საქმე №ას-904-862-2013 21 აპრილი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – რ. ხ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. გ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ხ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 31 000 აშშ დოლარისა და ზიანის – 14 880 აშშ დოლარის გადახდა შემდეგი საფუძვლებით:
2010 წლის ივნისში ნ. გ-მა მოპასუხეს ასესხა 15 000 აშშ დოლარი სარგებლის გადახდის პირობით. ამავე პერიოდში რ. ხ-მა ნ. გ-ის შვილ ბ. ჯ-ეს შესთავაზა 35 000 აშშ დოლარად ჩინეთიდან პროდუქციის ექსპორტი. თანხის ნახევარს თავად მოპასუხე გადაიხდიდა, ხოლო ნახევარს – მოსარჩელე.
შეთანხმების თანახმად, მოსარჩელემ გადაიხადა 35000 აშშ დოლარის ნახევარი. მოპასუხის ძმა ნ. ხ-ი და მოსარჩელის შვილი ბ. ჯ-ე გაემგზავრნენ ჩინეთში, საიდანაც ჩამოიტანეს პლასტიკატის პროდუქცია, რისი რეალიზაცია რ. ხ-ს უნდა მოეხდინა.
პროდუქციის ნაწილი წაიღო რ. ხ-ის კრედიტორებმა, ნაწილი რეალიზებულ იქნა, ხოლო აღებული თანხა მოპასუხემ განკარგა.
2011 წლის 7 ივლისს რ. ხ-მა აღიარა ნ. გ-ის მიმართ დავალიანების – 31 000 აშშ დოლარის არსებობა, რომელიც მოპასუხეს უნდა გადაეხადა 2011 წლის 7 სექტემბრამდე.
მოსარჩელემ შეიტყო, რომ მოპასუხის წინააღმდეგ შპს „გ-ის” სასარგებლოდ დაწყებული იყო იძულებითი აღსრულება. მოპასუხის ქონებას დაედო ყადაღა შპს „გ-ის” სასარგებლოდ და ემუქრებოდა აუქციონზე გაყიდვა. მოსარჩელე იძულებული გახდა, თავიდან აერიდებინა იძულებითი აუქციონი, რის გამოც შპს „გ-ს“ გადაუხადა 22 500 აშშ დოლარი. აღნიშნულის შემდეგ, მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე მოპასუხემ, დავალიანების სანაცვლოდ, ნ. გ-ს გადაუფორმა კუთვნილი სამი უძრავი ნივთი, თუმცა ერთ-ერთი მათგანი მოსარჩელის საკუთრებად ვერ დარეგისტრირდა, ვინაიდან დაედო ყადაღა, მეორე დატვირთული იყო იპოთეკით, ხოლო მესამე ნივთის ღირებულება მის რეალურ ფასს არ შეესაბამებოდა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ვალდებულება სრულად შეასრულა. მოსარჩელის ვალი გააჩნდა მის ძმას – ნ. ხ-ს, რომელმაც აღიარა ვალის 24 000 აშშ დოლარის არსებობა. მოსარჩელემ გაიგო, რომ ნ. ხ-ს ქონება არ გააჩნდა და მუქარითა და ფსიქიკური ზეწოლით აიძულა, ეღიარებინა დავალიანების სახით 31 000 აშშ დოლარის არსებობა. მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა 70 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება და მის მიმართ არანაირი ვალდებულება აღარ გააჩნია.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, რ. ხ-ს ნ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 15 900 აშშ დოლარისა და 616,4 ლარის, ასევე, ზიანის – 6201 აშშ დოლარისა და 240.37 ლარის ანაზღაურება.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ივლისის განჩინებით რ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ნ. და რ. ხ-ები იყვნენ ძმები.
2011 წლის 29 ივნისს ნ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის სანოტარო წესით დაიდო ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ნ. ხ-მა სანოტარო წესით დაადასტურა, რომ მას ნ. გ-ის მიმართ გააჩნდა 24 000 აშშ დოლარის ვალი, რომელსაც გადაიხდიდა 2011 წლის 1 აგვისტოს ჩათვლით.
2011 წლის 7 ივლისს ნ. ხ-მა და ნ. გ-მა გააფორმეს ახალი ხელშეკრულება ვალის აღიარების გაუქმების შესახებ. ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ ნ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის ვალის აღიარება გაუქმდა იმის გამო, რომ ნ. ხ-ის ვალდებულება იკისრა რ. ხ-მა.
2011 წლის 7 ივლისს რ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის სანოტარო წესით შედგა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, სადაც რ. ხ-მა აღიარა ნ. გ-ის ვალი – 31 000 აშშ დოლარი, რომელიც უნდა დაეფარა 2011 წლის 7 სექტემბრამდე.
2011 წლის 15 ნოემბერს რ. ხ-მა მოსარჩელესთან გააფორმა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებები. ნასყიდობის ხელშეკრულების მიზანი იყო მხარეებს შორის საბოლოო ანგარიშსწორება და ვალების ურთიერთგაქვითვა. ნასყიდობის მომენტისათვის მოსარჩელეს მოპასუხისათვის თანხა არ გადაუხდია. თანხა ჩაითვალა გადასახდელ ვალში.
ნასყიდობის ხელშეკრულებებს წარმოადგენდა: ა) 2011 წლის 15 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ №39-ის №2 ბინაზე, რომელიც იპოთეკით იყო დატვირთული მესამე პირის სასარგებლოდ. უძრავი ქონების ღირებულებად მხარეებმა განსაზღვრეს 30 000 აშშ დოლარი. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იყო საგადასახადო გირავნობა იპოთეკის უფლება; ბ) მეორე ხელშეკრულება დაიდო ქ. ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ. №5-ში მდებარე 36.06 კვ.მ-ზე; გ) მესამე ხელშეკრულება გააფორმეს 2011 წლის 15 ნოემბერს ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ.№5-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/3 ნაწილზე. უძრავი ქონების ღირებულებად მხარეებმა განსაზღვრეს 40 000 აშშ დოლარი.
ქ. ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ. №5-ში მდებარე 36.06 კვ.მ ფართზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელემ წარადგინა საჯარო რეესტრში და მოითხოვა ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ქონებაზე რეგისტრირებული იყო უფლებრივი შეზღუდვა-ყადაღა, რის გამოც მას უარი ეთქვა ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე. საქმის განხილვის მომენტისათვის ამ ქონების მესაკუთრე იყო მოპასუხე.
ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ №39-ში მდებარე №2 ბინისა და ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ.№5-ში მდებარე საერთო საკუთრების 78.96 კვ.მ ფართის 1/3 ნაწილზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოსარჩელემ წარადგინა საჯარო რეესტრში და ამ ხელშეკრულებების საფუძველზე გახდა ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ №39-ში მდებარე №2 ბინის 28.6 კვ.მ ფართისა და ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ.№5-ში მდებარე საერთო საკუთრების 78.96 კვ.მ. ფართის 1/3 ნაწილის მესაკუთრე. ამასთან, ქ. ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ-ის ქ. №5-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი 1/3 ნაწილი ფართის გვერდით მდებარე ანალოგიური ფორმის და ზომის ოთახი საჯარო რეესტრში არ იყო რეგისტრირებული.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ინდივიდუალურ მეწარმე „რ. ხ-ს“ შპს „გ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 30 726 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. შპს „გ-მა“ მიიღო სააღსრულებო ფურცელი და გადაწყვეტილება მიაქცია აღსასრულებლად. აღსრულების ეროვნული ბიუროს იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის სააღსრულებო ბიურომ დაიწყო სააღსრულებო საქმის წარმოება და გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით რ. ხ-ს წინადადება მიეცა გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით აღსრულებისათვის.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება, რ. ხ-ის ნაცვლად, აღასრულა ნ. გ-მა, კერძოდ, გადაიხადა სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა სააღსრულებო ხარჯებითურთ – 22500 აშშ დოლარი.
რ. ხ-ს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე ც.ს-ის უნდა გადაეცა 12 400 აშშ დოლარი. 2011 წლის 30 დეკემბერს დასახელებული თანხა ც. ს-ეს გადასცა ნ. გ-მა. შესაბამისად, ც. ს-ემ უარი განაცხადა უძრავ ქონებაზე იპოთეკის უფლებაზე და ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ №39-ის №2 ბინა გათავისუფლდა იპოთეკისაგან. ამასთან, აღნიშნულ ქონებაზე რეგისტრირებული იყო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება. ინდივიდუალურ მეწარმე „რ. ხ-ს“ გააჩნდა საგადასახადო ვალდებულება – 616.4 ლარი, რომელიც შეასრულა ნ. გ-მა.
ქ. ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის №1-სა და ლ--ის ქ.№5-ში მდებარე ქონების 1/3 ნაწილის საკუთრება მოსარჩელემ შეიძინა რ. ხ-ან.
საქმის განხილვის მომენტისათვის ამ ფართის მესაკუთრე იყო მოსარჩელე. მის საკუთრებად რეგისტრირებული ფართის გვერდით მდებარე ანალოგიური ფორმის და ზომის 18.22 კვ.მ ოთახი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ იყო. მოსარჩელის განმარტებით, მან მოპასუხისაგან შეიძინა ორივე და არა მხოლოდ ერთი ოთახი. მოსარჩელემ მოპასუხეს მოსთხოვა, ხელი არ შეეშალა ამ ფართის ლეგალიზებაში, რასაც მოპასუხე დაეთანხმა. მოპასუხის მოსაზრებით, მას ვალი აღარ გააჩნდა, რადგან, ვალის სანაცვლოდ, მან მოსარჩელეს გადასცა 70 000 აშშ დოლარად ღირებული ქონება. შესაბამისად, მოპასუხემ გაუფორმებელი ოთახი მოსარჩელეს აღარ გადასცა.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს და მისი ოჯახის წევრებს ნ. და რ. ხ-ან ჰქონდათ გარკვეული ფინანსური ურთიერთობები.
რ. ხ-მა პირველი ინსტანციის სასამართლოში განმარტა, რომ პლასტიკატის ჩამოსატანად ჩინეთში წასული იყო არა თვითონ, არამედ მისი ძმა ნ. ხ-ი და მოსარჩელის შვილი ბ. ჯ-ე. ასევე, მან განმარტა, რომ პლასტიკატის თანხები გადაირიცხა მისი საწარმოდან, მას არ უარუყვია პლასტიკატის ჩინეთიდან შემოტანა. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხე ეწეოდა კომერციულ საქმიანობას და მისი საწარმოს სახელით მოხდა პლასტიკატის ჩინეთიდან შემოტანა. შესაბამისად, მხარეებს ერთმანეთის მიმართ გააჩნდათ გარკვეული ფინანსური გარიგებები, რასაც ადასტურებდა ნ. ხ-სა და რ. ხ-ის მიერ მოსარჩელესთან ვალის აღიარების ხელშეკრულების დადება. ასევე, მოწმე ბ. ჯ-ის განმარტება, რომ პლასტიკატის ბიზნესის რეგულირებისათვის ნ. ხ-ან ერთად პირადად იმყოფებოდა ჩინეთში და პლასტიკატის გამოგზავნის საკითხებთან დაკავშირებით რ. ხ-ს ჩინეთიდან ეკონტაქტებოდნენ ტელეფონით. ასევე, ფინანსური ურთიერთობის საკითხს ადასტურებდა მოწმე ბადრი კოკელაძის განმარტება, რომ ის კარგად იცნობდა ნ. და რ. ხ-ს და ორჯერ ესწრებოდა იმ საუბარს და მოლაპარაკებას, რომელიც მიმდინარეობდა ძმებ ხ-სა და მოსარჩელის ოჯახს შორის ვალების გაქვითვასთან დაკავშირებით. რ. ხ-ი მოლაპარაკებაში მონაწილეობდა საკუთარი ჩანაწერებით. მათ დაძალების გარეშე დააჯამეს ერთმანეთის ანგარიში და შეთანხმდნენ ურთიერთვალდებულებებზე.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელემ თავისი არგუმენტის დასადასტურებლად გარდა ზეპირი განმარტებისა, წარადგინა მოწმეთა ჩვენებები, კერძოდ, ბ. ჯ-ის ჩვენებით, დასტურდება, რომ ნ. ხ-ს პირადად მან და თავისმა დედამ ნ. გ-მა გადასცეს სესხად 15 000 აშშ დოლარი. მოწმე ვ. ჯ-ის ჩვენებით დასტურდება მოსარჩელისა და ბ. ჯ-ის განმარტება, რომ რ. ხ-ს თვითონ მიუტანა პლასტიკატის თანხა და გადასცა. ნ. ხ-ის ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. ხ-მა აღიარა, რომ მას მოსარჩელისათვის გადასახდელი ჰქონდა – 24 000 აშშ დოლარი. ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაუქმების ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. გ-სა და ნ. ხ-ის ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება გაუქმდა იმის გამო, რომ ვალის გადახდა იკისრა რ. ხ-მა. ასევე, რ. ხ-ან გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლითაც რ. ხ-მა აღიარა მოსარჩელის ვალი.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა სასამართლოს მსჯელობას, რომ ვინაიდან ვახტანგ და ბ. ჯ-ი მოსარჩელის ოჯახის წევრები იყვნენ, მათი ჩვენებები კრიტიკულად უნდა შეფასებულიყო, მაგრამ მათი განმარტებები სარწმუნო იყო, რადგან იგი დასტურდებოდა სხვა მტკიცებულებებით, ხოლო საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარუდგენია. მოპასუხემ წარადგინა მხოლოდ ზეპირი განმარტება და ის მტკიცებულებები, რაზეც მოსარჩელე ამყარებდა თავის პოზიციას. ამასთან, ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომელიც მოპასუხის განმარტებით, იძულებისა და მუქარის შედეგად იყო დადებული, ამ გარემოების მტკიცებულება მოპასუხემ ვერ წარადგინა და აღნიშნული ვერ დაასაბუთა.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე და 932-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ, ერთის მხრივ, მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები, ხოლო, მეორე მხრივ, ნ. და რ. ხ-ი შეთანხმდნენ, რომ ჩინეთიდან ჩამოიტანდნენ პლასტიკატს. რ. ხ-ის მაღაზიაში გაუკეთებდნენ რეალიზაციას და მიღებულ მოგებას გაინაწილებდნენ. ამ შეთანხმების მიხედვით, ნ. ხ-ი და მოსარჩელის შვილი ბ. ჯ-ე მოსარჩელის ფულადი თანხებით წავიდნენ ჩინეთში, დადეს გარიგებები და რ. ხ-ს გამოუგზავნეს პლასტიკატი, რომლის მოცულობაც საქმის მასალებით არ არის დადგენილი. ამასთან, მოპასუხე საერთოდ უარყოფს პლასტიკატის შემოტანაში მოსარჩელის მონაწილეობას და მასთან ერთად ბიზნესის წარმოებას, მაგრამ საქმის მასალებით დადგინდა მათი ერთობლივი მოქმედება. მოსარჩელემ ამ საქმიანობაში თავისი წილის სახით შეიტანა დაახლოებით 20 000 აშშ დოლარი.
სამოქალაქო კოდექსის 935-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეები შეთანხმდნენ მიღებული მოგების ორ ნაწილად განაწილებაზე, საიდანაც ერთ ნაწილს მიიღებდა მოსარჩელის ოჯახი, ხოლო მეორე ნაწილს – ნ. და რ. ხ-ი. პლასტიკატის რეალიზაცია უნდა ეწარმოებინა რ. ხ-ს. რ. ხ-მა მოახდინა პლასტიკატის რეალიზაცია, მაგრამ მიღებული მოგება მოსარჩელისათვის არ გადაუცია. ფაქტობრივად, მიღებული თანხა მთლიანად გახარჯეს ნ. და რ. ხ-მა, მათ დაიანგარიშეს ერთმანეთის ურთიერთვალდებულებები. შეთანხმების შედეგად, 2011 წლის 29 ივნისს ნ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის სანოტარო წესით დაიდო ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ნ. ხ-მა სანოტარო წესით დაადასტურა, რომ მას ჰქონდა ნ. გ-ის ვალი – 24 000 აშშ დოლარი, რომელსაც გადაიხდიდა 2011 წლის 1 აგვისტოს ჩათვლით.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით და ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე: ნ. ხ-ის მიერ ვალის აღიარების შემდეგ, მოსარჩელემ დაადგინა, რომ ნ. ხ-ს არ ჰქონდა გადახდის უნარი, ფული და უძრავი ქონება, რის გამოც 2011 წლის ივლისში მხარეები შეიკრიბნენ მოსარჩელის სახლში და რ. ხ-ან ერთად ხელახლა დაიანგარიშეს როგორც სესხისა და სარგებლის ოდენობა, ასევე პლასტიკატის ბიზნესში თავიანთი წილი, რის საფუძველზეც შეთანხმების შემდეგ, 2011 წლის 7 ივლისს ნ. ხ-მა და ნ. გ-მა გააფორმეს ახალი ხელშეკრულება ვალის აღიარების გაუქმების შესახებ. ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ ნ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის ვალის აღიარება უნდა გაუქმდეს იმის გამო, რომ ნ. ხ-ის ვალდებულება იკისრა რ. ხ-მა. 2011 წლის 7 ივლისს რ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის სანოტარო წესით შედგა ვალის აღიარების ხელშეკრულება. რ. ხ-მა აღიარა, რომ მისი ვალი ნ. გ-ის მიმართ შეადგენდა 31 000 აშშ დოლარს, რომელსაც გადაიხდიდა 2011 წლის 7 სექტემბრამდე.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ შეთანხმებული 31 000 აშშ დოლარიდან ვალის ნაწილი ნ. ხ-ის შესასრულებელი სასესხო ვალდებულება იყო, ხოლო ნაწილი – პლასტიკატთან დაკავშირებული რ. და ნ. ხ-ის სოლიდარული ვალდებულება, მაგრამ რ. ხ-მა თავის თავზე აიღო მთლიანი თანხის დაფარვის ვალდებულება და ამის თაობაზე ნ. გ-ან დადო შესაბამისი ხელშეკრულება. ამასთან, მოპასუხის განმარტებით, დასახელებული აღიარების ხელშეკრულება დაიდო იძულებისა და მუქარის შედეგად, მაგრამ ამ გარემოების მტკიცებულება მან ვერ წარადგინა და ვერ დაასაბუთა. ვალის აღიარების ხელშეკრულება უდავო მტკიცებულებით – სანოტარო აქტით იყო დადასტურებული.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, დაადასტუროს იძულებითი გარიგების არსებობა და ამ გარემოების მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრება. მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენდა ქონების ხელში ჩაგდება, მისი შვილი მუშაობდა ძალოვან სტრუქტურაში, შესაბამისად, მის მიმართ განხორციელდა დაშინება და იძულება.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლომ მტკიცებულებათა ანალიზის შედეგად მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის დასახელებული არგუმენტები, რადგან ხსენებული გარემოებები სხვა მტკიცებულებებით არ გამყარებულა. მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ქონების შეძენა და მის საკუთრებად დარეგისტრირება კი, არ წარმოადგენდა იძულებით დადებული გარიგების მტკიცებულებას.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ 31 000 აშშ დოლარის ოდენობის ვალი ჰქონდა აღიარებული და მას მართებდა ამ თანხის მოსარჩელისათვის დაბრუნება, გარდა ამისა, მოსარჩელემ გადაიხადა მოპასუხის საგადასახადო დავალიანება, შპს „გ-ის“ ვალი, ც. ს-ის ვალი და სხვა ხარჯები. შესაბამისად, მოპასუხეს გარკვეული ფორმით უნდა გადაეხადა ის თანხა, რაც მოსარჩელემ მოპასუხის ნაცვლად დაფარა. შესაბამისად, ამ თანხის გამოქვითვის გზით მისი ქონების მოსარჩელის მიერ შეძენა არ წარმოადგენდა ვალის აღიარების ხელშეკრულების იძულებით დადების დამამტკიცებელ მტკიცებულებას. ასევე, იძულების მტკიცებულებად არ გამოდგებოდა მოსარჩელის შვილის ძალოვან სტრუქტურაში მუშაობა, რადგან ამ სტრუქტურაში მუშაობა ძალადობის გამოყენების ან მუქარის გამოყენების მტკიცებულება ვერ იქნებოდა.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი ნაწილით, 38-ე მუხლის „ა“ და „ზ“ პუნქტებით და მიიჩნია, რომ მხარეები გამოცხადდნენ ნოტარიუსთან და გამოხატეს ნება, გაეუქმებინათ ნ. ხ-ის ვალის აღიარება იმის გამო, რომ აღნიშნული ვალდებულება იკისრა რ. ხ-მა და შეადგინეს რ. ხ-ის მიერ ვალის აღიარების ახალი ხელშეკრულება. სანოტარო აქტში მიეთითა, რომ ნოტარიუსმა განუმარტა ვალის აღიარების გარიგების შედეგები და ტექსტზე მოაწერინა ხელი. ამასთან, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ სანოტარო აქტს აქვს უდავო მტკიცებულების ძალა და, სხვა მტკიცებულებებთან შედარებით, ენიჭება უპირატესი ძალა. მოპასუხემ ამ მტკიცებულებათა გასაბათილებლად მტკიცებულებები ვერ წარადგინა. მას საშუალება ჰქონდა, ნოტარიუსისათვის განემარტა, რომ განიცდიდა იძულებას, მაგრამ მას მსგავსი რამ არ განუხორციელებია. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მხარემ დაადასტურა, რომ მისთვის ნათელი იყო გარიგების შედეგი და ხელი მოაწერა მას. აღიარების შემდეგ გავიდა დაახლოებით ორი წელი და ამ ვადაში მას შეეძლო, მიემართა სამართალდამცავი ორგანოებისათვის და სისხლის სამართალწარმოების წესით დაეცვა თავისი ინტერესი. ასევე, შეეძლო სარჩელი აღეძრა და მოეთხოვა გარიგების ბათილად ცნობა. მოპასუხეს მსგავსი მოქმედებები არ განუხორციელებია, მისი არგუმენტები მტკიცებულებებით არ იყო გამყარებული. შესაბამისად, მისი არგუმენტები იძულებასა და მუქარასთან დაკავშირებით არ იყო დასაბუთებული.
სააპელაციო პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გაიზიარა მოსაზრება, რომ მოსარჩელემ და მისი ოჯახის წევრებმა ნ. ხ-ს სესხის სახით გადასცეს 15 000 აშშ დოლარი. გარდა ამისა, მათ ნ. და რ. ხ-ან ერთად საერთო საქმიანობა გააჩნდათ პლასტიკატის ჩინეთიდან ჩამოტანასა და რეალიზაციაში. ნ. და რ. ხ-მა არ შეასრულეს თავისი ვალდებულებები, რითაც დაარღვიეს მოსარჩელის ინტერესი. მხარეთა შეთანხმების თანახმად, თავდაპირველად ვალის აღიარების ხელშეკრულება გაფორმდა ნ. ხ-ან, მაგრამ მას არ გააჩნდა რაიმე აქტივი, რომლითაც დაფარავდა დავალიანებას, ამიტომ მოსარჩელემ და მისი ოჯახის წევრებმა მოითხოვეს გარანტიები და ვალის აღიარება რ. ხ-ან, რომელმაც აღიარა ვალი – 31 000 აშშ დოლარი და იკისრა მისი გადახდა.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომლის მეშვეობითაც პლასტიკატის ბიზნესში გაანგარიშებული იქნება თითოეული წევრის მიერ განხორციელებული ვალდებულებების მოცულობა, მიღებული ან მისაღები მოგება, შესაბამისად, სასამართლოს არ ჰქონდა შესაძლებლობა, გაერკვია მათ შორის არსებული კონკრეტული ფინანსური ვალდებულებების მოცულობა, ეს შესაძლებელი იქნებოდა, თუ მოსარჩელე საეჭვოდ გახდიდა ურთიერთშეთანხმების სისწორეს, ვალების დაანგარიშებას და წარმოადგენდა მტკიცებულებებს, რომლითაც სასამართლოს აქტივებისა და პასივების დაჯამების საშუალება ექნებოდა. მოპასუხეს ასეთი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია, რის გამოც სასამართლო დაეყრდნო ვალის აღიარების ხელშეკრულებას და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა ვალის აღიარების ხელშეკრულების შესაბამისი იყო.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე და 623-ე მუხლებზე და გაიზარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ მოსარჩელეს სურდა ფულის გასესხება, ხოლო ნ. ხ-ს, თავის მხრივ, სურდა ფულის სესხება, რის გამოც, მოსარჩელემ ნ. ხ-ს ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე ასესხა 15000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების დადებისას მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების ყველა არსებით საკითხზე, მათ შორის სესხის ვადაზე, სარგებელსა და სხვა საკითხებზე. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა გადაეხადა სარგებელი. ამრიგად, მხარეებს შორის მიღწეული შეთანხმების შემდეგ შედგა ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეებმა დაადგინეს ურთიერთვალდებულებათა მოცულობა.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულების დადებისა და თანხის გადაცემის შემდეგ შეიძინა მოთხოვნის უფლება, კერძოდ, ნ. ხ-ის სანაცვლო ვალდებულების შესრულება. მოსარჩელეს შეეძლო, მოეთხოვა ყოველი თვის ბოლოს სარგებლის გადახდა. ასევე, მთლიანი სესხად გაცემული 15 000 აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო მოპასუხე ვალდებული იყო, ნაკისრი ვალდებულება შეესრულებინა ჯეროვნად და დათქმულ ვადაში თანხა დაებრუნებინა ხელშეკრულებაში მითითებული ოდენობით. მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება დაარღვია.
შეთანხმების მიხედვით, მოპასუხე მოსარჩელეს გადასცემდა სამ უძრავ ნივთს, რომელთა საერთო ღირებულება დაახლოებით იქნებოდა 100 000 აშშ დოლარი, ხოლო მოსარჩელე სანაცვლოდ ჩაუთვლიდა ვალს – 31000 აშშ დოლარს, გადაუხდიდა სესხს – 34 900 აშშ დოლარს და 616.4 ლარს, სულ მოსარჩელე გადაიხდიდა 65 900 აშშ დოლარსა და 616.4 ლარს, რითაც მხარეები ურთიერთვალდებულებას შესრულებულად თვლიდნენ.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მას გარიგებით უნდა მიეღო როგორც რეგისტრირებული, ასევე დაურეგისტრირებელი ფართი და ამ ქონებაში უნდა გადაეხდა 40 000 აშშ დოლარი, მაგრამ მიიღო არა ორივე ოთახი, არამედ მხოლოდ ერთი. სულ მის მიერ შეძენილი ქონების ფასი განახევრდა. შესაბამისად, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა არა 40 000 აშშ დოლარის, არამედ 20 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება. მხარეებმა 40000 აშშ დოლარად შეაფასეს ორივე ოთახი, მაგრამ მოპასუხემ ერთი ოთახი არ გადასცა, რითაც ქონების ღირებულება შემცირდა ½-ით. საერთო ჯამში მოსარჩელემ მიიღო 50 000 აშშ დოლარის ღირებულების უძრავი ქონება (30 000 აშშ დოლარის ფართი და 40 000 აშშ დოლარის 1/2 ღირებულების ფართი=50000 აშშ დოლარს), სანაცვლოდ მოპასუხეს გადაუხადა 65 900 აშშ დოლარი და 616.4 ლარი (რაშიც იგულისხმება ც. ს-ის ვალი – 22500+შპს „გ-ის“ ვალი 12 400 + საგადასახადო დავალიანება – 616.4 ლარი+მოსარჩელისათვის გადასახდელი 31 000 აშშ დოლარი). მხარეების ურთიერთვალდებულების გათანაბრებისათვის საჭირო იყო მოპასუხის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ სხვაობის – 15900 აშშ დოლარისა და 616.4 ლარის ანაზღაურება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი ამ ნაწილში სწორად დააკმაყოფილა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მართებულად ეთქვა უარი.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ 31 000 აშშ დოლარში ჩათვლილი იყო მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ვალდებულებების შესასრულებლად სესხის სახით ზედმეტად გადახდილი 1000 აშშ დოლარი და 8600 აშშ დოლარი, რადგან მტკიცებულებათა ანალიზით არ დასტურდებოდა, რომ ეს თანხები მოპასუხეს მოხმარდა. მოსარჩელეს სურდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქონების გამოსყიდვა და ამ ქონების მიღების გზით თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება. სწორედ ამ მიზნით მიიღო მან სესხები და ამ სესხის მიღებისათვის გადახდილი პროცენტები არ წარმოადგენდა ზიანს. შესაბამისად, დასახელებული თანხების ხარჯვის გამო, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ ვალდებულება არ წარმოშობია.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 31 000 აშშ დოლარის 3%-ის გადახდა, რადგან მოპასუხის მიერ ვალდებულების დროულად შესრულებისა და კუთვნილი 31 000 აშშ დოლარის გადაცემის შემთხვევაში, იგი ამ თანხით ნახავდა გარკვეულ შემოსავალს, რაც არ იქნებოდა თვეში 3%-ზე ნაკლები.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლზე და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ ვალდებულება ისეთი სამართლებრივი ბორკილია, რომელიც ვალდებულების მონაწილე სუბიექტს აიძულებს რაიმე მოქმედების შესრულებას, ან ასეთი მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებას. მოქმედების შესრულება ან თავის შეკავება გულისხმობს ასეთი ღონისძიების მიღებას სახელშეკრულებო პერიოდში და არ გულისხმობს მუდმივად. ანუ ვალდებულება არის დროში განსაზღვრული მოქმედება და თუ იგი გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, მაშინ ასეთი ვადა უნდა დაადგინონ ხელშეკრულების მონაწილეებმა. ასევე, იმისათვის, რომ მოსარჩელეს გააჩნდეს მოთხოვნის უფლება საჭირო არის, რომ იგი ვალდებულებით ურთიერთობაში იყოს მოპასუხესთან. მათ შორის უნდა არსებობდეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მოთხოვნა უნდა გამომდინარეობდეს დელიქტური ვალდებულებიდან, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.
სააპელაციო პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ მოპასუხეს ვალის აღიარების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები უნდა შეესრულებინა 2011 წლის 7 სექტემბრამდე. მოპასუხემ თავისი ვალდებულება დადგენილ ვადაში არ შეასრულა, რის გამოც მხარეებს შორის დაიწყო მოლაპარაკება უძრავი ქონებით ვალდებულებათა გაქვითვის თაობაზე. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ, იპოთეკათა გამო, ქონების დაკარგვის თავიდან აცილების მიზნით, ვალებს გადაიხდიდა მოსარჩელე და სანაცვლოდ მოპასუხე გადასცემდა სამ უძრავ ნივთს, პარალელურად ამ ქონებათა სანაცვლოდ მოსარჩელე გაქვითავდა თავის მოთხოვნებს. მათ გააფორმეს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებები და ამ ხელშეკრულებების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებით მხარეებს შორის ვალდებულება უნდა ჩათვლილიყო შესრულებულად, მაგრამ 2013 წლის 21 ნოემბერს ერთ-ერთი უძრავი ნივთი, ყადაღის გამო, არ დარეგისტრირდა მოსარჩელის საკუთრებად, ხოლო მეორე ნივთის ნახევარი აღმოჩნდა ნაკლიანი და, მოპასუხის აქტიური ქმედების გამო, მოსარჩელემ მასზე საკუთრების უფლება ვეღარ მოიპოვა. ამდენად, 2011 წლის 21 ნოემბრიდან მოპასუხე სრულყოფილად აღარ ასრულებდა თავის ვალდებულებას.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ დასახელებული ნორმით კრედიტორს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. იგი გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან და გულისხმობს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას. თვით ვალდებულებით სამართალში ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს ხელშეკრულების დარღვევა. მოპასუხემ თავისი ვალდებულება დაარღვია და დათქმულ დროს მოსარჩელეს არ გადაუხადა ის თანხა, რაც მას ერგებოდა და ასევე, სრულყოფილად არ გადასცა იმ ღირებულების ქონება, რისი ვალდებულებაც გააჩნდა მის წინაშე. შესაბამისად, მოპასუხეს დაეკისრა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.
სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლომ სწორად განმარტა მიუღებელი შემოსავალი, რომელიც წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია გათვალისწინებული იქნას, თუ რამდენად შესაძლებელი იყო მისი მიღება. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 31 000 აშშ დოლარი იყო მისი კუთვნილი თანხა, რომელიც ვალდებულების შესასრულებლად გადასცა მოპასუხეს, მაგრამ მოპასუხემ დაარღვია ვალდებულება და დათქმულ დროში აღნიშნული თანხა არ დააბრუნა, შესაბამისად, მან დაკარგა ის შემოსავალი, რასაც მიიღებდა აღნიშნული თანხის გამოყენებით.
ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად საფუძვლიანი იყო, რადგან მას შეეძლო საკუთარი თანხით გარკვეული შემოსავლის მიღება. ამასთან, მოსარჩელის მოთხოვნა დასაბუთებული იყო იმითაც, რომ ნ. ხ-ს მოსარჩელისაგან სესხი სარგებელით ჰქონდა აღებული.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მტკიცებულებათა გამოკვლევის საფუძველზე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვალდებულების ნაწილი შეასრულა 2011 წლის 21 ნოემბერს და მოსარჩელეს გადასცა 50 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება, თუმცა მას შესასრულებელი ჰქონდა 65 900 აშშ დოლარისა და 616.4 ლარის ვალდებულება და მოსარჩელისათვის უნდა გადაეცა დასახელებული ოდენობის ქონება. მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე შესასრულებელი დარჩა 15900 აშშ დოლარისა და 616.4 ლარის ვალდებულება, რაზეც მოპასუხემ 2011 წლის 21 ნოემბრიდან უარი განაცხადა. შესაბამისად, ამ თარიღიდან მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, რადგან თუ მოპასუხე ქონებით არ შეასრულებდა ვალდებულებას, მაშინ მას მოსარჩელისათვის უნდა გადაეცა სხვაობად დარჩენილი თანხა – 15900 აშშ დოლარი და 616.4 ლარი, რასაც მოსარჩელე გამოიყენებდა საკუთარი შეხედულებით და მიიღებდა შემოსავალს თვეში თანხის 3%-ის ოდენობით. მოპასუხემ ვალდებულების შესრულების ვადას გადააცილა 13 თვე, რადგან ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილება დაიწყო 2011 წლის 21 ნოემბერს და გაგრძელდა სარჩელის შემოტანამდე – 2013 წლის 22 თებერვლამდე. ამასთან, 15900 აშშ დოლარისა და 616.4 ლარის 3% არის 477 აშშ დოლარი და 18.49 ლარი. შესაბამისად, 13 თვის განმავლობაში მოსარჩელემ დაკარგა 6201 აშშ დოლარისა და 240.37 ლარის (13 X 477 აშშ დოლარი=6201 აშშ დოლარი, ასევე 13 X 18.49 ლარი=240.37 ლარი) შემოსავალი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება რ. ხ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, კასატორმა ასევე გაასაჩივრა ყველა საოქმო განჩინება, რომლითაც უარი ეთქვა შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კასატორს, ნ. ხ-ს, მოსარჩელესა და მის ოჯახს შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმება. კასატორმა წარადგინა მტკიცებულებები აღნიშნული ფაქტის უარსაყოფად და მოითხოვა ნ. ხ-ის დაკითხვა, თუმცა სასამართლომ მისი შუამდგომლობა დაუსაბუთებლად არ დააკმაყოფილა.
ორივე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მოცემული დავა განიხილა მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, რაც აისახა სასამართლო გადაწყვეტილების შინაარსზეც, რომელიც აგებულია მხოლოდ ვარაუდზე.
სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია მოსარჩელის როლი სადავო ერთობლივ საქმიანობაში, ასევე, ვინ იგულისხმებოდა მოსარჩელის ოჯახში, თითოეული პარტნიორის შენატანის ოდენობა, საქმიანობა, რისთვის შეიქმნა ერთობლივი საქმიანობა (ამხანაგობა), როგორ ნაწილდებოდა მოგება და წაგება. ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებით რა შემოსავალი იქნა მიღებული, რამდენს შეადგენდა მოგება ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ხოლო წინააღმდეგ შემთხვევაში რამდენი იყო წაგება, მოსარჩელის რა ვალი გაისტუმრა კასატორმა.
სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ერთობლივ საქმიანობაში შეიტანა 20 000 აშშ დოლარი მაშინ, როცა კასატორმა ჩინეთიდან ჩამოიტანა მხოლოდ 21 000 აშშ დოლარის ღირებულების პროდუქცია და საჭირო თანხა შპს „გ-ან“ მიიღო.
პალატამ არასწორად შეაფასა კასატორის მიერ ძმის ვალის ნებაყოფლობით აღიარების ფაქტი. ფაქტობრივად, მოსარჩელემ რ. ხ-ი აიძულა, შეედგინა ვალდებულების აღიარების შესახებ ხელწერილი, რადგან მას ერიცხებოდა გარკვეული ქონება და შესაძლებელი იყო სადავო თანხის მისი მეშვეობით ამოღება. კასატორის პოზიციას ადასტურებს ის გარემოება, რომ ვალის აღიარებაზე შედგა წერილობითი ხელწერილი. ნებაყოფლობით დავალიანების საკუთარ თავზე აღების შემთხვევაში კი, კასატორი უბრალოდ გადაიხდიდა ძმის დავალიანებას. რ. ხ-ს ნებაყოფლობით არ გადაუცია არც უძრავი ქონება.
აღსანიშნავია, რომ კასატორის ძმა ნ. ხ-ს მოსარჩელის წინაშე ჰქონდა ვალი – 24 000 აშშ დოლარი. კასატორს გადააკისრეს არარეალური თანხა – 7 000 აშშ დოლარით მეტი, როცა ვალის აღიარების ხელშეკრულებაში დააფიქსირებინეს 31 000 აშშ დოლარი ისე, რომ ვალის გადაკისრებაზე მისი ძმის თანხმობას ხელშეკრულება არ შეიცავდა.
ასევე, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოება, რომ მოპასუხემ, ვალის გასტუმრების მიზნით, მოსარჩელესთან ნებაყოფლობით გააფორმა 100 000 აშშ დოლარის ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, საიდანაც მოსარჩელემ 30 000 აშშ დოლარის ღირებულების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონება ვერ დაირეგისტრირა, ვინაიდან იგი დაყადაღებული იყო, ხოლო 70 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება მოსარჩელეს გადაუფორმა 65 900 აშშ დოლარის სანაცვლოდ.
აღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს იპოთეკის ხელშეკრულებისა და სხვა ვალის გადახდის სანაცვლოდ, ნებაყოფლობით ჩუქნიდა 35 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონებას.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, სადაც მხარეებმა უძრავი ქონების ღირებულებად განსაზღვრეს 40 000 აშშ დოლარი. უძრავ ქონებას წარმოადგენს ქ. ქუთაისში, ფ-ის ქ. №31-ში, ბ-ის ქ. №1-სა და ლ-ის ქ. №5-ში მდებარე ქონების 1/3 ნაწილი, რომელიც არის კომერციული ფართი და შეადგენს ერთ 20 კვ.მ ოთახს. აღნიშნული ფართი, საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე. მეორე ოთახი კი, დაისაკუთრა ამხანაგობამ. ამ ფართის მოსარჩელის სახელზე დაკანონება და ლეგალიზაცია შეუძლებელია, რადგან იგი ამხანაგობას არ აუშენებია და არასდროს არ უსარგებლია. ამასთან, აღნიშნულ ფართს მოსარჩელეს ვერც მოპასუხე ვერ გადასცემდა, ვინაიდან იგი არ წარმოადგენდა მის საკუთრებას.
არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ კასატორმა მოსარჩელეს მოტყუებით, ორი ოთახის ნაცვლად, მიჰყიდა ერთი ოთახი ორის ფასად, რის გამოც დაეკისრა ფასთა სხვაობა ზიანთან ერთად. ნასყიდობის ხელშეკრულება კანონიერ ძალაშია და სადავო არ არის. ამასთან, დადასტურებულია, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონების 1/3 საკუთრების უფლების შეძენის მიზნით გადაიხადა 40000 აშშ დოლარი და იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, არ არსებობდა მისთვის რაიმე სახის ფულადი თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. ასევე, კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არც ერთი უძრავი ნივთის შესაძენად თანხა არ გადაუხდია, არამედ მოხდა ვალის უძრავი ქონებით გასტუმრება.
სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 312-ე მუხლებით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ რ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებებზე:
2011 წლის 7 ივლისის სანოტარო წესით შედგენილი ვალის აღიარების ხელშეკრულებით რ. ხ-მა აღიარა, რომ მას ნ. გ-ის ვალი აქვს 31 000 აშშ დოლარი. ვალი უნდა დაიფაროს 2011 წლის 7 სექტემბრამდე. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია აღნიშნული ხელშეკრულების იძულებით ან მუქარით დადების თაობაზე.
რ. ხ-მა მოსარჩელეს 2011 წლის 7 სექტემბრამდე არ გადაუხადა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა.
მხარეები შეთანხმდნენ იმის შესახებ, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს გადასცემდა სამ ქონებას, რომელთა საერთო ღირებულებაც იქნებოდა დაახლოებით 100 000 დოლარი. სანაცვლოდ მოსარჩელე გადაუხდიდა მოპასუხეს გადასახდელ ვალებს, ჯამში 34 900 აშშ დოლარს (ც.ს-ის ვალი 12 400 + შპს „გ-ის“ ვალი 22500) და 616.4 ლარს (საგადასახადო ვალი). გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელე მოპასუხეს გადახდილად ჩაუთვლიდა 31 000 აშშ დოლარს. ამით მხარეები ურთიერთვალდებულებას შესრულებულად მიიჩნევდნენ.
2011 წლის 15 ნოემბერს რ. ხ-სა და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე გახდა ორი უძრავი ქონების მესაკუთრე: ა) ქ.ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ №39-ში, ბინა 2-ის (ქონება იპოთეკით იყო დატვირთული მესამე პირის სასარგებლოდ, ასევე რეგისტრირებული იყო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა. ქონების ღირებულებად მხარეებმა განსაზღვრეს 30 000 აშშ დოლარი); ბ) ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31/ბასკეთის №1/ლ-ის ქ. №5-ში, 1/3 წილის (ქონების ღირებულებად მხარეებმა დაადგინდეს 40 000 აშშ დოლარი).
ნასყიდობის მომენტისათვის მოსარჩელეს მოპასუხისათვის თანხა არ გადაუხდია. ქონების ღირებულების სანაცვლოდ, მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე გადახდილად ჩაეთვალა 31 000 აშშ დოლარი.
კანონიერ ძალაში შესული ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ინდ. მეწარმე რ. ხ-ს შპს „გ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 30 726 ლარის გადახდა. მასვე დაეკისრა სახ. ბაჟის სახით გადახდილი 111.78 ლარისა და საადვოკატო ხარჯების ანაზღაურება 300 ლარის ოდენობით.
რ. ხ-ს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება პირადად არ აღუსრულებია. მის ნაცვლად სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა სააღსრულებო ხარჯებითურთ 22500 აშშ დოლარის ოდენობით გადაიხადა მოსარჩელემ.
რ. ხ-ს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე 12 400 აშშ დოლარი ჰქონდა გადასაცემი ც. ს-ის. დასახელებული თანხა ც. ს-ეს გადასცა ნ. გ-მა 2011 წლის 30 დეკემბერს. შესაბამისად, ც. ს-ემ უარი თქვა უძრავ ქონებაზე იპოთეკის უფლებაზე და ქ.ქუთაისში, ჭ-ის გამზ. №39-ში მდენარე №2 ბინა გათავისუფლდა იპოთეკისაგან.
ქ.ქუთაისში, ჭ-ის გამზირი №39-ში, ბინა 2-ზე რეგისტრირებული იყო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა. ინდ. მეწარმე რ. ხ-ს გააჩნდა საგადასახადო ვალდებულება 616.4 ლარის ოდენობით. დასახელებული ვალდებულება შეასრულა ნ. გ-მა.
სააპელაციო სასამართლო ერთ შემთხვევაში ადგენს, რომ 2011 წლის 15 ნოემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე გახდა ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31-ში მდებარე საერთო საკუთრების 78.96 კვ.მ ფართის 1/3 წილის მესაკუთრე (იხ. ფაქტობრივი დასაბუთება, პუნქტი 4.8.), ხოლო მეორე შემთხვევაში აღნიშნავს, რომ მითითებულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება შედგება ორი ოთახისაგან, თითოეული ოთახის ფართია 18.22 კვ.მ., აქედან ერთი ოთახი რეგისტრირებულია, ხოლო მეორე არარეგისტრირებულია (სჭირდება ლეგალიზება). მოპასუხემ არარეგისტრირებული ფართის საკუთრება მოსარჩელეს არ გადასცა და, შესაბამისად, თანახმა არ არის ლეგალიზების თუ სხვა გზით დაირეგისტრიროს იგი მოსარჩელემ (იხ. სამართლებრივი დასაბუთება, პუნქტი 4.47.). სასამართლოს დასკვნით, ნასყიდობის ფასი 40 000 აშშ დოლარი მხარეებმა განსაზღვრეს ორი ოთახისათვის, ფაქტობრივად კი მოსარჩელეს გადაეცა ერთი ოთახი, აქედან გამომდინარე, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა არა 40 000 აშშ დოლარის ღირებულების, არამედ 20 000 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ სრულად არ შეასრულა ვალდებულება, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მოსარჩელეს არ გადასცა საკუთრების უფლება მესამე ქონებაზე, ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31/ბ-ის №1/ლ-ის ქ.№5-ში 36.06 კვ.მ ფართზე. ვალდებულების დარღვევის ვადად სასამართლომ მიიჩნია 2011 წლის 21 ნოემბერი, როდესაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა ქონების რეგისტრაციაზე საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის არსებობის გამო. შესაბამისად, მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნა სრულად არ გაქვითულა, ხოლო მოპასუხეს მოსარჩელისთვის არ გადაუცია დარჩენილი სხვაობა – 15900 აშშ დოლარი და 616.4 ლარი, რასაც მოსარჩელე გამოიყენებდა საკუთარი შეხედულებით და მიიღებდა შემოსავალს თვეში 3%-ის ოდენობით.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ აიძულა იგი ეღიარებინა ვალი, იმ მოტივით, რომ მას ჰქონდა ქონებები. როგორც საქმის მასალების ანალიზიდან ირკვევა, მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების მთავარ ფაქტობრივ საფუძვლად უთითებს 2011 წლის 7 ივლისს ვალის აღიარების ხელშეკრულების დადებაზე, რომლითაც რ. ხ-მა აღიარა ვალი ნ. გ-ის წინაშე 31000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომელიც უნდა გადაეხადა 2011 წლის 7 სექტემბრამდე. მოპასუხემ სარჩელთან დაკავშირებით წარადგინა სამართლებრივი (სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელი) შესაგებელი (გარიგების დადების მიზნით პირის იძულება). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპიდან, ასევე მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოპასუხეს ევალებოდა როგორც სამოქალაქო კოდექსის 85-87-ე მუხლებით გათვალისწინებული ნორმის ფაქტობრივი ელემენტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაიზიარეს მოპასუხის მოსაზრება იძულების თაობაზე, კასატორს კი ამ კუთხით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. იგივე უნდა ითქვას 2011 წლის 15 ნოემბერს რ. ხ-სა და ნ. გ-ს შორის გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებებზე.
საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს საკუთრების უფლებას ვერ გადასცემდა იმ ფართზე, რაც მის სახელზე არ იყო რეგისტრირებული. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეში წარმოდგენილ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, რომელიც დადებულია უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ.ქუთაისი, ფ-ის ქ.№31/ბ-ის №1/ლ-ის ქ.№5 (იხ.ს.ფ. 98). ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს არა ორი ოთახი (თითოეულის ფართი 18.22 კვ.მ.), როგორც ეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, არამედ შენობა-ნაგებობის (ფართი 78.96 კვ.მ; საზაფხულო ფართი 22.80 კვ.მ) 1/3 წილი. ამავე სახითაა მოსარჩელის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღრიცხული (იხ. ამონაწერი, ს.ფ. 39). იმავე ხელშეკრულებით განსაზღვრეს მხარეებმა ნასყიდობის ფასი, როგორც უძრავი ქონების წილის, და არა როგორც ოთახების ღირებულება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა ნაკლიანი ნივთი (ორი ოთახის ნაცვლად ერთი ოთახი) და ამის პროპორციულად უნდა შემცირდეს ნასყიდობის ფასი არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის საგანი არ არის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ვალდებულების შესრულება, შესაბამისად, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, შეემოწმებინა გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთის გადაცემის საკითხი. ასეც რომ არ იყოს, დამაჯერებლობასაა მოკლებული მოსარჩელის ის განმარტება, რომლის მიხედვითაც გაუგებარი იყო რეალურად რა ფართი ეკუთვნოდა გამყიდველს. მოსარჩელის ამ პოზიციას აქარწყლებს სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ასევე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უფლებათა ხელმისაწვდომობის გარანტია. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქ.ქუთაისში, ფ-ის ქ.№31/ბ-ის №1/ლ-ის ქ.№5-ში მდებარე უძრავი ქონების ღირებულებასთან მიმართებაში, კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული და დასაშვები პრეტენზია.
რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომელიც გამოთქმულია ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ურთიერთობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელი ეფუძნება ვალის აღიარების ხელშეკრულებას, ასევე მხარეთა შეთანხმებას ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების ნაცვლად სხვა შესრულების მიღების შესახებ. ამდენად იმის დადგენა, თუ რა ურთიერთობა არსებობდა ვალის აღიარებამდე უშუალოდ მხარეებს ან მათი ოჯახების სხვა წევრებს შორის, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არ არის მნიშვნელოვანი და არ შეიძლება მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებად განვიხილოთ. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის შუამდგომლობა მოწმის სახით ნ. ხ-ის დაკითხვის თაობაზე მართებულად არ დაკმაყოფილდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. კასატორის განმარტებით იგი ასაჩივრებს ყველა საოქმო განჩინებას, რომლითაც უარი ეთქვა შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საკასაციო პალატა მოწმის სახით ნ. ხ-ის დაკითხვის შუამდგომლობაზე სასამართლოს უარს საფუძვლიანად მიიჩნევს, რაც შეეხება სხვა სახის შუამდგომლობებს, კასატორს არ დაუკონკრეტებია რომელ საოქმო განჩინებებს ასაჩივრებს, ან რაში მდგომარეობს მათი უსწორობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც წინ უძღოდა მტკიცებულებათა არასწორი შეფასება.
საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საქმის ხელახლა განხილვისას, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დასასაბუთებლად წარდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი შეფასების, ასევე მოპასუხის შესაგებლის გათვალისწინებით, უნდა დაადგინოს მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონებების საერთო ფასი ნასყიდობის ხელშეკრულებებში მითითებული ღირებულების შესაბამისად და მხოლოდ ამის შემდეგ განსაზღვროს ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ფაქტობრივი მოცემულობა. ამასთან, მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის, როგოროც მეორადი მოთხოვნის დაკმაყოფილება იმაზე იქნება დამოკიდებული, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის შედეგად დარჩა თუ არა მოპასუხეს რაიმე ვალდებულება შესასრულებელი და სახეზეა თუ არა ამ ვალდებულების დარღვევა (შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. რ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
