საქმე№ას-20-20-2014 1 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. მ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 ნოემბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – სარჩოს გადაანგარიშება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
გ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებისა და მიუღებელი სარჩოს დაკისრების მოთხოვნით, კერძოდ, მიუღებელი სარჩოს სხვაობის – 25819.05 ლარისა და 2013 წლის მაისიდან ყოველთვიურად მე-3 თანრიგის ლ/მონტიორის თანამდებობრივი სარგოს დაწესებული ხელფასის 100%-ის დაკისრების შესახებ.
მოსარჩელე მუშაობდა სს „ს. რ-ი“ დასავლეთის სალიანდაგო სამმართველოს ლანჩხუთის ფილიალში. სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო ტრავმა, რის გამოც მან დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 100%-ით, ხოლო 2007 წლის 26 სექტემბრის სამედიცინო კომისიამ დაუდგინა უვადო პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა 60%-ით.
ლანჩხუთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით გ.მ-ი იღებდა სარჩოს – 118.72 ლარს.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ამჟამად მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გადაანგარიშების წესს, რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე და 412-ე მუხლებს, სარჩოს გადაანგარიშების აუცილებლობა მათი შინაარსიდან არ იკვეთება. ამავდროულად, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია 2005 წლიდან 2010 წლამდე მიუღებელი სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნის ნაწილში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს „ს. რ-ას“ გ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2010 წლის მაისიდან 2013 წლის მაისამდე გადაანგარიშებული სარჩოს – 3802.27 ლარისა და 2013 წლის მაისიდან ყოველთვიურად სარჩოს – 375 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, ხოლო მოსარჩელემ შეიტანა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით მხარეებს უარი ეთქვათ როგორც სააპელაციო, ისე შეგებებული სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი ფაქტობრივი საფუძვლით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ პრეტენზიას არ შეიცავს და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ არის მიჩნეული. ამდენად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
გ. მ-ი მუშაობდა სს „ს. რ-ის„ დასავლეთის სალიანდაგო სამმართველოს ლანჩხუთის ფილიალში, სადაც სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო ტრავმა.
2007 წლის 26 სექტემბერს გ. მ-ს სამედიცინო კომისიამ დაუდგინა უვადო პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა 60%-ით.
ლანჩხუთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე იგი სს „ს. რ-ან“ სარჩოს სახით იღებდა 118.72 ლარს.
სს ს. რ-ის“ ფილიალის დასავლეთ სალიანდაგო სამმართველოს 2013 წლის 17 ივნისის №438 ხელფასის დარიცხვის ცხრილით დადგენილ იქნა, რომ აღნიშნული თანრიგის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, თუმცა, ხელფასის ზრდის მიუხედავად, მოსარჩელე გ. მ-ი სარჩოს სახით თვეში იღებდა 118.72 ლარს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სარჩოს გადაანგარიშების წესი გაუქმებულია და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.
პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. აღნიშნული წესის 1.2 მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.
სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე და ყურადღება გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
აღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. კერძოდ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, ხელფასის ზრდის მიუხედავად, მოსარჩელე გ. მ-ი სარჩოს სახით თვეში იღებდა 118.72 ლარს, სარჩელის მოთხოვნა სხვაობის ანაზღაურების თაობაზე სწორად იქნა მიჩნეული 2010 წლის მაისიდან 2013 წლის მაისამდე, ხოლო 2013 წლის მაისიდან მართებულად განისაზღვრა მოსარჩელისათვის ყოველთვიური სარჩოს ანაზღაურება ხელფასის ახალი განაკვეთის მიხედვით.
სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად განისაზღვრა სარჩოს ოდენობა გ. მ-ის შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის შესაბამისად, კერძოდ, როგორც საქმეში წარმოდგენილი 2007 წლის 26 სექტემბერს გაცემული ცნობით (სერია №021751) დასტურდება, გ. მ-მა პროფესიული შრომისუნარიანობა დაკარგა 60%-ით და სწორედ ამ მონაცემებიდან გამომდინარე უნდა დაანგარიშებულიყო მოსარჩელის მიერ მისაღები სარჩო.
რაც შეეხება შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან მიმართებით, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და 130-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გ. მ-ის სარჩელი სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით სასამართლოს წარედგინა 2013 წლის 22 აპრილს, ამდენად, სარჩოს გადაანგარიშებაზე, როგორც პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებაზე სწორად გავრცელდა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დენა, რის გამოც სარჩოს გადაანგარიშების შესახებ სარჩელის მოთხოვნა 2005 წლიდან 2010 წლის მაისამდე პერიოდში ხანდაზმულია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ-ამ“ თავისი პრეტენზიის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესებში“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის №923 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და მე-12 პუნქტი, რომელიც შეეხებოდა, შრომის ანაზღაურების ხელფასის ცვლილების შესაბამისად, სარჩოს გადაანგარიშებას ამოღებულ იქნა №48 ბრძანებულებიდან, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №93 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა 1999 წლის 09 თებერვლის №48 ბრძანებულება.
გასაჩივრებული განჩინება უკანონოა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილში უცვლელად დატოვების შესახებ, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა გადაანგარიშებული სარჩოს – 3802,27 ლარის დაკისრება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე შეგებებული სააპელაციო საჩივარი შეიტანა გ. მ-აც და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება შემდეგი მოტივებით:
სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსისა და შრომის მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი კანონქვემდებარე აქტების დანაწესები, თუმცა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განსაზღვრა გ. მ-ის სარჩო 60%-ით. მოსარჩელეს ტრავმა რომ არ მიეღო, იგი მიიღებდა ხელფასს სრული მოცულობით, ამდენად, სარჩოს ოდენობაც შესაბამისად უნდა განსაზღვროდა.
დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა 2005-2010 წლებში მისაღებ თანხასთან დაკავშირებული სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 იანვარის განჩინებით – სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინებით გ. მ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით გ. მ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრისა და გ. მ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი და შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარსა და შეგებებული საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრისა და შეგებებული საკასაციო საჩივარის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი და შეგებებული საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 20 იანვარს №833 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 343,88 ლარის 70% – 240,716 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი და გ. მ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 20 იანვარს №833 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 343,88 ლარის 70% – 240,716 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
