საქმე №ას-812-770-2013 4 მარტი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „ჰ-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. თ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. თ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ჰ-ის“ მიმართ საიჯარო დავალიანების – 13500 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
ლ. თ-სა და მ. ზ-ს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნით ქ.თბილისში, ჩ-ას ქ. №2-4-6-8-10-12-ში მდებარე 1293,24 კვ.მ საერთო ფართი.
2012 წლის 1 იანვარს მესაკუთრეებსა და შპს „ჰ-ს“ შორის ამ უძრავ ნივთზე გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება ხუთი თვით, იჯარის ყოველთვიური ქირა შეადგენდა 3000 ლარს. ამ ვადის გასვლის შემდგომ, 2012 წლის 1 მაისს, დაიდო ახალი ხელშეკრულება იმავე ფართზე სამი თვის ვადით, ხოლო იჯარის ქირამ შეადგინა ყოველთვიურად 5000 ლარი.
ხელშეკრულების პირობის თანახმად, მესაკუთრეებს უნდა მიეღოთ თანხის ნახევარი. ამჟამად, შპს „ჰ-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ ერიცხება 13 500 ლარის ოდენობით დავალიანება.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ლ. თ-ს საზოგადოების სალაროდან საიჯარო ქირა მიღებული აქვს უშუალოდ და გადარიცხვით. შესაბამისად, საწარმოს მის წინაშე რაიმე საიჯარო დავალიანება არ გააჩნია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 13500 ლარის გადახდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიულ პირთა რეესტრიდან 2011 წლის 29 აგვისტოს ამონაწერით შპს „ჰ-ი“ (საიდენტიფიკაციო კოდი ...) რეგისტრირებულია 2007 წლის 9 იანვარს. შპს „ჰ-ის“ დირექტორია მ. ზ-ი, ხოლო პარტნიორია ექვსი პირი, მათ შორის, მოსარჩელე ლ. თ-ი 40 % წილით.
ქ.თბილისში, ჩ-ას ქ. №2-4-6-8-10-12-ში მდებარე უძრავი ნივთი (ნაკვ. 4/29, საკადასტრო კოდი №...) საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მ.ზ-სა და ლ. თ-ის თანასაკუთრებად.
2012 წლის 1 იანვარს, ერთის მხრივ, მ. ზ-სა და ლ. თ-ს და, მეორე მხრივ, შპს „ჰ-ს“ შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც ქ.თბილისში, ჩ-ას ქ.№2-4-6-8-10-12-ში მდებარე უძრავი ნივთი (ნაკვ. 4/29, საკადასტრო კოდი №...) ხუთი თვით იჯარით გადაეცა შპს „ჰ-ს“. იჯარის ყოველთვიური ქირა შეადგენდა 3000 ლარს. ხელშეკრულების 6.7. პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ საიჯარო თანხას მეიჯარეები გაიყოფდნენ შუაზე.
ამდენად, პალატამ დაადგინა, რომ მეიჯარე ლ. თ-ის მიერ ყოველთვიურად მისაღები თანხა შეადგენდა 1500 ლარს.
2012 წლის 1 მაისს, ერთის მხრივ, მ. ზ-სა და ლ. თ-ს და, მეორე მხრივ, შპს „ჰ-ს“ შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც ქ.თბილისში, ჩ-ას ქ.№2-4-6-8-10-12-ში მდებარე უძრავი ნივთი (ნაკვ. 4/29, საკადასტრო კოდი №...) სამი თვით იჯარით გადაეცა შპს „ჰ-ს“. იჯარის ყოველთვიური ქირა შეადგენდა 5000 ლარს.
ხელშეკრულების 6.6. პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ საიჯარო თანხას მეიჯარეები გაიყოფდნენ შუაზე. ამდენად, მეიჯარე ლ. თ-ის მიერ ყოველთვიურად მისაღები თანხა შეადგენდა 2500 ლარს.
2012 წლის 20 აგვისტოს, 26 სექტემბრისა და 7 ნოემბრის საგადასახადო დავალებებით სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „ჰ-მა“ლ. თ-ის ანგარიშზე 2500 ლარის გადარიცხვით დაიფარა ფართით სარგებლობის აგვისტოს, სექტემბრის და ოქტომბრის გადასახადი.
პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურებულა იჯარის ქირის სახით 2012 წლის 1 იანვრიდან 2012 წლის 1 მაისამდე ოთხი თვის ქირის სახით ჯამში – 6000 ლარის, ასევე 2012 წლის 1 მაისიდან 2012 წლის 1 აგვისტომდე სამი თვის ქირის, სულ – 7500 ლარის ლ. თ-ის გადახდის ფაქტი.
ლ. თ-ის მიერ თანხის მიღების დასტურად აპელანტი უთითებს ლ. ჩ-სა და ნ.გ-ის მოხსენებით ბარათებზე, რომელშიც მითითებულია, რომ 2012 წლის მაისი-ივნისის პერიოდიდან ლ. თ-მა სალაროდან გაიტანა შემდეგი თანხები: 2012 წლის 18 მაისს – 1000 ლარი, 2012 წლის 5 ივნისს – 2000 ლარი, 2012 წლის 17 ივნისს – 1000 ლარი, 2012 წლის 3 ივლისს – 2000 ლარი, 2012 წლის 9 ივლისს – 1000 ლარი, 2012 წლის 31 ივლისს – 1700 ლარი, 2012 წლის 31 ივლისს – 19541ლარი.
აღნიშნული თანხებიდან სალაროს გასავლის ორდერი გაფორმებულია 31.07.2012 და 31.07.2012 გაცემულ თანხებზე, რაზეც არსებობს მიმღების – ლ. თ-ის ხელმოწერა.
მოსარჩელე ლ. თ-ი არ ადასტურებს ამ მოხსენებით ბარათებში მითითებული იმ თანხების მიღებას, რომელთა სალაროდან გაცემაზე არ არის გაფორმებული სალაროს გასავლის ორდერი.
სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით.
სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზის შედეგად სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორი ყოველთვის ვალდებულია, გასცეს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ ამას მოვალე მოითხოვს.
კანონში კრედიტორის მიმართ არსებობს მეტად ცალსახა დამოკიდებულება – იგი ავალდებულებს, მოვალის მოთხოვნის შემთხვევაში, გასცეს ასეთი დოკუმენტი, თუმცა კანონი ასეთივე მომთხოვნი არ არის მოვალის მიმართ. მას შეუძლია, არ გამოითხოვოს ასეთი საბუთი კრედიტორისაგან. ბუნებრივია, კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია, ვალდებულებიდან გამომდინარე, მხარეთა მდგომარეობით. ნორმაში მითითებული დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას წარმოადგენს მოვალისათვის, რადგან მან მხოლოდ ამ დოკუმენტით შეიძლება, დაადასტუროს ვალდებულების შესრულება, რასაც ვერ ვიტყვით კრედიტორზე. მას არანაირი საჭიროება არ აქვს, ფლობდეს ამ დოკუმენტს არც სამართლებრივი და არც ფაქტობრივი თვალსაზრისით. კანონი მოვალეს აღჭურავს მთელი რიგი უფლებებით, რათა შეძლოს ვალდებულების შესრულების და კრედიტორის მიერ ამ შესრულების მიღების ფაქტის დადასტურება. ამ უფლების გამოუყენებლობა კი, წარმოადგენს მის რისკს და შეუძლებელს ხდის ზემოთ მითითებული გარემოების დადასტურებას.
ამდენად, თანხის გადახდის დამადასტურებელი გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს, მოცემულ შემთხვევაში, მოიჯარე შპს „ჰ-ს“, შესაბამისი მტკიცებულება კი, სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის საფუძველზე, შეიძლება იყოს თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ თანხის მიღებასთან დაკავშირებით კრედიტორის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი წარმოდგენილი არ არის, შესაბამისად, აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულება – საწარმოს ბუღალტრის მოხსენებითი ბარათი არ წარმოადგენს ლ. თ-ის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის საფუძველზე თანხის მიღების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებას, რის გამოც აპელანტის პოზიცია გაზიარებული ვერ იქნება. შესაბამისად, დგინდება, რომ მოპასუხემ ვერ შეძლო შესაგებლის საფუძვლად მითითებული გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულების წარმოდგენა.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია იჯარის ხელშეკრულებების საფუძველზე.
სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ასევე 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის, იჯარის ქირის სახით 2012 წლის 1 იანვრიდან 2012 წლის 1 მაისამდე ოთხი თვის ქირის სახით სულ – 6000 ლარის და 2012 წლის 1 მაისიდან 2012 წლის 1 აგვისტომდე სამი თვის ქირის – 7500 ლარის ლ. თ-ის გადახდის ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ჰ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ იმსჯელა იმ საკითხებზე, რაც განაპირობებდა შპს „ჰ-სა“ და ლ. თ-ს შორის არსებულ მდგომარეობას და მხოლოდ მშრალად მიმოიხილა ვალდებულების არსებობა. საიჯარო ქირის გასვლა საწარმოდან აისახა საგადასახადო სამსახურისათვის წარდგენილ ყოველთვიურ დეკლარაციაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ლ. თ-ს, როგორც ფინანსურ მენეჯერსა და დამფუძნებელს, რომელიც აქტიურად მონაწილეობდა საწარმოს მართვაში, უნდა გამოერკვია საწარმოს კუთვნილი თანხის ბედი, თუ მას აღნიშნული თანხა არ მიუღია.
ლ.თ-ს დომინირებული მდგომარეობა გააჩნდა საწარმოში და შეეძლო, სალაროდან გაეტანა თანხა და ბუღალტრისათვის ეცნობებინა, რომ შემდგომ ერთბაშად მოუწერდა ხელს სალაროს შემოსავლის ორდერებზე. თანხის გატანის შემდგომ მან ხელმოწერისაგან თავი შეიკავა, რაც გახდა საფუძველი, შპს „ჰ-ის“ განმეორებით მოეთხოვა საიჯარო ქირის გადახდა.
სასამართლოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის მეორე ნაწილით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით შპს „ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ჰ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „ჰ-ის“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 27 სექტემბერს №7 საგადახდო დავალებით შპს „ჰ-სა“ და მ. რ-ის მიერ გადახდილი 675 ლარის 70% – 472,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „ჰ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ შპს „ჰ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 27 სექტემბერს №7 საგადახდო დავალებით შპს „ჰ-სა“ და მ. რ-ის მიერ გადახდილი 675 ლარის 70% – 472,5 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
