№ას-18-18-2014 10 აპრილი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – შპს „ა. ჯ-ა“
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ბ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2012 წლის 22 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. ბ-მა მოპასუხეების: შპს „ა. ჯ-ას“, ა. პ-სა და ზ. ე-ის მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნები:
მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ის“ მოსარჩელე ნ. ბ-ის სასარგებლოდ 7 თვის ხელფასის ანაზღაურების დაკისრება, 3850 ლარის ოდენობით;
მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ის“ მოსარჩელე ნ. ბ-ის სასარგებლოდ შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების დაკისრება, 1057.60 ლარის ოდენობით;
მოპასუხე ა. პ-ის მოსარჩელე ნ. ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 3000 ლარის ოდენობით;
მოპასუხე ზ. ე-ის მოსარჩელე ნ. ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 3000 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
შპს „ა. ჯ-ას“ ნ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 3850 ლარის ოდენობით;
შპს „ა. ჯ-ას“ ნ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოსათვის 1057.60 ლარის გადახდა;
ზ. ე-ს ნ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 1500 ლარის ოდენობით;
სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ა. პ-ის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში.
ამავე გადაწყვეტილებით შპს „ა. ჯ-ას“ ნ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის, 147.23 ლარის ანაზღაურება, ხოლო ზ. ე-ს ნ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 45 ლარის ოდენობით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა. ჯ-ამ“.
აპელანტის მოთხოვნა:
სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და აღნიშნულ ნაწილში საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით შპს „ა. ჯ-ას“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
უწინარესად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მისი განხილვის საგანს წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურებისა და შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასება. სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 29 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით, ნ. ბ-ის სარჩელზე ზ. ე-ის მიმართ, მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, საქმის წარმოება შეწყდა, მხარეთა მორიგების გამო.
განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მოსარჩელე ნ. ბ-სა და შპს „ა. ჯ-ას“ შორის შრომითი ურთიერთობა დაიწყო 2012 წლის 18 ივნისს წერილობით (ქართულ და რუსულ ენებზე) დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე.
მხარეთა შორის შრომითი ხელშეკრულება დაიდო 12 თვის ვადით.
მოსარჩელე, შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, მიღებულ იქნა სამუშაოდ საქმეთა მწარმოებლის (делопроизводитель) თანამდებობაზე.
ნ. ბ-ის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 550 ლარს (ხელზე ასაღები).
მხარეთა შეთანხმებით, შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელის, როგორც დასაქმებულის ნორმირებულ სამუშაო დროდ განისაზღვრა 40 საათი, კვირაში – ხუთი დღე, დღეში – რვა საათი.
მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების 5.4. მუხლით დადგინდა, რომ მათი წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე, დამსაქმებლის საწარმოო აუცილებლობის შემთხვევაში, დასაქმებული ვალდებული იყო ემუშავა ზეგანაკვეთურად ან/და უქმე დღეებში.
მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ა“ 2010 წელს დაფუძნდა აზერბაიჯანული კომპანია შპს „ა. თ-ის“ მიერ.
მოპასუხე ა. პ-ი (რუსეთის ფედერაციის მოქალაქე) არის მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ას“ დირექტორი.
მოპასუხე ზ. ე-ი (აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქე) არის მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ას“ თანამშრომელი.
მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ას“ დირექტორმა (მოპასუხე ა. პ-მა) 2012 წლის 8 ოქტომბერს გამოსცა ბრძანება №კ/151 („ნ. ბ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის და სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე“), რომლითაც მოპასუხე კომპანიამ ოფის-მენეჯერ ნ. ბ-ან, 2012 წლის 8 ოქტომბრიდან მოშალა შრომითი ხელშეკრულება და გაათავისუფლა სამსახურიდან.
ბრძანებაში, ნ. ბ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის (შრომითი ხელშეკრულების მოშლის) საფუძვლად მიეთითა კადრების შემცირება.
მოპასუხე კომპანიამ, შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით, მოსარჩელეს გადაუხადა 1 თვის ხელფასის ოდენობის თანხა.
შრომითი საქმიანობის პერიოდში, ნ. ბ-ი მასზე დაკისრებულ შრომით მოვალეობებს ასრულებდა ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად (მოპასუხე კომპანიას აღნიშნული გარემოება სადავოდ არ გაუხდია).
შრომითი ურთიერთობის დაახლოებით 4 თვის განმავლობაში, ნ. ბ-ი მუშაობდა ერთსა და იმავე პოზიციაზე და ასრულებდა ერთსა და იმავე შრომით მოვალეობებს, ამ მხრივ, რაიმე სახის ცვლილება მოპასუხე კომპანიას არ განუხორციელებია.
მოპასუხე კომპანიაში საქმეთა მწარმოებლის, იგივე საქმის მწარმოებლის თანამდებობა (სადაც დაინიშნა მოსარჩელე) და ოფის მენეჯერის თანამდებობა, საიდანაც მოსარჩელე გათავისუფლდა) ერთი და იგივე თანამდებობაა.
როგორც სადავო ბრძანების გამოცემისას, ისე შემდგომ პერიოდში, მოპასუხე კომპანიაში არ მომხდარა ისეთი სახის რეორგანიზაცია, რომელსაც შედეგად მოჰყვა საქმის მწარმოებლის (საქმეთა მწარმოებლის) შტატის შემცირება; მოპასუხე კომპანიის 2013 წლის 2 თებერვლის წერილის თანახმად, საქმის მწარმოებლის თანამდებობა არსებობს და ის დაკავებულია (სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება ოფის-მენეჯერის თანამდებობისა და საქმის მწარმოებლის (საქმეთა მწარმოებლის) თანამდებობების განსახვავებულობის თაობაზე, დაუსაბუთებლობის გამო).
მოპასუხე შპს „ა. ჯ-ამ“ ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მოშალა შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელე ნ. ბ-ან.
მოსარჩელე ნ. ბ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა არ შეესაბამება მოქმედი შრომის კანონმდებლობის მოთხოვნებს. შესაბამისად, მოპასუხის სადავო ბრძანება, რომლითაც მან გამოხატა ნება მოსარჩელე ნ. ბ-ან, უსაფუძვლოდ, ვადაზე ადრე, შრომითი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე, არის ბათილი.
მოპასუხე კომპანიის მხრიდან, მოსარჩელე ნ. ბ-ის მიმართ რაიმე სახის დისკრიმინაციას ადგილი არ ჰქონია.
მოპასუხე კომპანიის მიერ კანონსაწინააღმდეგო ბრძანების გამოცემით, მოსარჩელე ნ. ბ-ს მიადგა ზიანი: შრომითი ხელშეკრულების ვადაზე ადრე, უკანონო შეწყვეტით, მას არ მიეცა შესაძლებლობა, რვა თვის განმავლობაში შეესრულებინა თავისი სამუშაო და მიეღო შესაბამისი შრომის ანაზღაურება. მოსარჩელემ, მოპასუხე კომპანიისაგან ითხოვა 7 თვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება (იმის გათვალისწინებით, რომ მან მიიღო შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული ერთი თვის ხელფასის ოდენობის თანხა), 3850 ლარის ოდენობით (550 ლარი X 7 თვე).
მუშაობის რამდენიმე თვის განმავლობაში, მოსარჩელე სისტემატურად ასრულებდა ზეგანაკვეთურ სამუშაოს: მისი თანამდებობრივი (საქმის მწარმოებელი, ოფის-მენეჯერი) მოვალეობებიდან გამომდინარე, სამსახურში ცხადდებოდა სამუშაო საათების დაწყებამდე და რჩებოდა სამსახურში სამუშაო საათების დამთავრების შემდეგ: დილით, მოსარჩელე აღებდა ოფისის შესასვლელ კარს და ხვდებოდა დამლაგებელს, ასევე, საღამოობით კეტავდა კარს დამლაგებლის შემოვლის შემდეგ; ამავე პერიოდში ჰქონდა ელექტრონული მიმოწერა ხელმძღვანელთან და სხვა პირებთან. ყოველდღიურად, არასამუშაო საათებში, მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური მუშაობის დრო შეადგენდა 2 საათს, 78 დღის განმავლობაში კი – მისი ოდენობა შეადგენდა 156 საათს.
მუშაობის პერიოდში, მოსარჩელე შრომით მოვალეობებს ასრულებდა შაბათობით: ყოველ შაბათს (გარდა ერთი შემთხვევისა, როცა მისი თხოვნით, მოპასუხე კომპანიის ხელძღვანელმა ნება დართო არ მისულიყო სამსახურში), მოსარჩელე (რომელსაც ჰქონდა ოფისის გაღების და დაკეტვის მოვალეობაც) ჩვეულებრივ ასრულებდა თავის შრომით მოვალეობას: მას უკავშირდებოდნენ კომპანიის ხელმძღვანელები, ასევე, ხელმძღვანელთა დავალებით, თვითონაც აგზავნიდა საქმიან გზავნილებს.
არასამუშაო საათებში (დღეში 2 საათი) და შაბათობით (ჩვეულებრივი სამუშაო დღის მსგავსად) მოსარჩელის მუშაობის შესახებ, მხარეებს შორის არსებობდა წინასწარი ზეპირი შეთანხმება (აღნიშნულის საპირისპირო მოპასუხე კომპანიამ ვერ დაამტკიცა), მითითებულ პერიოდში მოსარჩელის მუშაობის საჭიროება გამოწვეული იყო კომპანიის მუშაობის (სამშენებლო ბიზნესი) სპეციფიკით.
ერთი სამუშაო საათის ანაზღაურების ერთმაგი ოდენობის გათვალისწინებით (3.43 ლარი), მოსარჩელემ მოითხოვა, მოპასუხე კომპანიისათვის, მის მიერ 78 დღის განმავლობაში, არასამუშაო საათებში (დღეში – 2 საათი) შესრულებული სამუშაოსათვის, 535.08 ლარის დაკისრება (3.43 ლარი X 2 საათი X 78 დღე). ერთი სამუშაო დღის ანაზღაურების ერთმაგი ოდენობის გათვალისწინებით (27.50 ლარი), მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე კომპანიისათვის, მის მიერ 19 დასვენების (არასამუშაო) დღეს – შაბათს შესრულებული სამუშაოსათვის, 522.50 ლარის დაკისრება (27.50 ლარი X 19 დღე). მთლიანობაში, მოსარჩელე ნ. ბ-მა, შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოსათვის (არასამუშაო საათებში და არასამუშაო დღეს) მოითხოვა 1057.60 ლარის (535.08 ლარი + 522.50 ლარი) დაკისრება.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განახორციელა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი გარემოების მტკიცების ტვირთის განაწილება, როდესაც აღნიშნა, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოების – კადრების შემცირების, ასევე, მოსარჩელის მიერ არასამუშაო დროს შრომითი მოვალეობების შეუსრულებლობის, მოსარჩელის მიერ არასამუშაო დროს სამუშაოს (ზეგანაკვეთური სამუშაოს) შესრულების თაობაზე მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმების არარსებობის და ასეთი სამუშაოს შესრულების საჭიროების არარსებობის ფაქტების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა დამსაქმებელს.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. კონკრეტულ შემთხვევაში, დავის საგნის და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარეს წარმოადგენდა საწარმო, რომელსაც გააჩნდა საწარმოს დოკუმენტაცია, დამსაქმებელს ეკისრებოდა მის ორგანიზაციაში დასაქმებული პირის გათავისუფლების საფუძვლის მტკიცების და შესაბამისად, ამ გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულების წარდგენის ტვირთი.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც საქმის მასალებიდან ირკვეოდა, ზემოთ დასახელებული სადავო გარემოებების შესაბამისი მტკიცებულებები მოპასუხეს საქმეში არ წარუდგენია, აპელანტი შემოიფარგლებოდა მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებებით. ამდენად, რადგან არ არსებობდა მოპასუხის სიტყვიერი განმარტების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება, სიტყვიერი განმარტებები კი სადავო გარემოებებზე სათანადო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნეოდა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემდეგი დასკვნა: მოპასუხის პრეტენზია იმაზე, რომ მოსარჩელე სამსახაურიდან გათავისუფლდა შტატების შემცირების გამო და რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა შეთანხმება არასამუშაო საათებში და შაბათობით ნ. ბ-ის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების შესახებ, დაუსაბუთებელი იყო და ვერ იქნებოდა გაზიარებული.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, გასაჩივრებულ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება გააკეთა საქმისათვის მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით და სწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობები, რის შედაგადაც სასამართლო სწორ გადაწყვეტილებამდე მივიდა, კერძოდ:
შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა, რომ მხარეებს შორის სადავო არ იყო მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შრომით-სამართლებრივი ხასიათი. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება არ ექცეოდა რაიმე სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოწესრიგების სფეროში და იგი ექვემდებარებოდა შრომის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით დადგენილ რეგულირებას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რადგან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების შეფასება. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დაირღვა თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.
კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ ნ. ბ-ი სამსახურიდან გათავისუფლდა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე. შპს „ა. ჯ-ა“ ვალდებული იყო დაედასტურებინა ნ. ბ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლიანობა, რაც არ განუხორციელებია. ამასთან, დადგინდა, რომ ნ. ბ-ი მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს ასრულებდა ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად. ასეთ ვითარებაში, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის მოშლისათვის დამსაქმებელს არ გააჩნდა სათანადო მართლზომიერი საფუძველი და შესაბამისად, მისი სამუშაოდან დათხოვნა დამსაქმებლის მხრიდან კანონშეუსაბამო გადაწყვეტილება იყო, რის გამოც არსებობდა ნ. ბ-ის იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი, გამომდინარე სამოქალაქო კოდექსის 409-ე და 411-ე მუხლებიდან.
შრომის კოდექსის მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება დროის იმ მონაკვეთში, რომლის ხანგრძლივობა აღემატება შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სამუშაო დროს. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, ზეგანაკვეთური სამუშაოს პირობები განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით.
როგორც ზემოთ აღინიშნა, განსახილველ შემთხვევაში, არასამუშაო საათებში (დღეში 2 საათი) და დასვენების (არასამუშაო) დღეს – შაბათს მოსარჩელის მუშაობის საჭიროება განპირობებული იყო მოპასუხე კომპანიის მუშაობის (სამშენებლო ბიზნესი) სპეციფიკით, რაც იყო ამ საკითხზე, წინასწარ, მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაო სრულად უნდა ანაზღაურებულიყო (სასამართლომ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება მოთხოვნილ იქნა სამუშაო საათის ერთმაგი, ჩვეული და არა – გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით).
ვინაიდან დადგინდა, რომ ნ. ბ-ი შპს „ა. ჯ-ი“ მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს ასრულებდა ასევე არასამუშაო საათებში და შაბათობით, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ასევე საფუძვლიანი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ზეგანაკვეთურად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა. ჯ-ამ“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სასამართლომ სწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი, მაგრამ მხედველობიდან გამორჩა ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მოშლა განხორციელდა შტატების შემცირების გამო. შესაბამისად, დასახელებული ბრძანების გამოცემა არ მიიჩნევა კომპანიის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების არაკანონიერად მოშლად. კასატორმა შეასრულა ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით წარმოშობილი ყველა ვალდებულება, რაც გულისხმობს კანონით დადგენილ ვადაში ერთი თვის სახელფასო კომპენსაციის გადახდას;
შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი მხარეს (როგორც დასაქმებულს, ისე დამსაქმებელს) საშუალებას აძლევს, ცალმხრივად მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება და ამისათვის საჭირო არ არის კანონისმიერი საფუძვლის არსებობა;
ზეგანაკვეთური სამუშაო საათების ანაზღაურებასთან მიმართებით უნდა აღინიშნოს, რომ მოცემული საკითხი სასამართლომ დაადგინა მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე. მითითებული მოწმეები წარმოადგენდნენ სხვა კომპანიის, კერძოდ, სავაჭრო ცენტრ „ქ-ას“ დამლაგებლებს, რომლებიც ალაგებდნენ შპს „ა. ჯ-ას“ ოფისსაც და მათი დაკითხვისას მოცემულ თემაზე საერთოდ არ ყოფილა საუბარი, მათ არ შეიძლება სცოდნოდათ და ვერ ეცოდინებოდათ კომპანიასა და ნ. ბ-ს შორის არსებული მოლაპარაკების დეტალები. ასევე არასწორია ელექტრონული ფოსტის მიმოწერებზე დაყრდნობით იმ ფაქტის დადგენილად მიჩნევა, რომ მხარეებს შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება ზეგანაკვეთური საათების ანაზღაურებაზე, მით უმეტეს, როდესაც აღნიშნული ფოსტა არ იყო კორპორატიული და იყო მხოლოდ ნ. ბ-ის პირადი ფოსტა;
ზეგანაკვეთური საათების ანაზღაურებაზე მკაფიო დათქმას შეიცავს შრომის კოდექსის მე-17 მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლის თანახმად, ზეგანაკვეთური სამუშაოს პირობები განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით. მხარეთა შეთანხმებაში აუცილებლად იგულისხმება წინასწარი წერილობითი შეთანხმება, სადაც დაფიქისრებულია მხარეთა ნება და დეტალურადაა გაწერილი ზეგანაკვეთური საათების ანაზღაურების გამოთვლის წესი. აღნიშნული გამომდინარეობს ზეგანაკვეთური საათების ანაზღაურების სპეციფიკიდან. ამდენად, მსგავსი სახის შეთანხმების არარსებობის შემთხვევაში და იმ შემთხვევაში, როდესაც მოსარჩელე ვერ ამტკიცებს მის მიმართ მუშაობის იძულების ფაქტს, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმების არსებობასთან დაკავშირებით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ა. ჯ-ას“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ა. ჯ-ას“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ა. ჯ-ას“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორს – შპს „ა. ჯ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება № 2, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 3 იანვარი) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
