№ას-1045-999-2013 5 მაისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – 1. მ. წ-ე (მოსარჩელე)

2. შ. წ-ე, ლ. კ-ე, ლ.

წ-ე, ლ. წ-ე, ს. წ-ე

(მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორ მ. წ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

კასატორ შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის, ს. წ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილზე საკუთრების აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. წ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის მიმართ და მოითხოვა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ მ-ი მდებარე მოპასუხეთა თანასაკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის (საკადასტრო კოდი №...) 1/3 ნაწილზე საკუთრების აღიარება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; აღიარებულ იქნა მ. წ-ის საკუთრების უფლება ხელვაჩაურში, სოფელ მ-ი მდებარე შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის თანასაკუთრებაში არსებულ 464,80 კვადრატული მეტრი საერთო ფართის საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილზე (საკადასტრო კოდი №...).

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის, ს. წ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მ. წ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; აღიარებულ იქნა მ. წ-ის საკუთრების უფლება ხელვაჩაურში, სოფელ მ-ი მდებარე, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული, 464,80 კვ.მ საერთო ფართის საცხოვრებელი სახლის 1/4 ნაწილზე.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ხელვაჩაურის რაიონი, სოფ. მ-ი, შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებულია 601.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. ს/კ. ..., ასევე ამ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული 464,80 კვ.მ საერთო ფართის შენობა-ნაგებობები. რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია 2011 წლის 11 აგვისტოს შეთანხმების აქტი, ასევე ხელვაჩაურის არქივის ცნობა №53-წ, დამოწმების თარიღი 20/06/2007.

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე აპელანტის (მოპასუხე) წარმომადგენელმა განმარტა, რომ საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების საკუთრებაში რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული ხელვაჩაურის არქივის ცნობა №53-წ (დამოწმების თარიღი 20/06/2007), შედგენილია 2001-2005 წლის მდგომარეობით საკომლო წიგნის ჩანაწერზე დაყრდნობით.

2001-2005 წლის მდგომარეობით საკომლო წიგნის ჩანაწერში დაფიქსირებულია, რომ შ. წ-ის კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ: შ. წ-ე-ოჯახის უფროსი (დაბ. ... წელს); კ-ე ლ. -ცოლი (დაბ. .. წელს); წ-ე ლ. -შვილი (დაბ. ... წელს); წ-ე ლ. -შვილი (დაბ. ... წელს).

2011 წლის 11 აგვისტოს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამასახურში, შ. წ-ემ და ლ. კ-ემ გააფორმეს შეთანხმება, 2239 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 464,80 კვ.მ შენობა-ნაგებობის თანამესაკუთრედ, შ. წ-ან, ლ. კ-ან, ლ. წ-ან და ლ. წ-ან ერთად აღრიცხულიყო მცირეწლოვანი ს. წ-ე.

საკომლო წიგნების ჩანაწერების მიხედვით, ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, 1980-1982 წლების მდგომარებით, დ. წ-ის კომლში ირიცხებიან:

დ. წ-ე-თვით; ნ. წ-ე-ცოლი; ს. დ. ძე წ-ე - შვილი; ჯ. დ. ძე წ-ე - შვილი; შ.ი დ. ძე წ-ე - შვილი; ც. წ-ე-რძალი (ჯ. მეუღლე); წ-ე მ. ჯ. ასული-შვილიშვილი. აღნიშნულ წლებში მიწა პირად სარგებლობაში ერიცხებოდათ 0.06 ჰა და 1978 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლის ნახევარი სართული საერთო ფართით -80 კვ.მ.

2011 წლის 30 მაისის № 37-ც საარქივო ცნობაში დაფიქსირებულია, რომ 1983-1986 წლის საკომლო წიგნის ჩანაწერის მიხედვით, ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, ს. წ-ის კომლს ეწერა 0,06 ჰა მიწის ფართი და საცხოვრებელი სახლი აგებული 1978 წ. (ნახევარი სართული).

საკომლო წიგნების ჩანაწერების მიხედვით, ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, 1986-1990 წლების მდგომარებით, ს. წ-ის კომლი რეგისტრირებული იყო ცალკე კომლად, სადაც ირიცხებოდნენ: ს. წ-ე-ოჯახის უფროსი; მ. წ-ე-შვილი; მ. წ-ე - შვილი.

საკომლო წიგნების ჩანაწერების მიხედვით, ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, 1986-1990 წლების მდგომარებით, ჯ. წ-ის კომლი რეგისტრირებული იყო ცალკე კომლად, სადაც ირიცხებოდნენ: ჯ. წ-ე-ოჯახის უფროსი (დაბ....); შ. წ-ე-ძმა (დაბ....); ც. წ-ე-ცოლი (დაბ....); მ. წ-ე-შვილი (დაბ....); მ. წ-ე-შვილი (დაბ. ...); ი. წ-ე - შვილი (დაბ. ...).

გარდაცვალების მოწმობით ს. წ-ე გარდაიცვალა 2002 წლის 3 იანვარს.

პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმემ, ნ. წ-ემ აჩვენა, რომ არის მოპასუხის მამის და მოსარჩელეს ბაბუის - დ. (იგივე მ.) ძმა. სადავო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში მატერიალურად ეხმარებოდა ძმას. პირველი სართულის მშენებლობა დაიწყო დაახლოებით 1976-1977 წლებში, ხოლო მეორე სართულისა - 1980 წლიდან. მეორე სართულის მოწყობის დროს, პარკეტის მასალა გაუგზავნა მის ძმას, იმავე პარკეტის ნაწილი კი თავის სახლში დააგო. გარდა ამისა, მეორე სართულის მშენებლობის დასრულების დროისათვის ისეთივე ავეჯი შეუძინა დ, როგორიც თავისი სახლისათვის შეიძინა. ს. წ-ე დაქორწინების შემდეგ, დ.სურვილით დასახლდა საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე, სადაც ერთ ოთახში დ. ცხოვრობდა. ს. ოჯახს საცხოვრებელი არასოდეს მიუტოვებია. 1985 წელს, დ. (იგივე მ.) წ-ის გარდაცვალების დროისათვის სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო. ამ დროისათვის შ.ი დაქორწინებული არ ყოფილა.

პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმემ, ჯ. წ-ემ აჩვენა, რომ არის მოპასუხის ძმა და მოსარჩელეს ბიძა. საცხოვრებელი სახლი მთლიანად აშენდა დაახლოებით 1981-83 წლებში. 1985 წელს, მამის, დ. (იგივე მ) გარდაცვალების დროისათვის სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო. მეორე სართულზე ცხოვრობდა დ.(მამა) და ს. ოჯახთან ერთად, პირველ სართულზე კი ჯ. ოჯახთან ერთად და შ.ი. ს. წ-ე მუდმივად ცხოვრობდა სადავო სახლში, არასოდეს არ მიუტოვებია, თუმცა მცირე დროით, დაახლოებით ერთი თვით საქმეზე მიდიოდა და ისევ ბრუნდებოდა. სადავო საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე ჯ. და შ.ის პირადი ნივთები არ იმყოფება. იქ განთავსებულია მხოლოდ დ. და ს. ნივთები. მამამ ს. დაუტოვა მეორე სართული.

დავის არსიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დღეისათვის მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო, ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. იმ ურთიერთობის მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. ვინაიდან, მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოშობილია, როგორც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ისე მის შემდეგ, განსახილველ შემთხვევაში, ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას პალატამ მიიჩნია, რომ უნდა გამოყენებულიყო, როგორც 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ისე 1997 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.

პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122–ე, 125-ე და 126-ე მუხლების თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ. ამასთან კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანს და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნოდათ. საკოლმეურნეო კომლის შემადგენლობიდან ერთი ან რამდენიმე წევრის გასვლისას წილის ნატურად გამოყოფა წარმოებდა იმ ვარაუდით, რომ კომლს არ მოკლებოდა დამხმარე მეურნეობისათვის აუცილებელი ნაგებობები, პირუტყვი და სასოფლო - სამეურნეო ინვენტარი.

სასამართლომ მიუთითა სსკ–ის 102–ე მუხლის მე–3 ნაწილზე, ამავე კანონის მე–4, 103–ე და 105–ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო გარემოებას წარმოადგენდა დ. (მ.) წ-ის კომლიდან ს. წ-ის გამოყოფა, სადავო საცხოვრებელი სახლიდან მისთვის წილის მიკუთვნება და 1993 წლამდე სადავო საცხოვრებელ სახლში მოსარჩელეს ოჯახის ცხოვრების ფაქტი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად, მართლმსაჯულება ხორციელდება სასამართლოს წინაშე ყველა პირის თანასწორობის საფუძველზე. მოთხოვნები, რომლებიც წაეყენება ერთ მხარეს, ადეკვატურად უნდა წაეყენოს მეორე მხარესაც. სასამართლოს განმარტებით საქმის მასალებით, სადავო საცხოვრებელ სახლში მოსარჩელეს ოჯახის ცხოვრების ფაქტის დასადასტურებლად მხარეთა მიერ წარმოდგენილ იქნა მოწმეთა ჩვენებები. მოსარჩელეს შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეების, ჯ. წ-ია და ნ. წ-ის ჩვენებები პალატის აზრით დამაჯერებელია. მათ ჩვენებაში მოყვანილია ისეთი დეტალები, რაც ჩვენების სისწორეზე მეტყველებს, კერძოდ, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პერიოდები დაკავშირებულია ამ საცხოვრებელ სახლში თავად მოწმის (ჯ. წ-ის) ცხოვრების პერიოდთან, ასევე დ. (მ.) წ-ის გარდაცვალების თარიღთან, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით დამაჯერებელს ხდის მათ ჩვენებას. პალატის მითითებით, ჯ. წ-ემ განმარტა, რომ არის მოპასუხის ძმა და მოსარჩელეს ბიძა, საცხოვრებელი სახლი მთლიანად აშენდა დაახლოებით 1981-83 წლებში. 1985 წელს, მამის, დ. (იგივე მ.) გარდაცვალების დროისათვის სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო. მეორე სართულზე ცხოვრობდა დ. (მამა) და ს. ოჯახთან ერთად, პირველ სართულზე კი ჯ. ოჯახთან ერთად და შ.ი.

მოწმე ნ. წ-ემ მიუთითა, რომ საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დაიწყო 1976-1977 წლებში, ხოლო მეორე სართულისა - 1980 წლიდან. 1985 წელს, დ. გარდაცვალების დროისათვის საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო და სახლის მეორე სართულზე ცხოვრობდნენ დ. და ს. ოჯახთან ერთად. პალატამ მიიჩნია, რომ დასახელებული მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურდა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო 1985 წლისათვის და სახლის მეორე სართულის მხოლოდ ნაწილი ეკუთვნოდა ს. წ-ის ოჯახს, რომელთაც ეს საცხოვრებელი არასოდეს არ მიუტოვებიათ, ხოლო ნაწილი დავით წ-ეს.

2011 წლის 30 მაისის № 37-ც საარქივო ცნობის, ასევე 1986-1990 წლების მდგომარებით საკომლო წიგნების ჩანაწერებისა და მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 1986 წლისათვის ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, ს. წ-ის კომლი დ. წ-ის კომლისაგან ცალკე იყო გამოყოფილი და რეგისტრირებული, რომელსაც საკუთრებაში გააჩნდა 0,06 ჰა მიწის ნაკვეთზე განთავსებული სადავო საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულის ნახევარი, რაც პალატის აზრით, მთელი საცხოვრებელი სახლის ¼ ნაწილს წარმოადგენდა. ამდენად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელეს მსჯელობას მასზედ, რომ ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. მ-ი, სადავო საცხოვრებელი სახლის მეორე სართული მთლიანად ს. წ-ის კომლის საკუთრებას წარმოადგენდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ’’, მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ განეკუთვნებოდა კომლის ქონებას და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ. აღნიშნულ ქონებაზე გავრცელდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი. მითითებული სამართლებრივი აქტების საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ 1993 წლიდან ს. წ-ის კომლის საკუთრებაში არსებული ქონება ამ კომლის წევრთა, მათ შორის მოსარჩელე მ. წ-ის თანასაკუთრება გახდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის (1997 წლის რედაქცია) 1421-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. წ-ე გარდაიცვალა 2002 წელს და მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისმა შვილმა - მ. წ-ემ. ამდენად, მ. წ-ე წარმოადგენდა იმ ქონების მესაკუთრეს, რაც 1993 წლამდე ეკუთვნოდა ს. წ-ის კომლს, კერძოდ, ხელვაჩაურის რაიონი, სოფ. მ-ი, 601.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ. ...) განთავსებული 464,80 კვ.მ საერთო ფართის საცხოვრებელი სახლის ¼ ნაწილის მესაკუთრეს. შეს.მისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომლითაც მიჩნეულ იქნა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილი წარმოადგენდა მ. წ-ის საკუთრებას პალატის მოსაზრებით არასწორი იყო.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის (1997 წლის რედაქცია) 312-ე მუხლის თანახმად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერებზე მოქმედებს სისრულის პრეზუმცია, ვიდრე არ დამტკიცდება მისი უზუსტობა. სასამართლოს განმარტებით მართალია, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ხელვაჩაურის რაიონი, სოფ. მ-ი, 601.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ. ...) განთავსებული 464,80 კვ.მ საერთო ფართის შენობა-ნაგებობები მხოლოდ შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის, ს. წ-ის საკუთრებაშია რეგისტრირებული, მაგრამ რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული მტკიცებულებების ანალიზის, ასევე სარჩელთან დაკავშირებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ ეს ჩანაწერი არასწორი იყო და ამ უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მ. წ-ე, შესაბამისად, სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ საფუძვლ.დ მიაჩნია და ნაცვლად სარჩლით მოთხოვნილი უძრავი ქონების 1/3 ნაწილისა, ხელვაჩაურში, სოფელ მ-ი მდებარე, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული, 464,80 კვ.მ საერთო ფართის საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ ¼ ნაწილზე უნდა ყოფილიყო აღიარებული მ. წ-ის საკუთრების უფლება.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ნაწილობრივ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორად შეაფასა მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებები, რის გამოც მ. წ-ის სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებით ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება მიიღო. აღნიშნული გარემოება კი, სასამართლოს მოსაზრებით სსკ-ის 385-ე მუხლისა და 394-ე მუხლის ე¹ პუნქტის შეს.მისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენდა და ამავე კოდექსის 386-ე მუხლის თანახმად, მიღებულ უნდა ყოფილიყო ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე და მოპასუხე მხარემ.

მ. წ-ე საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სადავო სახლის მეორე სართული 1980 წლიდან აღარ წარმოადგენდა შ. და ჯ. წ-ის კუთვნილებას, ვინაიდან აღნიშნული პერიოდში მამამისი - ს. წ-ე გამოიყო კუთვნილი წილით საერთო კომლიდან. კასატორის განმარტებით, მამამისი მეორე სართულზე ცხოვრობდა ახლად შექმნილი ოჯახთან და მამასთან ერთად. მ. წ-ის მოსაზრებით, ის ფაქტი, რომ დ. წ-ე ფორმალურად არ იყო რეგისტრირებული ს. წ-ის კომლში არ ნიშნავდა იმას, რომ მეორე სართულის ნახევარი არ შედიოდა ს. წ-ი გამოყოფილ ფართში, ვინაიდან დ.წ-ე უშუალოდ ამ უკანასკნელის ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მეორე სართულზე და ჰქონდა თავისი ოთახიც. კასატორს მიაჩნია, რომ დ. წ-ის გარდაცვალების შემდეგ მეორე სართულის ფართის ნახევარზე შ. წ-ის უფლების აღიარება და ს. წ-ის მემკვიდრე შვილის - მ. წ-ის უარყოფა აშკარად და უხეშად ეწინააღმდეგება, როგორც მხარეთა შორის უდავოდ მიჩნეულ, ასევე სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.

კასატორი მ. წ-ე მიუთითებს, რომ ცალკე გამოყოფილ ს. წ-ის და შემდეგში მ. წ-ის კომლის მფლობელობაში არსებული მეორე სართულის ფართის მიმართ შ. წ-ეს 27 წლის განმავლობაში პრეტენზია არ ჰქონია, შესაბამისად მას აღნიშნულ ფართზე მოთხოვნის ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადაც გაშვებული აქვს, რომ არაფერი ითქვას მის საფუძვლიანობაზე.

მ. წ-ე საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ დ. წ-ის გარდაცვალების შემდეგ მეორე სართულის მთლიან ფართზე ს. წ-ემ გააგრძელა ცხოვრება ოჯახთან ერთად, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ მან. ანუ კასატორის მოსაზრებით მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს დ. წ-ის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ საერთოდ არ მისცა სამართლებრივი შეფასება ამ გარემოებას და იმსჯელა მხოლოდ იმაზე, რომ ს. წ-ის გარდაცვალების შემდეგ მისმა შვილმა გააგრძელა ქონების ფაქტობრივი ფლობა.

კასატორი მ. წ-ე მიუთითებს, რომ მართალია, დ. წ-ე თავისი შვილის - ს. წ-ის ცალკე გამოყოფილ კომლში არ ირიცხებოდა წევრად, მაგრამ მისი განმარტებით სადავო არ არის და უტყუარადაა დადგენილი, რომ იგი ფაქტობრივად ცხოვრობდა ს. წ-ის კომლში-ოჯახში სხვა წევრებთან ერთად და მთლიანი სახლი ფაქტიურად უკვე გაყოფილი იყო ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად არსებულ სამ კომლს შორის.

შ. წ-ე, ლ. კ-ე, ლ. წ-ე, ლ. წ-ე და ს. წ-ე საკასაციო საჩივარში მიუთითებენ, რომ საკომლო წიგნების ჩანაწერების მიხედვით 1980-1982 წლების მდგომარებით, ვიდრე ს. წ-ე გავიდოდა დ. წ-ის კომლის წევრობის შემადგენლობიდან, ამ უკანასკნელის კომლში ირიცხებოდა შვიდი წევრი: დ, ნ, ს, ჯ, შ.ი, ც.და მ. წ-ი. ს. წ-ე 1983 წელს გავიდა დ. წ-ის კომლის შემადგენლობიდან და კომლში დარჩა ექვსი წევრი. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილებში, რომლებიც კომლის წევრები იყვნენ. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით დ. წ-ის ქონება გადანაწილდა კომლის ექვს წევრზე, რაც მიაჩნიათ, რომ გამორიცხავდა მოსარჩელე ს. წ-ე ამ კომლის ქონებიდან ¼-ის საკუთრების დადგენას.

მოპასუხეები საკასაციო საჩივარში მიუთითებენ, რომ ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ასევე სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებებს საფუძვლად დაუდო მხოლოდ საკომლო წიგნის ჩანაწერი, ამ კომლის ქონებიდან ს. წ-ის სართულის ნახევრის დადგენის თაობაზე, რაც მათი მოსაზრებით არასწორია. კასატორების განმარტებით სასამართლოს არ გამოუკვლევია კომლის შვიდი წევრის არსებობის შემთხვევაში როგორ შეიძლებოდა კომლის ერთი წევრისათვის - ს. წ-ის ამ კომლის ქონებაში ¼ წილის დადგენა. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და არ შეუფასებია, თუ რამ განაპირობა კომლის ქონების ასეთი განაწილება და იყო თუ არა ამ კომლის წევრთა თანხმობები დ. წ-ის კომლის ქონებიდან ს. წ-ე ¼ წილის გამოყოფის შესახებ.

მოპასუხეები საკასაციო საჩივარში აღნიშნავენ, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები დააფუძნა მოწმეთა ჩვენებებზე, კერძოდ მასზე, რომ ს. წ-ე ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელის სახლის მეორე სართულზე და მხედველობაში არ მიიღო კომლის წევრთა ფაქტობრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია, არც საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის დანაწესი და არც ამჟამად მოქმედი სკ-ის მოთხოვნები, შეს.მისად მიაჩნიათ, რომ საქმეზე მიღებული იქნა აშკარად უკანონო გადაწყვეტილება.

მოპასუხეები საკასაციო საჩივარში მიუთითებენ, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი 2011 წლის 14 მარტით დათარიღებული ხელვაჩაურის ადგილობრივი არქივის მიერ გაცემული N03 ცნობა, რითაც დასტურდება, რომ ს. წ-ის კომლს 1999-2000 წლებში ერიცხებოდა მხოლოდ 0,25 ჰა მიწის ფართობი და მას ამავე ცნობის თანახმად საცხოვრებელი სახლი საკუთრებაში არ გააჩნდა. ამავე არქივის მიერ გაცემული საკომლო წიგნის ამონაწერით კი, დასტურდება, რომ ს. წ-ეს და მისი ოჯახის წევრებს საერთოდ არ ერიცხებათ არც საცხოვრებელი და არც დამხმარე ფართი და ეს ფაქტობრივი გარემოება სასამართლომ რეაგირების გარეშე დატოვა.

შ. წ-ე, ლ. კ-ე, ლ. წ-ე, ლ. წ-ე, ს. წ-ე საკასაციო საჩივარში მიუთითებენ, რომ სასამართლომ უპირატესობა მიანიჭა ს. წ-ის საქმის შედეგით დაინტერესებული ოჯახის წევრების განმარტებებს, საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში და ამით უგულებელყო სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნები.

მოპასუხეები საკასაციო საჩივარში აღნიშნავენ, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით ს. წ-ე 1983 წლიდან მოყოლებული 1999 წლამდე და მას შემდეგაც დ. წ-ის და შ. წ-ის კომლში წევრად არ ირიცხებოდა, ის ამ პერიოდში კომლის წევრად არ ჩანდა, რითაც მათი მოსაზრებით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციის თანახმად სადავო კომლში დაკარგული ჰქონდა მოთხოვნის უფლება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ოქტომბრის და 18 ნოემბრის განჩინებებით მოსარჩელე - მ. წ-ის და მოპასუხეების - შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის საკასაციო საჩივარები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე - მ. წ-ის და მოპასუხეების - შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შეს.მისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლ.დ დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მოსარჩელე - მ. წ-ის და მოპასუხეების - შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მ. წ-ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი, ხოლო რაც შეეხება მოპასუხეებს ისინი განთავისუფლებულები არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. წ-ის, შ. წ-ის, ლ. კ-ის, ლ. წ-ის, ლ. წ-ის და ს. წ-ის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ მ. წ-ეს დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 2 ოქტომბერს №4 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის –236 ლარისა და 2013 წლის 5 ნოემბერს N323658716 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 64 ლარის, სულ 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე