№ას-1108-1056-2013 4 აპრილი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ბ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „პ. ბ-ი“, ი/მ „ე. ხ-ი“, ი. ხ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 სექტემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ბ. ხ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „პ. ბ-ის“, ი. და ი. ხ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა: იპოთეკარ სს ”პ. ბ-სა” და მესაკუთრე ი. ხ-ს შორის 2007 წლის 17 აგვისტოს სანოტარო ფორმის დაცვით დადებული №ს-7751 იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მიზნით მოსარჩელე ბ. ხ-ის სასარგებლოდ მოპასუხე სს ”პ. ბ-ე” 150000 ლარის გადახდის დაკისრება

მოპასუხეთაგან, ი. და ი. ხ-მა მათ წინააღმდეგ მიმართული სასარჩელო მოთხოვნა - ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ცნეს, ხოლო მოპასუხე სს ”პ. ბ-მა”, სარჩელი არცერთი მოთხოვნის ნაწილში არ ცნო და მიაჩნია, რომ სარჩელი დაუსაბუთებლობისა და უსაფუძვლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ბ. ხ-ის სარჩელი მოპასუხეების: ი. ხ-ის, ი. ხ-ის და სს ,,პ. ბ-ის’’ მიმართ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით ბ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მსჯელობა მასზე, რომ 2007 წლის 17 აგვისტოს იპოთეკის ხელშეკრულება (ტ.1. ს.ფ. 20-25) დაიდო დარღვევით იმის გამო, რომ იგი დადებულ იქნა 17 აგვისტოს, მაშინ როცა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება შედგა 2007 წლის 25 აგვისტოს.

სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის მე-2 ნაწილით „იპოთეკა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებით, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა“.

იპოთეკის ხელშეკრულების 1.1 მუხლში აღნიშნულია, რომ იგი იდება „2007 წლის აგვისტოში გასაფორმებელი Nო ს-7751 გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულებით განსაზღვრული მსესხებლის ვალდებულებათა სრულად შესრულების უზრუნველსაყოფად“. გენერალური ხელშეკრულების 2.1.1 მუხლით განისაზღვრა საკრედიტო ლიმიტი 50000 ლარის ოდენობით (ტ.1. ს.ფ. 27). ამდენად, ცხადი იყო, თუ რის თაობაზე და რა ფარგლებში ხდებოდა იპოთეკის ხელშეკრულების დადება.

პალატის განმარტებით, აპელანტი ითხოვს იმ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას, რომლის მხარეს იგი უშუალოდ არ წარმოადგენს და არც იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრედ ყოფილა აღრიცხული საჯარო რეესტრში. თავის იურიდიული ინტერესად იგი განმარტავს იმას, რომ ვინაიდან უძრავი ნივთი ქორწინების განმავლობაში იყო შეძენილი იგი მის თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1160-წ მუხლის მე-2 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ აპელანტის მიერ ამ საფუძვლით მოხმობილი იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა კანონით დაუშვებელია. გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილი 2011 წლის 29 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (ტ.1. ს.ფ. 93) ბ. ხ-ი ცნობილ იქნა ი. ხ-ის სახელზე რიცხული იმ 2/5 წილის მესაკუთრედ, რომელიც არ იყო დატვირთული იპოთეკით. თავისი უფლების რეალიზაცია ბ. ხ-მა მხოლოდ 2011 წელს განახორციელა, მაშინ, როცა იპოთეკის ხელშეკრულება 2007 წელს დაიდო.

რაც შეეხება საპროცესო დარღვევებს, კერძოდ საქმის განხილვის ვადის დარღვევას, პალატის აზრით, აღნიშნული არ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად „საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი“.

საპროცესო ვადებთან დაკავშირებით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელი აპელანტის მიერ წარდგენილ იქნა 2011 წლის 21 დეკემბერს, დაზუსტებული სარჩელი მან წარადგინა 2012 წლის 2 ივნისს (ტ.1. ს.ფ. 97), ხოლო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ კი, სასამართლოს წინაშე დასვა 2012 წლის 16 ივლისს (ტ.1. ს.ფ. 143). ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნები ანუ დავის საგანი აპელანტმა (მოსარჩელემ) საბოლოო სახით განსაზღვრა თავდაპირველი სარჩელის შეტანიდან მხოლოდ 7 თვის შემდეგ.

პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად ჩათვალა დადგენილად გადაწყვეტილების 3.1.5, 3.1.6, 3.1.7 აბზაცებში მოყვანილი გარემოებები და რომ „პ.ბ-ის“ სარჩელით აღსასრულებლად მიექცა ის ქონებაც (2/5 ნაწილი), რომელიც არ იყო დატვირთული იპოთეკით.

საქმის მასალებით, კერძოდ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 16 ივლისის განკარგულებით (ტ.1. ს.ფ. 160) ირკვევა, რომ სარეალიზაციოდ იქნა მიქცეული უძრავი ნივთის 3/5 ნაწილი. საჯარო რეესტრის ამონაწერით კი დგინდება, რომ უძრავ ნივთის (საკადასტრო კოდით ...) 2/5-ზე რეგისტრირებულია ი. ხ-ის საკუთრების უფლება. ამდენად, მოსაზრება, რომ რეალიზებულ იქნა მთელი ნივთი საქმის მასალებით არ დასტურდება.

რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის შესახებ მოთხოვნას, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლით „ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება ის შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“.

აპელანტი განმარტავს, რომ იგი აამუშავებდა სასტუმროს და მიიღებდა შემოსავალს. პალატის განმარტებით, რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობებში აპელანტი და ბანკი არ ყოფილან – ხელშეკრულებები იდებოდა არა აპელანტთან, არამედ, სხვა პირებთან. ამდენად, რაიმე სახელშეკრულებო ვალდებულება ბანკს აპელანტის მიმართ არ გააჩნდა და ბუნებრივია ვერც დაარღვევდა. გარდა ამისა, რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ უშუალოდ აპელანტს რაიმე მოქმედება უნდა განეხორციელებინა ბანკის მიერ სხვა პირებზე გაცემული სესხის საფუძველზე, საქმეში არ წარმოდგენილა (გარდა თავად აპელანტის ახსნა-განმარტებისა). ამასთან, აპელანტმა ასევე ვერ წარმოუდგინა სასამართლოს რაიმე კონკრეტული გაანგარიშება (მაგალითად, ბიზნეს-გეგმა, აუდიტორის ან ექსპერტის დასკვნა და ა.შ.) იმისა, თუ რას ემყარებოდა მისი მოთხოვნა მიღებული შემოსავლის სახით 150000 ლარის მოთხოვნის შესახებ. ამდენად, აპელანტმა რომელსაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე აკისრია მიუღებელი შემოსავლის როგორც მიღების შესაძლებლობის, ისე მისი ოდენობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი, ვერცერთი ელემენტი ვერ დაადასტურა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სამართლებრივი შეფასების დროს მოსამართლე მიუთითებს 183-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შესაძენად აუცილებელია საკუთრების უფლების დამდგენი საბუთის საფუძველზე ამ უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. 183-ე მუხლის ზუსტი განმარტება „ასეთია“ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსამართლემ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რადგან სასამართლომ მომაკუთვნა წილი, რომელიც გარიგების შედეგად არ შემიძენია, რაც შეეხება საკუთრების უფლების რეგისტრაციას საჯარო რეესტში, კასატორის აზრით, ვინადან არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც მიქცეულია მთლიანი ქონება სარეალიზაციოდ, შესაბამისად, მისი კუთვნილი 2/5 წილიც და სს „პ. ბ-ს“ ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს სასამართლოს მიერ მინიჭებული უფლებების რეალიზაცია, რისი საფრთხეც რეალურია, მხოლოდ 2/5 ნაწილზე სასამართლოს მიერ დადებული ყადაღა უზრუნველყოფს კასატორის ქონებრივი უფლებების დაცვას, რის გამოც, არ აქვს საშუალება დაირეგისტრიროს კუთვნილი ქონება

სასამართლო შეფასებაში მოსამართლე იყენებს სსკ-ს 1158-ე მუხლს და მიუთითებს, რომ ბ. ხ-ი ვერ განიხილება მესაკუთრედ სადავო ხელშეკრულების დადებისას და არ არსებობდა მისი თანხმობის საჭიროება. მოსამართლე არასწორად განმარტავს მითითებულ მუხლს, 1158-ე მუხლის მიხედვით: „მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბ. ხ-ს, როგორც თანამესაკუთრეს, გააჩნია იგივე უფლებები და მოვალეობები, როგორც ი. ხ-ს.

მოსამართლე მიუთითებს სსკ-ს 286.2 მუხლზე და განმარტავს, რომ იპოთეკა შეიძლება ასევე გამოყენებული იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებით და იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა. კასატორის განმარტებით, იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს ანუ მისი დადგენა ხდება მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, 2007 წლის 23 აგვისტოს, იპოთეკის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დროს არ იყო დადგენილი მოთხოვნა, არ იყო გაცემული სესხი, არ არსებობდა გარიგება, შესაბამისად, მოსამართლე არასწორად განმარტავს სსკ-ს 286.2 მუხლს.

რაც შეეხება სსკ-ს 394-ე მუხლს, მოსამართლემ აღნიშნული მუხლი არასწორად გამოიყენა, ვინაიდან მოვალის მხრიდან ვალდებულება არ დარღვეულა, არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში, მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია რაიმე დამადასტურებელი დოკუმენტი მოვალის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობაზე. ვალდებულება დაარღვია კრედიტორმა თანხის სრულად გაუცემლობის გამო (იპოთეკის ხელშეკრულების მოტყუებითა და კანონის დარღვევით გაფორმებისა და რეგისტრაციი გამო), რაც აღიარებულია და დადასტურებულია მოპასუხის მიერ. სასამართლოს მითითება იმაზე, რომ კასატორს არ წარუდგენია აუდიტის ან ექსპერტიზის დასკვნა, არის უსაფუძვლო.

კასატორის განმარტებით, მოსამართლემ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4-ე, 204-ე, 207-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 55-ე, 82-ე, 91-ე, 92-ე, 115-ე, 319-ე, 41-ე, 412-ე, 413-ე, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 312-ე მუხლები. არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე, 311-ე, 394-ე, 411-ე, 492-ე, 286.2 მუხლები

კასატორის აზრით, დაირღვა მართლმსაჯულების განხორციელების თანასწორობის პრინციპი ასევე საქმის არსებითი განხილვის დაწყების კანონით დადგენილი წესი, რაც უდავოდ მოქცეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოქმედების არეალში, რაც გახდა მიზეზი არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანისა .მოსამართლემ გადაწყვეტილებით იგნორირება გაუკეთა კასატორის მოთხოვნას ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მიუღებელი შემოსავლების შესახებ, რომელსაც ბანკის მხრიდან სრულად დაფინანსების შემთხვევაში საოჯახო სასტუმროს ამუშავების შედეგად მიიღებდა. მან სასამართლოზე წარადგინა შუამდგომლობა, სამართლებრივი საფუძვლები და შესაბამისი მტკიცებულებები, მათ შორის ვიდეო და აუდიო ჩანაწერები, თუმცა მიუხედავად კასტორის მოთხოვნისა სასამართლოს აღნიშნულზე არ უმსჯელი,ა ხოლო მხარეს სადავოდ არ გაუხდია და არც სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ არის არაფერი ნათქვამი, პირიქით მიუთითებს, რომ თითქოს ი. ხ-ი ვალდეული იყო ბანკისათვის წარედგინა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების მე-3 მუხლით გათვალისწინებული პირობების დამაკმაყოფილებელი დოკუმენტაცია, რაც ბანკს ავალდებულებდა შეთანხმებული ლიმიტის ფარგლებში სრულყოფილად გაეცა თანხა, მიუხედავად იმისა, რომ ბანკს არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია იმის დასადასტურელად, რომ ი. ხ-მა დაარღვია პირობა და არ შეასრულა ბანკის მოთხოვნა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით ბ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს ბ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორის ბ. ხ-ი, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე