საქმე №ას-1190-1135-2013 27 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – რ. ი-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ყ-ე, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, საარქივო სამმართველოს ქობულეთის არქივი (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – კომლის წევრად აღრიცხვის შესახებ ჩანაწერის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. ი-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ყ-ის, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და საარქივო სამმართველოს ქობულეთის არქივის მიმართ ფ. და რ. ი-ის კომლიდან ნ. ყ-ის ამორიცხვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
ქობულეთის სახალხო დებუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1990 წლის 14 ნოემბრის №487 გადაწყვეტილებით რ. ი-სა და მის მეუღლე ფ. ი-ეს მიეცათ უფლება, შვილად აეყვანათ არასრულწლოვანი ნ. მ. ძე ყ-ე. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოქალაქეობრივი მდგომარეობის რეგისტრაციის ორგანოში დარეგისტრირდა 2001 წლის 14 ივნისს.
ნ. ყ-ის შვილად აყვანა იყო ფიქტიური, რადგან იგი ცხოვრობდა ბიოლოგიურ მშობლებთან. შვილად აყვანას საფუძვლად დაედო შეთანხმება, რომლის შესაბამისად, ნ. ყ-ეს რ. ი-სა და ფ. ი-ის უნდა გაეწია მზრუნველობა მათგან ქონების მიღების სანაცვლოდ.
რ. და ფ. ი-ის კომლის კუთვნილ ქონებაზე მესაკუთრედ დაფიქსირების მოთხოვნით 2013 წლის 28 იანვარს ნ. ყ-ის ადმინისტრაციული სარჩელის წარდგენის შემდეგ რ. ი-ის ცნობილი გახდა, რომ ნ. ყ-ე ირიცხებოდა მისი კომლის წევრად.
საარქივო სამმართველოდან მიღებული ინფორმაციის მიხედვით, ნ. ყ-ე 1986-2000 წლებში კომლში ირიცხება, როგორც შვილი, ხოლო 2001-2005 წლებში – როგორც შვილიშვილი.
კომლის წევრად ნ. ყ-ის აღრიცხვის კანონიერებას გამორიცხავს როგორც შეუსაბამობა საკომლო წიგნის ჩანაწერებში, ასევე ის ფაქტი, რომ შვილად აყვანის რეგისტრაცია განხორციელდა 11 წლის დაგვიანებით. კომლის წევრად რეგისტრაციის ძირითად საფუძველს კი ნათესაური კავშირი წარმოადგენდა.
ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ და საარქივო სამმართველომ რ. ი-ის სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ მათ არ გააჩნდათ უფლებამოსილება, მიეღოთ გადაწყვეტილება საკომლო ჩანაწერების შეცვლასთან დაკავშირებით.
ნ. ყ-ემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ რ. ი-ის მოთხოვნა ხანდაზმულია. მოპასუხის განმარტებით, რ. ი-ემ ჯერ კიდევ 2011 წლის 31 ოქტომბერს წარდგენილი სარჩელით მოითხოვა ნ. ყ-ის შვილად აყვანის ბათილად ცნობა, რაც არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნულ სარჩელზე შეტანილ შესაგებელს ერთვოდა ამონაწერი საკომლო წიგნიდან. ამდენად, რ. ი-ის ცნობილი იყო სადავო ჩანაწერის არსებობის ფაქტი.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებით რ. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაზეც მოსარჩელე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით რ. ი-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული განჩინება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქობულეთის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1990 წლის 14 ნოემბრის №487 გადაწყვეტილებით სოფელ ზედა უ-ი მცხოვრებ რ. ი-სა და მის მეუღლე ფ. ი-ეს ნება მიეცათ, შვილად აეყვანათ ... წლის ...აგვისტოს დაბადებული ნ. ყ-ე. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1992 წლისათვის ნ. ყ-ე და რ. ი-ე რეგისტრირებულები იყვნენ ფ. ი-ის კომლში, რომელიც გარდაიცვალა 2000 წელს. დასახელებული გარემოებების შეფასების შედეგად სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე და 1261-ე მუხლების, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122-ე და 125-ე მუხლების, ასევე „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4,102-ე და 105-ე მუხლების შესაბამისად.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ... წლისათვის ნ. ყ-ე იყო 5 წლის და რეგისტრაციაში იგი თავად ვერ გატარდებოდა, რაც მეტყველებს, რომ ნ. ყ-ე კომლის წევრად დაარეგისტრირა კომლის უფროსმა და, ამიტომ, ეს რეგისტრაცია კანონიერია.
სააპელაციო სასამართლოს შეხედულებით, რ. ი-ის სარჩელის საფუძვლიანობას გამორიცხავს ასევე მოთხოვნის ხანდაზმულობა. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ ფ. ი-ის კომლის წევრად რეგისტრირებული იყო სულ სამი პირი – თავად ფ. ი-ე, აპელანტი და მოწინააღმდეგე მხარე.
პალატის მითითებით, ნ. ყ-ე კომლში რეგისტრაციის მომენტისათვის იყო მცირეწლოვანი, იგი სრულწლოვანი არ იყო ფ. ი-ის გარდაცვალების დროისთვისაც, რის გამოც აპელანტს თავისი უფლების დარღვევის, ანუ ნ. ყ-ის კომლში რეგისტრაციის შესახებ უნდა სცოდნოდა კომლში რეგისტრაციის მომენტიდან, ან ფ. ი-ის გარდაცვალების დროიდან მაინც.
პალატის მითითებით, ფ. ი-ის გარდაცვალების შემდეგ საკომლო წიგნში შეტანილია ცვლილებები ფ. ი-ის გარდაცვალებასა და ნ. ი-ის სამუშაო ადგილთან დაკავშირებით. ცვლილებები შეტანილია არაუგვიანეს 2001 წლისა.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საკომლო წიგნში ამ ცვლილებების შეტანას ნ. ყ-ე ვერანაირად ვერ მოითხოვდა, რადგან იგი იყო 13 ან 14 წლის. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკომლო წიგნში ცვლილებების შეტანა მოითხოვა რ. ი-ემ და იგი ამ პერიოდიდან ინფორმირებული იყო საკომლო წიგნში არსებული ჩანაწერების შესახებ. შესაბამისად, აპელანტისათვის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2001 წლიდან მაინც. ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს (სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლიე მე-3 ნაწილი). ამდენად, რ. ი-ეს სარჩელი უნდა აღეძრა არაუგვიანეს 2012 წლის 2 იანვრისა, თუმცა სარჩელი წარადგინა 2013 წლის 26 თებერვალს. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე და 130-ე მუხლების თანახმად მოთხოვნა ხანდაზმულია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. ი-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომლის შესაბამისად, ნ. ყ-ე კომლის წევრად დაარეგისტრირა კომლის უფროსმა და, ამდენად, რეგისტრაცია კანონიერია.
სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1990 წლის 14 იანვრის №487 გადაწყვეტილებით რ. ი-ემ მოახდინა ნ. ყ-ის შვილება, თუმცა საბჭოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო სამსახურში წარადგინა 2001 წლის 14 ივნისს და მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძინა შვილების ფაქტმა იურიდიული მნიშვნელობა. აქედან გამომდინარე, ნ. ყ-ე 1990 წლიდან 2001 წლის 14 ივნისის ჩათვლით სამართლებრივად არ იყო ოჯახის სრულუფლებიანი წევრი – შვილი, შესაბამისად, ამ პერიოდისთვის საკომლო წიგნის ჩანაწერში ცვლილებაც ვერ განხორციელდებოდა.
ისეთ პირობებში, როცა ნ. ყ-ე თვითონ ვერ დარეგისტრირდებოდა კომლის წევრად და ასეთი ინტერესი არც რ. ი-ის ოჯახს გააჩნდა, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, თუ ვის ინტერესში შედიოდა სადავო რეგისტრაციის განხორციელება. საარქივო სამსახურმა ვერ გასცა ინფორმაცია, თუ რომელ წელს და რის საფუძველზე განხორციელდა ნ. ყ-ის რეგისტრაცია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის დარღვევით სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა 1993 წლამდე მოპასუხის კომლის წევრად რეგისტრაცია.
სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სარჩელი ხანდაზმულად, ვინაიდან უტყუარად არ დასტურდება უფლების დარღვევის შესახებ რ. ი-ის მიერ ინფორმაციის 2001 წელს მიღების ფაქტი. როგორც აღინიშნა, არ არსებობს სათანადო მტკიცებულება ნ. ყ-ის კომლის წევრად რეგისტრაციის თარიღთან დაკავშირებით. მიუხედავად 1993 წლიდან კომლის გაუქმებისა, კომლში ჩაწერა-ამოწერა კვლავ გრძელდებოდა 1995 წლამდე. სავარაუდოდ, განსახილველ შემთხვევაც ასეთ რეგისტრაციას უაკვშირდება, კერძოდ, სადავო ჩანაწერი განხორციელებული უნდა იყოს უკანონოდ შესაბამისი თანამდებობის პირის მიერ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით რ. ი-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ. ი-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. რ. ი-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
