საქმე №ას-264-248-2014 28 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ზ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ. ზ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოითხოვა 2013 წლის 1 ივნისიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდის – 1125 ლარის დაკისრება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, ასევე სარჩოს მიუღებელი სხვაობის – 17268 ლარის ერთობლივად გადახდა შემდეგი საფუძვლებით:
მოსარჩელე მუშაობდა სს „ს. რ-ი” მემანქანის თანაშემწედ. 1994 წლის 8 თებერვალს შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და დაკარგა შრომის უნარი 90%-ით, რის საფუძველზეც წლებია, მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს.
მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისათვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის – მემანქანის თანაშემწის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კეთილსინდისიერად ასრულებს მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულებას. ამ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივად გაუმართლებელია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ვ. ზ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
ვ. ზ-ე მუშაობდა სს „ს. რ-ი“, ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანედ.
შრომის საექიმო საექსპერტო კომისიის დასკვნით, 1994 წლიდან მოსარჩელეს დაუდგინდა შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვა, რის საფუძველზეც მოპასუხე რკინიგზა წლების განმავლობაში უხდიდა მას შესაბამის სარჩოს.
2001 წლის 23 ივლისს ვ. ზ-ეს, სსე ბიუროს მიერ განმეორებითი შემოწმებისას დაუდგინდა შესაძლებლობის მნიშვნელოვნად შეზღუდვა (მეორე ჯგუფი), უვადოდ. პროფესიული შრომისუნარიანობის ხარისხი პროცენტებში განისაზღვრა 90%-ით.
სს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეს, საწარმოო ტრავმის გამო, წლების განმავლობაში, ყოველთვიურად უხდის სარჩოს 433.81 ლარის ოდენობით.
2010 წლის 1 ივნისიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით მოქმედი მემანქანის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 687.69 ლარს, 2011 წლის მარტიდან 2012 წლის მარტის ჩათვლით – 1050 ლარს, 2012 წლის აპრილიდან 2012 წლის ნოემბრის ჩათვლით – 1150 ლარს, ხოლო 2012 წლის დეკემბრიდან დღემდე შეადგენს 1250 ლარს.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება და შესაბამის სამართლებრივ ნორმებზე მითითებით, სწორად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობდა ზიანის მიყენების შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობიდან.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.
პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის სწორად გადაწყვეტისათვის ყველა მნიშვნელოვანი გარემოება. ვ. ზ-ის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების შესახებ ფაქტი და ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მას შრომის უნარი დაკარგული აქვს. ასევე დადგენილია, რომ ვ. ზ-ე მოპასუხისაგან ყოველთვიურად იღებდა სარჩოს.
შესაბამისად, პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლითა და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაწესზე და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვ. ზ-ის წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირად მოპასუხე სწორად მიიჩნია.
სასამართლოს განმარტებით, აპელანტი თავის პრეტენზიას ძირითადად ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ, ხელფასის ზრდის გამო, სარჩოს ოდენობის შეცვლის – გადაანგარიშების შესახებ სამართლებრივ ნორმას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს და ამ მხრივ, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმები.
სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სწორედ დასახელებული ნორმის შინაარსი აძლევს მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, მოითხოვოს სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში ვ. ზ-ე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა ის გარემოება, რომ მუშაკმა – ვ. ზ-ემ მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა შრომის უნარი 90%-ით სამუდამოდ. პალატამ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, საწარმოო ტრავმის მიღების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის არარსებობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.
ამდენად, აპელანტის პრეტენზია მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას და იგი არ წარმოშობს საკმარის საფუძველს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გასაუქმებლად.
პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემოთ მოხმობილი ნორმებით, ასევე საქართველოს შრომის კოდექსის 44–ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმით და მართებულად შეაფასა, რომ მოპასუხე სს „საქართველოს რკინიგზა“ არამართლზომიერად არ ახდენს მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და, მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის შესაბამისად, მოსარჩელე არასრულად იღებს სარჩოს 2010 წლის 1 ივნისიდან, რითაც მას ადგება ზიანი.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დაშვებულია შეცდომა, კერძოდ, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2 პუნქტში მოსარჩელის სახელი და გვარი მიეთითა შეცდომით, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს დასახელებული შეცდომის გასწორების მიზნებისთვის და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ვ. ზ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „ს. რ-ამ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არასწორად მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებასა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, ვინაიდან აღნიშნული ნორმები არ არეგულირებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს.
საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება განსაზღვრავს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადების საფუძველზე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას.
დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს ითვალისწინებდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესები“, რომელშიც შევიდა ცვლილება და მე-12 პუნქტი, რომელიც, შრომის ანაზღაურების ხელფასის ცვლილების შესაბამისად, შეეხებოდა სარჩოს გადაანგარიშებას, ამოღებულ იქნა ბრძანებულებიდან, ამდენად, სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად არასწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებზე, რომელთა მოქმედება ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე ვერ გავრცელდება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 მარტის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 10 მარტს №872 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1278,12 ლარის 70% – 894,684 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 10 მარტს №872 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1278,12 ლარის 70% – 894,684 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
