საქმე№ას-1085-1016-2012 5 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს. ი-ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. კ-ი (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელზე – მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა და მფლობელობის უფლების შეწყვეტა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. კ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. ი-ის, დ. ს-სა და გ. ჯ-ის მიმართ და მოითხოვა, ცნობილ იქნას ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№6-ში მდებარე სახლთმფლობელობის ლიტ „ა“ ნაგებობის პირველი სართულის №12 ოთახისა და №13 სათავსის მესაკუთრედ მოპასუხისათვის წილობრივი მონაცემების პროპორციულად დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულების – 15000 აშშ დოლარის (24450 ლარის) 10%-ის – 2450 ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგი საფუძვლებით:
1981 წლიდან თ. კ-ი შინაურული ხელწერილის საფუძველზე, 900 მანეთის სანაცვლოდ, ფლობდა ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№6-ში მდებარე 30 კვ.მ ოთახსა და 7 კვ.მ სათავსს. აღნიშნული დროიდან მოსარჩელე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს.
ამჟამად სადავო ფართის თანამესაკუთრეები არიან ს. ი-ი ½ წილით, დ. ს-ი და გ. ჯ-ი – ¼-¼ წილებით. ისინი მოსარჩელეს საკუთრების უფლებას ნებაყოფლობით არ გადასცემენ. ამდენად, არსებობს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მეორე პუნქტის გამოყენების წინაპირობა.
ს. ი-მა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ თ. კ-ი ფლობს სახლთმფლობელობას მის კუთვნილ ნაწილში. დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მითითება, რომ სადავო ფართს მოსარჩელე ფლობს შინაურული ხელწერილის საფუძველზე, რადგან ასეთი ხელწერილი წარმოდგენილი არ არის.
ს. ი-მა შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. კ-ის მიმართ და მოითხოვა სადავო საცხოვრებელი ფართის საბაზრო ღირებულების – 15000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მფლობელობის შეწყვეტა. ამავე შინაარსის შეგებებული სარჩელით სასამართლოს მიმართეს დ. ს-მა და გ. ჯ-აც.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ს. ი-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ს. ი-ს თ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 11250 აშშ დოლარის გადახდა და, ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ, თ. კ-ს შეუწყდა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაში (საკადასტრო კოდი ...) განთავსებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება, დ. ს-სა და გ. ჯ-ს უარი ეთქვათ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ს-მა და თ. კ-მა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. დ. ს-მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, თ. კ-ის მფლობელობის შეწყვეტისა და დ. ს-ის თანამესაკუთრედ აღრიცხვის თაობაზე, ხოლო თ. კ-მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება თანხის გადახდის სანაცვლოდ თ. კ-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და თ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, დ. ს-ს, გ. ჯ-სა და ს. ი-ს უარი ეთქვათ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, თ. კ-ი, 3750 აშშ დოლარის ლ. ვ-ის, ს. ი-ის, ს.გ-ის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე ლიტ „ა“ შენობა-ნაგებობაში (...) პირველ სართულზე მდებარე N12 და N13 ოთახების მესაკუთრედ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში (საკადასტრო კოდი ...) მდებარე 289,97 კვ.მ საერთო სასარგებლო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობაზე ამჟამად აღრიცხულია გ. ჯ-ის, დ. ს-ის, ლ. ვ-ის, ს. ი-ის და ს. გ-ას საკუთრების უფლება იდეალური წილის სახით, კერძოდ, გ. ჯ-ის უფლება ვრცელდება ¼ წილზე, დ. ს-სა – ¼ წილზე, ლ. ვ-ის – 1/32 წილზე, ს. ი-ის – 7/32 წილზე, ს. გ-ას -– ¼ წილზე.
1923 წლის 23 სექტემბერს ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე ქონების ½ ნაწილი იყიდეს ა. და რ. ი-მა. მათი გარდაცვალების შემდეგ ქონების ეს ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო ს. ი-მა და საკუთრების უფლება მოიპოვა მამისა და ბიძის დანაშთ სამკვიდროზე, რაც მთელი სახლთმფლობელობის ½ ნაწილს შეადგენდა.
1989 წლის მდგომარეობით სადავო სახლთმფლობელობის ½-½ წილებზე ვრცელდებოდა თ. გ-სა და ს. ა-ის საკუთრების უფლება (102, 103, 108-111).
1990 წლის 28 ივნისს თ. გ-ემ კუთვნილი ½ ნაწილიდან ¼ მიჰყიდა გ. ჯ-ს, ხოლო 1991 წლის 11 დეკემბერს დარჩენილი ¼ ნაწილი – დ. ს-ს. ამდენად, ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან თ. გ-ის კუთვნილ ½ ნაწილზე დღეის მდგომარეობით აღრიცხულია გ. ჯ-სა და დ. ს-ის თანასაკუთრების უფლება ¼-¼ წილებზე.
მოგვიანებით, 2011 წლის 28 აპრილს ს. ი-მა კუთვნილი ½ ნაწილიდან ¼ მიჰყიდა ს. გ-ას, ხოლო 2011 წლის 18 აგვისტოს 1/32 ნაწილი აჩუქა ქალიშვილს – ლ. ვ-ს. ამდენად, ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ს. ი-ის კუთვნილ ½ ნაწილზე დღეის მდგომარეობით აღრიცხულია: ს. ი-ის თანასაკუთრების უფლება 7/32 ნაწილზე, ლ. ვ-ის თანასაკუთრების უფლება – 1/32 ნაწილზე და ს. გ-ას თანასაკუთრების უფლება – ¼ ნაწილზე.
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მხარეთა განმარტებების საფუძველზე პალატამ დაადგინა, რომ გ. ჯ-ს, დ. ს-ს, ლ. ვ-ას, ს. ი-სა და ს.გ-ას იდეალური წილებით აქვთ რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე 289,97 კვ.მ საერთო სასარგებლო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობა და მათ შორის საზიარო უფლების გაუქმებაზე ფართის ნატურით გამიჯვნის გზით შეთანხმება არ არის მიღწეული.
მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეთაგან გ. ჯ-ს, დ. ს-ს, ლ. ვ-სა და ს. ი-ს სადავოდ არ გაუხდიათ თ. კ-ის მოსარგებლეობა. ამდენად, პალატამ დაადგინა, რომ 1981 წლიდან თ. კ-ი წარმოადგენს ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N6-ში მდებარე მის მიერ დაკავებული 30 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის მოსარგებლეს. ამასთან, თ. კ-ის განმარტებით, მისმა წინაპრებმა დათმობის საფუძველზე მიიღეს ფართი სწორედ ი-ან, ხოლო გ-ეს იგი არ შეთანხმებია. (სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 3 ივლისის სხდომის ოქმი). შესაბამისად, დ. ს-სა და გ. ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგან თ. კ-ი მათ საკუთრებაში არსებული ფართის მოსარგებლეს არ წარმოადგენს.
მესაკუთრე ს. ი-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მოსარგებლე თ. კ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ. ლ. ვ-ამ მხარი დაუჭირა შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო ერთ-ერთ თანამესაკუთრეს – ს. გ-ას თავისი პოზიცია წინამდებარე დავასთან დაკავშირებით არ დაუფიქსირებია არც თბილისის საქალაქო სასამართლოში და არც თბილისის სააპელაციო სასამართლოში, კერძოდ, მას არც შესაგებელი წარუდგენია და არც შეგებებული სარჩელით მესაკუთრის უფლების რეალიზება მოუთხოვია.
სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ სპირიდონ გვალიას, როგორც ერთ-ერთი თანამესაკუთრის მიერ მესაკუთრის უფლების რეალიზებაზე მზაობის ან/და თანხმობის არარასებობის პირობებში გამოირიცხება დანარჩენი თანამესაკუთრეების მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტიდან გამომდინარე მესაკუთრის უფლების რეალიზების შესაძლებლობა.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტის, სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლის, 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ თუკი ერთ-ერთ თანამესაკუთრეს არა აქვს აღძრული სარჩელი (ან შეგებებული სარჩელი) მოსარგებლის წინააღმდეგ, თუნდაც დანარჩენი თანამესაკუთრეები დავობდნენ თავიანთი უფლების თაობაზე, მხოლოდ მათი მზაობა კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის შესახებ არ შეიძლება გახდეს მოსარგებლის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგან აღნიშნული შემთხვევა (თანამესაკუთრეთა მიერ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებითი წესით რეალიზაციის მოთხოვნის თაობაზე ერთობლივი პოზიციის არარსებობა) ნაკლიანად აქცევს მესაკუთრის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ნებას, „გაისტუმროს“ მოსარგებლე. შესაბამისად, აღნიშნული უნდა შეფასდეს მესაკუთრის (თანამესაკუთრეების ერთობლივად) მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებით უპირატეს სარგებლობაზე უარის თქმად, რაც, თავის მხრივ, იწვევს ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით მოსარგებლისათვის მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას. სპირიდონ გვალია არ ახორციელებს მესაკუთრის უფლების რეალიზაციას, ამიტომ პალატამ ჩათვალა, რომ ამ შემთხვევაში არც დანარჩენი თანამესაკუთრეების უპირატესი ინტერესის გათვალისწინებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.
სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ფაქტობრივი გარემოება თ. კ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების შესახებ, რომელიც შეადგენს 15 000 აშშ დოლარს, რომლის 25%-ის ანუ, 1750 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, თ. კ-ს უნდა გადაეცეს საკუთრების უფლება მის მიერ დაკავებულ სადგომზე.
საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ს. ი-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება თ. კ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და ს. ი-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო დაუსაბუთებელი და მიღებულ იქნა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი სამართლებრივი შეფასებების შედეგად.
სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების მიღების დროს გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 956-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გადაწყვეტილება მიიღო კანონის დარღვევით. სასამართლომ უგულებელყო საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით საქართველოს მოქალაქისათვის მინიჭებული საკუთრების უფლება და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი, რომლითაც მესაკუთრეს ენიჭება უპირატესი უფლება, მოსარგებლეს – თ. კ-ს გადაუხადოს მის სარგებლობაში არსებული სადგომის საბაზრო ღირებულება და მოითხოვოს სადგომის გათავისუფლება. სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
1923 წლის 23 სექტემბერს ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№6-ში მდებარე ქონების 1/2 ნაწილი იყიდეს ა. და რ. ი-მა. მათი გარდაცვალების შემდეგ ქონების ეს ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო ს. ი-მა და საკუთრების უფლება მოიპოვა მამისა და ბიძის დანაშთ სამკვიდროზე, მთელი სახლთმფლობელობის 1/2 ნაწილზე.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№6-ში მდებარე სახლის სხვა მესაკუთრეებს – გ. ჯ-ს, დ. ს-ს, ს. გ-სა და ლ. ვ-ას დაკავებული აქვთ და სარგებლობენ თავიანთი წილების შესაბამისი კონკრეტული ფართებით.
აღნიშნულ მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილის მესაკუთრე არის თ. გ-ე, ამდენად, ს. ი-ი მამისა და ბიძისაგან მემკვიდრეობით მიღებული უფლებების საფუძველზე თ. გ-ან ერთად წარმოადგენს ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№6-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული სახლის თანამესაკუთრედ.
ს. გ-ამ 2011 წლის 18 აგვისტოს ს. ი-ან შეიძინა ის საცხოვრებელი ფართი, რითაც სარგებლობს. თ. კ-ი და მისი წინაპრები მანამდე ცხოვრობდნენ აღნიშნულ მისამართზე და ს. ი-ს მათი საცხოვრებელი ფართი ს. გ-ის არ მიუყიდია. ლ. ვ-ას საკუთრების უფლების საფუძველს წარმოადგენს ნაჩუქრობის ხელშეკრულება.
1991 წლის 11 დეკემბერს დ. ს-მა თ. გ-ან შეიძინა სახლის ¼. 1990 წლის 28 ივნისს გ. ჯ-მა იმავე ოდენობის წილი შეიძინა თ. გ-ან და მათ ს. ი-ის საკუთრებაში არსებულ ნაწილთან არანაირი კავშირი არა აქვთ.
თ. კ-ის განმარტებით, მისმა წინაპრებმა დათმობის საფუძველზე მიიღეს ფართი ს. ი-ის მამისა და ბიძისაგან, რითაც დგინდება და საქმეში არსებული მტკიცებულებებითაც დასტურდება, რომ თ. კ-ი არის ს. ი-ის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლე.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თითოეული წილის მესაკუთრეს დაკავებული აქვს, ცხოვრობს და წლების განმავლობაში სარგებლობს საერთო საკუთრების სახლში განთავსებული ამ ფართებით, რაც მათ იყიდეს. მათ გათვითცნობიერებული აქვთ სახლში მცხოვრები ყველა ოჯახის ინდივიდუალური სარგებლობის პარამეტრები და ამ ცნობიერებით ხანგრძლივი დროის მანძილზე თანაცხოვრებენ ერთ სახლში.
საერთო საკუთრება შეიძლება არსებობდეს ორი სახით: წილადი და საზიარო საკუთრება. წილადი საკუთრების თითოეულ თანამესაკუთრეს ეკუთვნის განსაზღვრული წილი საერთო საკუთრებაში, რომლის განკარგვაც მას შეუძლია, როგორც ეს უდავო ფაქტობრივი გარემოებებით კონკრეტულ შემთხვევაშია დადგენილი.
საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, მხარეთა განმარტებებითა და ასევე სასამართლოს გადაწყვეტილებებში მითითებული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, თ. კ-ი არის ს. ი-ის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლე, მისი საცხოვრებელი ფართი არ არის სხვა მესაკუთრეების წილადობრივად განსაზღვრული საცხოვრებელი ფართების შემადგენელი ნაწილი, ყველა მესაკუთრეს დაკავებული აქვს საკუთარი ფართი, ასევე ს. გ-აც, რომელმაც იყიდა ის ფართი, სადაც ცხოვრობს. ამიტომ სადავო საცხოვრებელი ფართი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას საზიარო საგნად.
სააპელაციო პალატა თავისი გადაწყვეტილებით ს. გ-სა და ლ. ვ-ას აძლევს უსაფუძვლო გამდიდრების შესაძლებლობას და ხელყოფს ს. ი-ის საკუთრების უფლებას, რაც კანონდარღვევაა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ს. ი-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებებზე:
1923 წლის 23 სექტემბერს ქ. თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე ქონების ½ ნაწილი იყიდეს ა. და რ. ი-მა. მათი გარდაცვალების შემდეგ ქონების ეს ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო ს. ი-მა.
1989 წლის მდგომარეობით, სადავო სახლთმფლობელობაზე ვრცელდებოდა თ. გ-სა და ს. ა-ის საკუთრების უფლება სახლთმფლობელობის ½-½ წილზე.
თ. გ-ემ, კუთვნილი ½ წილიდან ¼ წილი 1990 წლის 28 ივნისს გაასხვისა გ. ჯ-ე, ხოლო დარჩენილი ¼ წილი 1991 წლის 11 დეკემბერს – დ. ს-ე.
ს. ი-მა კუთვნილი ½ წილიდან ¼ წილი 2011 წლის 28 აპრილს გაასხვისა ს. გ-ე, ხოლო 1/32 წილი 2011 წლის 18 აგვისტოს გააჩუქა ქალიშვილზე, ლ. ვ.ე.
ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე, 289,97კვ.მ. საერთო სასარგებლო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობაზე ამჟამად აღრიცხულია გ. ჯ-ის, დ. ს-ის, ლ. ვ-ის, ს. ი-ის და ს. გ-ას საკუთრების უფლება იდეალური წილების სახით, კერძოდ, გ. ჯ-ის უფლება ვრცელდება ¼ წილზე, დ. ს-ის – ¼ წილზე, ლ. ვ-ის – 1/32 წილზე, ს. ი-ის – 7/32 წილზე, სპირიდონ გვალიას – ¼ წილზე.
ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებს შორის საზიარო უფლების გაუქმებაზე, ფართის ნატურით გამიჯვნის გზით შეთანხმება არ არსებობს.
თ. კ-ი 1981 წლიდან წარმოადგენს ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე, 30 კვ.მ. საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს.
თ. კ-ი არ წარმოადგენს დ. ს-ის და გ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული ფართის მოსარგებლეს, ვინაიდან თ. კ-ის განმარტებით, მისმა წინაპრებმა დათმობის საფუძველზე ფართი მიიღეს ილხაზოვებისაგან.
თ. კ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 15 000 აშშ დოლარს.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას და მართებულად დაადგინა, რომ ეს ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით.
მითითებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. ამავე მუხლის მე-6 პუნქტით კი მოსარგებლეს შეუძლია მოიპოვოს საკუთრების უფლება მის მიერ დაკავებულ სადგომზე, მესაკუთრისათვის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს თავისი უფლების რეალიზაციაზე.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გარკვეულწილად შეზღუდულია მოსარგებლის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლება, რაც გამოიხატება იმაში, რომ მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე.
როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა თ. კ-მა მოპასუხეების, ს. ი-ის, დ. ს-სა და გ. ჯ-ის მიმართ და მოითხოვა მესაკუთრეთათვის წილობრივი მონაცემების პროპორციულად, დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობა. ს. ი-მა აღძრა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა თ.კ-ის მიერ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ. შესაბამისად, მესაკუთრის უფლების რეალიზაცია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის თავისებურებიდან გამომდინარე, ცალსახად გამორიცხავს მოსარგებლის სარჩელის დაკმაყოფილებას. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე და 956-ე მუხლების საფუძველზე.
ვინაიდან სასამართლო არ არის შებოჭილი მხარეთა სამართლებრივი მოსაზრებებით, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეამოწმოს ის საკითხი, თუ რამდენად სწორად გამოიყენა და განმარტა სააპელაციო სასამართლომ კანონი და რამდენად სწორად იქნა მისადაგებული სამართლის ნორმები საქმეზე დადგენილ გარემოებებთან.
უპირველ ყოვლისა ყურადღება უნდა მიექცეს იმ ფაქტს, რომ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე უძრავი ქონება წარმოადგენს საერთო საკუთრების ობიექტს და მასზე აღიცხულია რამოდენიმე პირის (გ. ჯ-ის, დ. ს-ის, ლ. ვ-ის, ს. ი-ის და ს. გ-ას) წილობრივი საკუთრება (იდეალური წილები). თანამესაკუთრეებს შორის უძრავი ქონებით სარგებლობის წესზე რაიმე შეთანხმება არ არსებობს. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 955-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს უფლება აქვს ისარგებლოს საზიარო საგნით ისე, რომ ზიანი არ მიადგეს დანარჩენ მოწილეთა სარგებლობას. საერთო საკუთრებასთან დაკავშირებული მესაკუთრის უფლებები ასევე მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის სანივთო სამართლის წიგნში, კერძოდ, 173-ე მუხლით მოწესრიგებულია ისეთი საკითხები, როგორიცაა საერთო საკუთრების დაცვა, საერთო საკუთრების უფლებრივი დატვირთვა, საერთო საკუთრების მოვლა და შენახვა, საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვა.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საერთო საკუთრების რეჟიმზე ვრცელდება მესაკუთრის ისეთივე გარანტიები, როგორიც ეს დამახასიათებელია ინდივიდუალური საკუთრებისათვის, კერძოდ, ნივთის თავისუფლად ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლება, მესამე პირთა მხრიდან დაუშვებელი ხელყოფის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება და ა.შ. ძირითადი განსხვავება ინდივიდუალურ საკუთრებასა და საერთო საკუთრებას შორის არის ის, რომ საერთო საკუთრების შემთხვევაში, მესაკუთრე უფრო მეტად არის შეზღუდული კანონით, ვიდრე ინდივიდუალური საკუთრების შემთხვევაში. ამის ნათელი მაგალითია სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი, რომლის თანახმადაც, ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ. ასევე 959-ე მუხლის დებულება, რომლის მიხედვითაც, თითოეულ მოწილეს შეუძლია განკარგოს თავისი წილი, ხოლო საზიარო საგნის განკარგვა ხდება მხოლოდ ერთობლივად.
ისმის კითხვა: „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მესაკუთრის უფლების რეალიზაციის შემთხვევაში, აუცილებელია თუ არა ყველა მესაკუთრის მიერ სარჩელის აღძვრა, როდესაც სახეზეა საერთო საკუთრების რეჟიმი? თუკი ეს აუცილებელია, რომელი ნორმის ანალიზიდან გამომდინარეობს ამგვარი დასკვნა?
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასმულ კითხვაზე დადებითი პასუხის გასაცემად ვერ გამოდგება სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლი, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ განმარტა. აღნიშნული მუხლი ეხება საზიარო საგნის მართვას, რაც თავისი არსით ემსახურება საზიარო საგნის შენარჩუნებას სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში. რაც შეეხება 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმას, მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მესამე პირებისათვის ქონების გამო მოთხოვნების არა მხოლოდ კოლექტიური წესით (ყველა თანამესაკუთრის თანხმობით) წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ დამოუკიდებლადაც. 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადების თანახმად, თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. აღნიშნული მუხლის მესამე წინადადების რეგულაცია – „ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ“, არ შეიძლება დამაბრკოლებელი აღმოჩნდეს მოცემული დავისათვის, ვინაიდან ს. ი-ის სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, სადავო სადგომზე კვლავ გავრცელდება ყველა თანამესაკუთრის უფლება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ერთობლივი პოზიციის არარსებობა ნაკლიანად აქცევს მესაკუთრის ნებას „გაისტუმროს“ მოსარგებლე, არ გამომდინარეობს ნორმათა სწორი განმარტებიდან.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.
ვინაიდან დადგენილია თ.კ-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ს. ი-ის შეგებებული სარჩელი, თ.კ-ის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ს. ი-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.
3. თ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.
4. ს. ი-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდეს.
5. ს. ი-ს თ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 11250 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ თ. კ-ს შეუწყდეს თბილისში, ა-ის ქუჩა №6-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაში (საკადასტრო კოდი ...) განთავსებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება.
6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
