საქმე№ას-118-113-2014 13 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი. ჯ-ა, გ. და ქ. კ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ბ-ი, რ. ჯ-ა (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. ბ-მა და რ. ჯ-ამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ი. ჯ-ას, გ. და ქ. კ-ის მიმართ ქ.თბილისში, ვ-ის 3-ის მე-3ა მკ/რ-ის №327 კორპუსში მდებარე მოსარჩელეების თანასაკუთრებად რეგისტრირებული 27 კვ.მ №46 ბინის (საკადასტრო კოდი ...) მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი დაკმაყოფილდა, სადავო უძრავი ნივთი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხეთა მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეებს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის „თ“ პუნქტი და 11 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი განმარტავს, თუ რა უნდა მივიჩნიოთ დევნილის დროებით საცხოვრებელ ადგილად, ანუ დევნილის რეგისტრაციის ადგილად. ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი ან ადგილი, სადაც იგი დროებით განსახლდა, არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, თითქოს დევნილს შეუძლია, თვითნებურად დაიკავოს არჩეული ფართი. მას უფლება აქვს, დევნილობის პერიოდში აირჩიოს საცხოვრებელი ადგილი, მაგრამ არა სხვისი უფლების დარღვევითა და თვითნებურად.
„საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ი” ქვეპუნქტისა და 53-ე მუხლის მეორე პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ დასაშვებია დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტიდან, დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილიდან დევნილთა გამოსახლება იმ შემთხვევაში, როდესაც დევნილს ფართი თვითნებურად, კანონის დარღვევით აქვს დაკავებული.
ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზის საფუძველზე პალატამ განმარტა, რომ იძულებით გადაადგილებული პირების საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულებაა. იმისათვის, რომ მესამე პირს, დევნილსა და სახელმწიფოს შორის არსებული სამართალურთიერთობა მოექცეს „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესრიგის ფარგლებში, აუცილებელია დადგენილ იქნეს დევნილთა საწყისი შესახლების მართლზომიერება და კანონშესაბამისობა. საწყისი შესახლების მართლზომიერება გულისხმობს სახელმწიფოს ნებითა და მოქმედებით საცხოვრებელი ფართის დათმობას, ხოლო კანონშესაბამისობაში იგულისხმება სახელმწიფოს მიერ ფართის გამოყოფა კანონით დადგენილი დანაწესის მიხედვით – თავისუფალ მდგომარეობაში, მხოლოდ დევნილთა დროებითი განსახლების მიზნებისათვის, იმგვარად, რომ აღნიშნული ფართით სარგებლობა უნდა ემსახურებოდეს მხოლოდ დევნილთა ბინით უზრუნველყოფას და არ უნდა იქნეს შეცილებული სხვა მესამე პირთა მიერ დევნილთა განსახლების პერიოდში. ამდენად, კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ დევნილისათვის გამოყოფილი ფართი მართლზომიერებისა და კანონშესაბამისობის პრინციპების მიხედვით უნდა იყოს სახელმწიფოს საკუთრებაში, თუმცა კანონი არ კრძალავს დევნილთა შესახლებას სხვა მესამე პირთა კერძო საკუთრებაში, რომლებიც თავს სახელშეკრულებო ბოჭვის პირობებში იყენებენ და თავიანთ საცხოვრებელ ფართს დროებით სარგებლობისათვის დევნილებს გადასცემენ.
განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ვ-ი 3-ის მე-3ა მკ/რ-ის 327-ე კორპუსში მდებარე საცხოვრებელ ფართისათვის კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსის მინიჭების მომენტში –2008 წლის 17 იანვარს ზემოაღნიშნულ კორპუსში მდებარე №46 ბინა არ წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და ირიცხებოდა კერძო პირის საკუთრებაში. საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რაც მიუთითებდა, რომ საცხოვრებელი ფართისათვის კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსის მინიჭების მომენტში არსებობდა ამავე კორპუსში მდებარე №46 ბინის მესაკუთრე კერძო პირის თანხმობა მის საკუთრებაში რიცხული ქონებისთვის კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსის მინიჭების და მისამართზე დევნილთა დროებითი გადამისამართების თაობაზე, ანუ კერძო მესაკუთრის სახელშეკრულებო ბოჭვა.
სასამართლომ დაადგინა, რომ სახელმწიფოსთვის დაკისრებული ვალდებულება, დევნილის საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფა, კერძო პირის საკუთრების შეზღუდვის ხარჯზე განხორცილდა, რა დროსაც არსებობს ორი კონსტიტუციური უფლების კონკურენცია და გამორიცხულია, ერთის დაცვა მეორის დაუსაბუთებლად, უპირობოდ შეზღუდვის ხარჯზე. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება.
ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 1952 წლის 20 მარტის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება, ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრონციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.
სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს მოპასუხე მხარის მიერ მითითებული სასამართლო პრაქტიკისაგან განსხვავებული შემთხვევა, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ საცხოვრებელი ფართობისათვის კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსის მინიჭების მომენტში წინამდებარე სარჩელით სადავო ფართი არ წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და ირიცხებოდა კერძო პირის საკუთრებაში, რომელსაც არ გამოუთქვამს თანხმობა მისი საკუთრებაში რიცხული ქონებისთვის კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსის მინიჭების და მისამართზე დევნილთა დროებითი გადამისამართების თაობაზე, რაც განმსაზღვრელია წინამდებარე სავინდიკაციო სარჩელის საფუძვლიანობის დადგენისას.
აღნიშნული გარემოებისაგან განსხვავებული სამართლებრივი შედეგები დგება მაშინ, როდესაც სახელმწიფომ მისი პოზიტიური ვალდებულება საკუთარი ქონების ხარჯზე განახორციელა, ხოლო შემდგომ აღნიშნული ობიექტი კერძო საკუთრებაში გადავიდა იმ დათქმითა და პირობით, რომ კერძო საკუთრების ობიექტში დევნილები იცხოვრებდნენ. ცალსახაა, რომ აღნიშნული პირობა, თავის დროზე ზეგავლენას ახდენს სყიდვის ფასზეც. ამ შემთხვევაში, სახელმწიფო ასრულებს მასზე დაკისრებულ კანონისმიერ ვალდებულებას, რის შედეგადაც ყოველი შემდგომი მესაკუთრის საკუთრებაში ნივთი ისეთ მდგომარეობაში გადადის, რა მდგომარეობაშიც იგი ძველი მესაკუთრის ხელში იყო, ანუ ნაკლიანი, თითოეული შემძენი ინფორმირებულია ნაკლიანი ნივთის შეძენის თაობაზე, ხოლო ნაკლის გამოსწორება დამოკიდებულია არა გამყიდვლის ან შემძენის ნებაზე, არამედ კანონისმიერი ჩანაწერის შესაბამისად, სახელმწიფოს შესაძლებლობაზე, დააკმაყოფილოს დევნილი სხვა, ალტერნატიული ფართით ან შესთავაზოს მას სათანადო კომპენსაცია.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 312-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სახელზე სადავო ბინაზე რეგისტრირებული ჩანაწერი მისი საკუთრების უფლების თაობაზე გაუქმებული არ არის. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით დადგენილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები არიან სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეეები. პალატის განმარტებით, მესაკუთრეები ითხოვენ ბინის მოპასუხეთა მფლობელობიდან გამოთხოვას, შესაბამისად, არსებობს სავინდიკაციო სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ფაქტობრივი შემადგენლობა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ი. ჯ-ამ, გ. და ქ. კ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ბინა არ წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას და კერძო პირს ეკუთვნის, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.
ქ.თბილისის მუნიციპალური კაბინეტის 1997 წლის 13 ნოემბრის №22.29.1240 დადგენილებით კორპუსი მიჩნეულ იქნა ავარიულად და დადგინდა მაცხოვრებელი ოჯახებისათვის საკომპენსაციო თანხის გამოყოფა სხვა საცხოვრებლის შესაძენად. აღნიშნული დადგენილების მე-4 პუნქტით, ცნობად იქნა მიღებული, რომ მობინადრეებმა წარადგინეს წერილობითი თანხმობები ფულადი კომპენსაციის მიღების შესახებ. დევნილები და, მათ შორის, მოპასუხეები შესახლდნენ ცარიელ, ავარიულ კორპუსში 2003 წელს. ისანი-სამგორის რაიონული გამგეობის 2007 წლის 6 დეკემბრის წერილიდან ირკვევა, რომ ავარიულ კორპუსში რამდენიმე წელია თვითნებურად ბინები დაიკავეს დევნილებმა, რაზეც გამგეობა წინააღმდეგი არ არის.
საქმეში წარმოდგენილი 2011 წლის 25 აგვისტოს სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების თანახმად, სადავო კორპუსზე შესრულდა 285 ათასი ლარის ღირებულების აღდგენა-გამაგრებითი სამუშაოები და ეს თანხა გამოიყო დევნილთა სამინისტროს მიერ, ანუ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.
სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ სადავო ბინა 2008 წლის 7 ოქტომბერს მანანა იუნანის საკუთრებად იყო რეგისტრირებული. აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ წარუდგენია, არამედ საჯარო რეესტრის ამონაწერი საქმეს დაერთო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის დარღვევით სააპელაციო პალატის მიერ.
ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სადავო შენობას სახელმწიფომ მიაკუთვნა დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტის სტატუსი და დაარეგისტრირა დევნილები, შესაბამისად, ისინი მართლზომიერად ფლობდნენ უძრავ ნივთს და სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის, აგრეთვე, 155-ე მუხლის მესამე ნაწილისა და 162-ე მუხლის საფუძველზე სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან ერთად უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის 2013 წლის 29 მაისის საოქმო განჩინება საჯარო რეესტრის ამონაწერის საქმისათვის დართვის თაობაზე და საქმიდან ასევე ამოღებულ უნდა იქნას ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 2012 წლის 22 თებერვლის წერილი, რომელიც მხარეებს არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ, კასატორს არ გადასცემია და მისი მიღების თაობაზე სასამართლოს არ უმსჯელია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 მარტის განჩინებით ი. ჯ-ას, გ. და ქ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. ჯ-ას, გ. და ქ. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს – ი. ჯ-ას, გ. და ქ. კ-ს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. ჯ-ას მიერ 2014 წლის 4 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ჯ-ას, გ. და ქ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ი. ჯ-ას (პირადი №...), გ. კ-ას (პირადი №...) და ქ. კ-ას (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. ჯ-ას მიერ 2014 წლის 4 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
