საქმე №ას-1169-1115-2013 14 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – გ. რ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. რ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყევტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სამკვიდრო წილის კომპენსაცია
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. რ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. რ-ის მიმართ სამკვიდროს წილის კომპენსაციის სახით 14115 ლარის გადახდის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
ნ. რ-ი არის 2010 წლის 8 აგვისტოს გარდაცვლილი ქ. ა-ის შვილიშვილი და მოპასუხის შვილი.
2007 წლის 6 ნოემბრის ანდერძით ქ. ა-ემ გ. რ-ს უანდერძა უფლება ქ.გორში, ს-ის გამზირ №21/25-ში მდებარე სამოთახიანი ბინიდან ორ ოთახზე, ხოლო ნ. რ-ს – ერთ ოთახზე.
მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მოპასუხემ დაარეგისტრირა საკუთრების უფლება სამკვიდრო ქონებაზე და გაასხვისა იგი.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ქ.ა-ის ანდერძი იმდენად ბუნდოვანი შინაარსისაა, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ რაიმე უფლებას არ წარმოშობს. ამასთან, მამკვიდრებელი იყო ქმედუუნარო და სულიერად ავადმყოფი, ხოლო სადავო ქონება მას არ ეკუთვნოდა.
გორის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ნ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 14115 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
გორის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1965 წლის 2 თებერვლის №35 გადაწყვეტილების (ოქმი №3) საფუძველზე, აპელანტის ბებია (მოწინააღმდეგე მხარის დედა) ქ. ა-ე გაწევრიანდა ბინათმშენებლობის კოოპერატივ „ძმობაში“ და გახდა ამ კოოპერატივის მეპაიე.
1977 წლის 7 აგვისტოს კოოპერატივმა „ძმობამ“ გასცა ცნობა, რომლის თანახმად, ქ. ა-ემ კოოპერატივის სესხი სრულად დაფარა.
2007 წლის 30 მაისს ქ.გორში, ს-ის გამზირ №21-ში მდებარე ქ. ა-ის კუთვნილ №25 ბინაზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა კოოპერატივ „ძმობას“ საკუთრების უფლება, რასაც საფუძვლად დაედო გორის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1965 წლის 2 თებერვლის №35 გადაწყვეტილება (ოქმი №30).
2010 წლის 8 აგვისტოს ქ. ა-ე გარდაიცვალა.
ნ. რ-ი არის 2010 წლის 8 აგვისტოს გარდაცვლილი ქ. ა-ის შვილიშვილი, გ. რ-ი კი – შვილი.
ქ. ა-ე გარდაცვალებამდე რეგისტრირებული იყო ქ. გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში. ამავე მისამართზე ნ. რ-ი რეგისტრირებული იყო 2007 წლის 8 თებერვლიდან.
სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2010 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით იგი მოიხსნა რეგისტრაციიდან. 2010 წლის 16 დეკემბრიდან კი, ნ. რ-ი რეგისტრირებულია კვლავ აღნიშნულ მისამართზე.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ქ. ა-ეს არ ჰქონია საკუთრების უფლება ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე (71.00 კვ.მ ფართით, საკადასტრო კოდი №...) და ამ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ წარმოადგენდა მის სამკვიდროს.
„საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასაყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-10 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც მთლიანად გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება, ითვლება ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდება ხელშეკრულება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის, რაც დასტურდება სანოტარო წესით.
„საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრებაში ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინები, მიუხედავად იმისა, გადახდილი აქვთ თუ არა თავდაპირველი შესატანი საპაიო თანხა.
აღნიშნული ნორმატიული აქტების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინებზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს კოოპერატივის მეპაიე წევრებმა.
სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან ბინათმშენებლობის კოოპერატივ „ძმობას“ მეპაიე წევრი იყო ქ. ა-ე, რომელსაც 1992 წლის 1 თებერვლის მდგომარეობით სადავო ბინის ღირებულება მთლიანად გადახდილი ჰქონდა, მან ამ ბინაზე მოიპოვა საკუთრების უფლება. შესაბამისად, სადავო უძრავ ქონებაზე კანონით მოპოვებული საკუთრების უფლება შევიდა აწ გარდაცვლილი ქ. ა-ის სამკვიდროში.
სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატა არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ქ. ა-ეს სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში არ დაურეგისტრირებია, ამდენად, აღნიშნული უფლება სამკვიდრო მასაში არ შესულა.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული საკითხის თავისებურების გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში საკუთრების უფლების წარმოშობა არ შეიძლება დაუკავშირდეს მხოლოდ საჯარო რეესტრის ინსტიტუტს. კონკრეტულ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ ქ. ა-ემ მოიპოვა თავისი საკუთრების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება.
ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ სიცოცხლეში ქ. ა-ეს სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება არ დაურეგისტრირებია, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-10 პუნქტის საფუძველზე, ქ.ა-ეს მოპოვებული ჰქონდა მასზე საკუთრების უფლება და ნებისმიერ დროს შეეძლო ამ უფლების დარეგისტრირება საჯარო რეესტრში, შესაბამისად, ქ. ა-ის გარდაცვალების შემდეგ ეს უფლება შევიდა მის სამკვიდროში აქტივის სახით. ბუნებრივია, სიცოცხლეში ქ. ა-ე უფლებამოსილი იყო, ამ ბინაზე მოპოვებული უფლება განეკარგა ანდერძით, რაც მან განახორციელა კიდეც. კერძოდ, 2007 წლის 6 ნოემბერს სანოტარო წესით დადასტურებული ანდერძით (რეესტრის რეგიტრაციის №3-4) ქ. ა-ემ თავისი უფლება სადავო ბინაზე განკარგა შვილის – გ. რ-სა და შვილიშვილის – ნ. რ-ის სასარგებლოდ, კერძოდ, სამოთახიანი ბინიდან ქ.გორში, ს-ის ქ.№21-ში მდებარე №25 ბინის ორი ოთახი უანდერძა შვილს – გ. რ-ს (მცხოვრებს მისამართზე: ქ. გორი, ს-ის გამზ. კორპ. №21, ბინა №25), ხოლო ერთ ოთახი – შვილიშვილ ნ. რ-ს (მცხოვრებს მისამართზე: ქ.გორი, ს-ის გამზირის №21 კორპუსის №25 ბინა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა გ. რ-ის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ქ. ა-ე იყო ქმედუუნარო და მას არ შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა ანდერძის შედგენის დროს.
რაიონულმა სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ მოცემული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეს არ წარუდგენია. ასეთად კი ვერ განიხილებოდა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის №10994/06/1-247 დასკვნა, რადგან იგი ასახავდა ქ. ა-ის მდგომარეობას 2010 წლის 29 ივლისისათვის. ექსპერტის დასკვნის მიხედვით, ქ. ა-ეს გამოკვლევა ჩაუტარდა 2010 წლის 29 ივლისს და აღენიშნებოდა ჭკუასუსტობა, არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. ექსპერტიზის დასკვნაში არ იყო მითითებული კონკრეტულად როდის დაეწყო პაციენტს სულიერი აშლილობა.
ამდენად, სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ ქ. ა-ე 2007 წლის 6 ნოემბრის ანდერძის შედგენის დროს არ იყო ქმედუუნარო და შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ნ. რ-ი არ წარმოადგენდა ანდერძისმიერ მემკვიდრეს ქ. ა-ის იმ საცხოვრებელ სახლზე (ქ. გორი ს-ის ქ. №21/25), რომელიც მითითებულ იყო ანდერძში.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1344-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ 2007 წლის 6 ნოემბერს ქ. ა-ემ (მამკვიდრებელმა) სანოტარო წესით შეადგინა ანდერძი, რომლითაც გასცა შემდეგი განკარგულება: „მთელს ჩემს ქონებას, რომელიც ჩემი გარდაცვალების შემდეგ ჩემი აღმოჩნდება, სადაც არ უნდა მდებარეობდეს და რისგანაც არ უნდა შედგებოდეს იგი, მათ შორის ჩემს სამოთახიანი ბინიდან მდებარეს მის: ქ.გორი, ს-ის №21, ბ.25, ვუანდერძებ სამოთახიანის ორ ოთახს ჩემს შვილს – გ. რ-ს მცხოვრებს გორი, ს-ის გამზ. კორ. 21, ბ. 25 და ერთ ოთახს ვუანდერძებ ჩემს შვილიშვილს – ნ. რ-ს მცხოვრებს გორი, ს-ის გამზ. კორ. 21 ბ. 25.“
სამოქალაქო კოდექსის 1348-ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ, თუ ანდერძით რამდენიმე მემკვიდრეა დანიშნული, მოანდერძეს შეუძლია, განსაზღვროს თითოეული მემკვიდრის წილი სამკვიდროდან, მაგ. ანდერძში მიუთითოს, რომ ერთ მემკვიდრეს უანდერძა სამკვიდროს 1/3, მეორეს – 1/4 და ა.შ. მოანდერძეს ასევე შეუძლია, მიუთითოს რომელ მემკვიდრეს კონკრეტულად რა ქონება უნდა გადაეცეს. თუ ანდერძში ასეთი მითითება არ არის, მაშინ სამკვიდრო თანაბრად ნაწილდება მემკვიდრეებს შორის. ამასთან, მოანდერძეს შეუძლია, ანდერძით რამდენიმე მემკვიდრე დანიშნოს, მაგრამ მხოლოდ ერთის წილი განსაზღვროს, სხვების კი – არა. ასეთ შემთხვევაში, დანარჩენ მემკვიდრეებს სამკვიდროს მეორე ნახევარი თანაბრად ეკუთვნით.
ამდენად, ანდერძით გათვალისწინებული სამკვიდრო წილების ბუნდოვანების შემთხვევაშიც კი, არ შეიძლება საანდერძო განკარგულება ბათილად იქნეს ცნობილი. ასეთ დროს სამკვიდრო თანაბრად უნდა განაწილდეს მემკვიდრეთა შორის, მოცემულ შემთხვევაში კი საანდერძო განკარგულება ნათლად გამოხატავს მამკვიდრებლის ნებას სამოთახიანი, სტანდარტული ბინიდან ორი ოთახის გ. რ-ის, ხოლო ერთი ოთახის ნ. რ-ის გადაცემის შესახებ.
სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ. გორში, ს-ის ქ. №21/25 მდებარე საცხოვრებელი ბინის საერთო ფართი შეადგენს 71.1 კვ.მ-ს, საიდანაც 48.6 კვ.მ საცხოვრებელი ფართია, ხოლო 22.5 კვ.მ – დამხმარე. საცხოვრებელი ფართი შედგება სამი ოთახისაგან, რომელთა ფართია – 17.6 კვ.მ, 16.0 კვ.მ, 15.0 კვ.მ.
სააპელაციო პალატამ მითითებული გარემოებებისა და ანდერძში მამკვიდრებლის მიერ გამოვლენილი ნების (რომლის ნამდვილობა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სადავოდ არ გაუხდია) გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის შესაბამისად, დაასკვნა, რომ მამკვიდრებლის ნებას წარმოადგენდა სადავო ბინის 2/3-ის – გ. რ-ის, ხოლო 1/3-ის ნ. რ-ის გადაცემა.
ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ნ. რ-ი წარმოადგენდა ანდერძისმიერ მემკვიდრეს ქ. ა-ის იმ საცხოვრებელ სახლზე (ქ. გორი, ს-ის ქ.№21/25), რომელიც მითითებული იყო ანდერძში.
2010 წლის 13 აგვისტოს, ქ. ა-ის გარდაცვალებიდან მეხუთე დღეს, მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე, გ. რ-მა აიღო საკუთრების მოწმობა სადავო ბინაზე, რაც იმავე დღეს წარადგინა საჯარო რეესტრში და 19 აგვისტოს ქ. გორში, ს-ის ქ.№21/25–ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა გ. რ-ის სახელზე.
2010 წლის 14 სექტემბერს ნოტარიუსმა – ლ. გ-მა გამოაქვეყნა ქ. ა-ის მიერ სანოტარო წესით გაცემული და დალუქული ანდერძი.
2011 წლის 16 თებერვალს ნ. რ-მა განცხადებით მიმართა სანოტარო ორგანოს ქ. ა-ის 2007 წლის 6 ნოემბრის ანდერძის საფუძველზე ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შესახებ, რაზედაც შესაბამისი დადგენილებით ეთქვა უარი. აღნიშნული უარის საფუძვლად მიეთითა ის გარემოება, რომ მამკვიდრებლის საანდერძო განკარგულებაში დაფიქსირებული სამკვიდრო ქონება, კერძოდ, სამოთახიანი ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25 მდებარე საცხოვრებელი სახლი არ იყო რეგისტრირებული მამკვიდრებლის საკუთრებაში.
2011 წლის 8 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, გ. რ-მა სადავო უძრავი ქონება 25 000 აშშ დოლარად გაასხვისა ნუნუ მურალოვზე.
საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ გ. რ-მა ჯერ კიდევ 2007 წლის 6 ნოემბრის ანდერძის შედგენამდე იცოდა ქ. ა-ის ნამდვილი ნება იმის შესახებ, რომ სადავო სახლი მისი გარდაცვალების შემდეგ წილობრივი საკუთრების სახით უნდა გადასცემოდათ გ. და ნ. რ-ებს. კერძოდ, საქმეში მოთავსებულია 2007 წლის 6 ივლისით დათარიღებული გ. რ-ის ხელწერილი, რომლითაც იგი თანხმობას აცხადებს, რომ ქ. ა-ემ გაუფორმოს ორი ოთახი მას, ხოლო ერთი ოთახი ნ. რ-ს.
ამდენად, საქმის მასალებით პალატამ დადგენილად ჩათვალა ის ფაქტი, რომ გ. რ-მა სადავო სამკვიდრო აქტივის სრულად განკარგვით ხელყო ნ. რ-ის სამართლებრივი სიკეთე (სამკვიდროში კუთვნილი წილი), რითაც ამ უკანასკნელს მიაყენა ზიანი.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავოა უსაფუძვლო გამდიდრებით, კერძოდ, „ხელყოფის კონდიქციით“ წარმოშობილი ვალდებულება.
სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიუთითა, რომ სადავო უძრავი ნივთის ღირებულება შეადგენს 35 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ 57 050 ლარს, რომლის 1/3 არის 19 000 ლარი. მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხისთვის 14 115 ლარის დაკისრებას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო შეზღუდულია (უფლება არა აქვს) მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ გ. რ-ს ნ. რ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 14 115 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. რ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელე ნ. რ-მა მოითხოვა ქ. ა-ის სამკვიდროდან მიღებული წილის საკომპენსაციოდ თანხა წილის ღირებულების მიხედვით, როგორც ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1328-ე და 1452-ე მუხლებზე, რომლებიც არეგულირებენ და ადგენენ სამკვიდროდან წილის მიღების პროცედურებს და წესებს. სააპელაციო სასამართლომ ნ.რ-ის სარჩელი აბსოლუტურად სხვა საფუძვლით დააკმაყოფილა და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებით. სასამართლომ გვერდი აუარა იმ ნორმების გამოყენებას, რომლებიც სპეციალურად არეგულირებენ მითითებულ ურთიერთობას (სამკვიდროს წილის მიღებას).
პალატამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1350-ე, 1371-ე მუხლები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა. 1336-ე მუხლის გამოუყენებლობით სააპელაციო სასამართლომ გარდაცვლილ ქ.ა-ის შვილიშვილი ფაქტობრივად გაათანაბრა პირველი რიგის მემკვიდრესთან – გ.რ-ან. სასამართლომ არ იმსჯელა გ. რ-ის სადავო უფლების მიღების კანონიერებაზე, რომელზეც გ. რ-ს დედის გარდაცვალების შემდეგ მიღებული აქვს საკუთრების მოწმობა არა როგორც ქ. ა-ის მემკვიდრეს, არამედ როგორც ამ ქონების უფლების მქონე დამოუკიდებელ პირს. ზემოხსენებული ნორმების მიხედვით, სასამართლოს უნდა განესაზღვრა ნ. რ-ის წილის ოდენობა ქ. ა-ის სამკვიდროდან, აგრეთვე, გ. რ-ის მემკვიდრეობის უფლებასთან მიმართებით, რაც მას არ განუხორციელებია.
სასამართლომ უგულებელყო გ. რ-ის, როგორც ერთადერთი პირველი რიგის მემკვიდრის უფლება სავალდებულო წილზე. მიუხედავად იმისა, რომ გ.რ-ი ანდერძისმიერი მემკვიდრეა, მას არ უნდა ჩამოერთვას სავალდებულო წილის უფლება.
რაც შეეხება კომპენსაციას სამემკვიდრეო სამართალი სპეციალურად და იმპერატიულად განსაზღვრავს კომპენსაციის მიღების წესს, მოთხოვნის და გაცემის პირობებს, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1456-ე მუხლი აწესებს თანამემკვიდრეთა შეთანხმებით მთელი სამკვიდროს გაყიდვის და განაწილების წესს, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა. აღნიშნულ მუხლში არაფერია ნათქვამი შეთანხმების გარეშე გაყიდული ქონებიდან კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებაზე. 1462-ე მუხლის მიხედვით, შესაძლებელია კომპენსაციის მოთხოვნა ერთ-ერთი მემკვიდრის მიერ, თუმცა იმპერატიულად არის გამიჯნული სამკვიდრო ქონების სახე (მიწის ნაკვეთი).
სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 982-ე მუხლები. პალატამ უგულებელყო გ. რ-ის მიერ მიღებული საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, ისე, რომ გ.რ-ის მიერ ამ ქონებაზე საკუთრების მიღების ფაქტი მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს საერთო სასამართლოებში მანამდე არსებულ პრაქტიკას. სასამართლომ არასწორად განმარტა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილება და 1993 წლის 5 თებერვლის №519 დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“. იმ დროს, როცა გ. რ-ს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება სწორედ ამ დადგენილებების საფუძველზე აქვს მიღებული, ამავე კანონით სასამართლომ ქ. ა-ე ერთადერთ მესაკუთრედ აღიარა.
სასამართლოს არ მიუთითებია იმ გარემოებაზე, რომ გ. რ-ი არის ქ. ა-ის შვილი და პირველი რიგის მემკვიდრე, აგრეთვე, ქ. ა-ის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც გ. რ-ი რეგისტრირებული იყო და ცხოვრობდა სადავო ბინაში. თუ სასამართლო მსჯელობას აგებს სამკვიდრო ქონების წილების განაწილების კანონიერებაზე და სხვა მოტივებზე, სადავო ქონების ფლობის ფაქტი ამ შემთხვევაში წარმოშობს გარკვეული სახის უფლებებს.
სააპელაციო პალატამ არასწორად მიუთითა, რომ ნ. რ-ი ცხოვრობდა და რეგისტრირებული იყო სადავო ქონებაში, რაც არ შეესაბამება სინამდვილეს.
სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად არასწორად მიუთითა, რომ 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით გ. რ-მა ვალდებულება იკისრა, ნ. რ-ის გადაეხადა 7400 აშშ დოლარი, ნ.რ-ნ შემხვედრი ვალდებულებების შესრულების სანაცვლოდ. აღნიშნული ხელწერილისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება უკანონოა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. რ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ გ. რ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 20 ნოემბრის №1668054 საგადახდო დავალებით გადახდილი 705 ლარის 70% – 493,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ გ. რ-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 20 ნოემბრის №1668054 საგადახდო დავალებით გადახდილი 705 ლარის 70% – 493,5 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
