№ას-523-497-2013 4 აპრილი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ა-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ფ-ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება, უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ფ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა შპს „ა-ის“, როგორც ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა-ი პ-ის“ დამფუძნებლისათვის, ზიანის ანაზღაურების, მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისთვის გაწეული 8327,70 ლარისა და ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად წარმოქმნილი პირგასამტეხლოს 17280 ლარის, დაკისრება. ი. ფ-ამ ასევე მოითხოვა მოპასუხეს დავალებოდა ორი 2.5 სიგანის ავტოსადგომის გადმოცემა.

შპს „ა-მა“ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ ი. ფ-ას სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით მოპასუხედ მხოლოდ მისი დასახელება დაუსაბუთებელია. სასარჩელო განცხადებაში არაა ჩამოყალიბებული მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები, მოპასუხემ ასევე სრულად შეასრულა ი. ფ-ას მიმართ ნაკისრი ვალდებულება უძრავი ქონების გადაცემის შესახებ. მოსარჩელე დაუსაბუთებლად მოითხოვს ავტოსადგომების გადმოცემას, ვინაიდან არ გადაუხდია საფასური, ასევე დაუსაბუთებელია სარჩელში დასახელებული პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნაც. მოპასუხე ასევე მოითხოვს, იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დააკმაყოფილებს სასარჩელო მოთხოვნებს, გადაწყვეტილების აღსრულება გადავადდეს ერთი წლით (2012 წლის 13 დეკემბრის სხდომის ოქმი 12.49.30).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. ფ-ას სასარჩელო მოთხოვნები შპს ,,ა-ის“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შპს ,,ა-ს“ ი. ფ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 20 975,4 ლარიის გადახდა, შპს ,,ა-ს“ დაევალა, თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში მოსარჩელეს გადასცეს ორი 2.5 კვ.მ სიგანის ავტოსადგომი. ი. ფ-ას სასარჩელო მოთხოვნა 12 960 ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, შპს ,,ა-ს“ დაეკისრა ი. ფ-ას მიერ წინასწარ გადახდილი საპროცესო ხარჯების ნაწილი - 876,94 ლარი, შპს ,,ა-ის“ განცხადება ი. ფ-ას სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემთხვევაში მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების ერთ წლამდე განაწილვადების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა-მა“, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 მარტის განჩინებით შპს „ა-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2005 წლის 27 ივნისს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა- პ-სა” და ი. ფ-ას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ;

ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.1 პუნქტის მიხედვით, წევრი ი. ფ-ა გაერთიანდა ამხანაგობაში ქ. თბილისში, ს-ოს ქ. №32-ში მრავალფუნქციური საცხოვრებელი სახლის აშენების მიზნით. აღნიშნულ მისამართზე მდებარე საცხოვრებელ კომპლექსში მოსარჩელეს უნდა გადასცემოდა 117,82მ² ბინა, რომლის სანაცვლოდ, უნდა გადაეხადა 64 235 აშშ დოლარი;

მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობის დასრულება 24 თვის განმავლობაში, კერძოდ, 2008 წლის 1 ივლისისათვის;

მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, ი. ფ-ის საცხოვრებელი ბინა ჩაებარებინა ხელშეკრულების დანართ N1-ში მითითებული სახით, კერძოდ, სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებით, ბლოკის ტიხრებით, ექსტერიერზე ალუმინის კარ-ფანჯრით, ბუნებრივი აირის მილგაყვანილობით, კანალიზაციის დგარებით, ოცდაათი ელექტრო წერტილით, მოჭიმული იატაკით, გალესილი კედლებით და ბინაში შესასვლელი რკინის კარით. მოსარჩელეს ასევე უნდა გადასცემოდა 2.5 სიგანის ავტოფარეხი;

ანალოგიური პირობებით იმავე მისამართზე 117,82 კვ.მ საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ გაფორმდა მეორე გარიგება Nაპ45-31.

ხელშეკრულების მე-4 მუხლით განისაზღვრა მხარეთა უფლება-მოვალეობები, კერძოდ, 4.4.1 პუნქტის თანახმად, ბინის მშენებლობის დასრულების ვადას წარმოადგენდა სახლის მე-3, მე-4 და მე-5 სადარბაზების აშენება დამტკიცებული პროექტის მიხედვით, მშენებლობის დაწყებიდან (2006 წლის 01 ივლისიდან - 2008 წლის 1 ივლისამდე 24 თვის განმავლობაში;

ხელშეკრულების მე-5 მუხლით განისაზღვრა მხარეთა პასუხისმგებლობა, კერძოდ, თუ სახლის მშენებლობის ვადა გადააჭარბებდა ოცდაოთხ თვეს სამ თვეზე მეტი ვადით, მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა აენაზღაურებინა პირგასამტეხლო ფაქტობრივად შეტანილი თანხის 0,3% ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე;

ი. ფ-ამ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება შენატანის შეტანის შესახებ, რამაც მთლიანობაში შეადგინა 128 470 აშშ დოლარი. დადგენილია, ისიც, რომ ი. ფ-ის გადასაცემი ბინების მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2008 წლის 1 ივლისისთვის მაშინ როდესაც, მოპასუხეს გადასცეს 2011 წლის 24 თებერვალს, ე.ი. სახელშეკრულებო ვადის ოცდარვათვიანი გადაცილების შემდეგ;

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძვლების არარსებობაზე მითითებით შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლო, მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317.1-ე მე-400, 417-ე, 418-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებით დგინდება, რომ ი. ფ-ის გადასაცემი ბინების მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2008 წლის 1 ივლისისთვის მაშინ როდესაც, მოპასუხეს გადასცეს 2011 წლის 24 თებერვალს, ე.ი. სახელშეკრულებო ვადის ოცდარვათვიანი გადაცილების შემდეგ;

იმის გათვალისწინებით, რომ არსებობდა მხარეების მიერ დადებული წერილობითი გარიგება, რომელიც, ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ადგენს პირგასამტეხლოს და ასევე დგინდება ვალდებულების შეუსრულებლობა ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში და ამხანაგობამ ვერ უზრუნველყო საცხოვრებელი ფართის მოსარჩელისათვის გადაცემა დათქმულ დროში, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა ყველა პირობა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილებულიყო.

დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ ორივე ბინაზე გადახდილი თანხა მთლიანად შეადგენდა 128470 აშშ დოლარს, ხოლო პირგასამტეხლოს ოდენობა ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე - 3854,1 აშშ დოლარს, შესაბამისად, ვალდებულების შეუსრულებლობის პერიოდში წარმოქმნილი პირგასამტეხლოს ჯამი შეადგენდა 10791,48 აშშ დოლარს. პირგასამტეხლოს აღნიშნული ოდენობა, როგორც შეუსაბამოდ მაღალი, შემცირდა და მისი ოდენობის შემცირების დროს გათვალისწინებულ იქნა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების ძირითადი ნაწილი შესრულებული იყო. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო შემცირდა ოთხჯერ და განისაზღვრა 4 320 ლარით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია მოსარჩელისათვის გადაცემულ ნივთზე შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურების უსაფუძვლოდ დაკისრების ნაწილში და დადგენილად მიაჩნია შემდეგი:

მოპასუხემ 2011 წლის 14 თებერვლის გარიგებით იკისრა ვალდებულება 2011 წლის 31 მაისამდე 2005 წლის 27 ივნისის ხელშეკრულების დანართით გათვალისწინებულ მდგომარეობამდე მიეყვანა გადასაცემი უძრავი ქონება.

საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 24 ივნისის დასკვნით 2005 წლის 27 ივნისის ხელშეკრულების დანართებით გათვალისწინებულ მდგომარეობამდე მოსარჩელისთვის გადაცემული უძრავი ქონების გარემონტების ღირებულებაა 8327,70 ლარი, ხოლო მოსარჩელის მიერ უკვე შესრულებული სამუშაოთა ღირებულება N4-11 ბინასათვის განისაზღვრა ასევე 8327,70 ლარით.

ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი 2012 წლის 24 მაისის აუდიტორული დასკვნით დგინდება, რომ თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინა N5-11-ში ჩატარებულია მთელი რიგი სარემონტო სამუშაოები, როგორიცაა: იატაკზე ცემენტის მოჭიმვა, კედლების შელესვა გაჯით, ელექტრო- წერტილების მოწყობა.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე, 639-ე, 643.1-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით მენარდის მიერ დამზადებული ნივთი ხარისხობრივად არ შეესაბამებოდა მხარეთა მიერ შეთანხმებულ პირობებს. აღნიშნული ნაკლი თავად აღმოფხვრა მოსარჩელემ, რის გამოც იგი უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა სამოქალაქო კოდექსის 642-ე მუხლის დანაწესით გათვალისწინებული დამატებითი შესრულება, რომლის ღირებულებაა 8327,70 ლარი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ფ-ა უფლებამოსილი იყო მოპასუხისათვის მოეთხოვა დამატებით გაწეული ხარჯების - 8327,70 ლარის ანაზღაურება.

რაც შეეხება ქ. თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში ი. ფ-ის ორი 2.5მ2 სიგანის ავტოსადგომის გადაცემას, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილში არ შეიცავდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივ უსწორობებზე მითითებას და შესაბამის დასაბუთებას, რის გამოც ამ მოთხოვნის ნაწილშიც არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია აღსრულების ერთ წლამდე გადავადების ნაწილში და მიაჩნია შპს ,,ა-მა“ ვერ წარმოადგინა გარემოებანი, რომლებიც შეიძლებოდა, საქართველოს სსკ-ის 263-ე მუხლის თანახმად, მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლის განმავლობაში განაწილვადების საფუძველი გამხდარიყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიღო გადაწყვეტილება პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე, რომ არასრულად შეისწავლა და გამოიკვლია განსახილველი დავის გადასაწყვეტად საჭირო მტკიცებულებები, რამაც საქმეზე არსებითად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა განაპირობა, კერძოდ, სასამართლოს არ უმსჯელია და კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად არ გამოუკვლევია საქმის მასალებზე დართული მტკიცებულებები – მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები, ისე დააკისრა შპს „ა-ს“ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება, რომ არ დაუდგენია, აღნიშნული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, რომელი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ეკისრებოდა მხარეს პირგასამტეხლო. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით ძალაში დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, მათ შორის, შპს „ა-ის“ პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, თუმცა მხარეთა შორის გაფორმებული 2005 წლის 27 ივნისის №აპ55-53 და №აპ45-31 ხელშეკრულებების 5ბ5 პუნქტი ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას ქ.თბილისში, ს-ოს ქ.№32-ში მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის III, IV და V სადარბაზოების მშენებლობის ვადის დარღვევისათვის, რასაც ადგილი არ ჰქონია. რაც შეეხება აღნიშნული ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტით გათვალისწინებული №10 დანართით განსაზღვრული სახით ბინის ჩაბარების ვალდებულებას, მითითებული ხელშეკრულებებით აღნიშნული ვალდებულების შესრულების არც კონკრეტული ვადა არ ყოფილა განსაზღვრული (ვადა განისაზღვრა მხარეებს შორის 2011 წლის 14 თებერვლის შეთანხმებით) და არც პირგასამტეხლო მისი შეუსრულებლობისათვის. შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ა-ის“ პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში ყოვლად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა, ეფუძნება არა საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ და ობიექტურ განხილვას, არამედ ფაქტობრივი გარემოებების არასწორ შეფასებას.

გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ უგულებელყო კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში მოქმედი მხარეთა თანასწორობისა და ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპები, რაც, უპირველესად, გულისხმობს მხარეთა თავისუფლებას ხელშეკრულების შინაარსში, ასევე მისი ფორმისა და კონტრაჰენტის არჩევაში, რასაკვირველია, კანონისმიერი შეზღუდვების გათვალისწინებით. შესაბამისად, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი, კერძოდ, მისი პირველი ნაწილის პირველი წინადადება, რომლის თანახმადაც, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. სასამართლომ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე მხარეებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა მიიჩნია ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობად, თუმცა საქმეში არსებული ხელშეკრულებები, როგორც სახელწოდების, ასევე მათი შინაარსისა და მხარეთა შორის გადანაწილებული უფლება-მოვალეობების გათვალისწინებით სრულად შეესაბამება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-940-ე მუხლებით რეგულირებული ერთობლივი საქმიანობის ურთიერთობებს.

კასატორის განმარტებით, ი. ფ-ას მოთხოვნა მისთვის ორი ავტოფარეხის გადაცემასა და, აგრეთვე, გადაცემული ბინების ხელშეკრულებების №1 დანართით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში მოსაყვანად შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურების შესახებ, თავისი არსით არის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გასვლა და შენატანის დაბრუნება. ამდენად, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები და არ შეაფასა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების შესაბამის დებულებებს, რის შედეგადაც საქმეზე მიღებულ იქნა არსებითად არასწორი გადაწყვეტილება.

გარდა ამისა, სასამართლომ საერთოდ არ გაითვალისწინა ფორს-მაჟორული გარემოებების არსებობის ფაქტი და ხელშეკრულებების მე-6 მუხლი, რომლითაც გამოირიცხა მხარეთა პასუხიმგებლობა დაუძლეველი ძალის მოქმედების შემთხვევაში. 2008 წლის აგვისტოს ომი და მისი ნეგატიური შედეგები საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია, შესაბამისად, მათ დასადასტურებლად არ იყო საჭირო რაიმე დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენა. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა სამშენებლო სექტორში არსებული ფინანსური კრიზისი და გაჩერებული მშენებლობები, რაც ზემოაღნიშნული მოვლენების თანამდევი და გარდაუვალი მოვლენა იყო და არ უნდა დაეკისრებინა შპს „ა-ის“ პასუხისმგებლობა, მით უფრო, რომ ვალდებულებების ძირითადი ნაწილი შესრულებული იყო ან სულ მცირე, გაეთვალისწინებინა მისი მოთხოვნა გადაწყვეტილების აღსრულების გადავადების თაობაზე. თუმცა, მთლიანობაში მიგვაჩნია, რომ სარჩელი უსაფუძვლო იყო და არ არსებობდა შპს „ა-ე“ პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობები, მათ შორის, მისი ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი ვალდებულების დარღვევასა და ზიანს შორის. ამასთან, თუკი მხარეებს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებს განვიხილავთ ნარდობად, რასაც, არ ვეთანხმებით, სასამართლოს უნდა დაედგინა, რამდენად იყო დაცული მხარის მიერ ნაკლის აღმოფხვრის შესახებ კანონის შესაბამისი ნორმები და რამდენად არსებობდა ამ თვალსაზრისით სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ა-ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

ი. ფ-ა სასარჩელო განცხადებით ითხოვს შპს „ა-ის“, როგორც ინდივიდუალურ მენაშენთა ამხანაგობა ა. პ-ის დამფუძნებლისთვის ზიანის ანაზღაურების - 8327,70 ლარის დაკისრებას;

მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეული თანხის - 8327,70 ლარისა და ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად წარმოქმნილი პარგასამტეხლოს 17280 ლარის გადახდას;

მოსარჩელე, ასევე მოითხოვს ორი 2.5 მ სიგანის ავტოსადგომის გადაცემას.

საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღებას ამახვილებს 2005 წლის 27 ივნისს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა- პ-სა” და ი. ფ-ას შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ.

სადავო ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გავცეთ პასუხი კითხვას, თუ რა სახის ხელშეკრულება (ერთობლივი საქმიანობა თუ ნარდობა) წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველს და ვინ უნდა აგოს პასუხი ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის?

საკასაციო პალატა ზემომითითებული კითხვების პასუხად უთითებს, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილია ერთობლივი საქმიანობის სახელშეკრულებო ურთიერთობა და ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენს შპს „ა-ი“.

საკასაციო პალატა ამ დასკვნამდე მივიდა შემდეგი გარემოებების გათვალისწინებით:

უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია, რომ ი. ფ-ას სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს 2005 წლის 27 ივნისს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა. პ-სა” და ი. ფ-ას შორის დადებული ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა. პ-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება იკისრა შპს „ა-მა“.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, რაც საკასაციო სასამართლოში არ იწვევს დავას (საკასაციო საჩივარი ამ ფაქტების საწინააღმდეგო პრეტენზიას არ შეიცავს) იმის შესახებ, რომ ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესრულება ევალებოდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა. პ-ის” ერთ-ერთ წევრს – შპს „ა-ს“.

ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს პირველი ინსტანციის სხდომის ოქმზე (29.11.12, ჩანაწერი 12.08.43, 12.08.43, 12.16.20, 12.16.31). ოქმის მიხედვით, როგორც მოსარჩელემ, ასევე მოპასუხემ მიუთითეს 4 ოქტომბრის 2004 წლის ამხანაგობის სადამფუძნებლო №1 ოქმზე, რომლის თანახმად, შპს „ა-მა“ ამხანაგობისათვის შეისყიდა ქ. თბილისში, ს-ოს ქ. №32-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის ასაშენებლად (ტ.1, ს.ფ. 173-174). შესაბამისად, ამ მშენებლობასთან დაკავშირებული ვალდებულებების განხორციელება ევალებოდა შპს „ა-ს“.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის წარმოიშვა არა ნარდობის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რაც გავლენას არ ახდენს შპს „ა-ის“ პასუხისმგებლობაზე, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებებით მხარეთა შორის განსაზღვრულია ერთობლივი საქმიანობისათვის დამახასიათებელი უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც მიუთითებენ ერთობლივი მიზნის მისაღწევად ორგანიზაციული გაერთიანებებისათვის დამახასიათებელ ელემენტებზე. ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ ამ გაერთიანებაში მონაწილეობენ სხვადასხვა წევრები, რომლებსაც აკისრიათ კონკრეტული ვალდებულებები. მაგალითად, ერთ-ერთ ასეთ წევრს წარმოადგენს ი. ფ-ა, რომელსაც სხვა წევრებთან ერთად ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულებით ეკისრებოდა რაიმე სახის შენატანი, ხოლო შპს „ა-ს“, როგორც ამხანაგობის წევრს, ეკისრებოდა მშენებლობასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესრულება, ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ შპს „ა-მა“ ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებში შიდა სახელშეკრულებო საფუძველზე კონკრეტულ წევრებთან იკისრა კონკრეტული ფართების გადაცემის ვალდებულება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს, ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად.

იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისაგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომელთაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება- ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასითებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება ვლინდება იმაში, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ას-482-458-2013, 16.01. 2014 წელი).

დამატებით აღვნიშნავთ, რომ ერთობლივი საქმიანობის ინსტიტუტის თავისებურებები ვლინდება ერთ შემთხვევაში, ორი ან რამდენიმე პირის ერთობლივად განსახორციელებელ მოქმედებებში და, მეორე შემთხვევაში ამ მოქმედებათა განხორციელებისას პასუხისმგებლობის განსაზღვრაში, სადაც საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მესამე პირებთან ურთიერთობას.

ამდენად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების სამართლებრივი შეფასებისათვის საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა აქვს იმის გარკვევას, გააჩნიათ თუ არა საერთო უფლებები და ვალდებულებები მხარეებს (მონაწილეებს), ანუ საერთო მიზნისკენ მიმართული უფლება-ვალდებულებები და ერთიანად აგებენ თუ არა პასუხს მესამე პირებთან. ამისგან უნდა გავმიჯნოთ ის უფლებები და ვალდებულებები, რომლებიც ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეებს შეიძლება, გააჩნდეთ ერთმანეთთან.

როგორც წესი, ერთობლივი საქმიანობის მონაწილენი ერთმანეთთან არ გამოდიან, როგორც კრედიტორი და მოვალე. ყოველ წევრს აქვს უფლება, მეორისგან მოითხოვოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულება მხოლოდ მთლიანად ამხანაგობის სასარგებლოდ, მაგრამ ერთობლივი საქმიანობის შიდა სახელშეკრულებო ურთიერთობას შეიძლება ახასიათებდეს ინდივიდუალურად განმსაზღვრელი ელემენტები, რა დროსაც ამხანაგობის ერთ-ერთი წევრის ამხანაგობაში გაწევრიანების ვალდებულებას წარმოადგენდეს არა მხოლოდ სხვა მონაწილეებთან ერთობლივად საერთო მიზნის მიღწევასთან დაკავშირებული მოქმედებების განხორციელება, არამედ - ასევე ინდივიდუალურად ამხანაგობის მონაწილეებთან ცალ-ცალკე დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე დამატებით ამ პირების სასარგებლოდ კონკრეტული ვალდებულებების განხორციელება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზუსტად ამ შემთხვევას აქვს ადგილი სადავო ურთიერთობის სახით. იმის გათვალისწინებით, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება მიუთითებს საქმიანობაზე, ეს საქმიანობა შეიძლება გამოიხატოს სხვადასხვა სახის ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი შინაარსით (ნასყიდობით, გადაზიდვით, ნარდობით და ა.შ.). კონკრეტულ შემთხვევაში შპს „ა-ი“, როგორც ერთობლივი საქმინობის წევრი, მონაწილეობს, როგორც მენარდე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე და 932 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მითითებულ ტერმინში „ერთობლივ მონაწილეობაში“ უნდა ვიგულისხმოთ სხვადასხვა სახის მონაწილეობა: ქონებრივი, ინტელექტუალური და ა.შ.). შესაბამისად, შპს „ა-მა“ ინდივიდუალურად ი. ფ-ას მიმართ იკისრა შესაბამის მდგომარეობაში ბინებისა და ავტოფარეხების გადაცემის ვალდებულება.

ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ შპს „ა-მა“, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების ერთ-ერთმა წევრმა, იკისრა 2005 წლის 27 ივნისს №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ქ. თბილისში, ს-ოს ქ. №32-ში მრავალფუნქციური საცხოვრებელი სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებული ვალდებულებები, მას უნდა დაეკისროს ამ ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის პასუხისმგებლობა. ეს ხელშეკრულებები მიუთითებენ ერთობლივი საქმიანობის წევრებს შორის წარმოშობილ ინდივიდუალურ სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე, რომლის თანახმად ი. ფ-ას უნდა გადასცემოდა კონკრეტული ფართის ბინები შენატანის სანაცვლოდ (ხელშეკრულების 1.1. პუნქტი). უდავო ფაქტია, რომ ი. ფ-ას შესრულებული აქვს ნაკისრი ვალდებულებები, ხოლო შპს „ა-მა“ ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები მშენებლობის ვადაში დასრულებისა და მოსარჩელისათვის ხელშეკრულებებით განსაზღვრული სახით ბინების ჩაბარებასთან დაკავშირებით არ შეასრულა. შპს „ა-ი“ საკასაციო საჩივარში უთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია, თუ რომელი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ეკისრება პირგასამტეხლოს გადახდა შპს „ა-ს“. კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ, 2005 წლის 27 ივნისის ხელშეკრულებების თანახმად, პირგასამტეხლო გათვალისწინებული იყო არა ამ ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტით გათვალისწინებულ №1 დანართით განსაზღვრული სახით ბინის ჩაბარების ვალდებულების დარღვევისათვის, არამედ თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის 3,4, და 5 სადარბაზოების მშენებლობის ვადის დარღვევისათვის, შპს „ა-ს“ მშენებლობის ვადა არ დაურღვევია.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შპს „ა-ის“ წარმომადგენელმა პირველი ინსტანციის სასამართლოში აღიარა (პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის 12.38.53 სხდომის ოქმის ჩანაწერი), რომ, ზემომითითებული ხელშეკრულებების თანახმად, მათ ეკისრებათ პირგასამტეხლოს გადახდა და ითხოვენ მხოლოდ რაოდენობის შემცირებას (ე.ი. დავას არ იწვევს პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობები, სადავოა მისი ოდენობა), რაც გაითვალისწინა და შეამცირა სასამართლომ. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს შპს „ა-ის“ წარმომადგენელს კონკრეტულად პირგასამტეხლოს თაობაზე ახსნა-განმარტება არ მიუცია, თუმცა ამ საკითხზე შპს „ა-ი“ ყურადღებას ამახვილებდა სააპელაციო საჩივარში (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 20 მარტის სხდომის ჩანაწერი).

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ შპს „ა-ი“ არ არის თანმიმდევრული და სათანადოდ ვერ ასაბუთებს იმას, თუ რატომ არ უნდა დაეკისროს მას პირგასამტეხლოს გადახდა.

დადგენილია, რომ ი. ფ-ას მიერ შესრულდა ნაკისრი ვალდებულება შენატანის შეტანის შესახებ, რამაც მთლიანობაში შეადგინა 128 470 აშშ დოლარი. დადგენილია, ისიც, რომ ი. ფ-ის გადასაცემი ბინების მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2008 წლის 1 ივლისისთვის მაშინ, როდესაც მოპასუხეს გადაეცა 2011 წლის 24 თებერვალს, ე.ი. სახელშეკრულებო ვადის ოცდარვათვიანი გადაცილების შემდეგ. აღნიშნული გარემოებები მხარეთა შორის დავას არ იწვევს (საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები, ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის 12.36.10 – 12.36.27 სხდომის ოქმის ჩანაწერი) და სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად.

საქმეში წარმოდგენილი 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების მე-5.5 პუნქტის თანახმად, თუ სახლის მშენებლობის ვადა გადააჭარბებს 4.4.1 პუნქტში აღნიშნულ პერიოდს სამ თვეზე მეტი ხნის ვადით და წევრს არ დაურღვევია ხელშეკრულების რომელიმე პუნქტი, მაშინ მას აქვს პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება მის მიერ ფაქტობრივად შეტანილი თანხის 0.3% -ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე.

ამავე ხელშეკრულებების 4.4.1 პუნქტი ითვალისწინებდა მოპასუხის ვალდებულებას, უზრუნველეყო თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის 3,4, და 5 სადარბაზოების მშენებლობის დასრულება დამტკიცებული პროექტის მიხედვით მშენებლობის დაწყებიდან (2006 წლის 1 ივლისიდან - 2008 წლის 1 ივლისადე) 24 თვის განმავლობაში.

ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებებით განსაზღვრული დანაწესები არ შეიძლება, შეფასებულ იქნეს ამ ხელშეკრულებების მთლიანი კონტექსტის გაუთვალისწინებლად.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას, ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მხოლოდ - გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.

კანონის აღნიშნული დათქმა მიუთითებს იმაზე, რომ ნების შინაარსი უნდა დადგინდეს კონკრეტული გარიგების ყველა ნიშან-თვისების გათვალისწინებით რა დროსაც საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ ეკონომიკურ თუ იურიდიულ ინტერესს, რომლის მიღწევას მხარეები ამ გარიგებით ისახავდნენ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად პირგასამტეხლო - მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული თანხა - მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

შესაბამისად, ისმის კითხვა: რა ვალდებულების შესრულების ინტერესი გააჩნდა ი. ფ-ას, კერძოდ, რომელი ინტერესი (ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა) იქნა უზრუნველყოფილი ხელშეკრულებებით? აქედან გამომდინარე, რა უნდა ვიგულისხმოთ მე-3, 4 და მე-5 სადარბაზოების აშენებაში (მითითებული ხელშეკრულებების 4.4.1 პუნქტი)?

ამასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული ხელშეკრულებების მიზანს (მხარეთა კონსენსუსს) წარმოადგენდა არა ზოგადად მე-3, 4 და მე-5 სადარბაზოების აშენება, არამედ, კონკრეტული ბინების კონკრეტულ მდგომარეობაში გადაცემა,. კერძოდ, მითითებული ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტის თანახმად, მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, ი. ფ-ის საცხოვრებელი ბინა ჩაებარებინა ხელშეკრულებების N1 დანართში მითითებული სახით, კერძოდ, სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებით, ბლოკის ტიხრებით, ექსტერიერზე ალუმინის კარ-ფანჯრით, ბუნებრივი აირის მილგაყვანილობით, კანალიზაციის დგარებით, ოცდაათი ელექტრო წერტილით, მოჭიმული იატაკით, გალესილი კედლებით და ბინაში შესასვლელი რკინის კარით. მოსარჩელეს ასევე უნდა გადასცემოდა 2.5 სიგანის ავტოფარეხი. ამდენად, შპს „ა-ის“ ვალდებულებას ი. ფ-ას მიმართ წარმოადგენდა ზემოთმითითებულ მდგომარეობაში ბინების გადაცემა, და არა მხოლოდ მე-3, 4 და მე-5 სადარბაზოების აშენება, როგორც ხელშეკრულების ცალკე საგანი, რომლის მიმართ სხვა ინტერესი გააჩნია მხარეს (იხ. პრაქტიკა №ას-1244-1503-09 10.06.2010 წ.). ამდენად, არ შეიძლება, ამ ხელშეკრულებების კონტექსტიდან გამომდინარე ვივარაუდოთ, რომ ი. ფ-ას მხოლოდ მე-3, 4 და მე-5 სადარბაზოების აშენების ინტერესი გააჩნდა და მხოლოდ ეს ინტერესი (მოთხოვნა) იყო უზრუნველყოფილი, შესაბამისად, შპს „ა-ის“ მიერ პირგასამტეხლოთი უზრუნველყოფილ იქნა ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება კონკრეტული ბინებისა და ავტოფარეხის შესაბამის მდგომარეობაში გადაცემის თაობაზე, რომლის ვადა განისაზღვრა ხელშეკრულებების 4.4.1 პუნქტით, რაც დაარღვია შპს „ა-მა“.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ 2011 წლის 14 თებერვლის მხარეთა შორის დადებულ შეთანხმებაზე, რომლის თანახმად 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტისა და ხელშეკრულებების დანართ N1-ში მითითებული სახით ბინები ი. ფ-ას უნდა ჩაჰბარებოდა 2011 წლის 31 მაისამდე. აღნიშნული შეთანხმება წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს და არ აუქმებს მას. ამასთან ერთად, შეთანხმების მე-3 პუნქტის თანახმად, ეს შეთანხმება მხარეებს არ ათავისუფლებს ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან. ამის გათვალისწინებით, აღვნიშნავთ, რომ შპს „ა-ი“ არ უთითებს და არც საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 2011 წლის 31 მაისისათვის მან 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტით, 2011 წლის 14 თებერვლის შეთანხმებითა და დანართით გათვალისწინებული ვალდებულებები შეასრულა, ხოლო, ამ პირობის დაცვასთან დაკავშირებული ვალდებულებები, ამავე შეთანხმების თანახმად, ძალაშია.

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებების დანართ N1-ში მითითებულ მდგომარეობაში ბინების ი. ფ-ის ჩაბარების ვადა საბოლოოდ განისაზღვრა 2011 წლის 31 მაისით, ამ ვადაშიც ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები შპს „ა-მა“, რისთვისაც მას 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების თანახმად, ეკისრება პასუხისმგებლობა.

საკასაციო საჩივარში, ასევე მითითებულია, რომ ი. ფ-ას მოთხოვნა შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებისა და ავტოფარეხების გადაცემის თაობაზე წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გასვლას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ამ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ მოსარჩელე არ გადის ხელშეკრულებიდან, ის ისევ რჩება სახელშეკრულებო ურთიერთობების მონაწილე. მის მიერ მითითებული მოთხოვნები ავტოფარეხების გადაცემასთან დაკავშირებით არის მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების თაობაზე მოთხოვნა (პირველადი მოთხოვნა), ხოლო მის მიერ შესრულებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოადგენს მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შედეგად მიღებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას (მეორადი მოთხოვნა), კერძოდ, 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტისა, №1 დანართისა და 2011წ. 14.02 შეთანხმებით დგინდება შპს „ა-ის“ ვალდებულება მოსარჩელისათვის 2.5 სიგანის ავტოფარეხების გადაცემასთან დაკავშირებით და ბინების შესაბამის მდგომარებაში მოყვანის ვალდებულება, კერძოდ, სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებით, ბლოკის ტიხრებით, ექსტერიერზე ალუმინის კარ-ფანჯრით, ბუნებრივი აირის მილგაყვანილობით, კანალიზაციის დგარებით, ოცდაათი ელექტრო წერტილით, მოჭიმული იატაკით, გალესილი კედლებით და ბინაში შესასვლელი რკინის კარით.

მითითებული ვალდებულებები შპს „ა-მა“ არ შეასრულა. ამასთან ერთად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა იმის შესახებ, რომ საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 24 ივნისის დასკვნით 2005 წლის 27 ივნისის ხელშეკრულების დანართებით გათვალისწინებულ მდგომარეობამდე მოსარჩელისთვის გადაცემული უძრავი ქონების გარემონტების ღირებულებაა 8.327,70 ლარი, ხოლო მოსარჩელის მიერ უკვე შესრულებული სამუშაოთა ღირებულება N4-11-ბინისათვის განისაზღვრა ასევე 8.327,70 ლარით.

ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი 2012 წლის 24 მაისის აუდიტორული დასკვნით დგინდება, რომ თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინა N5-11-ში ჩატარებულია მთელი რიგი სარემონტო სამუშაოები, როგორიცაა: იატაკზე ცემენტის მოჭიმვა, კედლების შელესვა გაჯით, ელექტრო წერტილების მოწყობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ შპს „ა-მა“ არაჯეროვნად შეასრულა ზემოთ მითითებული ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები. იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ურთიერთობა ეხება ერთობლივი საქმიანობის შიდა სახელშეკრულებო ურთიერთობებს, რომლითაც შპს „ა-ი“ მონაწილეობდა ერთობლივ საქმიანობაში, როგორც მენარდე და მისი ვალდებულებები, როგორც ზოგადად ამხანაგობის, ასევე ამხანაგობის თითოეული წევრის მიმართ, გამომდინარეობდნენ ნარდობის სამართალურთიერთობიდან. ამდენად, ერთმანეთს შორის (ი. ფ-ა და შპს „ა-ი“) ბინების შესაბამის მდგომარეობაში გადაუცემლობასთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობა უნდა განისაზღვროს ნარდობის ინსტიტუტით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 643-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით თუ, მენარდე, არათანაზომიერი ხარჯების გამო უარს კი არ იტყვის დამატებით შესრულებაზე, მაგრამ, ნაკეთობის ნაკლის გამო დამატებითი შესრულებისათვის განსაზღვრული ვადა უშედეგოდ გავიდა, მაშინ შემკვეთს შეუძლია, თვითონ აღმოფხვრას ნაკლი და მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ა-ის“ მიერ დამზადებული ნივთი ხარისხობრივად არ შეესაბამებოდა მხარეთა მიერ შეთანხმებულ პირობებს. აღნიშნული ნაკლი მოსარჩელემ თავად აღმოფხვრა. ამის საწინააღმდეგო პრეტენზიას არ შეიცავს საკასაციო საჩივარი და, ამდენად, ის ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოითხოვოს სამოქალაქო კოდექსის 642-ე მუხლის დანაწესით გათვალისწინებული დამატებითი შესრულება, რომლის ღირებულებაა 8.327,70 ლარი.

საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს ქ. თბილისში, ს-ოს ქუჩა N32-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში ი. ფ-ის ორი 2.5მ2 სიგანის ავტოსადგომის გადაცემის კანონიერებზე, რადგან კასატორი ამ საფუძვლით არ ამახვილებს ყურადრებას სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. ამასთან ერთად, ჯერ კიდევ სააპელაციო საქმისწარმოების დროს სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილში არ შეიცავდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივ უსწორობებზე მითითებას და შესაბამის დასაბუთებას. ამის გამო სააპელაციო სასამართლომ ამ მოთხოვნის ნაწილში მიუთითა, რომ არ არსებობს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. სააპელაციო სასამართლოს ამ განმარტების საწინააღმდეგოდ საკასაციო საჩივარში არ არის მითითებული.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას ფორსმაჟორულ სიტუაციასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს მის მოსაზრებას და განმარტავს:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ შპს „ა-ის“ მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2008 წლის 1 ივლისისთვის (აღნიშნული გარემოება სადავოდ არ არის გამხდარი არც საკასაციო და არც სხვა ინსტანციის სასასამრთლოებში). საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია, რომ 2008 წლის აგვისტოში საქართველო იმყოფებოდა საომარ ვითარებაში (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი). ზემომითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, ცხადია, რომ 2008 წლის აგვისტოს მოვლენები გავლენას ვერ მოახდენდნენ 2008 წლის 1 ივლისისთვის შესასრულებელ ვალდებულებებზე. მით უმეტეს გასათვალისწინებელია, რომ, 2011 წლის 14 თებერვლის შეთანხმების თანახმად, 2005 წლის 27 ივნისის №55-53 და №45-31 ხელშეკრულებების 2.3 პუნქტისა და ხელშეკრულებების დანართ N1-ში მითითებულ მდგომარეობაში ბინები ი. ფ-ასთვის უნდა ჩაებარებინათ 2011 წლის 31 მაისამდე. ამ შეთანხმებით ივარაუდება, რომ მხარეებმა გაითვალისწინეს ყველა წინაპირობა და საბოლოოდ შეთანხმდნენ 2011 წლის 31 მაისამდე შპს „ა-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე. მიუხედავად ამისა შპს „ა-მა“ ამ ვადაშიც არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები. კასატორი ვერ უთითებს სხვა ისეთი დაუძლეველი ძალის შემცველ ფაქტებზე, რომლებმაც გავლენა მოახდინეს თუნდაც 2011 წლის 14 თებერვლის შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას აღსრულების ერთ წლამდე გადავადების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შპს ,,ა-ის“ პოზიცია აღსრულების ერთ წლამდე გადავადების ნაწილში და მიიჩნია, რომ შპს ,,ა-მა“ ვერ წარმოადგინა გარემოებანი, რომლებიც შეიძლებოდა გამხდარიყო საქართველოს სსკ-ის 263-ე მუხლის თანახმად, მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლის განმავლობაში განაწილვადების საფუძველი. ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, რომლითაც გამორიცხავდა სააპელაციო სასამართლოს ზემომითითებულ მოსაზრებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ა-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2.უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 მარტის განჩინება;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე