№ას-2-2-2014 10 აპრილი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ვ. ლ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. გ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 30 მაისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ნ. გ-ამ მოპასუხეების – ვ. და მ. ლ-ის მიმართ.

მოსარჩელის მოთხოვნა:

წყალტუბოს რაიონის სოფელ ბ-ი მდებარე საცხოვრებელ სახლსა და მიწის ნაკვეთზე მ. ლ-სა და ვ. ლ-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკისრებული 47651 ლარის, საპროცესო ხარჯის – 1430 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟისა და 1906 ლარის ოდენობით საადვოკატო მომსახურების ხარჯის – გადახდის უზრუნველსაყოფად, დასახელებული უძრავი ქონების რეალიზაცია.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნ. გ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

ბათილად იქნა ცნობილი მ. ლ-სა და ვ. ლ-ს შორის დადებული 2012 წლის 10 თებერვლის ჩუქების ხელშეკრულება წყალტუბოს რაიონის სოფელ ბ-ი მდებარე საცხოვრებელ სახლსა და მიწის ნაკვეთზე;

სარჩელი არ დაკმაყოფილდა 2012 წლის 28 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხების გადახდის უზრუნველსაყოფად წყალტუბოს რაიონის სოფელ ბ-ი მდებარე უძრავი ქონების რეალიზაციის შესახებ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ლ-მა.

აპელანტის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით ვ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2011 წლის 20 ნოემბერს, მ. ლ-მა წერილობით აღიარა, რომ ჰქონდა ნ. გ-ას ვალი 16117 ევროს ოდენობით, რომელსაც გადაიხდიდა 53 თვის განმავლობაში, ყოველთვიურად 300 ევროს გადახდით.

2012 წლის 16 იანვარს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც

მ. ლ-მა ქ.ქუთაისში, ჯ-ის პირველი შესახვევის №21-ში მდებარე №5-6 კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა 30000 ლარად მიყიდა თავის შვილს – ვ. ლ-ს. გამყიდველის წარმომადგენელი იყო ნ. ს-ი, რომელიც, იმავდროულად, მყიდველის მეუღლეა. საჯარო რეესტრში ეს ქონება რეგისტრირებულია ვ. ლ-ის საკუთრებად.

2012 წლის 8 თებერვალს, 983კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებითურთ (მდებარე წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბანოჯაში) დარეგისტრირდა მ. ლ-ის საკუთრებად საჯარო რეესტრში, მიწის ნაკვეთის 1998 წლის 21 დეკემბრის №217 მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, ხოლო 2012 წლის 10 თებერვალს გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. ლ-მა მითითებული უძრავი ნივთი აჩუქა ვ. ლ-ს. 2012 წლის 16 თებერვალს, ეს უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ვ. ლ-ის საკუთრებად.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოპასუხე მ. ლ-ს მოსარჩელე ნ. გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 47651 ლარის გადახდა, აგრეთვე, 1430 ლარისა (სახელმწიფო ბაჟის თანხა) და 1906 ლარის (საადვოკატო მომსახურების ხარჯის) ანაზღაურება.

ვ. ლ-ი სადავო უძრავ ნივთს ფაქტობრივად არ დაუფლებია.

ვ. ლ-მა იცოდა, რომ მ. ლ-ს ჰქონდა ვალები, მათ შორის – ნ. გ-ას ვალიც, რომელიც ცდილობდა, დაკავშირებოდა მ. ლ-ს და დაებრუნებინა კუთვნილი სესხის თანხა მისგან.

სადავო უძრავი ნივთის ვ. ლ-ის ჩუქებით გადაცემის მიზანი იყო – ეს ქონება დროებით, ვ. ლ-ის მამის, ო. ლ-ის საქართველოში ჩამოსვლამდე რეგისტრირებული ყოფილიყო ვ. ლ-ის საკუთრებად, რათა მ. ლ-ის ვალების გამო არ გაყიდულიყო. საბოლოოდ, ქონება უნდა დარეგისტრირებულიყო სწორედ ო. ლ-ის საკუთრებად.

სააპელაციო სასამართლო, ზემოთ დასახელებული გარემოებების დადგენისას, დაეყრდნო შემდეგ მტკიცებულებებს: 2011 წლის 20 ნოემბრის ხელშეკრულებას; 2012 წლის 16 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულებას; ამონაწერებს საჯარო რეესტრიდან; მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, რომლებიც სადავოდ არ ხდიდნენ იმ გარემოებას, რომ ვ. და მ. ლ-ი არიან დედა-შვილი, ხოლო ნ. ს-ი ვ. ლ-ის მეუღლეა; 2012 წლის 10 თებერვლის ჩუქების ხელშეკრულებას; ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 დეკემბრის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას; წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის გუმბრის თემის რწმუნებულის 2013 წლის 22 მაისის №82 წერილს, რომელშიც მითითებულია, რომ მ. ლ-ს დღემდე ფაქტიური მფლობელობით წყალტუბოს რაიონის სოფელ ბ-ი გააჩნია 983კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული აგარაკი; აგარაკის ეზოს ჭიშკარს ამჟამად ადევს ბოქლომი და იქ არავინ არ ცხოვრობს; ფაქტობრივად აგარაკს არ დაუფლებია ვ. ლ-ი, რომელსაც მეზობლები არც კი იცნობენ; მოწმე ს. ნ-ას ჩვენება (2013 წლის 7 აგვისტოს სასამართლო სხდომის ოქმი, 13:50:08-14:04:18 სთ), რომელმაც განმარტა, რომ ვ. ლ-მა იცოდა ნ. გ-ას მიმართ თავის დედის ვალების არსებობის შესახებ, რადგან

ს. ნ-ა, ეძებდა რა მ. ლ-ს, 2011 წელს ორჯერ იყო მისული ლ-ის ოჯახში და ორჯერვე ესაუბრა ვ. ლ-ს ამ საკითხზე; მოწმე ნ. ს-ის ჩვენება (2013 წლის 7 აგვისტოს სასამართლო სხდომის ოქმი, 14:05:26-14:19:51 სთ), რომელმაც განმარტა, რომ ვ. ლ-ის ნაჩუქარი სახლი 15 წლის წინ იყიდა ო. ლ-მა; ამ უკანასკნელმა დაურეკა ნ. ს-ს, იცოდა რა, რომ ნ. ჰქონდა მ. ლ-ის მინდობილობა და სთხოვა – დროებით, სანამ თვითონ ჩამოვიდოდა საქართველოში და თავის სახელზე გადაიფორმებდა ამ ქონებას, იგი გადაეფორმებინა ვ. ლ-ის, რათა ეს ქონებაც არ ,,გაენიავებინა მ. ლ-ს, ვალების გამო”.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლით, 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 50-ე მუხლით, 56-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გარიგების დანიშნულებაა – წარმოშვას რეალური სამართლებრივი შედეგი, სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტის სახით. აღნიშნული დასკვნა თავისთავად გულისხმობს იმასაც, რომ გარიგების მონაწილეთა ნებაც სწორედ ამ რეალური სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ უნდა იყოს მიმართული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება ბათილი, ე.ი. – იურიდიული ძალის არმქონეა და იგი ვერ იქნება გათვალისწინებული პირის (პირების) უფლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ საქმეში დამტკიცდა, რომ მ. ლ-ის და ვ. ლ-ის მიერ გამოვლენილი ნების მიზანი არ ყოფილა სადავო ქონების ვ. ლ-ის საკუთრებაში რეალური გადაცემა. ჩუქების ხელშეკრულების დადების რეალური მიზანი იყო – თავიდან აეცილებინათ სადავო ქონების ხარჯზე მ. ლ-ის ვალის დაფარვა, რისთვისაც ეს ქონება დროებით გაფორმდებოდა ვ. ლ-ის საკუთრებად, საბოლოოდ კი – საკუთრებაში გადაეცემოდა ო. ლ-ს. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ სადავო გარიგების დადებაში მონაწილეობდნენ ერთმანეთის ნათესავი პირები: უშუალოდ კონტრაგენტები იყვნენ დედა-შვილი, გამჩუქებლის წარმომადგენელი იყო მისი რძალი და დასაჩუქრებულის მეუღლე, ხოლო პირი, რომელზეც საბოლოოდ იგეგმებოდა სადავო ქონების საკუთრებაში გადაცემა, გამჩუქებლის ყოფილი მეუღლე და დასაჩუქრებულის მამაა. აღსანიშნავი იყო ის გარემოებაც, რომ სადავო ქონება, რომელიც მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე მ. ლ-ს ჰქონდა გადაცემული, ჯერ კიდევ 1998 წელს, მან საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა 2012 წლის 2 თებერვალს და ერთ კვირაში გააფორმა სადავო ჩუქების ხელშეკრულება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მისი ბათილად ცნობის თაობაზე კანონიერი,

დასაბუთებული იყო და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა, რის გამოც ვ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ლ-მა.

კასატორის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

იურიდიულად დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. ლ-ის და ვ. ლ-ის მიერ გამოვლენილი ნების მიზანი არ ყოფილა სადავო ქონების ვ. ლ-ის საკუთრებაში რეალური გადაცემა და ამ ხელშეკრულების დადების რეალური მიზანი იყო სადავო ქონების ხარჯზე მ. ლ-ის ვალის დაფარვის თავიდან აცილება, ამიტომ ხსენებული ქონება დროებით გაფორმდა ვ. ლ-ის საკუთრებად, საბოლოოდ კი, იგი საკუთრებაში გადაეცემოდა ო. ლ-ს. ასეთი დასაბუთება არ გამომდინარეობს საქმეზე წარდგენილი მასალებიდან და ეწინააღმდეგება როგორც სამოქალაქო საპროცესო, ისე სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ ნორმებს. კასატორისათვის გაუგებარია და გასაჩივრებული განჩინებიდან არ ირკვევა, თუ რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მივიდა სასამართლო ზემოხსენებულ დასკვნამდე, მაშინ როდესაც საქმეში არსებობს კანონით დადგენილი წესის დაცვით შედგენილი ნაჩუქრობის ხელშეკრულება, საჯარო რეესტრის მონაწერი, მოპასუხეთა ახსნა-განმარტება და უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი. შეუძლებელია სასამართლო დარდნობოდა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რაიმე დასაბუთებული ინფორმაცია სასამართლოსათვის არ მიუწოდებიათ. ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულება, რომლითაც შესაძლებელია, რომ მოჩვენებით გარიგებაში თანამონაწილედ ირიბად მაინც დასახელდეს ვ. ლ-ი;

სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამავე კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი თვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე, ხოლო 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მისი უზუსტობა;

ხელშეკრულების დადებაში ერთმანეთის ნათესავების მონაწილეობის ფაქტი სადავო არ არის, თუმცა კასატორის მოსაზრებით, ეს გარემოება არ შეიძლება გახდეს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი. ამასთან, თუკი გარიგების დადების დროს ორივე მხარე მოჩვენებითად და თვალთმაქცურად მოქმედებდა, მაშინ არც ერთი მათგანი არ დაელოდებოდა უძრავი ქონების რეგისტრაციისათვის განკუთვნილ ორკვირიან ვადას. მოქმედი კანონის თანახმად, სურვილის შემთხვევაში შესაძლებელია, რომ პირმა უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში ერთ სამუშაო დღეში დაარეგისტრიროს და იმავე დღეს მოახდინოს ქონების გასხვისება;

მოწმე ს. ნ-ას ჩვენებით დადგენილი არ არის, რომ ვ. ლ-მა რაიმე იცოდა ე.წ. ვალის ან მ. ლ-ის მიერ შედგენილი ხელწერილის თაობაზე. მოწმის ჩვენების მიხედვით, ვ. ლ-ი აღნიშნავდა, რომ არაფერი იცოდა ვალის შესახებ და დედასთან საერთოდ არ ჰქონდა ურთიერთობა. ასე რომ ყოფილიყო, იგი 2011 წელს გადააფორმინებდა მ. ლ-ს უძრავ ქონებას და არა – 2012 წლის 10 თებერვალს;

რაც შეეხება გუმბრინის თემის რწმუნებულის მიერ გაცემულ ცნობას, კასატორი მიიჩნევს, რომ იგი გაზიარებული არ უნდა იქნეს. მისი განმარტებით, ცნობა არ შეიცავს ინფორმაციას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესახებ, აქვე, საგულისხმოა რიგი ფაქტორები, კერძოდ: ა. ცნობაში მითითებულია, რომ თემის რწმუნებულისათვის უცნობია, გასხვისებულია თუ არა უძრავი ქონება; ბ. გაურკვეველია, თუ რა ჩათვალა რწმუნებულმა ქონების ფლობაში და რა მტკიცებულება არსებობდა გუმბრინის თემში ამ ინფორმაციის გაცემის დღისთვის, რადგან მ. ლ-ი წლების მანძილზე საზღვარგარეთ იმყოფება; გ. ცნობაში მითითებული არ არის მოწმეების ვინაობა, ინფორმაციას თან არ ერთვის გამოკითხული მეზობლების განცხადება; დ. ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სახლი დაკეტილია და მას ბოქლომი ადევს, ჩვეულებრივი მოვლენაა, ვ. ლ-ს აქვს საცხოვრებელი სახლი, ხოლო სადავო ქონებას ოჯახი აგარაკად იყენებს. შესაბამისად, ბუნებრივია, რომ აგარაკში ყოველდღიურად არავინ ცხოვრობს და ხშირად დაკეტილია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩიბევის საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ვ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 იანვრის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე