საქმე №ას-992-950-2013 4 მარტი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პაატა ქათამაძე, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ფ. ხ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ლ-ე, ნ. ქ-ა (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ფ. ხ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე. ლ-სა და ნ. ქ-ას მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის სესხის ძირითადი თანხის – 2100 აშშ დოლარის, სარგებლის – 1635 აშშ დოლარის, ვალდებულებების დარღვევისათვის პირგასამტეხლოსა და მორალური ზიანის – 3000 ლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:

2010 წლის 15 დეკემბერს ე. ლ-ემ და ნ. ქ-ამ ფ. ხ-ან ისესხეს 4000 აშშ დოლარი 4 თვით, 2011 წლის 15 აპრილამდე.

მოპასუხეებმა ნაკისრი ვალდებულება სრულად არ შეასრულეს და ძირითადი თანხიდან დასაბრუნებელი დარჩათ 2100 აშშ დოლარი. ამასთან, სესხის ძირითად თანხის დაბრუნებასთან ერთად მოპასუხეები ვალდებული არიან, გადაიხადონ კანონით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო 2011 წლის 15 ნოემბერიდან 2012 წლის 15 დეკემბრამდე პერიოდისათვის და სარგებელი 2011 წლის 15 ნოემბერიდან 2013 წლის 15 იანვრამდე 1635 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოპასუხეთა არაკეთილსინდისიერი ქმედების, ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობისა და მისგან წარმოშობილი პირადი პრობლემების გამო, ფ. ხ-ე ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იმყოფებოდა სტრესულ მდგომარეობაში, რამაც შეარყია მისი ჯანმრთელობა. შესაბამისად, მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ მისთვის მორალური ზიანის – 3000 ლარის ანაზღაურება.

ე. ლ-ემ და ნ. ქ-ამ სარჩელი არ ცნეს იმაზე მითითებით, რომ მათ ფ. ხ-ეს სესხი სრულად დაუბრუნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით ფ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით ფ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ფ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ე. ლ-სა და ნ. ქ-ას ფ. ხ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ სესხის ძირითადი თანხის – 700 აშშ დოლარის დაბრუნება, ასევე ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) – 119,70 ლარის ანაზღაურება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

2010 წლის 15 დეკემბრის ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე ფ. ხ-ემ ე. ლ-სა და ნ. ქ-ას ასესხა 4 000 აშშ დოლარი თვეში 5%-ის (200 აშშ დოლარის) დარიცხვით 4 თვის ვადით.

2010 წლის 15 დეკემბრის ხელწერილით ე. ლ-ემ და ნ. ქ-ამ იკისრეს ნასესხები 4 000 აშშ დოლარის 2011 წლის 15 აპრილამდე ფ. ხ-ისთვის დაბრუნების ვალდებულება.

2010 წლის 15 დეკემბერს მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელემ მოპასუხეებისაგან მიიღო 4100 აშშ დოლარი, კერძოდ: 2010 წლის 15 დეკემბერს – 200 აშშ დოლარი, 2011 წლის 15 ოქტომბერს – 2000 აშშ დოლარი, 2011 წლის 19 ნოემბერს – 1000 აშშ დოლარი, 2012 წლის 20 თებერვალს – 600 აშშ დოლარი, 2012 წლის 6 აპრილს კი – 300 აშშ დოლარი.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება, 2010 წლის 15 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის პროცენტის გადახდის თაობაზე.

პალატის მითითებით, დასახელებული გარემოება უნდა ემტკიცებინა მოსარჩელე მხარეს, თუმცა მას სათანადო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, არამედ შემოიფარგლა მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებით.

სამოქალაქო კოდექსის 241-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლომ არ გაიზიარა ფ.ხ-ის პრეტენზია, რომ სესხის დაბრუნებამდე მოსარჩელისათვის პროცენტის გადახდის შესახებ შეთანხმება უნდა დადასტურებულიყო შესაბამისი გადახდის ამსახველი ხელწერილებით.

პალატამ აღნიშნა, რომ 2012 წლის 20 თებერვლის ხელწერილის მიხედვით, მართალია, მხარეებმა დააფიქსირეს ამ დროისთის 2400 აშშ დოლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულების არსებობა, თუმცა ამ დოკუმენტით არ დგინდება, რომ მოვალემ გამოხატა ნება, შეესრულებინა დაფიქსირებული ფულადი ვალდებულება. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, 2012 წლის 20 თებერვლის ხელწერილი არ წარმოადგენს ვალის აღიარებას, არამედ მხოლოდ ინფორმაციული ხასიათისაა. ამასთან, დასახელებული ხელწერილით ვალის არსებობა დადასტურებულია მხოლოდ ერთი სოლიდარული მოვალე ნ. ქ-ას მიერ.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 623-ე, 625-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ ფ. ხ-ეს ე. ლ-სა და ნ. ქ-ან ვალდებულების სრულად შესრულების შემთხვევაში 2011 წლის 15 აპრილამდე უნდა მიეღო სესხის ძირითადი თანხა და 4 თვის სარგებელი, სულ – 4800 აშშ დოლარი, საიდანაც მიღებული აქვს მხოლოდ 4100 აშშ დოლარი. საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილებში დაცული მონაცემების (მაგ: მხარეთა მიერ გაკეთებული ჩანაწერი, რომ კრედიტორმა პროცენტის სახით მიიღო 2000 აშშ დოლარი) ანალიზისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ თავდაპირველად უნდა დაფარულიყო პროცენტი, ხოლო შემდგომ – სესხის ძირითადი თანხა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ფ. ხ-ის მოპასუხეების მიერ გადახდილი 4100 აშშ დოლარიდან 800 დოლარი წარმოადგენს სესხით სარგებლობისათვის გადახდილ პროცენტს, ხოლო 3 300 აშშ დოლარი – სესხის ძირითად თანხას.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ 2000 აშშ დოლარი მთლიანად უნდა ჩაითვალოს პროცენტის სახით გადახდილ თანხად, რამდენადაც ფ. ხ-ეს მხარეთა შორის დადებული სესხის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის (ოთხი თვე) გათვალისწინებით გააჩნია პროცენტის სახით მხოლოდ 800 (4 * 200 /4000-ის 5% = 200/ = 800) აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება.

ამდენად, სასამართლოს დასკვნით, ე. ლ-სა და ნ. ქ-ას ფ. ხ-ის მიმართ გააჩნიათ 700 აშშ დოლარის ოდენობით სესხის ძირითადი თანხის დაბრუნების ვალდებულება.

სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლოა აპელანტის მოთხოვნა სესხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის ყოველთვიურად 5%-ის დაკისრების შესახებ, რადგან, ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის პროცენტის დაკისრების შესახებ შეთანხმება მხარეთა შორის მიღწეული არ ყოფილა.

სააპელაციო პალატის შეხედულებით, ე. ლ-ე და ნ. ქ-ა ვალდებული არიან, აანაზღურონ სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილებისათვის კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანი.

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის ოდენობის შეფასება განსაკუთრებული თავისებურებებით ხასიათდება, როცა საქმე ეხება ფულად ვალდებულებას. ამგვარი დამოკიდებულება განპირობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხი ყველა შემთხვევაში ანიჭებს ფულს სარგებლის მოტანის უნარს. ფული ყოველთვის წარმოადგენს შემოსავლის წყაროს, ვინაიდან შეუძლია, შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით. ამგვარად, ფულადი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება კრედიტორს ყოველთვის აყენებს ზიანს და სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტის და არც მისი ოდენობის დადგენას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს თანხა, რასაც იგი მიიღებდა გასესხებული თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსების შემთხვევაში დარიცხული სარგებლის სახით. მითითებული წარმოადგენს ზიანს, რომლის მიუღებლობა მოვალეს შეეძლო, ევარაუდა, როგორც მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგი, რადგან სადავო ფულადი ვალდებულება წარმოშობილია სასესხო ურთიერთობიდან. ფულადი თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსება წარმოადგენს ჩვეულებრივი ეკონომიკური საქმიანობის შედეგად ფულადი თანხიდან მიღებულ სარგებელს. აღნიშნული შემოსავალი მოსარჩელემ ვერ მიიღო იმის გამო, რომ მოპასუხემ დროულად არ დააბრუნა ნასესხები თანხა.

სასამართლოს მითითებით, 2011 წლის 15 აპრილამდე მოპასუხეებს მოსარჩელისთვის უნდა დაებრუნებინა სესხის ძირითადი თანხა და მასზე დარიცხული პროცენტი, სულ – 4800 აშშ დოლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ 2011 წლის 15 ოქტომბრის მდგომარეობით, ე. ლ-სა და ნ. ქ-ას დაფარული ჰქონდათ სესხისათვის გადასახდელი სარგებელი – 800 აშშ დოლარი და სესხის ძირითადი თანხა 1400 აშშ დოლარი, დარჩენილი ვალის – 2600 (4800-800-1400) აშშ დოლარის დაუბრუნელბლობით 2011 წლის 19 ნოემბრამდე (მომდევნო გადახდა) კრედიტორს მიუღებელი შემოსავლის სახით, წლიური 9%-ის მხედველობაში მიღებით, მიაყენეს ზიანი 22.477 (2600-ის 0.0247% X 35 დღეზე) აშშ დოლარის ოდენობით. იმის გათვალისწინებით, რომ 2011 წლის 19 ნოემბერს მოვალეებმა გადაიხადეს 1000 აშშ დოლარი, 2012 წლის 20 თებერვალს – 600 აშშ დოლარი, 2012 წლის 6 აპრილს კი, – 300 აშშ დოლარი, მათ 2011 წლის 19 ნომბრიდან 2012 წლის 20 თებერვლამდე (93 დღე) პერიოდში კრედიტორს მიაყენეს ზიანი – 36.7536 (1600 (2600-1000)-ის 0.0247% X 93 დღეზე) აშშ დოლარი, 2012 წლის 20 თებერვლიდან 2012 წლის 6 აპრილამდე (46 დღე)– 11.362 აშშ დოლარი (1000 (1600-600)-ის 0.0247% X 46 დღეზე), ხოლო 2012 წლის 6 აპრილიდან 2013 წილის 15 იანვრამდე (284 დღე) – 49.1036 (700 (1000-300)-ის 0.0247% X 284 დღეზე) აშშ დოლარი, სულ – 119.70 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფ. ხ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, ვინაიდან ფაქტობრივად დაიდო სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულება 4 თვის ვადით. 4 თვის გასვლის შემდეგ, სესხის დაუბრუნებლობის გამო, იგი გაგრძელდა სიტყვიერი შეთანხმების საფუძველზე ვალის სრულად დაბრუნებამდე.

სასამართლომ თვითნებურად განსაზღვრა პროცენტის ოდენობა, რითაც გასცდა საკუთარ უფლებამოსილებას.

ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ პროცენტის შესახებ სიტყვიერ შეთანხმებაზე მიუთითებს თითქმის ყველა ჩანაწერი. პირველი ჩანაწერი აფიქსირებს 10 თვის პროცენტის გადახდას, რაც ნიშნავს, რომ 4 თვის შემდეგ სიტყვიერი შეთანხმება პროცენტზე გაგრძელდა.

ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ პროცენტის შესახებ სიტყვიერ შეთანხმებას აღწერს ჩანაწერი 2000 აშშ დოლარის პროცენტის სახით გადახდის შესახებ.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ფ.ხ-ეს უხდიდნენ ყოველთვიურად 200 აშშ დოლარს პროცენტის სახით.

ორივე ინსტანციის სასამართლოში მხარეებმა წარადგინეს ჩანაწერების სხვადასხვა ეგზემპლარები, საიდანაც მოპასუხეთა ჩანაწერების ვერსია იყო მონტაჟი.

პროცენტის გადახდის შესახებ ჩანაწერი სანოტარო აქტში საერთოდ არ არის. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია აღნიშნული შეთანხმება სიტყვიერი განმარტებებით. რაც შეეხება 4 თვის გასვლის შემდეგ შეთანხმებას პროცენტის გადახდის თაობაზე, ასეთი, ბუნებრივია, იარსებებდა, რადგან მოპასუხეებმა ხელშეკრულების ფარგლებში ფ.ხ-ეს სესხის ძირი თანხა არ გადაუხადეს.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება, რომ ინფორმაციული ხასიათისაა და დადასტურებულად ვერ მიიჩნევა ჩანაწერი 2400 აშშ დოლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ, რადგან იგი ხელმოწერილია მხოლოდ ნ.ქ-ას მიერ. პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ თანხა ფ.ხ-ან ძირითადად მიჰქონდა ნ.ქ-ას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით ფ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ფ. ხ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ფ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე