეგულირდა უფრო ადრე მოქმედი 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილებით, რომელიც სარჩოს გადაანგარიშებასთან მიმართებით ამგვარ შეზღუდვას არ აწესებს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ის” მიერ, მოსარჩელე ვ. წ-ის სარჩოს ოდენობის დაანგარიშებაში, თბილისის სალოკომოტივო დეპოში მოქმედი ჩამომსხმელის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებდა და დღემდე იღებს სარჩოს, რითაც მას ადგება ზიანი.
სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ნორმით დადგენილი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, სახეზეა: ზიანი; ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით; არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს (რეზულტატს) შორის; ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე იყო ზემოთ მოხმობილი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები კერძოდ, მოსარჩელეს სს ,,ს. რ-ი” მუშაობის პერიოდში მიღებული ჰქონდა საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მას შეზღუდული ჰქონდა შრომის უნარი 70%-ით.
სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.
იმაზე მითითებით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება განეკუთვნებოდა დელიქტურ ვალდებულებათა ჯგუფს, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის ზემოხსენებული ნორმებით და მოცემული თვალსაზრისით, აპელანტის მოსაზრება დაუსაბუთებელი იყო.
,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ, გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, რაც თავის მხრივ ითვალისწინებს, რომ დამსაქმებლის გაკოტრების ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში წყდება დანიშნული სარჩოს გაცემის ვალდებულება.
რაც შეეხებოდა სარჩოს გაანგარიშებას, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანაგრიშებს წესს, თუმცა ყურადღება უნდა მიექცეს თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანს, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.
ვინაიდან 2013 წლის აპრილიდან 2013 ივნისის თვემდე (2 თვე) ვ. წ-ს ყოველთვიურად უნდა მიეღო 750 ლარის 70%, 525 ლარი და მას მიღებული ჰქონდა 350 ლარი, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სს ,,ს. რ-ას’’ ზემოაღნიშნულ 2 თვეზე მოსარჩელის მიმართ გააჩნდა დავალიანება 350 ლარის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზირა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის თაობაზე, რომ სს ,,ს. რ-ას’’ 2013 წლის ივნისის თვიდან ვ. წ-ის უნდა დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო ხელფასის, 750 ლარის 70%-ის – 525 ლარის ოდენობით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილების საფუძვლები.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, მართალია სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სამოქალაქო კოდექსში სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი, რამდენადაც ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში უბრალოდ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, განსხვავებით მატერიალური ზარალისაგან;
დასაქმებულს ვერანაირად ვერ ექნება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური მოლოდინი შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისას. შეუძლებელია იმის თქმა, მოსარჩელე იმუშავებდა თუ არა მოპასუხე საწარმოში (თუნდაც მას ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა) და შესაბამისად, მიიღებდა თუ არა იგი ამ წლების განმავლობაში შრომის ანაზღაურებას;
სარჩოს შრომის ანაზღაურებიდან (ხელფასიდან) დაანგარიშება წარმოქმნის კიდევ ერთ მნიშვნელოვან პრობლემას, რომელიც თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის პირობებში შეიძლება მნიშვნელოვან ხელშემშლელ ფაქტორად მოგვევლინოს. კერძოდ, სს „ს. რ-ა“ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ბიზნეს სუბიექტს. იმ პირობებში, როდესაც საწარმოს კრედიტორად ჰყავს რამდენიმე ასეული სხვადასხვა დროს საწარმოო ტრავმის შედეგად დაზარალებული პირი, რომელსაც კასატორი ისედაც უხდის ყოველთვიურ სარჩოს, მისთვის სარჩოს მოქმედი ხელფასის ზრდის პროპორციულად გადაანგარიშების დავალდებულება მნიშვნელოვნად უშლის ხელს საზოგადოების ბიზნეს აქტივობის ამაღლებას;
სააპელაციო სასამართლომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი“. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული დადგენილება საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით ძალადაკარგულია 2013 წლის 1 მარტიდან, სააპელაციო სასამართლომ კი განჩინება მიიღო 2013 წლის 3 ივლისს. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მართალია საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილება პირდაპირ არ არეგულირებს კონკრეტულ შემთხვევას, მაგრამ იგი ნათელს ხდის კანონმდებლის ხედვას სარჩოს გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით. ხსენებული დადგენილების მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ წესის შესაბამისად დანიშნული დახმარება გადაანგარიშებას არ ექვემდებარება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 24 იანვარი, საგადახადო დავალება № 840) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
