ბს-667-254(კ-05) 25 მაისი, 2006წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა

საკასაციო პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე)

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ შპს «ს.-ა»

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი

მესამე პირები _ 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; 2. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი; 3. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ საგადასახადო შეტყობინების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2002 წლის 19 თებერვალს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს «ს.-მ» მოპასუხე საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მიწის გადასახადებისა და საურავის, სულ 7 448 808 ლარის გადახდის თაობაზე მოპასუხის საგადასახადო შეტყობინებების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის მის მიერ ზედმეტად გადახდილი 282 194 ლარის სხვა გადასახადების გადახდის ანგარიშში ჩათვლის დავალება.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2000 წლის 22 აგვისტოს ¹11-3506 საგადასახადო შეტყობინებით შპს «ს.-ას» დაევალა თბილისის ტერიტორიაზე მიმაგრებული 6454239 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართობის წლიური გადასახადის გადახდა 709263,32 ლარის ოდენობით. 2000 წლის 22 სექტემბრის ¹11-3834 საგადასახადო შეტყობინებით კი ინსპექციამ შპს «ს.-ას» მიმაგრებულად ჩაუთვალა არასასოფლო _ სამეურნეო დანიშნულების 70820000 კვ.მ ფართობი და დაარიცხა 3531764 ლარის გადახდა. იქვე მიეთითა, რომ ქუთაისის რკინიგზის ქვეშ არსებული მიწის ფართობის მონაცემები არ წარდგენილა და ამდენად, გადასახდელად დარიცხულ თანხაში არ შესულა. მიუხედავად შპს «ს.-ის» მხრიდან არაერთი მოთხოვნისა, გაეთავისუფლებინათ იგი გადასახადისაგან, ვინაიდან მიწის გადასახადის დაირცხვა იყო უკანონო, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ მისი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, პირიქით, კატეგორიულად მოსთხოვა საგადასახადო შეტყობინების შესრულება, საურავიც დაარიცხა და მოსთხოვა უკვე არა 3531764 ლარის, არამედ 7448808 ლარის გადახდა. მოპასუხის კატეგორიული მოთხოვნის გამო შპს «ს.-ა» იძულებული იყო, სხვადასხვა დროს გადაეხადა მიწის გადასახადი _ 277194 ლარი. მოსარჩელის მოსაზრებით, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის საგადასახადო შეტყობინებები შპს «ს.-აზე» მიწის გადასახადის დარიცხვის შესახებ და საურავთან ერთად 7448808 ლარის გადახდის მოთხოვნა, აშკარად უკანონო იყო, ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებს და უნდა გაუქმებულიყო. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 148-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მიწის გადასახადის განსაზღვრის საფუძველს წარმოადგენდა მიწის ფართობის საკუთრების ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტები. ამდენად, საგადასახადო ინსპექციას მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექნებოდა უფლება, დაერიცხა გადასახადის გადამხდელისათვის მიწის გადასახადი, როდესაც სათანადო დოკუმენტით დადასტურდებოდა გადამხდელზე მიკუთვნებული მიწის სარგებლობის ან საკუთრების უფლება. ასეთი დოკუმენტი შპს «ს.-ისათვის» საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტს არ გაუცია, ვინაიდან არ იყო რეალურად დადგენილი, რა სახის და რაოდენობის მიწის ფართობს ფლობდა შპს «ს.-ა». 2001 წლის სექტემბრიდან გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად მიმდინარეობდა შპს «ს.-ის» ხაზებისა და განშტოებების ტოპოგრაფიული აგეგმვა, რეგისტრაციისათვის საჭირო რუკების შედგენისა და ზუსტი საზღვრების დადგენის სამუშაოები. მხოლოდ ამ საშუალების დასრულების შემდეგ შეძლებდა მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტი, შპს «ს.-ისათვის» გაეცა სარგებლობის ან საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. ასეთი დოკუმენტაციის შექმნამდე კი მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას არ ჰქონდა უფლება, შპს «ს.-ისათვის» დაერიცხა მიწის გადასახადი.

მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითებდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 158-ე მუხლის «ვ» ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მიწის გადასახადისაგან გათავისუფლებული იყო და მიწის გადასახადით არ იბეგრებოდა ქალაქის წყალსაცავები და მათი აკვატორიები, ის მიწები, რომლებიც გამოიყენებოდა სატრანსპორტო და მიწისქვეშა კომუნიკაციებისათვის და არ გამოიყენებოდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოებისა და ეკონომიკური საქმიანობისათვის. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მიუთითა «სარკინიგზო ტრანსპორტის შესახებ» კანონის მე-5 მუხლზე, რომლის მიხედვით სარკინიგზო ტრანსპორტის მიწებს განეკუთვნებოდა მიწები, რომლებიც გამოყოფილი იყო ლიანდაგებისა და სადგურებისათვის (გასხვისების ზოლის ჩათვლით), აგრეთვე, დამცავი და დასამაგრებელი ნარგავებისათვის, ნაგებობის, შენობებისა და სხვა ობიექტებისათვის, რომლებიც საჭირო იყო რკინიგზის ექსპლუატაციისა და განვითარებისათვის. გასხვისების ზოლს წარმოადგენდა რკინიგზის ლიანდაგების მიმდებარე მიწები, რომელთა ზომები განისაზღვრებოდა დადგენილი წესით დამტკიცებული ნორმებით და საპროექტო სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციით, მაგრამ არანაკლებ 20 მეტრისა რკინიგზის განაპირა ლიანდაგის ორივე მხარეს. საქართველოს პარლამენტმა 1997 წლის 3 დეკემბერს შემდეგი სახის განმარტება მისცა ამ კანონს: «საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 158-ე მუხლის «ვ» პუნქტის თანახმად ის მიწები, რომლებიც გამოიყენება სატრანსპორტო კომუნიკაციებისათვის და ამავე დროს, არ არის გამოყენებული სხვა სამეწარმეო საქმიანობისათვის, მიწის გადასახადით არ დაიბეგრება». მოსარჩელე თვლიდა, რომ საქართველოს უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს მიერ ასეთი განმარტების შემდეგ ტრანსპორტის კომუნიკაციებისათვის განკუთვნილი მიწის გადასახადით დაბეგვრა აშკარა უკანონობა იყო. მოსარჩელის მითითებით, რკინიგზის ლიანდაგის გასწვრივ მიწის ნაკვეთების უმეტესი ნაწილი გამოიყენებოდა ტყის ზოლის გასაშენებლად, ნარგავებით დაცული ტერიტორიებისათვის (ნამქერსაწინააღმდეგო, ზვავისა და მთიან მონაკვეთებზე) მიწის ჩამოქცევის ასაცილებლად, სადგურებსა და ბაქნებზე სკვერების, ხეივნების გასაშენებლად. მიწების ეს ტერიტორიაც საგადასახადო კოდექსის 158-ე მუხლის «ე» პუნქტის შესაბამისად გათავისუფლებული იყო მიწის გადასახადისაგან.

მოსარჩელის განმარტებით, 1999 წლის 24 დეკემბრამდე ძალაში იყო საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლის 28-ე ნაწილი, რომლის მიხედვითაც 2000 წლის 1 იანვრამდე გადასახადისაგან თავისუფლდებოდა მიწის ის ფართობები, რომლებიც უშუალოდ იყო დაკავებული სარკინიგზო ტრანსპორტის ძირითადი საქმიანობის სავაგონო და სალოკომოტივო დეპოებისა და სალიანდაგო დისტანციების მიერ და გამოიყენებოდა ძირითადი საქმიანობისათვის, აგრეთვე, არაფუნქციონირებადი რკინიგზის სადგურების მიერ დაკავებული მიწები, რომლებიც არ გამოიყენებოდა ეკონომიკური საქმიანობისათვის. 1999 წლის 24 დეკემბრის საქართველოს კანონით ამ მუხლში შევიდა ცვლილება, კერძოდ, სიტყვები: «2000 წლის 1 იანვრამდე» შეიცვალა სიტყვებით: «2001 წლის 1 აპრილამდე». 2000 წლის 24 მარტის კანონით მითითებული მუხლის 28-ე ნაწილში კვლავ შევიდა შესწორება, სიტყვები: «2001 წლის 1 აპრილამდე» შეიცვალა სიტყვებით: «2000 წლის 1 ივლისამდე». 2000 წლის 29 დეკემბრის საქართველოს კანონით, უკვე მესამედ, 273-ე მუხლის 28-ე ნაწილმა განიცადა შემდეგი სახის ცვლილება: «28-ე «2000» შეიცვალა რიცხვი «2002-ით». ამდენად, 273-ე მუხლის 28-ე ნაწილის მიხედვით ამ მუხლში ჩამოთვლილი მიწის ფართობები მიწის გადასახადისაგან თავისუფალი იყო. მართალია, 2000 წლის 24 მარტის კანონმა 1 ივლისიდან დეკემბრის ბოლომდე აღადგინა ზემოთ მითითებული მიწის ფართობების დაბეგვრა, მაგრამ 2000 წლის 29 დეკემბრის კანონით აღდგენილ იქნა 1999 წლის დეკემბრის კანონის რედაქცია. მოსარჩელის მოსაზრებით, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლის 28-ე ნაწილის ბოლო რედაქცია ამსუბუქებდა იურიდიული პირის მდგომარეობას, ცხადია, ის უნდა გავრცელებულიყო მოსარჩელის _ შპს «ს.-ის» მიმართ. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხემ უხეშად დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 148-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა, როდესაც გადასახადით დაბეგრა მიწის ის ფართობები, რომლებიც შპს «ს.-ას» არ ჰქონდა გადაცემული საკუთრებით ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტით (ს.ფ. 1-5).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 25 თებერვლის განჩინებით საქმეში მესამე პირებად ჩაბმულ იქნენ: საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრო, საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი და საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტი (ს.ფ. 84-89).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს «ს.-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2000 წლის 22 აგვისტოს ¹11-3506 და 2000 წლის 22 სექტემბრის ¹11-3834 საგადასახადო შეტყობინებები, როგორც საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტები, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე. ამავე გადაწყვეტილებით ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას დაევალა შპს «ს.-ის» მიმართ ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების გამოკვლევის, მათი შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტი), სარჩელის სხვა ნაწილში დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელე შპს «ს.-ას» ეთქვა უარი (ს.ფ. 158-167).

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (ს.ფ. 174-176).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ს.ფ. 223-231).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით შპს «ს.-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:

სასამართლო კოლეგიამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2000 წლის 22 აგვისტოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის ¹11-3506 საგადასახადო შეტყობინებით შპს «ს.-ას» საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლის საფუძველზე შეღავათების გათვალისწინებით დაერიცხა წლიური მიწის გადასახადი 709 263,32 ლარი და ეთხოვა აღნიშნული თანხის თანაბარწილად გადახდა 15 აგვისტოდან 15 ნოემბრამდე. საგადასახადო შეტყობინებაში აღნიშნული იყო, რომ ეს თანხა მოსარჩელეს დაერიცხა თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის 2000 წლის 28 თებერვლის ¹24/2000 წერილით გადაგზავნილი მიწის გადასახადის საგადასახადო უწყისის შესაბამისად, რომლის თანახმად, შპს «ს.-ას» ქ. თბილისის ტერიტორიაზე მიმაგრებული ჰქონდა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართობი 6 454 239 კვ.მ ოდენობით. გარდა ამისა, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მიმდინარეობდა მუშაობა საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტთან რესპუბლიკის დანარჩენი რაიონების ტერიტორიაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართობის დასაზუსტებლად. 2000 წლის 22 სექტემბერს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის ¹11-3834 საგადასახადო შეტყობინებით მოსარჩელეს 2000 წლის 22 აგვისტოს ¹11-3506 საგადასახადო შეტყობინებაზე დამატებით ეცნობა, რომ საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტიდან მიღებული 2000 წლის 15 სექტემბრის ¹5/13-926 წერილის საფუძველზე საქართველოს ტერიტორიაზე შპს «ს.-აზე» მიმაგრებული იყო სასოფლო და არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 70 820 000 კვ.მ მიწის ფართობი. შეტყობინების თანახმად, აღნიშნულ წერილში ქუთაისში, რკინიგზის ქვეშ არსებული ფართობების შესახებ მონაცემები არ იყო წარდგენილი. საგადასახადო შეტყობინებით მოსარჩელემ მოპასუხეს შეახსენა, რომ იგი წლების განმავლობაში იმყოფებოდა მიწის გადასახადის შეღავათიან რეჟიმში, რომლის ვადა «საქართველოს საგადასახადო კოდექსში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ» კანონით დამთავრდა 2000 წლის 30 ივნისს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს «ს.-ას» საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლის საფუძველზე შეღავათების გათვალისწინებით ქუთაისის გარდა დაერიცხა 3 531 764 ლარი და ეთხოვა ამ თანხის ჩარიცხვა მოპასუხის ანგარიშზე. გარდა ამისა, 2000 წლის 22 სექტემბრის ¹11-3834 შეტყობინებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2000 წლის 22 აგვისტოს ¹11-3506 საგადასახადო შეტყობინება და წინადადება მიეცა მოსარჩელეს იმის თაობაზე, რომ თუ მიწის მართვის შესაბამისი სამსახურების და მის მიერ წარდგენილი იქნებოდა საგადასახადო კოდექსის 158-ე მუხლით გათვალისწინებული შეღავათებით ზუსტი გაანგარიშება, დარიცხულ თანხებში ინსპექციის მიერ შეტანილი იქნებოდა სათანადო ცვლილებები (ს.ფ.13-14). 2002 წლის 27 აგვისტოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის ¹429 ბრძანებით მოსარჩელეს დაერიცხა მიწის გადასახადი მიწის გადასახადი 3 810 583,50 ლარი და ამავე წლის 29 აგვისტოს გაეგზავნა შესაბამისი თანხის დარიცხვის შესახებ შესაბამისი შეტყობინება (ს.ფ. 253,256). აღნიშნული აქტების საფუძვლად მითითებული იყო მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2002 წლის 19 აგვისტოს წერილი ¹1/12-890. როგორც გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების ტექსტიდან ირკვეოდა მოპასუხის 2000 წლის 22 აგვისტოს ¹11-3506, 22 სექტემბრის ¹11-3834, 2002 წლის 29 აგვისტოს ¹11/2835 საგადასახადო შეტყობინებები შედგენილი იყო საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ მიწოდებული მონაცემების, კერძოდ, 2000 წლის 28 თებერვლის ¹24/2000, 2000 წლის 19 აგვისტოს ¹1/12-890 წერილების შესაბამისად და საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე. გასაჩივრებულ აქტებში აღნიშნული იყო, რომ შპს «ს.-ას» მიწის გადასახადი ერიცხებოდა მიწის მართვის დეპარტამენტიდან გადაგზავნილი წერილების საფუძველზე შეღავათების გათვალისწინებით. აღნიშნული წერილები წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს (მიწის მართვის დეპარტამენტის) მიერ გამოცემულ და დადასტურებულ იმ დოკუმენტებს, რომლებსაც მოჰყვა სამართლებრივი შედეგი _ საგადასახადო ორგანოს მიერ დაანგარიშებული, დარიცხული გადასახადი და გაგზავნილი საგადასახადო შეტყობინებები, რომლებიც მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე მოსარჩელისათვის მიწის გადასახადის დარიცხვა საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე კი არ ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას, არამედ გამომდინარეობდა მისგან. სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 257-ე მუხლის თანახმად, გასაჩივრების პროცესში საგადასახადო დარიცხვის მცდარობის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა გადასახადის გადამხდელს. მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია მიწის მართვის დეპარტამენტის ის ადმინისტრაციული აქტები, რომლებიც ასახავდა მოსარჩელეზე რიცხულ მიწის ფართს, ამასთან მან არავითარი მტკიცებულება ამის საწინააღმდეგოდ მის სარგებლობაში არსებული მიწის ფართობის შესახებ არ წარადგინა, ასევე ვერ დადასტურა მის მიერ მიწის გადასახადის ზედმეტად გადახდის ფაქტი, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველზე წარმოადგენდა (ს.ფ. 452-456).

საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ს.-ამ», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის შესაბამისად, სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლის გადახდა მხოლოდ კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით. კანონს, რომელიც ადგენს გადასახადების ოდენობასა და სტრუქტურას, წარმოადგენს საგადასახადო კოდექსი, რომლის მე-3 მუხლის თანახმად, დაუშვებელია ამ კოდექსით გათვალისწინებული გადასახადის გადახდის ვალდებულების ვინმესათვის დაკისრება. შპს «ს.-ისათვის» სადავო გადასახადის დარიცხვის დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 146-ე მუხლის მიხედვით, მიწის გადასახადის გადამხდელებად განსაზღვრული იყვნენ იურიდიული და ფიზიკური პირები, რომლებსაც საკუთრებაში ან კანონით გათვალისწინებულ სარგებლობაში ჰქონდათ მიწის ნაკვეთი. ამავე კოდექსის 148-ე მუხლის თანახმად კი გადასახადის განსაზღვრის საფუძველს წარმოადგენდა მიწის ფართობის საკუთრების ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. დავას არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ შპს «ს.-ას» არც იმ დროისათვის და არც დღეს საკუთრებაში არ გააჩნდა მიწა. ის მიწის ნაკვეთები, რომელზეც განლაგებული იყო სარკინიგზო, სატრანსპორტო კომუნიკაციები, დღესაც სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. შპს «ს.-ა» რამდენიმე წელია აყენებდა საკითხს მისთვის აღნიშნული მიწის კანონით გათვალისწინებული სარგებლობის რაიმე ფორმით გადაცემის შესახებ, თუმცა ეს საკითხი დღემდე არ მოწესრიგებულა. ამდენად, გაურკვეველი იყო, თუ რა დოკუმენტით ისარგებლა მიწის მართვის დეპარტამენტმა საგადასახადო დეპარტამენტისათვის შპს «ს.-ის» სარგებლობაში არსებული მიწის ფართობების ოდენობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისას.

გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, მიწის მართვის დეპარტამენტის მიერ საგადასახადო ინსპექციისათვის მიწოდებულ ინფორმაციაში გაშიფრული არ იყო, თუ რა კატეგორიის მიწები შედიოდა ამ ფართობებში, მაშინ როდესაც მოქმედი საგადასახადო კოდექსი მიწის გადასახადით არ ბეგრავდა როგორც ბუნებრივ პარკებს, სკვერებს, ხეივნებს და ა.შ., ისე სატრანსპორტო კომუნიკაციებისათვის გამოყენებულ მიწებს. დავას არ იწვევდა ის გარემოება, რომ რკინიგზა წარმოადგენდა სატრანსპორტო კომუნიკაციას და აღნიშნული შეღავათი გარკვეულ ნაწილში მაინც უნდა გავრცელებულიყო კასატორზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ასევე დარღვეული იყო საგადასახადო კოდექსის 264-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში ვალდებულნი არიან დაიცვან გადასახადის გადამხდელთა უფლებები, გააკონტროლონ გადასახადების გამოანგარიშების სისწორე, სისრულე და დროულად გადახდა.

კასატორის განმარტებით, მიწის გადასახადით დაბეგვრისას საგადასახადო ორგანოს უნდა ეხელმძღვანელა «მიწის გადასახადის გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის» შესახებ ინსტრუქციით, სადაც ასევე აღნიშნული იყო, რომ მიწის გადასახადის განსაზღვრის საფუძველს წარმოადგენდა მიწის ფართობის საკუთრების ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ეწინააღმდეგებოდა კანონს და არსებითად დარღვეული იყო მისი გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები. ამ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას ადგილი აქვს კანონის ისეთ დარღვევას, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებულ იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების პირობას წარმოადგენდა.

კასატორის განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, თუ საქართველოს მიერ დადებული და რატიფიცირებული საერთაშორისო ხელშეკრულებით დადგენილია საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობისგან განსხვავებული ნორმები, მაშინ გამოიყენება საერთაშორისო ხელშეკრულების ნორმები. 1998 წლის 22 დეკემბერს ს.-ას და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკს შორის დაიდო სასესხო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ს.-ას (რომლის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა შპს «ს.-ა», ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა ასესხა 20 000 000 აშშ დოლარი, ხოლო ს.-ამ აიღო აღნიშნული სესხის დაფარვის ვალდებულება 2002 წლიდან 2010 წლის ჩათვლით. იმავე დღეს საქართველოს სახელმწიფოსა და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკს შორის დაიდო საგარანტიო ხელშეკრულება. ორივე ხელშეკრულება რატიფიცირებულ იქნა საქართველოს პარლამენტის მიერ 1999 წლის 23 ივლისს. სესხის ხელშეკრულების 4.03 პუნქტით განსაზღვრული იყო, რომ ს.-ა, დაწყებული 2000 წლიდან, მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნებდა ვალის მომსახურების დაფარვის ნორმას გარკვეული კოიფიციენტით. როგორც ვალის დაფარვის კოიფიციენტი, ასევე ბიზნეს-გეგმა გათვლილი იყო ხელშეკრულების დადების მომენტში მოქმედ განაკვეთებზე, ხოლო იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსით რკინიგზა გათავისუფლებული იყო მიწის გადასახადისაგან (ს.ფ. 469-472).

2005 წლის 6 დეკემბერს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს დაზუსტებული საკასაციო საჩივრით მომართა შპს «ს.-ამ», რომელმაც შეცვალა საკასაციო საჩივრის განაცხადი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოსათვის დაბრუნება. კასატორი აღიარებდა, რომ ძველი საგადასახადო კოდექსის თანახმად, რკინიგზის სარგებლობაში არსებული მიწის ფართობი ექვემდებარებოდა მიწის გადასახადით დაბეგვრას, იმავდროულად, კასატორი მიუთითებდა, რომ არ ეთანხმებოდა საგადასახადო ორგანოს გადასახადის ოდენობის დაანგარიშებაში, მის სარგებლობაში არსებული მიწის ფართობის შესახებ რეალური ინფორმაციის არარსებობის გამო. მისი მოსაზრებით, აუცილებელი იყო, აღნიშნული ოდენობის დადგენა.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა და საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ განცხადებებით მომართეს საკასაციო სასამართლოს, სადაც მიუთითებდნენ, რომ ეთანხმებოდნენ შპს «ს.-ის» დაზუსტებულ საკასაციო საჩივარს. აღნიშნულს განაპირობებდა ის გარემოება, რომ კასატორი აღიარებდა სადავო პერიოდზე დარიცხული მიწის გადასახადის გადახდის ვალდებულებას, თუმცა საჭიროდ მიიჩნევდა მიწის ფართობის დაზუსტებას, ამასთან, შპს «ს.-ა სახელმწიფოს სტრატეგიული დანიშნულების საწარმოთა რიცხვს განეკუთვნებოდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «ს.-ის» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება, საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე შპს «ს.-ა» სასარჩელო განცხადებით ითხოვდა მიწის გადასახადებისა და საურავის, სულ 7 448 808 ლარის გადახდის თაობაზე მოპასუხის საგადასახადო შეტყობინებების ბათილად ცნობას და მოპასუხისათვის მის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადების გადახდის ანგარიშში ჩათვლას.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტის შესაბამისად (2000 წლის 25 ოქტომბრის კანონით შეტანილი ცვლილებები) საოლქო სასამართლოები პირველი ინსტანციის წესით განიხილავდნენ სარჩელებს ადმინისტრაციული გარიგების დადების ან შესრულების, აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, თუ სარჩელის ფასი აღემატებოდა 500 000 ლარს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში შპს «ს.-ის» სარჩელი არ განეკუთვნებოდა თბილისის საოლქო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის წესით განსახილველ საქმეს. აღნიშნულზე გავლენას ვერ მოახდენდა ის გარემოება, რომ, ზოგადად, სარჩელის ფასი აღემატებოდა 500 000 ლარს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის ზემოაღნიშნული მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტი პირველი ინსტანციით საოლქო სასამართლოს მიერ საქმის განსჯადობას ცალსახად უკავშირებდა მხოლოდ ადმინისტრაციული გარიგების დადების ან შესრულების, ან ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ფასს, ხოლო აღნიშნული მოთხოვნა, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არ ჰქონია. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატას არ გააჩნდა აღნიშნული საქმის განხილვის კომპეტენცია. ამავე კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, სარჩელი უნდა განეხილა საქალაქო (რაიონულ) სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-2 ნაწილით რეგლამენტირებული უფლება შესაბამისი იურისდიქციის მქონე სასამართლოზე სახელმწიფოსაგან მოითხოვს სასამართლო განსჯადობის ზუსტად განსაზღვრას და განხორციელებას, რაც, თავის მხრივ, წარმოადგენს სამართლიან სასამართლოზე ადამიანის ძირითადი უფლების უზრუნველყოფის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გარანტიას.

მოცემულ შემთხვევაში საქმე განხილულია ინსტანციური განსჯადობის პრინციპის დარღვევით, შესაბამისად, მართლმსაჯულება განხორციელებულია არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ, რის გამოც დარღვეულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5, 26-ე მუხლების, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტის მოთხოვნები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად, მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეგზავნოს უფლებამოსილ _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «ს.-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება;

3. საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

4. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.