საქმე N:ას-938-896-2013

საქმე№ას-938-896-2013 4 აპრილი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ხ-ი, ე. ხ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ხ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

მესამე პირი - ნ. ხ-ი

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდროდან წილის განსაზღვრა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ხ-მა სარჩელის აღძრა მცხეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეები ნ. ხ-სა და ე. ხ-ის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და სამკვიდროდან წილის განსაზღვრის თაობაზე შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

მოსარჩელის განმარტებით, მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 1 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მიღება-ჩაბარების აქტით საკუთრებაში გადაეცა თ. ხ-ის მამას, ლ. ხ-ს, რომელიც გარდაიცვალა 1997 წლის 31 დეკემბერს. მამკვიდრებელმა 1994 წლის 1 აგვისტოს შედგენილი ანდერძით მთელი ქონების 1/3 ნაწილი უანდერძა შვილს თ. ხ-ს, რომელმაც მამის გარდაცვალების შემდეგ 1998 წლის 2 ივნისს სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს, თუმცა სამკვიდროს მოწმობის მიღება არ მოუთხოვია, რადგან ფაქტობრივად ფლობდა ქონებას, ხოლო 2008 წლის 8 დეკემბერს ნოტარიუსმა დადგენილებით უთხრა უარი მოსარჩელეს სამკვიდროს მოწმობის გაცემაზე, რადგან სადაო ქონება არ აღმოჩნდა რეგისტრირებული ლ. ხ-ის სახელზე. მამკვიდრებლის მეუღლემ ე. ხ-მა საგადასახადო სიის საფუძველზე საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა სადაო მიწის ნაკვეთები, ხოლო 2010 წლის 2 თებერვალსა და 2011 წლის 5 დეკემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე, აჩუქა შვილიშვილს ნ. ხ-ს.

მოპასუხეებმა ნ. და ე. ხ-მა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ გაურკვეველია სადავო ანდერძის ნამდვილობა, რადგან ტექსტში არის არაერთი გასწორება, რაც შენიშვნის სახით არ არის აღნიშნული ნოტარიუსის მიერ და ეჭვს იწვევს ანდერძის შინაარსი. მამკვიდრებელ ლ. ხ-ს დარჩა 4 პირველი რიგის მემკვიდრე. სადავო მიწის ნაკვეთებით სარგებლობენ ე. ხ-ი და ნ. ხ-ის ოჯახი, ხოლო აღნიშნული ქონება ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონებაში არ შედის, რადგან ე. ხ-ი არის კომლის ბოლო წევრი, ასევე, როგორც მეუღლე ქონების თანამესაკუთრე. ლ. ხ-ის ერთ-ერთმა მემკვიდრემ ნ. ხ-მა მამის გარდაცვალების შემდეგ თ. ხ-ს გადასცა 1700 აშშ დოლარი თ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ, რაც მოსარჩელეს უნდა ჩაეთვალოს მამის სამკვიდრო წილში. ე. ხ-ს აქვს უპირატესი მემკვიდრეობის უფლება, რადგან გარდაცვალებამდე მეუღლესთან ერთად ცხოვრობდა სამკვიდროს საცხოვრებელ სახლში.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით თ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი ე. ხ-სა და ნ. ხ-ს შორის 2010 წლის 2 თებერვალს და 2011 წლის 5 დეკემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებები გაჩუქებული ქონების 1/3 ნაწილში.

თ. ხ-ი აღიარებულ იქნა მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 1000 კვ.მ დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) 1/3 წილის მესაკუთრედ. თ. ხ-ი აღიარებულ იქნა მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 1470 კვ.მ დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე 124.71 კვ.მ ფართის №1 შენობა-ნაგებობის (საკადასტრო კოდი ...) 1/3 წილის მესაკუთრედ. თ. ხ-ი აღიარებულ იქნა მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 2000 კვ.მ დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) 1/3 წილის მესაკუთრედ. თ. ხ-ი აღიარებულ იქნა მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 4600 კვ.მ დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) 1/3 წილის მესაკუთრედ.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. ხ-მა და ე. ხ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 20 ივნისის განჩინებით ე. და ნ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 4 ივნისს გაცემული გარდაცვალების მოწმობის თანახმად ლ. ხ-ი გარდაიცვალა 1997 წლის 31 დეკემბერს სოფელ წ-ი. ლ. ხ-ის სამკვიდრო გაიხსნა 1997 წლის 31 დეკემბერს. სამკვიდროს გახსნის ადგილია მცხეთის რაიონი, სოფელი წ-ი. ლ. ხ-ს დარჩა 4 პირველი რიგის მემკვიდრე - ე. ხ-ი, ნ. ხ-ი, თ. ხ-ი და ნ. ხ-ი.

ლ. ხ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეა მეუღლე ე. ხ-ი, რომელთან ქორწინება დარეგისტრირდა 1948 წლის 17 აგვისტოს.

დაბადების მოწმობის თანახმად, თ. ხ-ი დაიბადა ... წლის ... ივნისს. მისი მშობლები არიან ლ. ხ-ი და ე. ხ-ი.

ლ. ხ-ის შვილია ნ. ხ-ი, რომელიც გარდაიცვალა 2011 წლის 11 სექტემბერს. ნ. ხ-ის შვილია აპელანტი ნ. ხ-ი.

მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე დასტურდება, რომ ლ. ხ-ის შვილია ნ. ხ-ი.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონებაში შედის: მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 1000 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი ...); 1470 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე მდებარე 124.71 კვ.მ ფართის №1 შენობა-ნაგებობები (საკადასტრო კოდი ...); 2000 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი ...) და 4600 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი ...).

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასახელებულ მიწის ნაკვეთებზე საჯარო რეესტრში საგადასახადო სიის საფუძველზე ე. ხ-ის საკუთრების უფლების სარეგისტრაციო ჩანაწერი არასწორია შემდეგ გარემოებათა გამო:

გორის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 31 აგვისტოს №16-20/2-7-05/2186 წერილის თანახმად. 2007 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით, მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ის საკრებულოს მიწის გადასახადის გადამხდელთა სიაში 1495-ე რიგით ნომრად აღრიცხულია ე. ხ-ი, რომელსაც ერიცხება 1 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. საგადასახადო სიაში ე. ხ-ის რეგისტრაციის ფაქტი გახდა საჯარო რეესტრში მისი საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი.

პალატის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ ე. ხ-ი იყო კომლის ბოლო წევრი და სადავო ქონება ამის გამო არ შედის ლ. ხ-ის სამკვიდროში, არის დაუსაბუთებელი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლზე მითითებით, პალატამ აღნიშნა, რომ ლუარსაბ ხ-ი გარდაიცვალა 1997 წლის 31 დეკემბრს, რა დროსაც კომლის სტატუსი განსაზღვრული იყო „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ საქართველოს კანონით”. ამ კანონის მე-4 მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების 1997 წელს არსებული რედაქციით თანახმად, საკომლო მეურნეობა არის ამ მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული, საადგილმამულო (ფერმერული) მეურნეობა, რომელიც ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას, აგრეთვე მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების თანასაკუთრებას წარმოადგენს. საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა იყოს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წინში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული. მესამე პირებთან ურთიერთობაში საკომლო მეურნეობის სახელით გამოდის ერთ-ერთი თანამესაკუთრე, რომელსაც დანარჩენი მესაკუთრეები მიანიჭებენ ამგვარ უფლებამოსილებას. ეს პირი საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) შეიტანება საკომლო მეურნეობის თავკაცად.

დასახელებული ნორმა სავალდებულოდ მიიჩნევს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე კომლის საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. ამდენად, კომლის საკუთრების უფლების შესახებ კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებას წარმოადგენს საჯარო რეესტრში საკომლო მეურნეობის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაცია.

საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ სადავო ქონება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო ლუარსაბ ხ-ის კომლის სახელზე და ე. ხ-ი, როგორც კომლის წევრი საჯარო რეესტრში აღრიცხული იყო სადავო ქონების თანამესაკუთრედ. ამასთან, საქმეში ასევე არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა რომ მიწის რეფორმის დაწყებამდე ე. ხ-ი იყო ლ. ხ-ის კომლის წევრი. მოპასუხე მხარეს საკომლო წიგნის ჩანაწერები არ წარმოუდგენია, რისი ვალდებულებაც მას ეკისრებოდა, თანახმად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლისა.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 დადგენილების მე-5 მუხლის თანახმად საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადის მათ კერძო საკუთრებაში.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ’’ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის N128 დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად „საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გადაცემა განხორციელდეს 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით”.

„საქართველოს რესპუბლიკაში მიწის რეფორმის პირველი ეტაპის განხორციელების ღონისძიებებისა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 და 6 თებერვლის N128 დადგენილებებში ნაწილობრივ ცვლილებათა და დამატებათა შეტანის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის N290 დადგენილების მე-6 პუნქტით შეიცვალა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის N128 დადგენილების პირველი პუნქტი და დაწესდა საკუთრებაში მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები. კერძოდ, სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის და სოფლად მუდმივად მცხოვრები სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებისათვის ბარისა და ზეგნის რაიონებში - 1 ჰექტარამდე, ხოლო იმ რაიონებში, სადაც ამის შესაძლებლობაა - 1,25 ჰექტარამდე.

მინისტრთა კაბინეტის აღნიშნული დადგენილებების საფუძველზე, 1992 წელს საქართველოში დაიწყო მიწის რეფორმა, რომლის შედეგად ფიზიკურ პირებს საკუთრებაში გადაეცათ მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული და დამატებით გამოყოფილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართი.

„საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე დოკუმენტაციის გაფორმების რეგულირების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის N503 დადგენილებით დამტკიცდა მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ფორმა, ამ დადგენილების მე-2 პუნქტით დადგინდა, რომ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენდა მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელ სახელმწიფო აქტის გაცემისა და საცხოვრებელი სახლის დაპროექტება-მშენებლობის ერთადერთ საფუძველს. ამდენად, მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენდა მიწაზე საკუთრების უფლების დამდგენ დოკუმენტს.

1995 წლის 3 აპრილს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტით მამკვიდრებელ ლ. ხ-ს მიწის რეფორმის შედეგად საკუთრებაში გადაეცა მცხეთის რაიონის სოფელ წ-ი მდებარე 1 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 4 ნაკვეთად. შესაბამისად, აღნიშნული უძრავი ქონება იყო მისი სამკვიდრო ქონება, რადგან გარდაცვალებამდე ლ. ხ-მა კანონის შესაბამისად მოიპოვა მასზე საკუთრების უფლება.

ე. ხ-ი სოფელ წ-ი ცალკე კომლს ან ოჯახს არ წარმოადგენდა, მას როგორც დამოუკიდებელ ოჯახს ან კომლს მიწის ნაკვეთი არ გადასცემია.

ამდენად, ლ. ხ-ის სამკვიდროში შედის 1995 წლის 3 აპრილს გაცემული №19 მიწის მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებული 1.0 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართზე საკუთრების უფლება, რომელიც საჯარო რეესტრში არასწორად მთლიანად ე. ხ-ის სახელზე დარეგისტრირდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ ლ. ხ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე ე. ხ-ს საკუთრების უფლების განხორციელების საფუძველს მემკვიდრეობა წარმოადგენდა, ხოლო ე. ხ-ი მამკვიდრებლის ერთადერთი მემკვიდრე არ იყო და საკუთრების უფლება მოიპოვა მხოლოდ მის კუთვნილ წილზე.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნ., რომ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში თ. ხ-მა ნოტარიუსს მიმართა განცხადებით სამკვიდროს მიღების შესახებ, ხოლო ნ. ხ-ს სამკვიდროდან წილის განსაზღვრაზე პრეტენზია არ აქვს. მას ნოტარიუსში არ წარუდგენია განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ და სამკვიდრო არც ფლობით მიუღია.

სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ნ. ხ-ის განმარტება მოცემული ფაქტის დადგენისას არის მნიშვნელოვანი მტკიცებულება და სამკვიდრო ამსის განსაზღვრის კონტექსტში საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ნ. ხ-ი ე., ნ. და თ. ხ-ან ერთად წარმოადგენდა ლ. ხ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს. ამდენად, სამკვიდრო ქონებიდან მემკვიდრეების კუთვნილი წილის განსაზღვრისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ნ. ხ-ის ნებას, მიიღებდა იგი კუთვნილ წილს სამკვიდროდან თუ უარს განაცხადებდა მასზე. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან ნ. ხ-მა უარი განაცხადა სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილის მიღებაზე, სახეზე დარჩა სამი პირველი რიგი მემკვიდრე - ე., ნ.და თ. ხ-ი.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი.

განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე ფაქტობრივ გარემოებად დადგინდა, რომ თ. ხ-ის სახელზე ლ. ხ-ის მიერ შედგენილი ანდერძი იყო ბათილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად (იხ. ფაქტობრივი გარემოება 2.6), შესაბამისად, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ განსახილველ დავაში თ. ხ-ის უფლებები ლ. ხ-ის სამკვიდროზე უნდა განსაზღვრულიყო კანონისმიერ სამკვიდროს პრინციპებით.

თ. ხ-ი არის ლ. ხ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე, მის გარდა პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან ე. ხ-ი, ნ. ხ-ი და ნ. ხ-ი, რომელმაც გარდაცვალებამდე მამის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის შესაბამისად კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები). ამ ნორმის მიხედვით სამკვიდროდან კანონისმიერი მემკვიდრეების წილი თანაბარია.

სამკვიდროზე უფლებების განსაზღვრისათვის მხოლოდ ნათესაური კავშირის არსებობა საკმარისი არ არის. აუცილებელია მემკვიდრემ სამკვიდრო მიიღოს, რადგან სამოქალქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით სამკვიდროს მიღების ორი გზაა დადგენილი.

ე. ხ-მა და ნ. ხ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონება, რის შედეგად მათ კანონის შესაბამისად მოიპოვეს საკუთრების უფლება სამკვიდროდან კუთვნილ წილებზე.

ნ. ხ-ს მამის სამკვიდრო მიღებული არა აქვს 1421-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით და არც წილის განსაზღვრა მოუთხოვია. ამდენად, ლ. ხ-ის სამკვიდროზე უფლებები კანონის შესაბამისად მოიპოვეს თ. ხ-მა, ნ. ხ-მა და ე. ხ-მა, შესაბამისად თითოეულის წილის სამკვიდროდან შეადგენს 1/3-ს.

რაც შეეხება სამკვიდრო ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან გამომდინარე ე. ხ-ის წილის განსაზღვრას, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებაზე. საქმეში წარმოდგენილი მოპასუხეთა შესაგებელი არ ეფუძნებოდა აღნიშნულ გარემოებას (ტ.1.ს/ფ 48-57). შესაგებლის მიხედვით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წინაპირობად მითითებული იყო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ე. ხ-ი წარმოადგენდა სადავო ქონების ერთადერთ მესაკუთრეს. საქმის მოსამზადებელ სხდომაზე, 2012 წლის 30 ოქტომბერს მოპასუხის მიერ გაჟღერდა მეუღლეთა თანასაკუთრების მიხედვით (ლ. და ე. ხ-ი) წილის განსაზღვრის საფუძველი (30.11.2012 წ. ოქმი. CD დისკი 11:24:41სთ), რის თაობაზეც მოპასუხე ნ. ხ-ს სასამართლოს მხრიდან მიეთითა მომდევნო სხდომაზე ქორწინების მოწმობის წარმოდგენის თაობაზე. 2012 წლის 13 ნოემბრის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხე ნ. ხ-მა წარადგინა ლ. და ე. ხ-ის ქორწინების მოწმობა, თუმცა ამავე სხდომაზე მან მხარი დაუჭირა შესაგებლის მხოლოდ იმ საფუძველს, რომ ე. ხ-ი იყო კომლის ბოლო წევრი და ქონების ერთადერთი მესაკუთრე.(13.11.2012.წ. ოქმი. CD დისკი 11:41.58. 11.42.38). შესაბამისად, სსსკ მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, სასამართლო შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლებით. თუკი მიუხედავად მთავარ სხდომაზე მოპასუხის მიერ ჩამოყალიბებული პოზიციით მიიჩნევა, რომ შესაგებლის ფაქტობრივ საფუძველს მაინც წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრების პრინციპით სამკვიდრო მასის განსაზღვრა, მტკიცების ტვირთი იმ გარემოების თაობაზე, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას, მოპასუხეს ეკისრება.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე და 1161-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ სადავო ქონება ლ. ხ-ის მიერ შეძენილია ქორწინების პერიოდში. ის გარემოება, რომ მიღება-ჩაბარების აქტით ქონება ლ. ხ-ს გადაეცა 1995 წელს, არ ნიშნავს, რომ მასზე თანასაკუთრების უფლება მოიპოვა ე. ხ-აც. მოპასუხის მტკიცების საგანში შედიოდა იმ გარემოების მტკიცება, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა არა ინდივიდუალური საკუთრების, არამედ თანასაკუთრების საგანს.

აღნიშნული აქტების შინაარსიდან გამომდინარე, საკუთრება მიღება-ჩაბარების აქტით დაუდასტურდათ იმ პირებს, ვისაც სარგებლობაში გააჩნდათ მიწის ნაკვეთები. ამდენად, მოპასუხე მხარეს უნდა ედასტურებინა ის გარემოება, რომ მიწის რეფორმის შემდეგ ლ. ხ-ე გადაცემული მიწის ნაკვეთები არ წარმოადგენდა მხოლოდ მისი ინდივიდუალური საკუთრების საგანს და რომ ისინი თავის დროზე სარგებლობაში გადაცემული იყო ე. და ლ. ხ-ის ქორწინების პერიოდში. ამგვარი სახის რაიმე დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნ. უსაფუძვლოდ მოპასუხის განმარტება იმის შესახებ, რომ სადავო ქონება იყო ე. და ლ. ხ-ის, როგორც მეუღლეთა საერთო საკუთრება.

ამდენად, ლ. ხ-ის სამკვიდროზე ე. ხ-ის სამემკვიდრეო წილი შეადგენს ქონების 1/3 ნაწილს. შესაბამისად, დგინდება, რომ ე. ხ-მა ლ. ხ-ის მთელი სამკვიდრო ქონება, მათ შორის თ. ხ-ის კუთვნილი 1/3 წილი არამართლზომიერად დაირეგისტრირა საკუთარ თავზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უტყუარობა. განსახილველ შემთხვევაში ფაქტობრივ გარემოებად დადგინდა, რომ, რომ ე. ხ-ის მიერ მის საკუთრებად რეგისტრირებული ქონება წარმოადგენდა ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონებას, რომლის 1/3 წილის მემკვიდრე და მესაკუთრე არის ე. ხ-ი. თ. ხ-ის წილი კი შეადგენს ქონების 1/3-ს.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორად მიიჩნია ნ. ხ-სა და ე. ხ-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებები ქონების 1/3 ნაწილში ბათილად და თ. ხ-ი სწორად იქნა აღიარებული ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ.

სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და ე. ხ-მა. მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მცხეთის რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადაო უძრავი ქონება წარმოადგენდა მხოლოდ გარდაცვლილი ლ. ხ-ის საკუთრებას და, შესაბამისად, არასწორად განსაზღვრა ლ. ხ-ის სამკვიდრო ქონებად მისთვის 1995 წლის 3 აპრილს მიღება-ჩაბარების აქტით გაცემული მიწის ნაკვეთები. სასამართლომ არ გაიზიარა პოზიცია იმის შესახებ, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა ლ. და ე. ხ-ის თანასაკუთრებას, გამომდინარე იქედან, რომ ლ. ხ-ე მიღება-ჩაბარების აქტით უძრავი ქონება გადაცემულ იყო რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში და შესაბამისად სამკვიდრო უნდა გახსნილიყო ½ ნაწილზე. სასამართლომ მხოლოდ იხელმღძვანელე წერილობითი პოზიციით და უგულებელყო მოსამზადებელ სხდომაზე დაფიქსირებული პოზიცია თანასაკუთრებასთან დაკავშირებით.

კასატორთა აზრით, თანასაკუთრებასთან დაკავშირებით, სასამართლო არასწორად დააკისრა მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი ქორწინების მოწმობით დასტურდება, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს თანასაკუთრებას.

სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტით საკუთრება დაუდასტურდათ იმ პირებს, ვისაც სარგებლობაში გააჩნდათ მიწის ნაკვეთები. აღსანიშნავია, რომ მიწის რეფორმების შედეგად განისაზღვრა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი მიწის ნაკვეთების ზღვრული ნორმები და შესაბამისად მიღება-ჩაბარების აქტით არა მხოლოდ სარგებლობაში უკვე არსებული მიწების საკუთრებაში გადაცემა ხდებოდა, არამედ ფიზიკური პირების გადაეცემოდათ დამატებით გამოყოფილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართი. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება რომ 01 ჰა მიწის ნაკვეთი ლ. ხ-ის სარგებლობაში იყო 1948 წლამდე ანუ ქორწინების რეგისტრაციამდე და რომ არ მომხდარა რეფორმის შედეგად დამატებითი მიწის გამოყოფა გაცემა. აღნიშნულიდან გამომდინარ, სადავო მიწის ნაკვეთები წარმოადგენს თანასაკუთრებას და სამკვიდრო უნდა გახსნილიყო ქონების ½ წილზე და სამკვიდრო ქონების წილი უნდა განისაზღვროს ½ - ის 1/3 -ით ანუ მთელი ქონების 1/6 -ით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით, ნ. და ე. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. და ე. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვან. სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნ. და ე. ხ-ი გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. და ე. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე