საქმე №ას-162-152-2014 28 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – კ. ღ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
კ. ღ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ 2013 წლის 1 ივნისიდან ყოველთვიური სარჩოს – საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით 1000 ლარისა და სარჩოს მიუღებელი სხვაობის – 16562,88 ლარის ერთობლივად გადახდის თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით:
მოსარჩელე მუშაობდა სს „ს. რ-ი” მემანქანედ. 1995 წლის 17 მარტს სამედიცინო კომისიის გადაწყვეტილებით დაუდგინდა პროფესიული დაავადება – მეორე ჯგუფის ინვალიდობა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით დაკარგვით, რის საფუძველზეც წლებია, მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს.
მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისათვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის – მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კეთილსინდისიერად ასრულებს მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულებას. ამ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივად გაუმართლებელია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 1 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:
კ. ღ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე სს „ს. რ-ი“ მემანქანედ. მუშაობის პერიოდში, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს, მიიღო საწარმოო ტრამვა. მიღებული ტრავმის გამო, კ. ღ-ეს პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული აქვს უვადოდ 80%-ით. აღნიშნულის საფუძველზე 2010 წლის ივნისიდან სს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეს ყოველთვიურად უხდის 337.92 ლარს.
სს „ს. რ-ი“ მემანქანის ყოველთვიური ხელფასი 2010 წლის 1 ივნისიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით იყო 690 ლარი, 2011 წლის მარტიდან 2012 წლის მარტის ჩათვლით – 1000 ლარი, 2012 წლის აპრილიდან 2012 წლის ნოემბრამდე – 1150 ლარი, ხოლო 2012 წლის დეკემბრიდან დღემდე – 1250 ლარი.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა სამართლებრივად სწორად შეაფასა, როდესაც მიუთითა, რომ დავა გამომდინარეობს ზიანის მიყენების შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობიდან.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის სწორად გადაწყვეტისათვის ყველა მნიშვნელოვანი გარემოება, კერძოდ, კ. ღ-ის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, საწარმოო ტრავმის შედეგად შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვისა და ყოველთვიურად სარჩოს მიღების ფაქტი. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაწესზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ კ. ღ-ის წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მოპასუხე მხარე.
სასამართლოს განმარტებით, აპელანტის პრეტენზია ძირითადად ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ, ხელფასის ზრდის გამო, სარჩოს ოდენობის შეცვლის – გადაანგარიშების შესახებ სამართლებრივ ნორმას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს და ამ მხრივ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები.
პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შინაარსი აძლევს მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, რომ მოითხოვოს სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში კ. ღ-ე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.
დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა თავად ის გარემოება, რომ მუშაკმა კ. ღ-ემ მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა შრომის უნარი 80%-ით სამუდამოდ.
პალატა დაეთანხმა მოსაზრებს, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. ამასთან, სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, საწარმოო ტრავმის მიღების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. ამდენად, აპელანტის პრეტენზია მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას და იგი არ წარმოშობს საკმარის საფუძველს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გასაუქმებლად.
საბოლოოდ, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემოთ მოხმობილი ნორმებით, ასევე საქართველოს შრომის კოდექსის 44–ე მუხლით და სწორად შეაფასა, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახდენს მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში მემანქანის გაზრდილი ხელფასის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებს მისაღებ სარჩოს 2010 წლის 1 ივნისიდან, რითაც მას ადგება ზიანი.
ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სს „ს.რ-ას“ კ. ღ-ის სასარგებლოდ სწორად დააკისრა 2010 წლის 1 ივნისიდან 2013 წლის 1 ივნისამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის – 16 562.88 ლარისა და 2013 წლის ივნისიდან ყოველთვიური სარჩოს –1000 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ-ამ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არასწორად მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებასა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, ვინაიდან აღნიშნული ნორმები არ არეგულირებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს.
საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება განსაზღვრავს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადების საფუძველზე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას.
დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს ითვალისწინებდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესები“, რომელშიც შევიდა ცვლილება და მე-12 პუნქტი, რომელიც, შრომის ანაზღაურების ხელფასის ცვლილების შესაბამისად, შეეხებოდა სარჩოს გადაანგარიშებას, ამოღებულ იქნა ბრძანებულებიდან, ამდენად, სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად არასწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებზე, რომელთა მოქმედება ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე ვერ გავრცელდება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 თებერვლის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 4 თებერვალს №847 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1225,40 ლარის 70% – 857,78 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს „ს. რ.ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 4 თებერვალს №847 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1225,40 ლარის 70% – 857,78 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
