საქმე №ას-1166-1112-2013 1 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ. მ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ლ-ა (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ლ-ას მიმართ და მოითხოვა, მოპასუხისათვის სარემონტო სამუშაოების ხარჯის – 15 900 ლარის გადახდა, ასევე, მოპასუხე ა. ლ-ას დაევალოს მოსარჩელეს დაუბრუნოს მის მიერ ქ.თბილისში, დ. დ-ის მე-4 მკ/რ-ის მე-19 კორპუსის №6 ბინაში შეტანილი შემდეგი ნივთები: ხის სამი ცალი საწოლი, სამზარეულოს ორი სკამი, სავარძელი, სამზარეულოს მაგიდა, ორი კომოდი, სამეული, ტელევიზორი, სამი ნახატი, ექვსი წიგნის თარო, ორი კარადა, ხუთი ფარდა ან დაეკისროს ნივთების ღირებულების – 4 340 ლარის გადახდა შემდეგი საფუძვლებით:
2003 წლის 8 სექტემბერს მხარეთა მშობლებმა შეიძინეს ქ.თბილისში, დ. დ-ის მე-4 მკ/რ-ის მე-19 კორპუსის №6 ბინა, რომელიც გაფორმდა მათი მამის – ო. მ-ის სახელზე. 2005-2006 წლებში მოსარჩელემ ბინა გაარემონტა, რისთვისაც გადაიხადა 15900 ლარი, თუმცა ო. მ-ი იძულებული გახდა, სადავო უძრავი ნივთი მოპასუხისათვის გადაეფორმებინა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ლ. მ-ს ბინაში არანაირი ავეჯი არ შეუტანია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. ლ-ას მოსარჩელე ლ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 596,08 ლარის გადახდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:
2006 წლის 20 სექტემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ბინა მდებარე, ქ.თბილისში, დ. დ-ის მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინა მოპასუხე ა. ლ-ამ თავისი მინდობილი პირის – ნ. მ-ის მეშვეობით შეიძინა ო. მ-ან. ნასყიდობის საფასური განისაზღვრა 20 000 ლარით. აღნიშნული ბინა საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ა. ლ-ას საკუთრების უფლებით.
ხსენებული უძრავი ნივთი 2003 წლის 8 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ო. მ-მა შეიძინა ნ. ც-ან.
საქმეში წარმოდგენილი გარდაცვალების მოწმობის თანახმად, ო. მ-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 9 ივლისს.
საქმეში წარმოდგენილი სახელის, მამის სახელის, გვარის შეცვლის მოწმობით დგინდება, რომ მოსარჩელე ლ. ო. ძე ლ-ამ 2002 წლის 19 მარტს შეიცვალა გვარი და გახდა მ-ი.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ლ. მ-ის პრეტენზია, რომ იგი სადავოდ ხდიდა ქ.თბილისში, დ.დ-ის მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინაში მის მიერ ჩატარებულ სარემონტო სამუშაოებსა და მათი ღირებულების ანა ლ-ისათვის დაკისრებას.
სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულია მტკიცებულებათა ცალკეული სახეები, რომელთა შორისაა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები, წერილობითი მტკიცებულებები.
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 127-ე მუხლით, 140-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 134-ე მუხლით, 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით და მიიჩნია, რომ, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნით, საყურადღებოა თბილისის საქალაქო სასამართლოში თავად მოსარჩელე ლ. მ-ის შუამდგომლობის საფუძველზე მოწმის სახით დაკითხული პირების – მ. ვ-სა და მ. ჯ-ის ჩვენება, რომელთა განმარტებებით დგინდება, რომ ქ.თბილისში, დ.დ-ის მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინაში სარემონტო სამუშაოები ჩატარდა ბინის ადრინდელი მესაკუთრე ო. მ-ის სიცოცხლეში, სახელდობრ, 2003-2005 წლებში. მ. ვ-ე ადასტურებს, რომ მან 2003 წელს დაიწყო ბინაში სარემონტო სამუშაოები, კერძოდ, კედლებიდან ჩამოხია ძველი ქაღალდი და შეცვალა ისინი ახლით, იატაკზე არსებული პარკეტი მოაპირკეთა, გამოცვალა აბაზანა, შეღება კედლები და ა.შ, რასაც ორ წელიწადი მოანდომა. რაც შეეხება გასამრჯელოს, რადგან იგი ბინის მესაკუთრის ახლო ნათესავი იყო, ცოტაოდენი თანხა – 3000 ლარი ნაწილ-ნაწილ გადაუხადა ო. მ-ის მეუღლე მ.კ-მა (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 6 მარტის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი, 15:49 სთ., 15:56 სთ.). მ. ჯ-ის ჩვენებით დგინდება, რომ იგი სადავო ბინაში 2005 წელს ასრულებდა ძირითადად რკინასთან დაკავშირებულ სამუშაოებს, თუმცა დრო და დრო ეხმარებოდა სხვა სამუშაოების შესრულებაშიც (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 6 მარტის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი, 16:02 სთ., 16:05 სთ.).
ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ სსიპ „ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 29 იანვრის №000830-2013 დასკვნის კვლევის/გამოკვლევის ნაწილში განხორციელებულ ჩანაწერზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ.თბილისში, დ. დ-ს მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინაში ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების საორიენტაციო-სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება მითითებულია 2005 წლის მე-III კვარტლის მდგომარეობით და სამშენებლო რესურსების ფასების გამოყენებით, ხოლო აივანზე გისოსების მოწყობის სამუშაოები, მოსარჩელის წარმომადგენლის მითითებით, განფასებულია სამშენებლო რესურსების ღირებულებით 2003 წლის IV კვარტლის მონაცემების გამოყენებით.
ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შესწავლისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ქ.თბილისში, დ. დ-ის მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინაში გარკვეული სახის სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოები ჩატარდა უფრო ადრე, ვიდრე უძრავი ქონება 2006 წლის 20 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხე ა. ლ-ას საკუთრებაში გადავიდოდა.
მოთხოვნის სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიზნებისათვის სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. ამასთან, მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. ამავე კოდექსის 987-ე მუხლის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს წარმოეშობა მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, კერძოდ, ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა თუ მოხდა სხვის ქონებაზე დანახარჯების გაწევა. დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება უნდა გაიზარდოს. ამასთან, გაზრდილი ღირებულება უნდა არსებობდეს ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი, ანუ, მოცემულ შემთხვევაში, გადამწყვეტია იმის დადგენა, გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის.
სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, დ. დ-ის მე-4 მკ/რ-ის №19 კორპუსის №6 ბინაში გარკვეული სახის სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოები ჩატარდა უფრო ადრე, ვიდრე 2006 წლის 20 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონება გადავიდოდა მოპასუხე ა. ლ-ას საკუთრებაში. შესაბამისად, ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრე ა. ლ-ა ვერ მიიჩნევა ვალდებულ პირად, აანაზღაუროს ბინაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, იმ თვალსაზრისით, რომ მხოლოდ სარემონტო სამუშაოების ჩატარება არ წარმოშობს მისი ღირებულების, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე, ანაზღაურების ვალდებულებას, არამედ, ასევე მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, გამოიწვია თუ არა უფლებამოსილი პირის გამდიდრება გაწეულმა დანახარჯმა. საქმეზე დადგენილი გარემოება კი იმის შესახებ, რომ ბინაზე სარემონტო სამუშაოები ჩატარდა ა. ლ-ას საკუთრების უფლების წარმოშობამდე, ცალსახად გამორიცხავს მოპასუხის (აპელანტის) ვალდებულებას, აანაზღაუროს სარემონტო სამუშაოების ხარჯები.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. მ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის 12596 ლარის ნაწილში დაკისრების დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.
სასამართლომ ჩათვალა, რომ სარემონტო სამუშაოები სადავო ბინაში არ ჩატარებულა 2006 წლის 20 სექტემბრის შემდგომ პერიოდში, ანუ მას შემდეგ, რაც ბინის მესაკუთრე გახდა ა. ლ-ა. პალატა დაეყრდნო ერთი მოწმის ჩვენებას და უარყო მეორე მოწმის საპირისპირო ჩვენება. სააპელაციო სასამართლოს ინტერპრეტაციით, მოწმე მ.ვ-ე რემონტის ჩატარების პერიოდად უთითებს 2003-2005 წლებს, ხოლო მ.ჯ-ი ასახელებს 2005 წელს.
ხსენებული ბინა შეძენილი იყო 2003 წლის 8 სექტემბერს, რემონტი უნდა ჩატარებულიყო ამ თარიღის შემდგომ პერიოდში, 2003 წლის სექტემბრის შემდეგ. თუ რემონტი გაგრძელდა 2 წელი, მაშინ იგი უნდა დასრულებულიყო 2005 წლის სექტემბერში (მ.ვ-ის ჩვენებიდან გამომდინარე). თუ რემონტი დაიწყო 2005 წელს და გაგრძელდა ო. მ-ის ავადმყოფობამდე, მაშინ სარემონტო სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო 2006 წლის ბოლოს ან 2007 წლის დასაწყისისთვის (მ.ვ-ის ჩვენებიდან გამომდინარე). დადგენილია, რომ ავადმყოფი ო. მ-ი გარემონტებულ ბინაში გადაყვანილ იქნა მოსავლელად რემონტის დასრულებისთანავე, ვინაიდან იქ შექმნილი იყო უკეთესი პირობები. ამ უკანასკნელმა ხსენებულ ბინაში იცხოვრა მხოლოდ რამდენიმე თვე (2007 წლის 9 ივლისს გარდაიცვალა). შესაბამისად, რეალობას შეესაბამება მოწმე მ.ჯიშკარიანის ჩვენება, რომელიც რემონტის დაწყების დროდ უთითებს 2005 წელს.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ეს ფაქტობრივი გარემოებები, უსაფუძვლოდ გაიზიარა ერთი მოწმის განმარტება და უარყო მეორე მოწმის ჩვენება, რის შედეგადაც გამოიტანა დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება. სასამართლომ საერთოდ არ გაიზიარა თავად მხარის ახსნა-განმარტება (რაც ასევე წარმოადგენს მტკიცებულებას), შესაბამისად, გამორიცხა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება.
სააპელაციო პალატამ თავის გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ იმსჯელა სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლის გარშემო.
კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა მშობლებს საკუთრებაში გააჩნდათ ორი ბინა: ვ-ას გამზირზე და დ.დ-ი. ოჯახის გადაწყვეტილებით ვ-ე მდებარე ბინა გაფორმდა ა.ლ-ას სახელზე, მაგრამ იგი განკუთვნილი იყო ლ.მ-ის. ბინის ლ.მ-ის სახელზე გადასაფორმებლად ა.ლ-ას ჰოლანდიიდან უნდა გამოეგზავნა მინდობილობა, მაგრამ ა. ლ-ამ პირობა დაარღვია და ბინა თავის ძმას არ გადაუფორმა. ამის შემდეგ მხარეთა მშობლებმა გადაწყვიტეს, ლ.მ-ს დარჩენოდა დ. დ-ის ბინა და ამის შესახებ ო.მ-მა შეატყობინა ა.ლ-ას. ამ უკანასკნელმა გადაწყვიტა, მეორე ბინაც ჩაეგდო ხელში. ო.მ-ი იძულებული გახდა, 2006 წლის 20 სექტემბერს ბინა გადაეფორმებინა ა.ლ-ას სახელზე. ამის შესახებ ლ.მ-ის არაფერი იყო ცნობილი. შესაბამისად, იგი ბინას მიიჩნევდა თავისად და ჩაატარა სარემონტო სამუშაოები. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების გარდა, აღნიშნული ფაქტი დასტურდება მოწმეთა ჩვენებებით და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით.
სარემონტო სამუშაოების ჩატარების ფაქტი მეტყველებს იმაზე, რომ ლ.მ-ი ბინას მიიჩნევდა თავისად, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი სხვის ბინას არ გაარემონტებდა და ხარჯს არ გასწევდა.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები ყოველმხრივად, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია და მიიღო დაუსაბუთებელი და უკანონო გადაწყვეტილება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ლ. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
