№ას-129-122-2014 30 აპრილი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – ლ. მ-ე, გ. მ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ლ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სამკვიდრო ქონებიდან ფაქტობრივი ფლობით წილის მიკუთვნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2012 წლის 18 ოქტომბერს სიღნაღის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ბ. ლ-მა მოპასუხეების – ლ. მ-სა და გ. მ-ის მიმართ და მოითხოვა დედის, აწ გარდაცვლილი ნ. მ-ის სამკვიდრო ქონების – ქ.სიღნაღში, თ. მ-ის ქ.№10-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 1/3 წილის – ბ. ლ-ის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებულად მიჩნევა და მითითებული ქონების საკუთრების უფლებით მისთვის მიკუთვნება.
სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით ბ. ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
მოსარჩელე ცნობილ იქნა დედის, ნ. მ-ის დანაშთი ქონების – ქ.სიღნაღში, თ. მ-ის ქ.№10-ში მდებარე ქონების 1/3 წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;
მოპასუხეებს – ლ. მ-ეს და გ. მ-ს, მოსარჩელე ბ. ლ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 50 ლარის ოდენობით.
რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2010 წლის 25 აგვისტოს გარდაცვლილ ნ. მ-ს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე (შვილები): ბ. ლ-ი, ლ. მ-ე და გ. მ-ი.
2010 წლის 25 აგვისტოს გარდაცვლილ ნ. მ-ს ანდერძი არ დაუტოვებია.
ქ.სიღნაღში, თ. მ-ის ქ.№10-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხება აწ. გარდაცვლილ ნ. მ-ის სახელზე.
2011 წლის 4 ივლისს, ბ. ლ-მა მიმართა ნოტარიუსს და ითხოვა ნ. მ-ის ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ნოტარიუსმა დადგენილებით არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა იმ მოტივით, რომ დარღვეული იყო სამკვიდროს მიღების 6-თვიანი ვადა, გარდა ამისა, არ დადასტურდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობისა და მართვის ფაქტი. ამასთან, აღინიშნა, რომ არ დგინდებოდა მამკვიდრებელსა და განმცხადებელს შორის ნათესაური კავშირი.
ნ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ შვილი, ბ. ლ-ი ფლობდა დედის დანაშთ ქონებას. მის ძირითად საცხოვრებელ ადგილს არ წარმოადგენდა სიღნაღი, სადაც მდებარეობდა სამკვიდრო ქონება, თუმცა, იქ პერიოდულად ჩადიოდა თავის ოჯახთან ერთად, მზრუნველობას უწევდა და უვლიდა საკარმიდამოს. მოსარჩელე დაეუფლა დედის დანატოვარი სამკვიდროდან მოძრავი ნივთების ნაწილს იმგვარად, რომ მოძრავი ნივთები თან წაიღო სახლიდან, კერძოდ, ასეთ ნივთებად მოსარჩელემ დაასახელა: სარეცხი მანქანა, ორი ბალიში, საბანი, ორი ქვაბი, ხელის წისქვილის ქვები და სხვა წვრილმანი ნივთები.
ზემოაღნიშნული დასკვნის გამოტანისას სასამართლო დაეყრდნო მხარეთა ახსნა-განმარტებებს და მოწმეთა ჩვენებებს.
რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებისათვის აუცილებელი არ იყო მუდმივად სამკვიდროში შემავალი ქონების პყრობა ან ფაქტობრივი ფლობა. მნიშვნელოვანი იყო გარემოების გარკვევა, თუ მემკვიდრეები რამდენად თავისად მიიჩნევდნენ დანაშთ ქონებას და რა ფაქტობრივი დამოკიდებულება ჰქონდათ აღნიშნული ქონების მიმართ. მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა, რომ მოსარჩელეს სადავო სახლ-კართან ურთიერთობა ჰქონდა. მოწმეთა ჩვენებებით და თავად მოპასუხის ახსნა-განმარტებით დადასტურდა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე პერიოდულად ჩადიოდა ქ.სიღნაღში, სადაც სამკვიდრო ქონება მდებარეობდა; მან გარკვეული სარემონტო სამუშაოებიც შეასრულა – მიიყვანა ხელოსანი წყლის გაყვანილობის შეკეთებისათვის. ეს ფაქტი მოპასუხემ არ უარყო, მხოლოდ აღნიშნა, რომ ხელოსანმა შეკეთების ნაცვლად დააზიანა წყალ-გაყვანილობა. სასამართლოს შეფასებით, სარემონტო სამუშაოები მემკვიდრის გარდაცვალებიდან 6-თვიანი ვადის გასვლის შემდეგაც რომ ჩატარებულიყო, აღნიშნული ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ რემონტის ჩამტარებელი მემკვიდრე, რომელსაც კავშირი არ გაუწყვეტია დედის დანაშთ ქონებასთან, სახლს თავისად დაგულვებულად მიიჩნევდა.
სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა, გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე – მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს ანდერძი არ დაუტოვებია, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი. ამავე კოდექსის 1307-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ: კანონით მემკვიდრეობის დროს – პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან. კოდექსის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე, მშობლები.
ზემოაღნიშნული ნორმების და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო კანონით მემკვიდრეობა, ვინაიდან, აწ. გარდაცვლილ ნ. მ-ს ანდერძი არ დაუტოვებია, მას გარდაცვალების შემდეგ დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე – შვილები, ბ. ლ-ი, ლ. მ-ე და გ. მ-ი.
სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ გარდაცვლილად მისი გამოცხადების შედეგად, ხოლო 1320-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება. სამოქალაქო კოდექსისის 1421-ე მუხლი ადგენს სამკვიდროს მიღების წესს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი, კოდექსის 1424-ე მუხლი ადგენს სამკვიდროს მიღების ვადას, რომლის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება.
განსახილველ შემთხვევაში, ნ. მ-ის დანაშთი სამკვიდრო, რომელიც მდებარეობდა ქ.სიღნაღში, თ. მ-ის ქ.№10-ში, გაიხსნა 2010 წლის 25 აგვისტოს, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების დღეს. დედის, ნ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ შვილი, ბ. ლ-ი ახორციელებდა დედის დანაშთი ქონების ფლობას. მის ძირითად საცხოვრებელ ადგილს არ წარმოადგენდა სიღნაღი, სადაც მდებარეობდა სამკვიდრო ქონება, თუმცა, იქ პერიოდულად ჩადიოდა თავის ოჯახთან ერთად, მზრუნველობას უწევდა და უვლიდა საკარმიდამოს. მოსარჩელე დაეუფლა დედის დანატოვარი სამკვიდროდან მოძრავი ნივთების ნაწილს იმგვარად, რომ ისინი თან წაიღო სახლიდან, კერძოდ, ასეთ ნივთებად მოსარჩელემ დაასახელა სარეცხი მანქანა, ორი ბალიში, საბანი, ორი ქვაბი, ხელის წისქვილის ქვები და სხვა წვრილმანი ნივთები.
რაიონულმა სასამართლომ, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის ცნების განმარტების მიზნებისათვის აღნიშნა, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება გულისხმობს აღნიშნულ სამკვიდროში შემავალი ქონების ან მისი ნაწილის პერიოდულად ფლობას, გამოყენებას, მით უმეტეს, როდესაც სამკვიდრო მასაში შესული ქონება მემკვიდრისათვის არამუდმივი საცხოვრებელი ადგილია. მნიშვნელოვანია იმ ფაქტის გათვალისწინება, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობისათვის სხვა სტანდარტი მოქმედებს, მაშინ როდესაც სამკვიდროში არ შედის მემკვიდრის მუდმივ ადგილსამყოფელზე, ფაქტობრივ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება. ასეთ შემთხვევაში, ფაქტობრივი ფლობისათვის აუცილებელია სამკვიდრო ქონების არა მუდმივად ფაქტობრივი ბატონობა, პყრობა, შემხებლობა, არამედ მისგან გარკვეული სარგებლის მიღება. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თუკი სამკვიდრო ქონებიდან სხვადასხვა ნივთების აღება სამკვიდროს მიღებას გულისხმობს, რატომ არ უნდა ნიშნავდეს სამკვიდროს მიღებას უძრავი ქონებით პერიოდულად სარგებლობა, მაშინ როდესაც მემკვიდრეებს მუდმივი ფაქტობრივი ადგილსამყოფელი სხვა ქალაქში აქვთ, ხოლო სამკვიდრო მასაში არსებული ქონება მოსარჩელისათვის აგარაკის, დასასვენებელი ადგილის ფუნქციას ასრულებს. ამ მიმართებით, გარდა მოწმეთა ჩვენებებისა, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა თავად მოპასუხე ლ. მ-ის აღიარებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სახლში პერიოდულად ჩადიოდა.
ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააგარაკო სახლის პირობებში (როგორი ფუნქციაც ფაქტობრივად სამკვიდრო ქონებას გააჩნდა) მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში პერიოდულად ჩასვლა ნიშნავდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას. კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის არარსებობის პირობებში, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა ადასტურებდა მემკვიდრის ნებას სამკვიდროს მიღებაზე. სასამართლომ, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების მიზნებისათვის მნიშვნელობა მიანიჭა ასევე მემკვიდრეთა სუბიექტურ დამოკიდებულებას სამკვიდრო მასაში არსებული ქონების მიმართ, კერძოდ, თუ მემკვიდრე გარკვეულ ზომებს იღებდა სამკვიდროს დაცვის, შენარჩუნების, გაუმჯობესებისათვის და თუ აშკარად გამოკვეთილი არ იყო, რომ აღნიშნული ვინმეს სასიკეთოდ, საჩუქრის სახით კეთდებოდა, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე იგულისხმებოდა, რომ მემკვიდრე ქონებას თავისად დაგულვებულად მიიჩნევდა და გარკვეულ ხარჯებს იღებდა საკუთარ ქონებაზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. მ-ემ და გ. მ-მა.
აპელანტების მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით ლ. მ-სა და გ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა სიღნაღის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო, რომ ბ. ლ-მა, კანონით გათვალისწინებულ 6-თვიან ვადაში ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო დედის, ნ. მ-ის სამკვიდრო უძრავი ქონება – ქ.სიღნაღში, თ. მ-ის ქ.№10-ში მდებარე ქონება.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველი საქმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოცემულ დავაში უმთავრეს ფაქტს წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით მოსარჩელის მიერ მიღების გარემოება. ამ ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელემ სასამართლოს, გარდა საკუთარი ახსნა-განმარტებისა, წარუდგინა ასევე მოწმეთა ჩვენებები. მითითებულმა მოწმეებმა დაადასტურეს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
მოწმე გ. ს-მა (მეზობელმა) უჩვენა, რომ მოდავე მხარეებსა და მის სახლს ყოფს ერთი ღობე და შესაბამისად, იგი კარგად იცნობს მათ ოჯახს. დედის გარდაცვალების შემდეგ, დაახლოებით შემოდგომაზე, მოსარჩელე ბ. ლ-ი ჩავიდა დედის სახლში, მაგრამ ვერ შევიდა, რადგან მეზობელმა, ვისთანაც გასაღები იყო დატოვებული, არ მისცა გასაღები ლია მ-ის მითითების შესაბამისად. ამიტომ, ეს ღამე ბ. ლ-მა მასთან გაათენა. მოწმემ ასევე განმარტა, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ ბევრჯერ უნახავს მოსარჩელე, რომელიც ჩამოდიოდა სახლის მოსავლელად და ეზოს დასასუფთავებლად.
მოწმე ა. ნ-მა (ხელოსანი) უჩვენა, რომ დაახლოებით ერთი-ორი წლის წინ – ზამთრის პერიოდში, ბ. ლ-მა იგი სადავო სახლში წაიყვანა დაზიანებული წყლის მილის შესაკეთებლად და ფულიც ბ.ს მეუღლემ გადაუხადა. ეს ფაქტი არც მოპასუხე მხარემ უარყო. მან მხოლოდ აღნიშნა, რომ ხელოსანმა შეკეთების ნაცვლად დააზიანა წყლის მილი.
მოწმე ვ. ჭ-მა (მეზობელმა) ასევე დაადასტურა, რომ მას მერე, რაც დედა დაეღუპა, ხშირად ჩამოდიოდა მოსარჩელე, ზოგჯერ მეუღლესთან ერთადაც და მას შემდეგ, რაც გასაღები აღარ მისცეს, მეზობელთანაც დარჩენილა. მოწმის განმარტებით, მართალია, მისი სახლიდან სადავო საცხოვრებელი სახლის შესასვლელი არ ჩანს და ვერ ხედავდა, რას აკეთებდნენ იქ მხარეები, მაგრამ ბ.ს ხშირად უთქვამს, რომ სახლში დასარჩენად იყო ჩამოსული.
მოწმე ჯ. ჭ-მა (მეზობელმა) უჩვენა, რომ ხშირად ყოფილა შემთხვევები, როდესაც იგი მიხმარებია ბ.ს ქმარს, რომელიც სახლში არსებულ დაზიანებებს არემონტებდა ხოლმე, მათ შორის, ნ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგაც.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებების დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემომითითებული ნორმების შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები.
განსახილველ შემთხვევაში აპელანტმა (მოპასუხემ), მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ახსნა-განმარტებისა და მტკიცებულებების, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებების გასაბათილებლად სასამართლოს ვერ წარუდგინა ვერანაირი სარწმუნო მტკიცებულება. აპელანტი შემოიფარგლა მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებით, რომ მოწმეები იყვნენ საქმის შედეგით დაინტერესებული პირები, რომელთაც მისცეს განზრახ ცრუ ჩვენებები. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმეში წარდგენილი მოწმეთა ჩვენებების გასაბათილებლად მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტება ვერ იქნებოდა გაზიარებული. საამისოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ფარგლებში მოპასუხეს სულ მცირე ისეთი მოწმის ჩვენება მაინც უნდა წარედგინა, რომელიც დაადასტურებდა შესაგებელში და შემდგომ სააპელაციო საჩივარში მის მიერ მითითებულ გარემოებებს. აპელანტმა განმარტა, რომ მეზობელმა, რომელსაც შეეძლო ყველაზე ზუსტი ჩვენების მიცემა და რომელსაც იგი უტოვებდა გასაღებს, უარი უთხრა მოსარჩელეს მოწმედ საქმეში მონაწილეობაზე, თუმცა ვერც მოპასუხემ წარადგინა მის სასარგებლოდ მიცემული აღნიშნული მოწმის ჩვენება და შემოიფარგლა კვლავ ზეპირი ახსნა-განმარტებით.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარე ასევე აპელირებდა, რომ თავდაპირველად, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების თაობაზე აღძრულ სარჩელში ბ. ლ-მა აღიარა, რომ იგი ვერ ამტკიცებდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს, რაც გამორიცხავდა მოცემულ საქმეში მისი სარჩელის დაკმაყოფილებასაც. საქმეში მოპასუხის მიერვე წარდგენილი მტკიცებულებით (სარჩელი, ტომი 1, ს.ფ. 53) დასტურდებოდა მოსარჩელის განმარტება, რომ მას არ შეუძლია დაამტკიცოს, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აღნიშნული განმარტება, აპრიორი, არ გულისხმობდა მხარის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიუღებლობას და იგი ამას აღიარებდა. ბ. ლ-ის განმარტების შესაბამისად მხოლოდ ის დგინდებოდა, რომ მას ფაქტის დამტკიცება არ შეეძლო კონკრეტულ მომენტში, წინამორბედი სარჩელის განხილვის დროს, რაც დაკავშირებული იყო მტკიცებულებების მოძიებასა და სასამართლოში წარდგენასთან და აღნიშნულს კავშირი არ ჰქონდა ფაქტობრივი ფლობით ქონების დაუფლების ფაქტის უარყოფასთან.
ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მსჯელობისას ასევე გასათვალისწინებელი იყო თავად სამკვიდრო ქონების სახეც, რომელიც მხარეთა განმარტების მიხედვით წარმოადგენდა სახლს, რომელსაც მხარეები არ იყენებდნენ მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად და იქ ჩადიოდნენ მხოლოდ პერიოდულად, ძირითადად, დასვენებისა და სახლის მოვლის მიზნით. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ პერიოდულად სახლში ჩასვლა და მისი მოვლა-პატრონობა, რაც დადგინდა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, უნდა მიჩნეულიყო ქონების ფაქტობრივ ფლობად. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ბ. ლ-ის სარჩელი სამკვიდრო ქონებიდან 1/3 წილის მიკუთვნების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ლ. მ-ემ და გ. მ-მა.
კასატორების მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
ბ. ლ-მა, სასამართლოში თავდაპირველად სარჩელი წარადგინა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების თაობაზე, ხოლო მას შემდგომ, რაც აღნიშნული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მან შეიტანა ახალი სარჩელი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების გამო მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. საგულისხმოა, რომ როგორც თავდაპირველ სარჩელში ბ. ლ-ი განმარტავდა, მას არ შეეძლო დაემტკიცებინა ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტი. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ამ განმარტების შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს დაუფლების ფაქტის დამტკიცება არ შეეძლო კონკრეტულ მომენტში, რადგან ეს დაკავშირებული იყო მტკიცებულებების მოძიებასთან და სასამართლოში წარდგენასთან. ბ. ლ-ს, არც მეორე სარჩელის შეტანისას წარუდგენია სასამართლოში ისეთი სახის მტკიცებულებები, რომელთა შესახებაც მას არ შეეძლო სცოდნოდა ან ისინი თავდაპირველ სარჩელთან ერთად წარედგინა;
რეალურად, ბ. ლ-ი სამკვიდროს არ დაუფლებია მისი გახსნიდან 6-თვიან პერიოდში. აღნიშნულ მოსაზრებას ამყარებს მოწმეთა მიერ მიცემული ჩვენებები, რადგან ისინი ვერ ასახელებენ დროს, თუ როდის მოხდა მათ ჩვენებაში ასახული მოვლენები. მოწმეები მიუთითებენ ზოგადად შემოდგომაზე, ზამთარზე და ა.შ., თუმცა აღნიშნული არასაკმარისია, ვინაიდან ნ. მ-ას გარდაცვალების შემდეგ სამი წელი გავიდა. შესაბამისად, მოწმეთა ჩვენებებს მტკიცებულებითი ძალა არ აქვს. აქვე, ყურადსაღებია ის გარემოება, რომ არც ერთ მოწმეს არ დაუნახავს, თუ როდის ან რა ნივთები წაიღო მოსარჩელემ დედის ბინიდან. ფაქტობრივად, მოწმეთა ჩვენებებით არ დადგენილა, რომ მოსარჩელე კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში ფაქტობრივი ფლობით შეუდგა სამკვიდროს მართვას;
მოწმეები, კერძოდ: ვ. ჭ-ი, ჯ. ჭ-ი, გ. ს-ი და გ. ლ-ი, რომელთა ჩვენებებსაც სასამართლო დაეყრდნო, წარმოადგენენ საქმის შედეგით დაინტერესებულ პირებს, ისინი არიან მოწინააღმდეგე მხარისა და მისი წარმომადგენლის, თ. ჭ-ის ნათესავები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. მ-სა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. მ-სა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ლ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ლ. მ-ის (პირადი ნომერი – ....) და გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორებს – ლ. მ-სა და გ. მ-ს, დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ლ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება № 2510623, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 18 თებერვალი) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
