№ას-1234-1179-2013 23 მაისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები:

1. ლ. ჩ-ე, ნ. წ-ი (მოპასუხე)

2. ი. ჩ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორების ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

კასატორ ი. ჩ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ჩ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა: უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მოპასუხეებისათვის, სოლიდარულად 10645 აშშ დოლარის, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრებისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მიღებული თანხის, დაკისრება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ 2000 წლის შემდეგ, ვინაიდან ვ. ბ-ას დებს გააჩნდათ საკუთარი საცხოვრებელი სახლები, ქ. ქუთაისში, ა-ის №20-ში მდებარე სახლი მიტოვებული ჰქონდათ და არ პატრონობდნენ, რითაც ისარგებლა მეზობლად მცხოვრებმა ი. ჩ-მა, გააქირავა აღნიშნული ფართი, რაც მისი შემოსავლის ერთადერთ წყაროს წარმოადგენდა. შესაგებლის მიხედვით, 2011 წლის 2 აგვისტოს, როდესაც ი. ჩ-ი პოლიციამ გამოსახლა, მან ხელმოწერით დაადასტურა, რომ თავისი ნივთები ლ. ჩ-ის სახლში არ ინახებოდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ის სარჩელი ნ. წ-სა და ლ. ჩ-ის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ე.და ნ. ბ-ან დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს ი. ჩ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 4000 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა, სხვა ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ორივე მხარემ.

ი. ჩ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ნაწილობრივ მიღებული თანხიდან მიუღებელი სარგებლისა და ხანძრის შედეგად ლიკვიდაციის საფასურის ანაზღაურებაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება.

ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტლების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ნაწილობრივ გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება, კერძოდ, მიღებული თანხიდან მიუღებელი სარგებლის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი. ჩ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მიღებული თანხიდან მიუღებელი სარგებლის ანაზღაურების შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს სოლიდარულად დაეკისრათ 2822,5 დოლარის გადახდა ი. ჩ-ის სასარგებლოდ-მიუღებელი სარგებლის თანხა, სხვა ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად;

სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სამართლებრივი გარემოებები სასარჩელო მოთხოვნის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მოპასუხეებზე სოლიდარულად 4000 დოლარის დაკისრების მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში და დამატებით განმარტა შემდეგი:

პალატამ მიიჩნია, რომ ი. ჩ-ი ქუთაისში, ა-ის ქუჩის ქ.20-ში მდებარე სახლს მართლზომიერად არ ფლობდა; მისი აზრით, ნივთის მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც ნივთს ფლობს სამართლებრივად ნამდვილი უფლების საფუძველზე. ეს უფლება შეიძლება წარმოშობილიყო გარიგების, ადმინისტრაციული აქტის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა განმარტებების მოსმენის შედეგად, უდავოდ დგინდება, რომ ი. ჩ-ი დაეუფლა ქუთაისში, ა-ის ქ. 20-ში მდებარე სახლს 1998 წლის 25 სექტემბერს, ი. ჩ-სა და ვ. ბ-იას მემკვიდრეებს - ე.ბ-სა და ნ. ბ-ას შორის წერილობით გაფორმებული შეთანხმების საფუძველზე.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ აღნიშნული ნორმა მოქმედებდა მაშინაც, როდესაც მოხდა შეთანხმება მხარეთა შორის ბინის ნასყიდობის შესახებ. ამ ნორმის მიხედვით, იმისათვის, რომ ი. ჩ-სა და ვ. ბ-ას მემკვიდრეებს - ე. ბ-სა და ნ. ბ-ას შორის წერილობით გაფორმებული შეთანხმება ნამდვილი ყოფილიყო, აუცილებელი იყო მხარეებს იგი შეედგინათ წერილობითი ფორმით. (გარიგების დადების დროისათვის კანონი მსგავსი ხელშეკრულებისათვის ითვალისწინებდა რთულ წერილობით ფორმას). ანუ ი. ჩ-ი სახლს ფლობდა ფორმის დაუცველად დადებული გარიგების საფუძველზე.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 68-ე, 59-ე მუხლებით და უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებმა დადეს ბათილი გარიგება უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ და ეს გარიგება ბათილია დადების მომენტიდან, როგორც ფორმის დაუცველად დადებული და მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ ყველაფერი, რაც გარიგებით მიიღეს.

პალატამ ასევე განმარტა, რომ ი. ჩ-ი ვერ ჩაითვლებოდა კეთილსინდისიერ მფლობელად, იგი მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა კეთილსინდისიერი მფლობელი, თუ მას არ ეცოდინებოდა იმის თაობაზე, რომ იგი სხვის ნივთს ეუფლებოდა ბათილი გარიგების საფუძველზე. ამდენად, სარჩელი ეთერ და ნანული ბ-იებთან ფორმის დაუცველად დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ, საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილდებულიყო.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტის მომენტისათვის, ქუთაისში, ა-ის ქ. 20-შიმდებარე სახლი დაბრუნებულია უფლებამოსილი პირებისათვის, კერძოდ, ი. ჩ-ი და მისი ოჯახი გამოსახლებული იქნენ ბინიდან. და მას ამჟამად ფლობენ ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ი. შესაბამისად, უნდა მოხდეს გარიგებით მიღებულის უკან დაბრუნებაც (ი. ჩ-ის მიერ მოპასუხეებზე გადახდილი 4000 აშშ დოლარის) ლ. ჩ-ის და ნ. წ-ის მხრიდან. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო იყო ი. ჩ-ის მიერ ბინის საფასურის 4000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი.

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით, თითოეულმა მხარემ უნდა დამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. იმავე კოდექსის 103-ე მუხლით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. უდავოა, რომ 1995 წლის 8 ოქტომბრისა და 1998 წლის 28 ოქტომბრის ხელწერილის თანახმად, ქ. ქუთაისში, ა-ის ქუჩის №20-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის საფასურის ნაწილი 1100 აშშ დოლარი მოსარჩელემ მოპასუხეებს გადასცა 1995 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო 900 აშშ დოლარი 1998 წლის 28 ოქტომბერს.

პალატამ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს თვითონ უნდა წარმოედგინა იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომლითაც დაამტკიცებდა, რომ მან სადავო ბინის შესაძენად გადაიხადა 4000 აშშ დოლარი. მოპასუხეებმა უარყვეს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული თანხის გადახდის ფაქტი. პირიქით, მიუთითეს, რომ მოსარჩელე მოპასუხეთა ქონებას უსაფუძვლოდ, უკანონოდ და უნებართვოდ იყენებდა და მისი გაქირავებით იღებდა შემოსავალს.

პალატის განმარტებით, უდავოა, რომ მოსარჩელე ი. ჩ-მა თავისი არგუმენტის დასადასტურებლად საქ. სსკ-ის 4-ე და 102-ე მუხლების მოთხოვნათა შესაბამისად, წარმოადგინა 1995 წლის 8 ოქტომბრისა და 1998 წლის 28 ოქტომბრის ხელწერილები, სადაც აღნიშნულია, რომ ე. და ნ.ბ-მა ქ. ქუთაიში, ა-ის ქ. №20-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის გაყიდვის სანაცვლოდ, მოსარჩელისაგან მიიღეს 1100 და 900 აშშ დოლარი. ასევე მოწმე დ. ჩ-ის განმარტებით, ი.ჩ-მა ნამდვილად გადაუხადა ბ-ს ბინის თანხა სხვადასახვა დროს 4000 აშშ დოლარი. მისივე განმარტებით, ხანძრის შედეგად დაზიანებული ბინა შეაკეთა ი.ჩ-მა და მიაჩნდა, რომ მისი საკუთრება იყო. აღნიშნული შინაარსის ჩვენება მისცეს სასამართლოს მოწმე მ. ხ-ამ და გ.გ-ემ. გარდა ამისა, სსს კოდექსის 106-ე მუხლით დამტკიცებას არ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. მოცემულ შემთხვევაში ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით უდავოდ დადგენილია, რომ ე. და ნ. ბ-ს 1998 წლის 25 სექტემბერს ნამდვილად გადაუხადა ი. ჩ-მა ბინის საფასური 2000 აშშ დოლარი, რაც საბოლოოდ შევიდა კანონიერ ძალაში.

მართალია მოპასუხეთა წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ ხელწერილები თავად მოსარჩელემ დაწერა, თუმცა აღნიშნულთან დაკავშირებით, გარდა ზეპირი განმარტებისა, სხვა მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეთა წარმომადგენელს არ წარმოუდგენია მოსარჩელის მიერ ხელწერილთა ნამდვილობისა და მოწმეთა ჩვენებების გამაბათილებელი მტკიცებულება. სასამართლომ უნდა გაიზიაროს ის მტკიცებულებები, რომელიც შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვითაა წარმოდგენილი მხარეთა მიერ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ სწორად გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 1995 წლის 8 ოქტომბრის ხელწერილი 1100 აშშ დოლარისა და 900 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ.

პალატამ გაიზიარა მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ი. ჩ-ს ზემოაღნიშნული თანხა გადახდილი აქვს იმიტომ, რომ მიაჩნდა, რომ შეძენილი ქონება იყო მისი საკუთრება. მოსარჩელემ სრულად გადაიხადა ბინის ნასყიდობის თანხა, რომლის საპასუხოდ, იგი ითხოვდა სადავო ბინის გადმოფორმებას მის სახელზე, თუმცა აღნიშნული არ მომხდარა ე. და ნ. ბ-ის გარდაცვალების გამო. ყოველივე ამის შემდეგ მოპასუხეებმა სადავო ფართზე აღიდგინეს მემკვიდრეობა და მოახდინეს ი. ჩ-ის გამოსახლება სადავო ბინიდან.

ზემოაღნიშნული მსჯელობების გაზიარებით და საქმის მასალების შესწავლით, ასევე მხარეთა განმარტებების მოსმენის შედეგად, პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოპასუხეთა წარმომადგენლის განმარტება, თითქოს მოსარჩელეს სადავო ფართის შესაძენად მითითებული თანხა არ გადაუხდია. სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მითითებული თანხა, 4000 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარი, წარმოადგენს ფორმის დაუცველად დადებული ბინის ნასყიდობის თანხას. ამდენად, სასამართლომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები შეაფასა სსს კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად და სწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სადავო ბინის შესაძენად გადახდილი ქონდა 4000 აშშ დოლარი, შესაბამისად, უდავოა, რომ აპელანტები ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ი გამდიდრდნენ 4000 დოლარის ოდენობით.

პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლზე მითითებით მიიჩნია, რომ გარდა იმისა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მხარეთა მიერ ფორმის დაუცველად და იგი ბათილია და მხარეები ამის გამო ვალდებულენი არიან ერთმანეთს დაუბრუნონ ის რაც მათ გარიგების საფუძველზე მიიღეს, ამასთან, ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ი ვალდებულნი არიან ი. ჩ-ის მიერ ბინის ნასყიდობისათვის უდავოდ გადახდილი 4000 აშშ დოლარი დაუბრუნონ უკან უსაფუძვლო გამდიდრებისას დავის სამართლებრივი გადაწყვეტისათვის მარეგულირებელი ნორმებიდან გამომდინარე. ვინაიდან უდავოა, რომ ისინი 4000 აშშ დოლარით გამდიდრდნენ.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ''ა'' ქვეპუნქტით, 987-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 991-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება, რომ აპელანტები ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ი უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ 4000 აშშ დოლარით, რისი დაბრუნების ვალდებულებაც მათ ეკისრებათ ამ თანხის მიმცემისათვის ანუ ი. ჩ-ის.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებით უდავოდ დადგენილად და დადასტურებულად მიჩნევისა და გაზიარების გამო პალატამ მიიჩნია, რომ ნ. წ-სა და ლ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

რაც შეეხება აპელანტების ნ. წ-სა და ლ. ჩ-ის მხრიდან ხანდაზმულობაზე მითითებას, პალატამ არ გაიზიარა და აღნიშნულთან დაკავშირებით განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ი ამაზე არაფერს ამბობდნენ, ასევე არაფერია ამაზე ნათქვამი სააპელაციო საჩივარში, მათივე განმარტებით, ამის შესახებ მიუთითეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ და არა მოსამზადებელ სხდომაზე. პალატის აზრით კი, ხანდაზმულობაზე მითითება დაგვიანებულია და, შესაბამისად, ამაზე სააპელაციო სასამართლოში მთავარ სხდომაზე მითითება დაუშვებელია.

რაც შეეხება ი. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარს, პალატის მოსაზრებით, იგი ნაწილობრივ საფუძვლიანი იყო და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო მიღებული თანხიდან მიუღებელი სარგებლის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოთხოვნის ამ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ უკანონოა და უნდა გაუქმდეს, ი. ჩ-ის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს დაეკისროთ სოლიდარულად ი. ჩ-ის სასარგებლოდ 2822,50 აშშ დოლარი გადასახდელად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატის მითითებით, ი. ჩ-მა წარმოადგინა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი ფიზიკური პირების საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხის საბანკო საპროცენტო განაკვეთი, რომლის თანახმადაც, 1998 წლიდან 2011 წლამდე (ანუ ი. ჩ-ის მიერ სახლის ყიდვიდან მისი ბინიდან გამოსახლებამდე პერიოდი) საპროცენტო განაკვეთმა შეადგინა 5645,57 დოლარი.

უდავოა, რომ კანონი პირდაპირ ითვალისწინებს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ნორმებით დასარეგულირებელი სამართლებრივი დავის დროს ფულადი ვალდებულებისათვის პროცენტს.

ვინაიდან პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში და ასევე 4000 აშშ დოლარის ბინის ღირებულების საფასურის მოპასუხეებზე-ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ე სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში -შესაბამისად, ჩათვალა, რომ, თუკი კანონიერია მოპასუხეებზე 4000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრება, ასევე საფუძვლიანია ი. ჩ-ის სააპელაციო მოთხოვნა მიღებული თანხიდან მიუღებელი სარგებლის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, მაგრამ არა იმ ოდენობით რაც მხარემ მოითხოვა, არამედ პალატამ გონივრულად და სამართლიანად მიიჩნია მიუღებელი სარგებლის სახით მოპასუხეებს: ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს სოლიდარულად გადახდეთ 2822,5 დოლარი ი. ჩ-ის სასარგებლოდ.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამოქალაქო კოდექსის 980.1-ე, 981.1-ე 979-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით და აღნიშნა, რომ კანონით დადგენილი აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება უძრავი ქონების შეძენის თაობაზე, ცხადია, საერთოდ არ იძლევა შეძენილად მისი მიჩნევის საფუძველს და ამის თაობაზე, როგორც აღინიშნა, თავიდანვე ცნობილი იყო ი. ჩ-ის. ანუ მისთვის ცნობილი იყო გარიგების ხარვეზის თაობაზე. ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მას ეკისრება პასუხისმგებლობა ბათილი გარიგების საფუძველზე უძრავი ქონების დაუფლების მომენტიდან, შესაბამისად, უნდა შემცირდეს ი. ჩ-ის სასარგებლოდ ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობაც. ანუ მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე საფუძვლიანი და კანონიერია, მაგრამ არა იმ ოდენობით, რაც აპელანტმა ი. ჩ-მა მოითხოვა, არამედ პალატამ მიიჩნია, რომ გონივრული და სამართლიანი იყო ლ. ჩ-ე და ნ. წ-ე მიუღებელი სარგებლის სახით 2822,5 დოლარის სოლიდარულად დაკისრება.

პალატამ არ გაიზიარა ი. ჩ-ის სააპელაციო მოთხოვნა მოპასუხეებზე ხანძრის ლიკვიდაციის შედეგების აღმოფხვრისათვის 1000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ და მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოში დაკითხული მოწმე გ. ტ-ის დაკითხვის შედეგად არ დგინდება, თუ რა სახის სამუშაოები ჩაატარა გ. ტ-ემ ი. ჩ-ის ხანძრის შედეგად დამწვარ სახლში და რა ღირებულებისა და ოდენობის იყო ეს სამუშაოები. ასეთი ტიპის სამუშაოებისათვის დადგენილი რაიმე წერილობითი გაანგარიშება და ან სხვა სახის მტკიცებულება (ექსპერტიზის ან აუდიტის დასკვნა) წარმოდგენილი არ არის. მოწმემ მხოლოდ ზეპირად განმარტა და ისიც ბუნდოვნად. უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლოს შეკითხვაზე: მხარის მიერ წარმოდგენილ ფოტოსურათებში მითითებულის მსგავსად იყო დამწვარი სახურავი და ასეთ მდგომარეობაში დახვდა თუ არა მას? მოწმემ სასამართლოს პასუხი ვერ გასცა, შესაბამისად, ი. ჩ-მა რა ღირებულებისა და სახის სამუშაოები ჩაატარა ხანძრის ლიკვიდაციისათვის, მხოლოდ მოწმის ზეპირი განმარტებით, ამის სამტკიცებლად არ გამოდგება, ამიტომ ამ ნაწილში ი. ჩ-ის მოთხოვნა დაუსაბუთებელიც არის და უსაფუძვლოც და სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ ი. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ საფუძვლიანია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გადაწყვეტილება მიუღებელი სარგებლის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, კერძოდ ი. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და ლ. ჩ-ეს და ნ. წ-ს დაეკისროთ სოლიდარულად ი. ჩ-ის სასარგებლოდ 2822,50 აშშ დოლარი გადასახდელად, სხვა ნაწილში გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 ოქტო,ბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

კასატორებმა ლ. ჩ-ემ და ნ. წ-მა საკასაციო საჩივრით მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 981-ე მუხლი, რადგან გარიგება რომელიც ფულად ვალდებულებას წარმოშობდა მხარეებს შორის არ არსებობდა და არ არის დადასტურებული საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი კანონით გათვალისწინებული სათანადო დოკუმენტით. გამომდინარე აქედან, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ეს კანონი.

კასატორთა მითითებით, პალატა 4.34 და 4.35 ფაქტობრივ გარემოებაში მიუთითებს, რომ ჩ-მა საქართველოს სსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, წარმოადგინა 1995 წლისა და 1998 წლის ხელწერილები. ასევე უთითებს სს კოდექსის 106-ე მუხლზე და აღნიშნავს პრეუდიციას, რომლის თანახმადაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია ი.ჩ-ის მიერ 2000 დოლარის გადახდის ფაქტი. ეს ფაქტობრივი გარემოება 4.34 თავისი სამართლებრივი დასაბუთებით თავისივე თავს ეწინააღმდეგება, ანუ, თუ პრეუდიციით და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილია ფაქტი რომ ი.ჩ-მა მხოლოდ 2000 დოლარი გადაიხადა და არა მეტი, რა კანონიერი საფუძვლით შეიცვალა ის? ანუ პრეუდიციის ფარგლების გაზრდა მისი შეცვლა არ არის? თუ მხარე ამ ფაქტობრივ გარემოებას მიიჩნევდა არასწორად, სადავოდ უნდა გაეხადა მაშინ, სანამ ის გადაწყვეტილება შევიდოდა კანონიერ ძალაში.

რაც შეეხება მტკიცებულებების წარმოდგენისას და, კერძოდ, ამავე მუხლში მითითებული წერილობით მტკიცებულებების წარმოდგენისას მოსარჩელეს გარდა სსსკ-ის 4-ე და 102-ე მუხლებისა უნდა ეხელმძღვანელა ასევე სსსკ-ის 135-ე და 136-ე მუხლებით, ხოლო სასამართლოს მათზე მსჯელობისას მომზადების სტადიაზევე როცა მათ განაცხადეს მათი სიყალბის შესახებ, უნდა ეხელმძვანელა სსკ-ის 137-ე მუხლზე დაყრდნობით. იმ ერთადერთ დედან დოკმენტზე, რომელსაც შინაარსი არ აქვს და საქმეში 1995 წლის ხელწერილით არის მოხსენიებული, როცა კასატორები თავიდანვე აცხადებდნენ, რომ ის იყო ყალბი სსსკ-ის 137-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლოს უნდა დაენიშნა ექსპერტიზა ან წარმომდგენი მხარისათვის მოეთხოვა დამატებითი მტკიცებულებები ანდა გამოეთხოვა სხვა მტკიცებულებები.

კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა სსს კოდექსის 105-ე მუხლი, ამ მუხლის მეორე ნაწილი მას ავალდებულებს რომ მისი შინაგანი რწმენა უნდა ემყარებოდეს მტკიცებულებათა, ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მან უნდა გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში მარტივად ჩანს რომ სასამართლო არ გაეცნო საქმის მასალებს, არ გაეცნო წინა სასამართლოს მასალებსა და გადაწყვეტილებას და გადაწყვეტილების მიღებისას იყო აბსოლიტურად სუბიექტური. არასწორად დადგენილი ფაქტობრივ გარემოებებს კი მოჰყვა არასწორი სამართლებრივი შეფასება.

კასატორთა აზრით, გაუგებარია პალატის განმარტება ხანდაზმულობის შესახებ, ისინი შესაგებელშივე აცხადებდა, რომ წარდგენილი ხელწერილები იყო ყალბი და რადგან არსებული დოკუმენტების ნამდვილობაზე მტკიცების ტვირთი ზემოთმითითებულ სამართლებრივ საფუძველზე მათ წარმომდგენ მხარეს ეკისრება და მსგავს მცდელობასაც არ ჰქონია არც სასამართლოსაგან და არც მხარისგან ადგილი. ფაქტის ასეთად ჩათვლის შემთხვევაში თავად სასამართლოს უნდა ემსჯელა თავისი პოზიციის ყოველმხრივ დასაბუთებაზე, მიექცია ხანდაზმულობისთვისაც ყურადღება, თუმცა ჩვენს მიერაც იქნა მითითებული პირველ ინსტანციაში ზეპირი სახით ხოლო აპელაციაში საკმაოდ ფართოდ ვიმსჯელეთ ამ საკითხზე და არც ერთ გადაწყვეტილებაში ჩემი მხარის პოზიციაც კი არ არ ასახულა ამ კუთხით სრულყოფილად.

კასატორმა ი. ჩ-მა საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ მხოლოდ სანახევროდ დააკმაყოფილა მისი სააპელაციო მოთხოვნა მოპასუხეების: ლ.ჩ-სა და ნ.წ-ის მიერ უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში (2822.5 აშშ დოლარი), ხოლო მეორე ნახევრისა და სადავო ბინაზე ხანძრის შედეგების ლიკვიდაციის გამო დახარჯული თან ხის (1000 აშშ დოლარი) დაბრუნების ნაწილში არ დააკმაყოფილა, რაც უკანონოა.

ქუთაისის სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დაადგინა, რომ ი. ჩ-ი იყო არაკეთილსილნდისიერი მფლობელი მის მიერ შეძენილი ლ.ა-ის ქ.№20-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინისა, რაც თითქოსდა დასტურდება იმით, რომ მან თავიდანვე იცოდა, რომ უძრავ ქონებას იძენდა უკანონოდ. აღნიშნული მოსაზრება, მცდარია, ვინაიდან ი.ჩ-ს რომ სცოდნოდა სათანადო ფორმის დაცვის გარეშე შეძენილი ბინა ექნებოდა, უკანონო საკუთრებაში (ან მფლობელობაში) და ამაში გადაეხადა 4000 აშშ დოლარი, ეჭვი უნდა შეგვეტანა მის შერაცხადობაში, მან გადაიხადა რა ზემოხსენებული თანხა, ფიქრობდა, რომ საცხოვრებელი ფართი იყო მისი, მხოლოდ საჭირო იყო უბრალო ფორმალობა – გადაფორმების სახით. აღნიშნულის შესრულებაში კი, ხელი შეეშალა იმის გამო, რომ გარდაიცვალნენ ეთერ და ნანული ბ-იები. იმის გამო, რომ მას თავისად მიაჩნდა უძრავი ქონება, ჩაუტარა რეკონსტრუქცია და მოახდინა ხანძრის შედეგების ლიკვიდაცია. მისთვის შეძენილი ქონების კეთილსინდისიერების დამადასტურებელი იყო აგრეთვე ის გარემოება, რომ ამ ბინის თაობაზე პრეტენზიას არავინ აცხადებდა. მხოლოდ მოგვიანებით გახდა ცნობილი, რომ სათანადო რეგისტრაციის გარეშე ნაყიდი ბინა, მის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და საჭირო იყო ე.წ. „ატსტუპნიკების“ კანონის („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის“) საფუძველზე გამყიდველების მემკვიდრეების სასარგებლოდ დამატებით გადაეხადა ბინის ღირებულების 10%, რის შემდეგაც გაიფორმებდა მის სახელზე. თუმცა სადავო ბინის მემკვიდრეობის სახით გაფორმება მოხდა წლების შემდეგ, რაც მისთვის ცნობილი არ ყოფილა და ყოველივე მან გაიგო მხოლოდ 2011 წლის ივლისში, როდესაც იგი გამოასახლეს შეძენილი ბინიდან. სააპელაციო პალატა ი.ჩ-ის არაკეთილსინდისიერების დამადასტურებლად იშვილიებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმადაც „კანონის არცოდნა ან მისი ასათანადოდ გაგება, არ შეიძლება იყოს კანონის გამოუყენებლობის ანდა ამ კანონით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობისაგან განთავისუფლების საფუძველი“. უნდა ითქვას, რომ ი.ჩ-ის მიერ საცხოვრებელი ბინის შეძენის პერიოდში მოხდა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედება, რომლის უმარტივესი კომენტარებიც კი არ არსებობდა (რომ აღარაფერი ვთქვათ საჯარო რეესტრზე), ახალი კოდექსის ნორმები არაერთგვარად აღიქმებოდა თვით კვალიფიციურ იურისტებს შორისც კი. ი.ჩ-ს, რომელსაც არავითარი შეხება არ ჰქონდა იურისპუდენციასთან, არ შეიძლება იმ პერიოდისათვის მოეთხოვოს კანონის ზედმიწევნით ცოდნა და შესრულება (სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნა – უძრავი ქონების შესაძენად მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში და 59-ე მუხლის მოთხოვნა – აუცილებელი ფორმის დაცვის გარეშე დადებული გარიგების ბათილობის შესახებ. სააპელაციო პალატამ ი.ჩ-ი არასწორად ჩათვალა მიმღებად და დააკისრა მას პასუხისმგებლობა უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმებით, მაშინ როდესაც იგი არის კრედიტორი, ხოლო მიმღებს ანუ მოვალეებს წარმოადგენენ ლ.ჩ-ე და ნ.წ-ი, რომელთა მამკვიდრებლებმაც ბათილი გარიგების სანაცვლოდ მიიღეს თანხა 4000 აშშ დოლარი და უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ.

უკანონო და დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება აპელანტ ი.ჩ-ის ხანძრის შედეგების აღმოფხვრისათვის 1000 აშშ დოლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ, კერძოდ: აღნიშნულ მოთხოვნაზე პალატამ უარი გვითხრა იმის გამო, რომ მოწმე გ.ტ-ის ჩვენებიდან ვერ გაარკვია ზუსტად რა სამუშაოები იქნა შესრულებული ი.ჩ-ის მიერ. ამასთან, ი.ჩ-ის მიერ არ არის წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულება ექსპერტიზის ან აუდიტის დასკვნის სახით. პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ი.ჩ-სა და დებ ბ-ს შორის 1998 წლის სექტემბერში დადებული წერილობითი ხელშეკრულების თანახმად, სადავო საცხოვრებელი ბინა შეფასდა 5000 აშშ დოლარად, რის შემდეგაც, ხანძრის შედეგად დაზიანდა რა ბინა, სადავო არ არის, რომ ი.ჩ-მა ჩაუტარა მას რემონტი და მოახდინა ხანძრის შედეგების ლიკვიდაცია (სახურავის შეცვლა მისი გამაგრებითი სამუშაოები, ნარჩენების გატანა და ახსვა), რის შედეგადაც დებმა ბ-მა მას გამოუქვითეს 1000 აშშ დოლარი, რაც დასტურდება მოწმეთა ჩვენებებით და სხვა გარემოებებით. ამდენად არ არსებობდა აუცილებლობა, ჩვენს მიერ სამუშაოთა მოცულობის შეფასებისა და ექსპერტის, ან აუდიტის დასკვნის წარმოდგენასა. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მართალია თავის მსჯელობაში გაიზიარა ი.ჩ-ის მიერ ხანძრის შედეგების ლიკვიდაციის ჩატარების ფაქტი („2013 წლის 26 ივნისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 6.3 პუნქტი – „არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 974-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ის გარემოებები, რომლებიც გამორიცხავენ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნას“), მაგრამ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე რატომღაც უარი გვითხრა ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 დეკმებრის განჩინებით ი. ჩ-ის, ხოლო 2014 წლის 16 იანვრის განჩინებით ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ჩ-ის, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. ჩ-ის, ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ისსაკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟჲს შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ი. ჩ-ი, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავიოსუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივრზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის( 598 ლარის) 70% – 418.6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორებს: ლ. ჩ-სა და ნ. წ-ს დაუბრუნდეს ლ. ჩ-ის მიერ მიერ 2013 წლის 10 დეკემბერს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარისა) და 2014 წლის 15 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი (298 ლარის), სულ 598 (300+298) ლარის 70% – 418.6 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე