საქმე №ას-218-210-2013 10 მარტი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „გ-ი“ (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ჩ-ის უფლებამონაცვლეები – თ. მ-ე, ბ. და გ. ჩ-ი, ფ. ჩ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „გ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ჩ-სა და ფ. ჩ-ის მიმართ მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად ზიანის – 20047.50 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:
2011 წლის 18 თებერვალს შპს „გ-სა“ და ფ. ჩ-ს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შპს „გ-მა” 2011 წლის 31 დეკემბრამდე იჯარით აიღო ფ. ჩ-ის კუთვნილი უძრავი ქონება ქ.თბილისში, ქ-ის ქუჩა №7-ში. საიჯარო ქირა განისაზღვრა ყოველთვიურად 500 ლარით.
2011 წლის აპრილიდან ფ. და მ. ჩ-მა დაიწყეს შპს „გ-ის“ საქმიანობისათვის ხელის შეშლა.
2011 წლის ივნისში ფ. ჩ-მა იმავე ფართზე საიჯარო ხელშეკრულება გააფორმა შპს „თ-ან“, შპს „გ-ი“ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში გამოაძევა საიჯარო ფართიდან, ხოლო მ. ჩ-ი მართლსაწინააღმდეგოდ დაეუფლა შპს „გ-ის“ ინვენტარს, ბეჭედს, საბუღალტრო დოკუმენტაციასა და სალარო-საკონტროლო აპარატს.
მ. ჩ-ის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება დასტურდება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 დეკემბრის განაჩენით.
2011 წლის აპრილიდან 2011 წლის დეკემბრის ბოლომდე შპს „გ-ს“ მიადგა 20 047,50 ლარის ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რომლის სოლიდარულად გადახდაც მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ საიჯარო ქირის გადაუხდელობის გამო, მოსარჩელეს შეუწყვიტეს საიჯარო ხელშეკრულება და 2011 წლის 2 ივნისიდან იგი გაუფორმეს შპს „თ-ოს“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „გ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ 2011 წლის 18 თებერვალს შპს „გ-სა“ და ფ. ჩ-ს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შპს „გ-ს“ 2011 წლის 31 დეკემბრამდე იჯარით გადაეცა ქ.თბილისში, ქ-ის №7-ში მდებარე ფ. ჩ-ის კუთვნილი 195 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი. საიჯარო ქირა ყოველთვიურად შეადგენდა 500 ლარს.
ხელშეკრულების მე-4 მუხლის 4.1 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულება ავტომატურად შეწყდებოდა მხარის მიერ გადასახადის გადაუხდელობის შემთხვევაში.
პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრება, რომ შპს „გ-ს“ ფ. ჩ-ის არ გადაუხდია საიჯარო ქირა, რის გამოც ფ. ჩ-მა სწორად შეუწყვიტა შპს „გ-ს” საიჯარო ხელშეკრულება. სააპელაციო სასამართლოს ეს დასკვნა ეფუძნება, როგორც საქმეში უკვე არსებულ, ისე სააპელაციო სასამართლოში დამატებით წარმოდგენილ და გამოკვლეულ მტკიცებულებებში ასახულ მონაცემებს, კერძოდ, მოსარჩელის წარმომადგენელი საქმის წარმოების ყველა ეტაპზე ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებდა, რომ 2011 წლის თებერვალ-მარტის საიჯარო ქირა შპს „გ-ს“ ფ. ჩ-ის გადახდილი ჰქონდა და ამ უკანასკნელს არ გააჩნდა არანაირი საფუძველი, რომ, ქირის გადაუხდელობის გამო, ცალმხრივად შეეწყვიტა მხარეთა შორის არსებული იჯარის ხელშეკრულება. ეს გარემოება ასევე დასტურდება საქმეში არსებული შპს „გ-ის“ დირექტორ შ. ბ-ის წერილობითი განცხადებებით. რაც შეეხება მოპასუხე ფ. ჩ-ს, როგორც შესაგებელში, ისე ზეპირი განმარტებისას იგი კატეგორიულად უარყოფდა მოსარჩელის მიერ საიჯარო ქირის გადახდის ფაქტს.
პალატამ მიუთითა, რომ აპელანტის დასაბუთებული შუამდგომლობის საფუძველზე გამოთხოვილ მ. ჩ-ის ბრალდების გამო სისხლის სამართლის საქმის მასალებში მოიპოვება ფ. ჩ-ის მოწმის სახით დაკითხვის ოქმი, სადაც იგი ადასტურებს შ. ბ-ან (შპს „გ-ის“ დირექტორი) 2011 წლის 28 თებერვალსა და იმავე წლის 28 მარტს საიჯარო ქირის მიღების ფაქტს. საიჯარო ქირის გადახდა ასევე დასტურდება შპს „გ-ის“ საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერით, რომელშიც 2011 წლის 1 მარტიდან და 31 მარტამდე ფიქსირდება იჯარის ქირიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადების გადარიცხვა სახელმწიფო ბიუჯეტში. ეს ფაქტი ასევე დასტურდება სისხლის სამართლის საქმეში არსებული შპს „გ-ის“ 2011 წლის თებერვლისა და მარტის საგადასახადო დეკლარაციებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის საფუძველზე, მითითებული მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, პალატამ დაასკვნა, რომ შპს „გ-ს“ ფ. ჩ-ის გადახდილი ჰქონდა 2011 წლის თებერვალ-მარტის საიჯარო ქირა, რის გამოც 2011 წლის აპრილში, საიჯარო ქირის გადაუხდელობის გამო, მეიჯარის მხრიდან ამ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა არ შეიძლება, ჩაითვალოს კანონიერად. ამასთან, ის ფაქტი, რომ საიჯარო ხელშეკრულება 2011 წლის აპრილში მოპასუხე ფ. ჩ-მა ცალმხრივად შეწყვიტა, გარდა მოსარჩელის განმარტებისა, დასტურდება საჯარო რეესტრის სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისადმი ფ. ჩ-ის 2011 წლის 27 აპრილის განცხადებით, რომლითაც მოთხოვნილია შპს „გ-ის“ იჯარის უფლების შეწყვეტის რეგისტრაცია მის უძრავ ქონებაზე.
აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმის სტატუსით დაკითხული მოპასუხეები – ფ. და მ. ჩ-ი იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითებდნენ არა საიჯარო ქირის გადაუხდელობაზე, არამედ იმ ფაქტზე, რომ შპს „გ-ის“ დირექტორი მუდმივად აცდენდა სამსახურს, არ ამუშავებდა სასტუმროს სრულყოფილად, რაც ფართის მესაკუთრეებისათვის იყო წამგებიანი.
საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა 2011 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით ფ. ჩ-ის აღნიშნულ განცხადებაზე სარეგისტრაციო წარმოება შეაჩერა, ხოლო იმავე წლის 9 ივნისს შეწყვიტა. მიუხედავად ამისა, 2011 წლის მაისის დასაწყისში ფ. ჩ-მა ამ ფართზე იჯარის ხელშეკრულება გაუფორმა ფართის მეორე ნაწილში განთავსებულ რესტორან „ნათების“ დირექტორ ც. მ-ს, ხოლო 2011 წლის 1 ივნისიდან დადო ახალი ხელშეკრულება შპს „თ-ან“.
საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 დეკემბრის განაჩენით დადგენილია, რომ მ. ჩ-მა 2011 წლის მაისში შპს „გ-ის” ადმინისტრატორ კ. მ-ს გამოართვა შპს „გ-ის“ კუთვნილი სალარო-საკონტროლო აპარატი, რომელიც აღარ დააბრუნა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა. სისხლის სამართლის საქმეში არსებული 2011 წლის 9 ნოემბრის დათვალიერების ოქმით დასტურდება, რომ შპს „გ-ის“ კუთვნილი ბეჭედი ამოღებულ იქნა მ. ჩ-ის სამუშაო ოთახიდან.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება სარჩელის მითითება მ. ჩ-ის მხრიდან შპს „გ-ის“ კუთვნილი ინვენტარისა და საბუღალტრო დოკუმენტაციის მითვისების შესახებ. ამასთან, სისხლის სამართლის საქმეში მოიპოვება 2011 წლის 10 ნოემბრით დათარიღებული დათვალიერების ოქმი, რომლითაც ირკვევა, რომ შპს „გ-ის“ საბუღალტრო დოკუმენტაცია ამოღებულ იქნა ამ საწარმოს ბუღალტერ ა. დ-ან. საკონტროლო-სალარო აპარატი, შპს „გ-ის“ ბეჭედი და მითითებული საბუღალტრო დოკუმენტაცია შ. ბ-ეს გამომძიებელმა დაუბრუნა 2011 წლის 14 დეკემბერს.
პალატამ აღნიშნა, რომ შპს „გ-ი“ მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად უთითებდა იმ გარემოებებზე, რომ 2011 წლის 18 თებერვლის იჯარის ხელშეკრულება ფ. ჩ-ის მხრიდან არასწორად შეწყდა, იგი ფართში არ შეუშვეს, ფ. ჩ-ის მეუღლე მ. ჩ-ი მართლსაწინააღმდეგოდ, ბრალეულად დაეუფლა შპს „გ-ის“ ინვენტარს, ბეჭედს, საბუღალტრო დოკუმენტაციასა და სალარო-საკონტროლო აპარატს, რომლებიც საჭირო იყო შპს „გ-ის“ სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად.
სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მიუღებელი ზიანის ანაზღაურების პერიოდად უთითებდა 2011 წლის აპრილის დასაწყისიდან 2011 წლის დეკემბრის ბოლოს და განმარტავდა, რომ დროის ამ პერიოდში იგი საშუალოდ მიიღებდა შემოსავალს – 20 047,5 ლარს. ეს თანხა მოსარჩელეს დაანგარიშებული ჰქონდა შპს „გ-ის“ სალარო-საკონტროლო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში ასახული საშუალო ყოველთვიური შემოსავლის გამრავლებით ზემოთ მითითებული თვეების რაოდენობაზე. ამასთან, მოსარჩელის (აპელანტის) წარმომადგენელმა სააპელაციო ინსტანციაში განმარტა, რომ ეს თანხა არ წარმოადგენდა საწარმოს წმინდა მოგებას.
აღნიშნული თვალსაზრისით პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია მოწმე ა. დ-ის სააპელაციო სასამართლოში მიცემული ჩვენება იმის შესახებ, რომ შპს „გ-ს“ სადავო საიჯარო ფართში საქმიანობის პერიოდში არ მიუღია მოგება და „გადიოდა ზარალზე“. სისხლის სამართლის საქმეში არსებული ზემოთ მითითებული საგადასახადო დეკლარაციებით და შემოსავლების სამსახურის ოფიცერ დ. ბ-ის დაკითხვის ოქმით დადგენილია, რომ შპს „გ-ს“ ჰყავდა 7 თანამშრომელი, რომელთა ხელფასი შეადგენდა 200-350 ლარს, მას ეკისრებოდა საიჯარო ქირისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ვალდებულებაც. ეს ფაქტობრივი მონაცემები ერთობლიობაში დამაჯერებელს ხდის ა. დ-ის განმარტებას იმის შესახებ, რომ შპს „გ-ის“ საქმიანობა ფ. ჩ-ან იჯარით აღებულ ფართში იყო წამგებიანი.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გაზიარებული არ უნდა იქნეს მოსარჩელის წარმომადგენლის მითითება იმის შესახებ, რომ ა. დ-ი არ იყო შპს „გ-ის“ ბუღალტერი, რადგან მითითებული პირი, როგორც სისხლის სამართლის საქმეზე, ისე სააპელაციო სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხისას ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებდა ამ თანამდებობაზე მისი მუშაობის ფაქტს და დეტალურად განმარტავდა საწარმოს ფინანსური მდგომარების ნიუანსებს. აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებდნენ მოპასუხეებიც. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ის ფაქტიც, რომ, როგორც ზემოთაც აღინიშნა, გამომძიებლმა შპს „გ-ის“ კუთვნილი საბუღალტრო დოკუმენტაცია სწორედ ა.დ-ან ამოიღო. შესაბამისად, იმ პირობებში, როცა მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება შპს „გ-ის“ მიერ სადავო საიჯარო ფართში განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობისას მიღებული მოგების („წმინდა შემოსავლის“) შესახებ, პალატის მოსაზრებით, მას არ გააჩნია საფუძველი დასკვნისათვის, რომ ამ საიჯარო ფართში სამეწარმეო საქმიანობის გაგრძელების შემთხვევაში, 2011 წლის აპრილ-დეკემბერში მოსარჩელე მიიღებდა მოგებას.
სარჩელის სამართლებრივ დასაბუთებაში მოსარჩელე მიუთითებდა მოპასუხე ფ. ჩ-ის მხრიდან იჯარის ხელშეკრულების პირობების დარღვევით გამოწვეულ ზიანზე, ხოლო მ. ჩ-ან მიმართებით – დელიქტური ურთიერთობიდან გამომდინარე ზიანზე.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა მითითებული ორივე შემთხვევისათვის საერთოა, კერძოდ, ერთდროულად უნდა არსებობდეს ზიანის დაკისრების შემდეგი საფუძველები – ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და მოპასუხის ქმედებას შორის, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მოპასუხის ბრალი მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებაში.
მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე ითხოვდა ზიანს იმ მიუღებელი შემოსავლისთვის, რასაც იგი მიიღებდა ფ. ჩ-ან იჯარით აღებულ ფართში 2011 წლის აპრილიდან 2011 წლის დეკემბრის ჩათვლით სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებით.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მხარე თავის თავზე იღებს როგორც ფაქტების მითითების, ისე მათი დამტკიცება-დასაბუთების ტვირთს. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესიდან. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების თანახმად, განსაზღვრულია მტკიცების ტვირთის სტანდარტი.
პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.
ამდენად, წინამდებარე საქმეზე მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენდა მისთვის 20 047,5 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტისა და იმ გარემოების დადასტურება, რომ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხეთა ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერ შეძლო საპროცესო კოდექსის ზემოთ მითითებული ნორმების დაცვით მისი მტკიცების საგანში შემავალი ამ გარემოებების დადასტურება. უწინარესად, მან ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ განიცადა ზიანი – 20 047,5 ლარი მიუღებელი შემოსავლის სახით. როგორც ზემოთაც აღინიშნა, მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ იგი იჯარის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადამდე სადავო საიჯარო ფართში სამეწარმეო საქმიანობის გაგრძელების შემთხვევაში მიიღებდა მოგებას („წმინდა შემოსავალს“) 20 047,5 ლარს. მეტიც, სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგად დაადგინა, რომ შპს „გ-ის“ საქმიანობა ამ ფართში არ იძლეოდა მოგებას და იყო წამგებიანი. ასეთ პირობებში სასამართლოს არ გააჩნია კანონიერი საფუძველი სარჩელის დასაკმაყოფილებლად.
სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლში მოცემულ „მიუღებელ შემოსავალში“ იგულისხმება არა ყოველგვარი შემოსავალი, არამედ სწორედ ანაცდური მოგება, ანუ ისეთი შემოსავალი, რომელიც უშუალოდ იქნებოდა მიმართული მოსარჩელის მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესებისკენ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „გ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ სრულიად არასწორად მიიჩნია, რომ მ. ჩ-ის მიერ შპს „გ-ის“ კუთვნილი ინვენტარისა და საბუღალტრო დოკუმენტაციის მითვისების ფაქტი სისხლის სამართლის საქმის მასალებით ვერ დადასტურდა.
მ. ჩ-ი თავად ადასტურებს, რომ შპს „გ-ის“ დირექტორ შ. ბ-ეს „აღარ მოუკითხავს მასთან განთავსებულ არც სალარო აპარატისათვის და არც საბუღალტრო ატრიბუტიკისთვის“. ასევე, მოპასუხე ფ. ჩ-მა თავის 2011 წლის 9 ნოემბრის ჩვენებაში დაადასტურა, რომ შ. ბ-ეს წასვლის შემდგომ არ მოუკითხავს არც სალარო აპარატის, არც შპს-ს ბეჭდის და არც საბუღალტრო დოკუმენტაციისთვის. მან განაცხადა, რომ ზემოხსენებული ნივთების მოკითხვის შემთხვევაში მოპასუხეები წინააღმდეგობას არ გაუწევდნენ და შ. ბ-ეს გაატანდნენ მის კუთვნილ ნივთებს.
მოპასუხეთა მითითებული ჩვენებები ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებს, რომ შპს „გ-ის“ დირექტორის საიჯარო ფართიდან გამოგდების შემდგომ შპს „გ-ის“ საბუღალტრო დოკუმენტაცია და ინვენტარი სწორედ მათთან იმყოფებოდა.
სასამართლომ საბუღალტრო დოკუმენტაციასთან და ინვენტართან მიმართებით სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას მოპასუხეთა მიერ მიცემული ჩვენება არასწორად არ მიიჩნია მოპასუხის მიერ მითითებული ნივთების მართლსაწინააღმდეგოდ დაუფლების მტკიცებულებად.
საქმეში ასევე წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლებიც ცალსახად ადასტურებს მ. ჩ-ის მხრიდან დამატებით საწარმოს საქმიანობისთვის ხელშეშლის ფაქტს. სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მოწმე ც. მ-მა დაადასტურა ის ფაქტი, რომ მ. ჩ-ი არ აძლევდა საშუალებს შპს „გ-ის“ დირექტორს შესულიყო ნაქირავებ ფართში. აღნიშნულს ადასტურებს ასევე საქმეზე დართული შ. ბ-ის განცხადებები საგამოძიებო ორგანოების სახელზე.
მოპასუხეები სისხლის სამართლის საქმეზე მათ მიერვე მიცემულ ჩვენებებში ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ შპს „გ-ის“ დირექტორ შ. ბ-ის ნაქირავები ფართიდან გაგდების შემდგომ საბუღალტრო დოკუმენტაცია და ინვენტარი დარჩა მათთან. შესაბამისად, სწორედ მათ ჰქონდა საშუალება, განეკარგათ მითითებული ნივთები. ა. დ-ი არის მოპასუხეებთან დაახლოებული პირი, კერძოდ მოპასუხეების ბუღალტერი (აღნიშნული ფაქტი მოპასუხეებმა თავად დაადასტურეს სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე. ამასთან, სწორედ მათვე უზრუნველყვეს პროცესზე მისი გამოცხადება) და არ არის გამორიცხული, აღნიშნული დოკუმენტაცია ა.დ-თან სწორედ მოპასუხეებისაგან მოხვედრილიყო.
სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილებაში სრულიად არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, რომ ა. დ. იყო შპს „გ-ის“ ბუღალტერი.
მოპასუხეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნულ ფაქტს.
სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საუბარი ეხება არა „წმინდა მოგებას“, როგორც ამას სააპელაციო პალატა განმარტავს, არამედ შემოსავალს, რომელსაც პირი მიიღებდა და რომელიც სწორედ მიმართული იქნებოდა მისი მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესებისაკენ.
მ. და ფ. ჩ-ის მიერ ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შპს „გ-ი“ მიიღებდა შემოსავალს, სულ მცირე 20 047,5 ლარის ოდენობით, რაც კასატორმა დაადასტურა წარდგენილი ამონაწერით.
2011 წლის 13 იანვარს დარეგისტრირებული შპს „გ-ი“ საიჯარო ფართში საქმიანობას ახორციელებდა მხოლოდ 2 თვის განმავლობაში.
საყურადღებოა, რომ წლიური „წმინდა მოგება“ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში დაიანგარიშება ყოველწლიურად საგადასახადო ორგანოში შესაბამისი დეკლარაციის შედგენის საფუძველზე. ამდენად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ კასატორის სამეწარმეო საქმიანობა წამგებიანი იყო, ვინაიდან აღნიშნული დასკვნის გამოსატანად პალატას არ ჰქონდა წინა წლების დეკლარაციები და მხოლოდ ახლადდაფუძნებული საწარმოს 2 თვის შემოსავლებისა და ხარჯების კალკულაციის გზით შპს-ს საქმიანობის შეფასება შეუძლებელია. ამასთან, რამდენადაც აღნიშნული „წმინდა მოგება“ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის დეფინიციაში არ მოიაზრება, სასამართლოს მითითებულ მსჯელობას აღნიშნული კუთხით არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 მარტის განჩინებით შპს „გ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2013 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით აწ გარდაცვლილი მ. ჩ-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაებნენ თ. მ-ე, ფ., ბ. და გ. ჩ-ი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ შპს „გ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2011 წლის 18 თებერვალს შპს „გ-სა“ და ფ. ჩ-ს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, შპს „გ-ს“ 2011 წლის 31 დეკემბრამდე იჯარით გადაეცა ფ. ჩ-ის კუთვნილი არასაცხოვრებელი ფართი 195 კვ.მ., მდებარე ქ. თბილისი, ქ-ის №7. საიჯარო ქირა ყოველთვიურად განისაზღვრა 500 ლარის ოდენობით.
არ დადასტურდა ის გარემოება, რომ შპს „გ-ს“ ფ. ჩ-ის არ გადაუხდია საიჯარო ქირა, რის გამოც საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა უკანონოდ.
მ. ჩ-მა 2011 წლის მაისის თვეში, შპს „გ-ის“ ადმინისტრატორ კ.მ-ს გამოართვა შპს „გ-ის“ კუთვნილი სალარო-საკონტროლო აპარატი, რომელიც აღარ დააბრუნა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა. სისხლის სამართლის საქმეში მოთავსებული 2011 წლის 9 ნოემბრის დათვალიერების ოქმით დასტურდება, რომ შპს „გ-ის“ კუთვნილი ბეჭედი ამოღებული იქნა მ. ჩ-ის სამუშაო ოთახიდან. რაც შეეხება შპს „გ-ის“ საბუღალტრო დოკუმენტაციას, იგი ამოღებული იქნა ამ საწარმოს ბუღალტრის, ანა დუღაშვილისაგან.
საკონტროლო-სალარო აპარატი, ბეჭედი და საბუღალტრო დოკუმენტაცია მოსარჩელეს გამომძიებელმა დაუბრუნა 2011 წლის 14 დეკემბერს.
შპს „გ-ს“ ჰყავდა 7 თანამშრომელი, რომელთა ხელფასი შეადგენდა 200-350 ლარს, მას ეკისრებოდა საიჯარო ქირის და კომუნალური გადასახადების გადახდის ვალდებულებაც. აღნიშნული გარემოებებისა და მოწმე ა. დ-ის (შპს „გ-ის“ ბუღალტერი) განმარტების საფუძველზე, სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „გ-ის“ საქმიანობა იჯარით აღებულ ფართში იყო წამგებიანი. შესაბამისად, არ დადასტურდა ის გარემოება, რომ საიჯარო ფართში სამეწარმეო საქმიანობის გაგრძელების შემთხვევაში, 2011 წლის აპრილ-დეკემბრის თვეებში მოსარჩელე მიიღებდა მოგებას (წმინდა შემოსავალს) 20 047,5 ლარის ოდენობით.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. ჩ-მა საწარმოს კუთვნილი სალარო-საკონტროლო აპარატისა და ბეჭდის გარდა, ასევე მიითვისა საწარმოს ინვენტარი და საბუღალტრო დოკუმენტაცია, რაც დასტურდება მოპასუხეთა მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე მიცემული ჩვენებებით. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ ა.დ-ი წარმოადგენდა შპს „გ-ის“ ბუღალტერს. კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი. საკასაციო სასამართლო კასატორის მითითებულ პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე საკითხზე:
კასატორის მიერ გამოთქმული პრეტენზიები, რომლებიც ეხება სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებს, ემსახურება იმ კითხვაზე პასუხის გაცემას, მოპასუხის მიერ ვალდებულების დარღვევის თუ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის საქმიანობისათვის ხელშეშლის გამო, მოსარჩელეს მიადგა თუ არა ზიანი, რაც გამოიხატა მიუღებელ შემოსავალში.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მეიჯარე ფ. ჩ-მა უკანონოდ შეუწყვიტა შპს „გ-ს“ მასთან გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება და უკანონოდ შეუზღუდა ამ უკანაკნელს ის საქმიანობა, რომელსაც საიჯარო ფართში ახორციელებდა. ანუ სახეზეა მეიჯარის მხრიდან ვალდებულების დარღვევა, რაც საკმარისია იმისათვის, რათა მოსარჩელემ დააყენოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე. ამასთან, იმ ფაქტის დადგენას, მ. ჩ-მა შპს „გ-ის“ კუთვნილ სალარო-საკონტროლო აპარატთან და ბეჭედთან ერთად მიითვისა თუ არა ასევე საწარმოს ინვენტარი და საბუღალტრო დოკუმენტაცია, მნიშვნელობა ექნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი სარჩელი დაეფუძნებოდა არა მხოლოდ 2011 წლის 18 თებერვლის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ ურთიერთობებს, არამედ სხვა ურთიერთობებს (მაგ.მოსარჩელეს სურდა და ვერ შეძლო სამეწარმეო საქმიანობის გაგრძელება; მოსარჩელეს ნაკისრი ჰქონდა მესამე პირთა წინაშე სხვა ვალდებულებები; მოსარჩელემ ვერ აწარმოა საგადასახადო ანგარიშსწორება და ა.შ.).
ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია არ არის დასაშვები და დასაბუთებული. ხოლო სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები სადავო გარემოებებთან დაკავშირებით ეფუძნება საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა სწორ შეფასებას,
სარჩელის შინაარსიდან, ასევე მოსარჩელის ახსნა-განმარტებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელე ითხოვს არა ფაქტობრივად, რეალურად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას, არამედ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი წარმოადგენს. მიუღებელი შემოსავლის განმარტებას თვით აღნიშნული ნორმა იძლევა, კერძოდ, ნორმის თანახმად, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოცემული ნორმის ანალიზის საფუძველზე, შეგვიძლია განვსაზღვროთ ორი მნიშვნელოვანი პრინციპი: პირველი – მსგავსი კატეგორიის სარჩელის მიხედვით, დაზარალებული მხარე ისეთ მდგომარეობაში უნდა აღდგეს, თითქოს კონტრაქტი სრულად შესრულებულიყოს, და მეორე – სარჩელი ზარალის ანაზღაურებაზე უნდა შეესაბამებოდეს „ჩვეულებრივი ზარალის“ მოცულობას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ზარალი უნდა იყოს ადექვატური მიზეზისა (მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზარალი არის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი ვალდებულების დარღვევისა).
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე აცხადებს, რომ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, იგი ყოველთვიურად საშუალოდ მიიღებდა იმ შემოსავალს, რასაც იღებდა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ საწარმოს საქმიანობა იყო წამგებიანი, ვინაიდან საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი წინა წლების დეკლარაციები. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ მიუღებელ შემოსავალში არ იგულისხმება წმინდა მოგება.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შემოსავლის სახით, არის ის სარგებელი, რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. ისმის კითხვა: რა იგულისხმება სარგებელში, საგადასახადო კანონმდებლობის მიზნებისათვის გათვალისწინებული შემოსავალი, თუ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობებისთვის დამახასიათებელი ზიანი, რაც გულისხმობს დაზარალებულის ქონებრივ დანაკლისს.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის თანახმადაც, მიუღებელ შემოსავალში იგულისხმება ერთობლივი შემოსავალი ყოველგვარი გამოქვითვების გარეშე. ამ მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნებოდა ზიანის ოდენობის განსაზღვრა, რომელიც დაზარალებულმა განიცადა ვალდებულების დარღვევის შედეგად. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეს მიღებული შემოსავლებიდან უნდა გადაეხადა საიჯარო ქირა, ასევე თანამშრომელთა ხელფასები და კომუნალური გადასახადები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული გამოქვითვების შედეგად დაადგინა, რომ სახეზე არ არის მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი, ხოლო კასატორს ამ კუთხით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა დავა, სწორად დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, რის გამოც არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „გ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინება.
3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
