№ას-1252-1195-2013 17 მარტი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს-ი“
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ნ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 11 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა თ. ნ-ემ მოპასუხე სს „ს-ის“ მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნები:
სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის 2011 წლის 3 თებერვლის №1-01/112 ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, 2011 წლის 7 თებერვლიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასის – 600 ლარის გათვალისწინებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით თ. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
ბათილად იქნა ცნობილი სს „ს-ის“ გენერალური დირექტორის 2011 წლის 3 თებერვლის №1-01/112 ბრძანება თ. ნ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების ნაწილში;
სს „ს-ს“ თ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2011 წლის 7 თებერვლიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე (ჩათვლით) პერიოდში, მისი ყოველთვიური ხელფასის 600 ლარის (დარიცხული) ოდენობის გათვალისწინებით;
სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ ნაწილში, რომელიც შეეხებოდა სამსახურში აღდგენის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნას;
სს „ს-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 180 ლარის ოდენობით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ბრძანების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის, იძულებითი განაცდური თანხისა და სახელმწიფო ბაჟის მისთვის დაკისრების ნაწილებში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს-მა“.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებულ ნაწილებში გადაწყვეტილების გაუქმება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით სს „ს-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ის პუნქტები, რომლებითაც სს „ს-ს“ თ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2011 წლის 7 თებერვლიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე (ჩათვლით) პერიოდში, მისი ყოველთვიური ხელფასის 600 ლარის (დარიცხული) ოდენობის გათვალისწინებით, აგრეთვე, მას სახელმწიფო ნიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 180 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა და ამ ნაწილებში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება:
თ. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
სს „ს-ს“ თ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2011 წლის 7 აპრილიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე (ჩათვლით) პერიოდში, მისი ყოველთვიური ხელფასის 600 ლარის (დარიცხული) ოდენობის გათვალისწინებით;
თ. ნ-ეს სს „ს-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის, 48 ლარის გადახდა;
სს „ს-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 144 ლარის ოდენობით;
დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება:
სს „ს-ის” გენერალური დირექტორის 2011 წლის 3 თებერვლის №1-01/112 ბრძანებით, სამუშაოდან გათავისუფლდა ტექნიკური აღრიცხვისა და ხარისხის კონტროლის დეპარტამენტის პროექტირების განყოფილების საკაბელო ქსელის პროექტირების ქვეგანყოფილების სპეციალისტი, თ. ნ-ე. ბრძანებაში მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტზე და 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე. ამავე ბრძანებით განისაზღვრა მოსარჩელისათვის ორი თვის შრომის ანაზღაურების გაცემა.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ სს ,,ს-მა’’ მოსარჩელესთნ შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, კანონის სრული დაცვით შეწყვიტა მასთან შრომითი ურთიერთობა. ამასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძვლად მართებულად მიუთითა, როგორც საერთაშორისო სამართლის ნორმებზე, ასევე, საქართველოს კონსტიტუციასა და სხვა ნორმატიულ აქტებზე, კერძოდ: საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლზე; საერთაშორისო აქტებზე, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისგან – ევროპის სოციალური ქარტიის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის N1876–რს დადგენილებით) 4.4 მუხლზე; ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლზე; 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლზე.
ზემოაღნიშნული ნორმების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ” ქვეპუნქტი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული. ასეთი მოსაზრება წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან, კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. ზემომითითებული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რადგან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად და განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების შეფასება. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დაირღვა თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი. შრომითი დავების გადაწყვეტისას დაცულ უნდა იქნეს, როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის პირობებში.
მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოპასუხე სს ,,ს-მა’’ მოსარჩელის სამსახურიდან განთავისუფლებას საფუძვლად დაუდო შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი, ანუ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა მოხდა დამსაქმებლის ინიციატივით, დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების საფუძველზე ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების გარეშე, რაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ეწინააღმდეგება, როგორც საერთაშორისო სამართლებრივ აქტებს და საქართველოს კონსტიტუციას, ასევე, შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის, მისი სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველს ასევე წარმოადგენდა თ. ნ-ის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არასათანადოდ შესრულება, რამაც გამოიწვია კომპანიისათვის გაორმაგებული ხარჯის გაწევა გარკვეულ პროექტზე. ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი მითითებული უნდა იყოს გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამასთან, აპელანტს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ თ. ნ-ემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არასათანადოდ შეასრულა და აღნიშნულმა გამოიწვია კომპანიისათვის პროექტზე გაორმაგებული ხარჯის გაწევა.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სს ,,ს-მა’’ მოსარჩელესთან კანონდარღვევით შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა, შესაბაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლიდან გამომდინარე, არსებობდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანება კანონის დარღვევით გამოიცა და ბათილი იყო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უნდა ანაზღაურდებოდა იძულებითი განაცდური.
სარჩელის მოთხოვნის – იძულებითი განაცდურის სახით მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების საკითხზე მსჯელობისას, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებებზე, რომ: ა. თ. ნ-ის ყოველთვიური ფიქსირებული შრომის ანაზღაურება განისაზღვრებოდა 600 ლარის ოდენობით; ბ. მოსარჩელე დაკავებულ თანამდებობაზე დასაქმებული იყო განსაზღვრული ვადით 2011 წლის 31 დეკემბრამდე; გ. მოსარჩელე სს ,,ს-ის’’ გენერალური დირექტორის №1-01/112 ბრძანებით სამსახურიდან გათავისუფლდა 2011 წლის 3 თებერვალს; დ. მოსარჩელეს მიეცა სადავო ბრძანებით განსაზღვრული ორი თვის შრომის ანაზღაურება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს ,,ს-ს’’ მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა განაცდური ხელფასის (ყოველთვიურად დარიცხული ხელფასის) ანაზღაურება, არა 2011 წლის 7 თებერვლიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჩათვალა, არამედ, 2011 წლის 7 აპრილიდან – 2011 წლის 31 დეკემბრამდე, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს უკვე მიღებული ჰქონდა 2 თვის სარგო.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იძულებითი განაცდურის დაკისრების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს-მა“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დასახელებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი. კანონის დასახელებული ნორმა არ ითვალისწინებს დასაქმებულის მხრიდან გადაცდომის/დარღვევის ფაქტის არსებობის აუცილებლობას. ამას ადასტურებს ისიც, რომ მსგავს შემთხვევაში დასაქმებულს უნდა მიეცეს არანაკლებ ერთი თვის კომპენსაცია;
სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი, გაუგებარია, თუ კონკრეტულ შემთხვევაში რაში გამოიხატა მხარისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი;
სასამართლომ არასწორად შეაფასა სს „ს-ის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი. მართალია, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის საფუძველზე დასაქმებულის გათავისუფლება არ საჭიროებს რაიმე საფუძვლის არსებობას, თუმცა თ. ნ-ის შემთხვევაში სამუშაოდან გათავისუფლება მოხდა მის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო, რამაც გამოიწვია გარკვეულ პროექტზე კომპანიისათვის გაორმაგებული ხარჯის დაკისრება. აღნიშნულს არ უარყოფს არც თავად თ. ნ-ე;
სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი. კანონის მითითებული ნორმიდან გამომდინარე და უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკით, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უკანონოდ ცნობას ყოველთვის არ უკავშირდება დასაქმებულისათვის განაცდური ხელფასის ანაზღაურება. ამისათვის საჭიროა სამი პირობის არსებობა: 1. სამუშაოდან პირის უკანონოდ გათავისუფლება; 2. სამუშაოზე მისი აღდგენა; 3. შესაბამისი თანამდებობის არსებობა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორს – სს „ს-ს“ (საიდენტიფიკაციო ნომერი – ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება № 572, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 13 დეკემბერი) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
