საქმე№ას-1275-1217-2013 8 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – 1. ზ. მ-ი (მოსარჩელე)
2. შპს „რ-ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის განჩინება
კასატორ ზ. მ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
კასატორ შპს „რ-ის“ მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „რ-ის“ მიმართ თანხის დაკისრების მოთხოვნით.
სარჩელის მიხედვით, 2005 წლის აპრილის თვეში, შპს ,,რ-ი~-ს დირექტორს, ბ. მ-სა და ზ. მ-ს შორის დაიდო ზეპირი სესხის ხელშეკრულება. მოსარჩელესა და შპს ,,რ-ი~-ს დირექტორს შორის დადებული გარიგების თანახმად, ზ. მ-ს 2005 წლის 27 აპრილამდე სესხის სახით უნდა გადაეცა შპს ,,რ-ი~-სათვის 300 000 (სამასი ათასი) აშშ დოლარი. ხელშეკრულების მეორე მხარე იღებდა ვალდებულებას სესხისა და სესხისათვის გათვალისწინებული პროცენტი (50%), რაც შეადგენდა 150 000 აშშ დოლარს, ჯამში 450 000 აშშ დოლარს, დაებრუნებინა 2011 წლის ოქტომბერში. რაც იმჟამად მოქმედი თანაფარდობის თანახმად, შეადგენდა 450 000 X 1.825 = 821 250 ლარს. საიდანაც სესხის ძირითადი თანხა იყო 547 500 ლარი, ხოლო პროცენტი 273 750 ლარი. 2009 წლის იანვარში შპს ,,რ-ი~-ს დირექტორს, თ. მ-სა და ზ. მ-ს შორის გაფორმდა ზეპირი სესხის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე, ზ. მ-ი შპს ,,რ-ს~ 2009 წლის იანვრიდან 2011 წლის 20 დეკემბრამდე, გადასცემდა 586 558 აშშ დოლარს სესხის სახით. აღნიშნულ სესხს დაერიცხებოდა პროცენტები, კერძოდ, 2009 წელში გადაცემულ თანხებს 15% და შემდგომ წლებში 10%. აღნიშნული თანხა საზოგადოებას პროცენტების გათვალისწინებით, უნდა დაებრუნებინა 2012 წლის 10 სექტემბრისათვის. სესხის თანხამ პროცენტების გათვალისწინებით შეადგინა 586 558 + 201 644 = 788 202 აშშ დოლარი, რაც ლარებში შეადგენდა 436 558 X 1.65 + 73 527 X 1.65 + 59 336 X 1.645 + 150 000 X 1.6576 + 44 354 X 1.6576 + 24 427 X 1.6672 = 720 321 + 121 320 + 97 608 + 248 640 + 73 522 + 40 725 = 1 302 136 ლარს. აქედან სესხის ძირითადი თანხა იყო 720 321 + 248 640 = 968 961 ლარი, ხოლო პროცენტი 333 175 ლარს.
მოსარჩელე მიუთითებს, რომ 2012 წლის 15 სექტემბრის მდგომარეობით, მსესხებლის მიერ არ არის შესრულებული მხარეებს შორის დადებული რეალური ხელშეკრულების პირობები. მოვალის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობამ კი, მისი მოსაზრებით მიაყენა ზიანი, რის გამოც მიაჩნია, რომ ეს უკანასკნელი უნდა აუნაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.
მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ზიანი განისაზღვრა 12%-იანი განაკვეთით, რომელსაც იგი მიიღებდა, თუ მოვალე ჯეროვნად შეასრულებდა ვალდებულებას. ზიანმა მოსარჩელის მითითებით შეადგინა 1 516 461 X 0,12 = 181 976 ლარი. მოსარჩელე უთითებს ასევე მის მიერ წარმოდგენილ ბანკის ამონაწერზე (დანართი #1), რომლის თანახმად ზ. მ-მა (პ/ნ ......) მისი პირადი ანგარიშიდან, ჰოლანდიის ბანკ ,,ამრო“-დან, ს/ს ,,რ. ბ-ში“, 2005 წლის 26 აპრილს, შპს ,,რ-ი“-ს სავალუტო ანგარიშზე, დანადგარების შესაძენად, გადარიცხა 300 000 აშშ დოლარი.
მოსარჩელეს მიუთითებს, რომ უტყუარ მტკიცებულებას წარმოადგენს აგრეთვე დანართი #2 (კომპიუტერული ექსპერტიზის დასკვნა), რომლითაც დასტურდება სესხის აღება. მისი განმარტებით საზოგადოების გენერალური დირექტორის ბ-ნ თ. მ-ის, ფინანსური დირექტორის გ. ც-ისა და საზოგადოების ფინანსისტის ქ-ნ ნ. ე-ის მიმოწერები ადასტურებენ მოსარჩელის მიერ საზოგადოებისათვის თანხის გადარიცხვას.
შპს „რ-მა“ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში მიუთითა, რომ არ არსებობს არც ზეპირი და არც წერილობითი ფორმით შპს ,,რ-სა~ და ზ. მ-ს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულება 300 000 აშშ დოლარის სესხების თაობაზე. მისი განმარტებით 2005 წლის საბანკო გადარიცხვის ქვითარი არ წარმოადგენს უპირობოდ იმის მტკიცებულებას, რომ მხარეებს შორის წარმოშობილია სასესხო ვალდებულება.
მოპასუხე მიუთითებს, რომ 2005 წლის აპრილში შპს ,,რ-ის~ მიერ 300 000 აშშ დოლარის სესხის აღება არც ზეპირი და არც წერილობითი ფორმით ზ. მ-ისაგან არ მომხდარა. მისი განმარტებით გადარიცხვის ქვითარი წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ ვალდებულების შესრულებას და არა სესხს, ისიც 50%-იანი სარგებლის დარიცხვით. მოპასუხე აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა არ კრძალავს სესხის ხელშეკრულების ზეპირად დადებას, მაგრამ სადავოობისას არ შეიძლება მისი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით დადგენა. მიაჩნია, რომ ასევე უსაფუძვლო და კანონშეუსაბამოა, მოსარჩელის მითითება ე.წ. სესხზე 50%-იანი სარგებლის დარიცხვის თაობაზე და ე.წ. სესხის დაბრუნების თაობაზე.
მოპასუხე აღნიშნავს, რომ საბანკო გადარიცხვის ქვითარი წარმოადგენს ზ. მ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. მისი განმარტებით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, რისი მტკიცებულებაც მოსარჩელემ წარმოადგინა, კერძოდ ზ. მ-ის მიერ 300 000 აშშ დოლარის გადარიცხვის ქვითარი. მოპასუხე აღნიშნავს, რომ 2005 წელს შპს ,,რ-ი~ იწყებდა წარმოებას, რისთვისაც მას სასწრაფოდ სჭირდებოდა მანქანა-დანადგარები, რომელთა შესაძენადაც ზ. მ-თან შედგა გარიგება მანქანა-დანადგარების შეძენასთან დაკავშირებით წერილობითი ფორმით, რასაც სარჩელში მოსარჩელეც ადასტურებს. მოსარჩელეს უნდა შეესყიდა და მიეწოდებინა შპს ,,რ-ი~-სათვის დანადგარები, რისთვისაც მას წინასწარ გადაუხადეს 300 000 აშშ დოლარი, რაც 2005 წლის 26 აპრილს წარმოდგენილი საბანკო გადარიცხვის საშუალებით ზ. მ-მა დაუბრუნა შპს ,,რ-ლ~-ს, ვინაიდან შემკვეთმა უფრო დაბალ ფასში შეიძინა აღნიშნული დანადგარები. მანქანა-დანადგარების შეძენისა და მიწოდების ხელშეკრულება გაფორმებული იყო წერილობითი ფორმით, მაგრამ ვინაიდან საბუღალტრო დოკუმენტაციის შენახვის ვადა 6 წელია, ხოლო 2005 წლიდან გასულია 6 წელზე მეტი, შპს ,,რ-ლ~-ს არ გააჩნია აღნიშნული დოკუმენტები. გარდა ამისა, მოპასუხე უთითებს, რომ სახელშეკრულებო დავასთან დაკავშირებული მოთხოვნის საასრჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. მისი მოსაზრებით სასარჩელო მოთხოვნა 2005 აპრილში გადარიცხული თანხის ე.წ. ,,სესხის~ ნაწილში ხანდაზმულია.
მოპასუხე აღნიშნავს, რომ შპს-ს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილი პირები არიან, თ. მ-ი და გ. ღ-ი, ხოლო გ. ც-ი არ წარმოადგენს შპს-ს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირს და მისი ე.წ. ვალის აღიარება, ვერ ჩაითვლება უფლებამოსილი პირის მიერ ვალის აღიარებად. მისი განმარტებით შპს ,,რ-ი~-ს დირექტორის, თ. მ-ის მიერ გაგზავნილ მეილში საუბარია მ. მ-ის რაღაც ,,სესხებთან დაკავშირებით~ და არა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებულ სასესხო ვალდებულებაზე.
მოპასუხე მიუთითებს, რომ შპს ,,რ-ლ~-ს მიერ მ-ის მიმართ ვალის არსებობა არ დასტურდება იმ გარემოებითაც, რომ 2008 წლის 25 მაისს შპს ,,რ-ლ~-სა და მ-ს შორის გაფორმდა ზოგადი სესხის ხელშეკრულება #ზ-01, რომლითაც მოპასუხის მიერ უნდა მომხდარიყო ზ. მ-ისათვის სესხის გამოყოფა წლიური 18%-იანი სარგებლით, რომლის ოდენობა, გადახდის ვადა და ა.შ. უნდა დარეგულირებულიყო დამატებითი ხელშეკრულებით. შპს ,,რ-ლ~-მა გასცა სესხი ხელშეკრულებით და მასზე დამატებითი #ზ-01 (25.05.08) 17.06.08 წლის ხელშეკრულებით 270 000 ევრო 5 წლის ვადით, ხოლო 2009 წლის 9 აპრილს ასევე (25.05.08წ. #ზ-01) დამატებითი ხელშეკრულებით ზ. მ-მა გააფორმა 60 000 აშშ დოლარიანი სესხი შპს ,,რ-ლ~-თან. აქედან გამომდინარე, მოპასუხე განმარტავს, რომ ზ. მ-ი იმავე პერიოდში რა პერიოდშიც თვითონ ისესხა თანხა შპს-სგან, თვითონ ვეღარ ასესხებდა შპს-ს თანხას.
მოპასუხე აღნიშნავს, რომ არ არსებობს მოსარჩელის მიერ მითითებულ პერიოდში - 2009 წლის იანვარში, მხარეებს შორის დადებული არც ზეპირი და არც წერილობითი სასესხო ხელშეკრულება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ. მ-ის სარჩელი შპს ,,რ-ის’’ მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შპს ,,რ-ს’’ ზ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 300 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ზ. მ-ს სარჩელით მოთხოვნილი თანხის დარჩენილი ნაწილის შპს ,,რ-ისათვის’’ დაკისრებაზე ეთქვა უარი. შპს ,,რ-ს’’ ზ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ სარჩელზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ. შპს ,,რ-ს’’ ზ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით ზ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შპს „რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება, ამავე კოლეგიის 2012 წლის 20 ნოემბრის საოქმო განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ზ. მ-ის წარმომადგენელი, საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად, სააპელაციო საჩივრით ასაჩივრებდა იმ შუალედურ განჩინებასაც, რომელიც წინ უსწრებდა ამ გადაწყვეტილების გამოტანას. მითითებული განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ზ. მ-ის წარმომადგენლის მიერ სარჩელში დაყენებული შუამდგომლობა საქმეზე მოწმის სახით ბ. მ-ის, თ. მ-ის, მ. მ-ის, გ. ც-ის, გ. ღ-ის და ნ. ე-ის დაკითხვის შესახებ.
პალატამ აღნიშნა, რომ როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 ნოემბრის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერიდან ირკვეოდა, სასამართლოს უარი მითითებულ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე დაეფუძნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის იმ დანაწესს, რომლის მიხედვით, ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.
საპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ იგი ვერ გაიზიარებდა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც ამ სახის წარმოების ამოსავალი პრინციპია და დავის გადაწყვეტის ბედიც ამ პროცესში მონაწილე მხარეების პოზიციითაა განსაზღვრული, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1 მუხლის თანახმად, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
ამდენად, მხარემ, თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი საფუძვლის დამტკიცების მიზნით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ნებისმიერი მტკიცებულება შეიძლება წარუდგინოს სასამართლოს. ასეთია პალატის მოსაზრებით მტკიცებულებათა დასაშვებობის პროცესუალური პრინციპი, მაგრამ ამ ზოგადი წესიდან არსებობს გამონაკლისი; კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. ამავე კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. პალატის განმარტებით აღნიშნული ნორმა ადგენს სესხის სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოსაყენებელ მტკიცების სტანდარტს, რომლის მიხედვით, სესხის ზეპირი ხელშეკრულების ნამდვილობა არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით იმგვარად არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ ზეპირი სასეხო ურთიერთობის ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოება არ შეიძლება დადგინდეს მოწმის ჩვენებით.
მითითებული ნორმების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, პალატამ განმარტა, რომ კანონმდებელმა სესხის ხელშეკრულების დადებისათვის არ გაითვალისწინა სავალდებულო ფორმა, თუმცა კანონით განისაზღვრა მტკიცებულებათა დასაშვებობის კრიტერიუმები; კერძოდ, სესხის ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოწმის ჩვენება ამ შემთხვევაში არასაკმარისი მტკიცებულებაა და საჭიროა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული სხვა მტკიცებულებებიც. ასეთად შეიძლება განხილულ იქნეს მაგალითად, ხელწერილი ვალის არსებობის თაობაზე, საბანკო დოკუმენტი თანხის გადარიცხვაზე ან ნებისმიერი სხვა წერილობითი მტკიცებულება, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს მოდავე მხარეებს შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სასარჩელში მითითებული მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლების დასადასტურებლად, გარდა მოწმეთა ჩვენებებისა, ასევე უთითებდა წერილობით მტკიცებულებებსა და ექსპერტიზის დასკვნაზე; კერძოდ, საბანკო გადარიცხვის დოკუმენტზე, მოპასუხე შპს „რ-ის“ პასუხისმგებელი პირების (სწორედ მათ დაკითხვას ითხოვდა მოწმეთა სახით მოსარჩელე) ელექტრონული ფოსტით განხორციელებულ მიმოწერებზე (მეილებზე), რომლებიც, მოსარჩელის მოსაზრებით, ასევე ადასტურებდა სასესხო ურთიერთობების ფაქტს.
შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე, მხარეთა შორის სესხის ზეპირი ხელშეკრულებების ნამდვილობის დასადასტურებლად, მოწმეთა ჩვენებების გარდა, უთითებდა სხვა სახის მტკიცებულებებზეც, პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს არ გააჩნდა საფუძველი იმისა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის ზემოთმითითებული დანაწესით უარი ეთქვა მოსარჩელის ამ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.
ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ გასაჩივრებული საოქმო განჩინება მიიჩნია იურიდიულად დაუსაბუთებლად, რადგან ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში სახეზე იყო მხარეთა თანასწორობის და შეჯიბრებითობის პრინციპის და შესაბამისად, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დაცული „სამართლიანი სასამართლო განხილვის“ უფლების დარღვევა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „სამართლიანი სასამართლო განხილვის“ უფლება, რომელიც დაცულია კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილით, მოიცავს მხარეთა თანასწორობის პრინციპს, რომელიც ამ მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების ერთ-ერთი ელემენტია და გულისხმობს მხარეთა შორის სამართლიანი ბალანსის დაცვას.
პალატის განმარტებით სამართლებრივ საშუალებათა თანასწორობის დაცვა წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლო უფლების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მხარეს. სამართლებრივ საშუალებათა თანასწორობის პრინციპის თანახმად, სამართალწარმოების თითოეულ მხარეს უნდა მიეცეს გონივრული შესაძლებლობა, რათა საქმესთან დაკავშირებით თავისი არგუმენტაცია წარმოადგინოს სასამართლოს წინაშე ისე, რომ არსებითი უთანასწორობა არ განიცადოს მეორე მხარესთან მიმართებით.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ თავის მთელ რიგ გადაწყვეტილებებში განმარტა შემდეგი – „სასამართლო ეთანხმება კომისიას მასზედ, რომ როდესაც ეს დაკავშირებულია სასამართლო დავასთან დაპირისპირებული კერძო ინტერესების მქონე პირებს შორის, „შეჯიბრებითობის პრინციპი“ გულისხმობს, რომ თითოეულ მხარეს მიეცეს გონივრული შესაძლებლობა წარმოადგინოს მისი საქმე – მტკიცებულებების ჩათვლით – ისეთ პირობებში, რომელიც არ მოაქცევს მას არსებითად არახელსაყრელ პირობებში თავის მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით“ (1993 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Bombo Beheer B.V. v. the Netherlands, აბზაცი 33, 2003 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე Suominen v. Finland, აბზაცი 33, 2008 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე Peric v. Croatia, აბზაცი 19).
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტთან (მოსარჩელესთან) მიმართებით, დაირღვა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილით განმტკიცებული „სამართლიანი სასამართლო განხილვის“ უფლება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1 მუხლით დადგენილი შეჯიბრებითობის პრინციპი, კერძოდ, მოსარჩელეს არასწორად შეეზღუდა სამართლებრივი საშუალება ემტკიცებინა სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოებები.
ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ შეუძლებლად მიაჩნია მოწმეების დაკითხვა სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე, ვინაიდან ამ ეტაპზე მათი დაკითხვა გამოიწვევდა იმას, რომ, ფაქტიურად, მხარეებს მოესპობოდათ პირველი ინსტანციით საქმის არსებითად განხილვის შესაძლებლობა, ვინაიდან მოწმეთა ჩვენებების შესახებ თავიანთი მოსაზრებები მათ შეეძლებოდათ მხოლოდ საკასაციო ინსტანციისათვის წარედგინათ. ამასთან, ეს უკანასკნელი, საქართველოს კანონმდებლობით, ფაქტობრივ გარემოებებს არ ადგენდა. მაშინ როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმეთა დაკითხვის შემთხვევაში, მათი ჩვენებებიდან გამომდინარე პრეტენზიების შესახებ მხარეებს ფაქტების დამდგენ სასამართლოში – სააპელაციო სასამართლოშიც შეეძლებოდათ წარედგინათ შესაბამისი მოსაზრებები.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას თავიდან უნდა იმსჯელოს მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების სხვა წინაპირობების არსებობის შესახებ, რა დროსაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს ის ფაქტიც, რომ მოწმედ დასაკითხ პირთა სიაში არიან დღეის მდგომარეობით მოპასუხე საზოგადოების წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირებიც.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ საქმეზე ადგილი ჰქონდა საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასრულ განხილვა-შეფასებას, რასაც შედეგად მოჰყვა დაუსაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანა.
პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ გახილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმა სასამართლოს ავალდებულებს საქმეში წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულების, როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლივად, სრულყოფილ და ობიექტურ გამოკვლევას. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა პალატის განმარტებით გულისხმობს თავდაპირველად მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოება უნდა დაადგინოს მტკიცებულებათა სრულყოფილი ანალიზის შედეგად და თუ რომელიმე საკითხთან დაკავშირებით საჭიროა სპეციალური ცოდნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა დანიშნოს ექსპერტიზა ან ისარგებლოს სპეციალისტის დახმარებით.
პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმის მიზანია საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებათა შეფასება განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპით. ამავდროულად, ამ მოთხოვნათა დარღვევით წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან მიმართებით სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, სათანადო მოქმედება უნდა განახორციელოს (არ მიიღებს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებად წარდგენილ მასალას). კანონით გათვალისწინებული ამ მოქმედების განუხორციელებლობა, კანონითვე იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ სასამართლომ საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულება დავაზე განკუთვნადად მიიჩნია და ისინი უნდა შეფასდეს.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, სასამართლომ გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მის მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. პალატის განმარტებით აღნიშნული ნორმის შინაარსით იმპერატიულად დადგენილია სასამართლოს ვალდებულება, შეაფასოს საქმეში დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპით მიღებული ყველა მტკიცებულება და თუ არ იზიარებს ამა თუ იმ მტკიცებულებაში მითითებულ ფაქტს, უნდა დაასაბუთოს მოტივები, რის გამოც სასამართლო უარყოფს ამ მტკიცებულებას.
პალატამ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო გარემოების – მხარეთა შორის სასესხო ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის – არსებობის დასადასტურებლად, მოსარჩელის წარმომადგენელი უთითებდა ერთის მხრივ, ზ. მ-ის და მეორეს მხრივ, საზოგადოების გენერალური დირექტორის თ. მ-ის, ფინანსური დირექტორის გ. ც-ის და ფინანსისტის ნ. ე-ის მიერ ელექტრონული ფოსტით განხორციელებულ მიმოწერებზე (მეილებზე), ასევე, ამ მიმოწერებთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ წარდგენილ კომპიუტერული ექსპერტიზის დასკვნაზე. საქალაქო სასამართლომ ელექტრონული ფოსტით განხორციელებული მიმოწერები (მეილები) არ მიიჩნია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებებად იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მიმოწერებში არ იყო საუბარი უშუალოდ შპს ,,რ-თან’’ კონკრეტულ სასესხო ურთიერთობაზე, თანხის ოდენობაზე, სესხის პროცენტზე, შესრულების ვადებსა და სხვა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი საქალაქო სასამართლოს ამ მოსაზრებებს არ იზიარედა და განმარტა, რომ სადავო ელექტონული მიმოწერები და მათი დანართები შეიცავდა მონაცემებს მოდავე მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შესახებ (თანხის ოდენობაზე, სესხის პროცენტზე), რის გამოც ისინი საჭიროებდა დეტალურ გამოკვლევა-შეფასებას საქმეში უკვე არსებულ და ხელახლა განხილვისას მოპოვებულ მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში.
პალატამ მიუთითა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის 11 ნაწილის მიხედვით, „ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული დოკუმენტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ციფრული ხელმოწერით დადასტურებულ ან/და დამოწმებულ ელექტრონულ დოკუმენტს აქვს მტკიცებულების ძალა. „ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული დოკუმენტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ა.ა“ პუნქტის თანახმად კი, ელექტრონული დოკუმენტში მოიაზრება ელექტრონული, ოპტიკური ან სხვა მსგავსი საშუალების გამოყენებით შექმნილი, გაგზავნილი, მიღებული ან შენახული წერილობითი ინფორმაცია, რომელიც ადასტურებს იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტს ან იურიდიული მნიშვნელობის არმქონე ფაქტს.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ საქმეში მრავლად მოიპოვებდა ისეთი ელექტრონული დოკუმენტები, რომლებიც სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებთან კავშირში მყოფ ინმორმაციას შეიცავდა. მაგალითად, საქმეში მოთავსებული იყო შპს „რ-ის“ ფინანსური დირექტორის გ. ც-ის 2012 წლის 28 მაისით დათარიღებული შემდეგი შინაარსის ელექტრონული წერილი (თანდართული ცხრილით) ზ. მ-ისადმი – „ზ., გიგზავნი თქვენაგან აღებული სესხების მონაცემებს. პატივისცემით, გ.“. ამავე წერილზე დართული ცხრილით დასტურდებოდა, რომ იმ დროისთვის სესხის ოდენობა „ზ-ას“ მიმართ შეადგენდა 586 659 აშშ დოლარს, ხოლო „მ-ას“ მიმართ – 333 110 აშშ დოლარს, ორივე ერთად – 919 669 აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 168–169).
პალატამ მიიჩნია, რომ გ. ც-ის მიერ გაგზავნილ ამ დოკუმენტებში დაფიქსირებული ეს მონაცემები სრულ შესაბამისობაში იყო შპს „რ-ის“ ფინანსისტის ნ. ე-ის მიერ 2012 წლის 20 ივნისს ზ. მ-ის, მ. მ-ის, თ. მ-ის და გ. ც-ის მისამართებზე გაგზავნილ ელექტრონულ წერილსა და თანდართულ ფაილებში მოთავსებულ ინფორმაციასთან, რომლის მიხედვით, 18.06.2012 წლის მდგომარეობით დამფუძნებლებისგან აღებული კრედიტის ოდენობა შეადგენდა – 919 669 აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 162–163).
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ ამ დროისთვის საზოგადოების დამფუძნებლებად რეესტრში მითითებული იყვნენ მ. მ-ი – 52%, ზ. მ-ი – 39% და ბ. მ-ი – 9%.
პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში ასევე მოთავსებული იყო შპს „რ-ის“ ფინანსური დირექტორის გ. ც-ის 2012 წლის 06 ივნისით დათარიღებული შემდეგი შინაარსის ელექტრონული წერილი (თანდართული ცხრილით) ზ. მ-ისადმი – „ზ., შეთანხმებისამებრ, გიგზავნი შენგან აღებულ სესხებზე დარიცხული სარგებლის გაანგარიშების ფაილს. პატივისცემით, გ.“. ამავე წერილზე დართული ცხრილით დასტურდებოდა, რომ 2012 წლის 01 ივნისის მდგომარეობით სესხებზე დარიცხული სარგებლის ჯამური ოდენობა შეადგენდა 201 644 აშშ დოლარს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 166–167).
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებულ მტკიცებულებებთან სრულ წინააღმდეგობაში იყო საქმეში მოთავსებული გ. ც-ის მოხსენებითი ბარათი შპს „რ-ის“ გენერალური დირექტორის თ. მ-ისადმი იმის შესახებ, რომ მის ელექტრონულ ფაილებში დაფიქსირებული მონაცემები შეეხებოდა ზ. მ-ის მიერ მ. მ-ზე გასესხებულ თანხებს (ტ. 1, ს.ფ. 243).
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოთ მითითებული და საქმეში არსებული სხვა ელექტრონული დოკუმენტები იყო წერილობით დოკუმენტებთან გათანაბრებული მტკიცებულებები, რომლითაც შეიძლება დადასტურებულიყო საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სადავო გარემოებები და რომლებიც, საქმის ხელახლა განხილვისას, სათანადოდ უნდა შეფასებულიყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი იქნებოდა გ. ც-ის და ნ. ე-ის მოწმის სტატუსით დაკითხვა. საჭიროების შემთხვევაში სასამართლოს შეეძლო თავისი ინიციატივით დაენიშნა შესაბამისი ექსპერტიზები (კომპიუტერეული, საფინანსო–საბუღალტრო).
პალატა ასევე მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამრთლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 10 სექტემბერის კომპიუტერული ექსპერტიზის დასკვნასა და მის დანართებზე და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამრთლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 23 აგვისტოს ფონოსკოპიური ექსპერტიზის დასკვნასა და მის დანართებზე, რაზედაც სასამართლოს არ ჰქონდა ნამსჯელი და სათანადოდ შეფასებული.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის სწორად გადაწყვეტის თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანი იყო მოპასუხე მხარის მიერ შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად წარდგენილი 2008 წლის 25 მაისით დათარიღებული სესხის წერილობითი ხელშეკრულების შეფასებაც. რომლის მხარეები არიან შპს „რ-ი“ („გამსესხებელი“) და ზ. მ-ი („მსესხებელი“). ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე 2008 წლის 17 ივნისს სესხის სახით გაცემული იქნა 270 000 ევრო, ხოლო 2009 წლის 08 აპრილს – 60 000 აშშ დოლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 245–248).
ამასთან, საქმეში მოთავსებული კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნით სავარაუდოდ დადგენილი იქნა ამ სესხის ხელშეკრულებასა და ზემოთ მითითებული თანხების გაცემის თაობაზე შედგენილ სალაროს გასავლის ორდერებზე ზ. მ-ის ხელმოწერების ნამდვილობა (ტ.2, ს.ფ. 5-8). თუმცა აღნიშნული გარემოება არ გამორიცხავდა იმას, რომ, თავის მხრივ, შპს „რ-საც“ გააჩნდა ფულადი ვალდებულებები ზ. მ-ის მიმართ. აღნიშნული მოსაზრების საფუძველს ქმნიდა მოპასუხე საწარმოს პასუხისმგებელი პირებისადმი თვით ზ. მ-ის მიერ გაგზავნილ ელექტრონულ წერილებში დაფიქსირებული პოზიცია იმის შესახებ, რომ მისი ვალი გაექვითათ და ისე განესაზღვრათ საწარმოს დარჩენილი ვალდებულება მის მიმართ.
პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ასევე შეფასების გარეშე იქნა დატოვილი საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე სხვა მტკიცებულებებიც. კერძოდ, სასამართლოს განჩინებით გამოთხოვილი 2012 წლის 24 სექტემბრის აუდიტორული ანგარიში და მის საფუძველზე ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული ფინანსური და ბუღალტრული ექსპერტიზის დასკვნა, რომელსაც პასუხი უნდა გაეცა მოპასუხე შპს „რ-ის“ მიერ დასმულ შემდეგ კითხვაზე – „ბოლო ორი წლის მანძილზე (2010–2011 წწ) შპს „რ-ის“ კრედიტორთა სიაში ირიცხებოდა თუ არა როგორც კრედიტორი ზ. მ-ი და აუდიტის შემოწმების აქტში ფიქსირდებოდა თუ არა მის მიერ შპს-ს ანგარიშზე შეტანილი თანხა“. მითითებული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, კითხვის პირველ ნაწილს პასუხი ვერ გაეცა იმ მიზეზით, რომ აუდიტის დასკვნაში შპს „რ-ის“ დებიტორ-კრედიტორთა სია გაშიფრული არ იყო. შესაბამისად, დადგენა იმისა ბოლო ორი წლის მანძილზე (2010–2011 წწ) ზ. მ-ი იყო თუ არა შპს „რ-ის“ კრედიტორი ექსპერტიზაზე წარდგენილი აუდიტის დასკვნის მიხედვით იყო შეუძლებელი.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ყურადსაღები იყო ის ფაქტიც, რომ აუდიტის დასკვნის შესაბამის თავში („გაცემული სესხები“) საუბარი იყო კომპანიის მფლობელის და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრების მიმართ გაცემულ სესხებზე წლიური 18% პროცენტი სარგებლით, თუმცა კონკრეტულად ვისზე იქნა გაცემული ეს სესხები გაშიფრული არ იქნა.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით ასეთ პირობებში პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა ემსჯელა დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების საჭიროებაზე, რომლის კვლევასაც უნდა დაქვემდებარებოდა სადავო საკითხებთან დაკავშირებით საქმეში არსებული და საზოგადოებიდან გამოთხოვილი პირველადი საბუღალტრო და საფინანსო დოკუმენტაცია.
ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ მხოლოდ ზემოთ მითითებული საპროცესო მოქმედებების ჩატარებისა და საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულების შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების შედეგად გახდებოდა შესაძლებელი ამ დავაზე ფაქტობრივ გარემოებათა კანონშესაბამისად დადგენა, მხარეთა ურთიერთვალდებულებების სახის, ნამდვილი შინაარსის და ზუსტი მოცულობის განსაზღვრა, ასევე, იმის დადგენა მოცემულ სამართალურთიერთობებში ხომ ირ იკვეთებოდა „შავი ბუღალტერიის“ ნიშნები.
განსახილველი დავის სპეციფიკის, ჩასატარებელი საპროცესო მოქმედებების და დასადგენ გარემოებათა მოცულობის, ზემოთ მითითებული პროცესუალური დარღვევებისა და იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეებს შესაძლებლობა უნდა მისცემოდათ პირველი ინსტანციით საქმის განხილვის ეტაპზევე წარადგინონ სათანადო მტკიცებულებები მათი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლების დასადასტურებლად, სააპელაციო პალატამ შეუძლებლად მიიჩნია მოცემული დავის არსებითად განხილვა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას დაზუსტებას საჭიროებდა მოსარჩელის იმ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობაც, რომელიც შეეხებოდა მეორე სასესხო ტრანშს. ამ სესხის ოდენობა სარჩელში ციფრობრივად მითითებული იყო 586 558 აშშ დოლარი, სიტვიერად – 556 558 აშშ დოლარი, ხოლო საბოლოო მოთხოვნაში 436 558 აშშ დოლარი (ტ.1, ს.ფ. 4, ტ.2, ს.ფ. 230).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. მ-მა და შპს „რ-მა“.
ზ. მ-ი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ პირველმა და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა უდაო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნიეს, რომ „ჰოლანდიის ქალაქ ამსტერდამიდან 2005 წლის 26 აპრილს ზ. მ-ის მიერ შპს „რ-ის“ ანგარიშზე განხორციელდა 300 000 აშშ დოლარის გადარიცხვა, რასაც მოწმობს საბანკო გადარიცხვის ქვითარი. ამასვე ადასტურებს მოპასუხე თავის შესაგებელში როდესაც აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი საბანკო გადარიცხვის ქვითარი წარმოადგენს ზ.მ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. მოპასუხის განმარტებით 2005 წელს შპს „რ-ი“ იწყებდა წარმოებას რისთვისაც მას სასწრაფოდ სჭირდებოდა მანქანა-დანადგარები, რომლის შესაძენადაც გადაეცა ზ.მ-ს აღნიშნული თანხა. ვინაიდან შემძენმა უფრო დაბალ ფასად შეიძიენა დანადგარები ზ. მ-მა დააბრუნდა აღნიშნული თანხა 2005 წლის 26 აპრილს, მაშინ როდესაც შპს „რ-ი“ დარეგისტრირებულია 2005 წლის 21 მარტს და საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 2000 ლარს. კასატორს საინტერესოდ მიაჩნია საიდან მოიტანა აღნიშნული თანხა საზოგადოებამ.
კასატორი აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორის მტკიცების ტვირთს შეადგენს მოწინააღმდეგე მხარისათვის თანხის გადაცემის დადასტურება, რაც თავისთავად ვალდებულების არსებობას გულისხმობს. შპს „რ-მა“ კი მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა უარყოს თანხის გადაცემის ფაქტი ან დაადასტუროს გადაცემის ფაქტი. იმ პირობებში თუ დასტურდება ზ.მ-ის მიერ თანხის გადაცემის ფაქტი, იგულისხმება რომ არსებობს მოწინააღმდეგე მხარისაგან ამ თანხის გადახდის ვალდებულება, ხოლო თუ მითითებული თანხის გადაცემით არ წარმოშობილა მისი დაბრუნების ვალდებულება, მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნული ფაქტი სარწმუნოდ უნდა დაადასტუროს. ამდენად, კასატორის განმარტებით თანხის გადაცემის შემთხვევაში არსებობს პრეზუმცია იმისა, რომ თანხის მიმღებმა თანხა უნდა დააბრუნოს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც თანხის მიმღები სარწმუნოდ ადასტურებს, რომ მას თანხის დაბრუნების ვალდებულება არ გააჩნია. ზ. მ-ს მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციაში საქმის განხილვის დროს მოპასუხემ ვერ შეძლო ვერც ერთი მტკიცებულების წარდგენა, რომ ეს იყო ვალდებულების შესრულება ზ. მ-ის მხრიდან.
კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში, სადაც მეორე აპელანტის პოზიცია უდვლელად იქნა გადმოტანილი და გაზიარებული, მითითებულია, რომ „მიუხედავად ვალდებულების არსებობის პრეზუმფციისა, რითაც მოპასუხე თავისუფლდება ხსენებული გარემოებების მტკიცების ტვირთისაგან, შპს ,,რ-ს’’ მისი პოზიციის დასადასტურებლად წარმოდგენილი აქვს მტკიცებულება იმისა, რომ 2005 წელს შპს ,,რ-სა’’ და ზ. მ-ს შორის ნამდვილად არსებობდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ შპს ,,რ-მა’’ მანქანა-დანადგარების შესასყიდად ფიზიკურ პირს - ზ. მ-ს წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა 300 000 აშშ დოლარი, მაგრამ, ვინაიდან დროულად ვერ იქნა შესყიდული ზ. მ-ის მიერ მანქანა-დანადგარები, ამ უკანასკნელმა 2005 წლის 26 აპრილს შპს ,,რ-ს’’ დაუბრუნა 300 000 აშშ დოლარი. აპელანტის განმარტებით, აღნიშნულის თაობაზე ხელშეკრულება 6 წლის მანძილზე ინახებოდა შპს-ს ბუღალტერიაში, რაც შემდეგომ კანონით დადგენილი წესით განადგურდა. თუმცა მათ მიერ წარმოდგენილი 2008 და 2009 წლების წერილობითი სასესხო ხელშეკრულებით, რომელიც დადებული იყო მოდავე მხარეთა შორის, დასტურდება ის გარემოება, რომ არათუ შპს ,,რ-ს’’ გააჩნდა ზ. მ-ის ვალი 300 000 აშშ დოლარის ოდენობით, არამედ თავად ზ. მ-ს ჰქონდა შპს-საგან აღებული ვალად სოლიდური თანხა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 53-ე, 361-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 144-ე მუხლი. ამასთან, არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე და 626-ე მუხლები, ასევე, ამავე კოდექსის 128-ე, 129-ე, 131-ე, 316-ე, 317-ე და 427-ე მუხლები.“
კასატორი მიუთითებს, რომ მაშინ როდესაც არც შპს „რ-ი“-ს სააპელაციო საჩივარს არ ერთვის აღნიშნული მტკიცებულება და არც სასამართლოში საქმის განხილვისას წარმოუდგენია აღნიშნული. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში გასაჩივრებული სასამართლო აქტები გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების დასაბუთებაში მიმოიხილა საპროცესო ნორმები, მაგრამ არ მიუთითა იმ გარემოებებზე თუ რატომ გააუქმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ზ. მ-ის სასარგებლოდ 300 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში.
შპს „რ-ი“ საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხოლოდ 300 000 აშშ დოლარის ნაწილში დააკმაყოფილა მოსარჩელის სარჩელი, ჩათვალა რა ზ.მ-ის მიერ წარმოდგენილი ერთადერთი მტკიცებულება 2005 წელს შპს „რ-ისათვის“ თანხის გადარიცხვის ქვითარი, რომელზედაც არ იყო მითითებული დანიშნულება „სესხის გადაცემა“. სესხის ხელშეკრულების არსებობის დასადასტურებლად არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებას, ხოლო დარჩენილ მოთხოვნაზე უარი უთხრა მას იმ მოტივით, რომ საქმეზე წარმოდგენილი წერილობითი დოკუმენტებით არ დგინდებოდა სასესხო ურთიერთობების არსებობა შპს „რ-სა“ და ზ. მ-ს შორის.
კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე სასესხო ურთიერთობების თაობაზე დავის შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების ვერ დადგინდებოდა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ზ.მ-ის მიერ 2005 წელს ამსტერდამიდან დარიცხული თანხა წარმოადგენდა სესხის საბანკო გადარიცხვის ქვითრის თანახმად ამ ნაწილში მოთხოვნაზე მოწმის არ არსებობის გამო, მოსარჩელისათვის უარი არ უთქვამს. შესაბამისად მიაჩნია, რომ არ არსებობდა პირველ ინსტანციაში ამ ნაწილში საქმის დაბრუნების საფუძველი და სააპელაციო სასამართლოს თავად შეეძლო ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რაც არც გაუკეთებია და არც დაუსაბუთებია რატომ უნდა იქნეს დაბრუნებულიყო პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმე ამ ნაწილში. კასატორის მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, წინამდებარე საქმეზე მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევის ფაქტი, რაც გამოიხატა მოსარჩელე ზ.მ-ის წარმომადგენლის მიერ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ დაყენებულ განჩინების მიღებასა და მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლების დასადასტურებლად წარმოდგენილი მტკიცებულებების დაუსაბუთებელ უარყოფაში. აღნიშნული კი ეხება მხოლოდ და მხოლოდ 2009 წლის ე.წ. სესხის არსებობის ფაქტის დადასტურებას. თვით მოსარჩელე და მისი წარმომადგენელი მათი წერილობით წარმოდგენილი დოკუმენტებში (სარჩელი, მოსაზრება, აპელაცია, სხდომის ოქმი და ა.შ.), თუ ზეპირი ახსნა-განმარტებებში არაერთგზის აცხადებდა, რომ 300 000 აშშ დოლარის მოთხოვნასთან, ანუ 2005 წლის აპრილის საბანკო გადარიცხვის ქვითართან დაკავშირებით, მათ არც მოწმე და არც სხვა რაიმე წერილობითი მტკიცებულება არ გააჩნიათ და შესაბამისად, ამ გარემოების დასადასტურებლად ვერ იქნებოდა მოწმეები მოწვეული და დაკითხული. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მიკერძოვებულად დაადგინა, რომ მათ შორის საბანკო გადარიცხვის ქვითრით არსებულ ურთიერთობაზე მოსარჩელე ითხოვდა მოწმეთა დაკითხვას და : „ამ გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ გასაჩივრებული საოქმო განჩინება (იგულისხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინება მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე) მიიჩნია იურიდიულად დაუსაბუთებლად, რადგან ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა“ და სასამართლოს აზრით, თურმე სახეზე იყო მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევა რაც გახდა კიდეც მთლიანი საქმის პირველი ინსტანციაში დაბრუნების საფუძველი. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს ხსენებული მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან და წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან. ვინაიდან, მოსარჩელეს მოწმეები დასახელებული ჰყავს მხოლოდ 2009 წლის ე.წ. სესხის ხელშეკრულების არსებობის დასადასტურებლად და არა 2005 წლის გადარიცხვის საბანკო ქვითრის საფუძველზე 300 000 აშშ დოლარის მოთხოვნის არსებობის დასადასტურებლად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს „რ-ის“ სააპელაციო საჩივრის მეორე ნაწილში ანუ უკან დაბრუნების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კასატორის მოსაზრებით იურიდიულად დაუსაბუთებელია და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რის გამოც მიაჩნია, რომ განჩინება ამ ნაწილში უნდა გაუქმდეს და დაუბრუნდეს იმავე ინსტანციის სასამართლოში განსახილველად, დაევალოს სააპელაციო სასამართლოს მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, ვინაიდან 2005 წლის საბანკო გადარიცხვის ქვითარზე არ არის მითითებული ამ თანხის დანიშნულება „სესხის გაცემა“, რაც უტყუარად დაადგენდა სესხის ზეპირი ხელშეკრულების არსებობის ფაქტს, ამასთან კასატორის მოსაზრებით სარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია.
კასატორი მიუთითებს, რომ არასწორია და არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება აპელანტის მითითება ე.წ. პროცენტის არსებობისა და 300 000 აშშ დოლარის დაბრუნების ვადის შესახებ. მისი განმარტებით არასწორია ასევე მოსარჩელის მითითება საბუღალტრო დოკუმენტაციის შენახვის 10 წლიანი ვადის არსებობაზე, ვინაიდან ნორმატიურლი აქტის შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, ინსტრუქციაზე უპირატესი ძალა აქვს სპეციალურ კანონს, საგადასახადო კოდექსს, რომელიც ამოქმედდა 2010 წელს და რომლითაც დადგენილი იქნა საბუღალტრო დოკუმენტაციის შენახვის 6 წლიანი ვადა. ასევე არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი პრეზუმცია, რომლითაც ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დამტკიცებულებად ითვლება ზ.მ-ის ვალდებულების არსებობა პროცენტიანი სესხის არსებობის ფაქტს უტყუარი მტკიცებულებებით, რაც საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება.
რაც შეეხება 2009 წლის სესხის არსებობის ფაქტის დასადაასტურებლად მოწმეების დაკითხვას კასატორი განმარტავს, რომ მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მოუთხოვია ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს ექსპერტის შარაბიძის დაკითხვა და არც დაურთვია მტკიცებულებად „CD” დისკი რომელიც თურმე ექსპერტიზის დასკვნის განუყოფელი ნაწილია, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი იყო ექსპერტიზის დასკვნა ამ დისკის გარეშე. ამასთან, დასკვნისგან დამოუკიდებლად წარმოდგენილი იყო ცალკე ექსპერტიზა გაუვლელი მასალები წერილობითი დოკუმენტები (ქაღალდის ნაბეჭდი ცხრილები), რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში, საქმის განხილვის დაწყებისთანავე სადაო გახდა სანდოობის კუთხით და მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპზე კასატორის მიერ სასამართლოს ყურადღება გამახვილებული იქნა იმ გარემოებებზე, რომ ამ დოკუმენტებს არ აქვთ ექსპერტიზა გავლილი. მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზა გაუვლელი ე.წ. ცხრილებისა და მეილების სანდოობის, გამგზავნისა და ადრესატის შესახებ ფაქტების დადასტურება, ნამდვილად ეს ცხრილები გაიგზავნა თუ არა კონკრეტულ მეილებთან ერთად კონკრეტული პირების მიერ კონკრეტულ ადრესატებთან, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთი იყო და მას ეს გარემოება უნდა დაედასტურებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას კანონით დადგენილი წესით, მით უმეტეს, თუკი ეს დისკი, წარმოდგენილი ექსპერტიზის განუყოველი ნაწილია ანუ თუკი სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელე მხარემ მოითხოვა სადაო დოკუმენტების სანდოობის, მათი იმ კონკრეტულ დროსა და კონკრეტულ ადრესატისაგან გაგზავნის დადასტურება სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს ექსპერტიზის დაკითხვით და ახალი მტკიცებულების ექსპერტიზაში წარდგენილი „CD” დისკის სააპელაციო ეტაპზე საქმეზე მტკიცებულებად წრმოდგენის სახით, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საერთოდ არ იყო წარდგენილი, აღნიშნული მას შეეძლო ასევე მოეთხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რაც არ მოუთხოვია და შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ხსენებული შუამდგომლობები დააკმაყოფილა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე და 380-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით. რა თქმა უნდა პირველი ინსტანციის სასამართლო ვერ იმსჯელებდა აღნიშნული ცხრილების შინაარსზე და ვერ შეაფასებდა მას უტყუარობისა და სანდოობის კუთხით რომელიც საქმეში არ იყო წარმოდგენილი. მოსარჩელე მხარემ თავისი შეხედულებით არ წარადგინა მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულება საქალაქო სასამართლოში კანონით დადგენილი წესით, არ მოითხოვა მოწმე-ექსპერტის დაკითხვა და შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეუძლებლად ჩათვალა გაურკვეველი წარმოშობის, შინაარსის, ხელმოუწერელი დაუდასტურებელი, ნაბეჭდი ცხრილები მიეჩნია რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის მტკიცებულებად და შესაბამისად, მოსარჩელის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ იმ მოტივით, რომ ამ სესხთან დაკავშირებული საკითხები სადაოობისას არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, მოსარჩელეს უარი უთხრა მოწმეთა დაკითხვაზე, მით უმეტეს რომ საქმეში არსებობდა ორი მათგანის (გ. ც-ისა და თ.ღ-ის) ახსნა-განმარტება ხსენებულ საკითხთან დაკავშირებით, რაც სრულიად შეესაბამება სამოქალაქო კანონმდებლობის ნორმებს. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია მხოლოდ ზ.მ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფლების კუთხით საქმეში არსებული მტკიცებულებები, მაგრამ ყურადღება არ გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ შპს „რ-ის“ დირექტორისა და ბუღალტერის გ. ც-ის ახსნა-განმარტებაზე, რომლითაც ისინი ხსნიან წარმოდგენილი მეილების შინაარს, რაც გამორიცხავდა მათ მოწმეთა სახით დაბარებას. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საქმის სააპელაციო ეტაპზე განხილვისას ახალი მტკიცებულებების „CD” დისკის დართვისა და ექსპერტის დაკითხვის თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შესახებ. სასამართლომ თუ ე.წ. „CD” დისკი ახალ მტკიცებულებად არ განიხილა და ჩათვალა, როგორც ზ.მ-ის წარმომადგენელი აცხადებდა ექსპერტიზის დასკვნის განუყოფელი ნაწილი, რომელიც საქმეში პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ იყო წარდგენილი, რომ საქმეში არსებული იგივე ცხრილები წარმოდგენილია სხვა ფორმით და ამით არც ფატქობრივად და არც სამართლებრივად არაფერი შეიცვალა, მაშინ მოსარჩელეს ექსპერტის დაკითხვის შუამდგომლობა რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელეს არ დაუყენია, არ უნდა დაეკმაყოფილებინა იმავე საპროცესო ნორმებიდან გამომდინარე. სასამართლომ შეაფასა მხოლოდ ის მტკიცებულებები, რაც სასამართლოში იქნა წარდგენილი და რა თქმა უნდა ვერ იმსჯელებდა და ვერ შეაფასებდა იმ მტკიცებულებას, რომელიც თუმცა ექსპერტიზის განუყოფელი ნაწილი ყოფილა (რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება, ვინაიდან ექსპერტიზას იგი არ გამოუკვლევია და არც დასკვნაში აქვს დისკზე არსებული ინფორმაცია შეფასებული), მაგრამ სასამართლოში წარმოდგენილი არ იყო ექსპერტიზის დასკვნასთან ერთად მოსარჩელე მხარის მიერ და სააპელაციო სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად დააბრალა საქალაქო სასამართლოს მოსარჩელის მიმართ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების დარღვევა. შესაბამისად, ვერც სასამართლო და ვერც მოპასუხე მხარე ვერ იმსჯელებდა და ვერ გამოიკვლევდა იმ დისკს, რომელიც თურმე ექსპერტიზის დასკვნის განუყოფელი ნაწილია, მაგრამ ექსპერტიზის დასკვნასთან ერთად მხარის მიერ სასამართლოში არ იქნა წარდგენილი. რაც შეეხება პირველ ინსტანციაში სასამართლოში წარდგენილ გაურკვეველ ცხრილებს, კასატორი აღნიშნავს, რომ არსად იყო მითითებული, რომ მათ გაიარეს ექსპერტიზა, დასკვნაში მითითებული არ არის ქაღალდზე ამობეჭდილი გაურკვეველი წარმოშობის მტკიცებულებებისა და არარსებულ დისკზე ჩაწერილი ინფორმაციის იდენტობაზე და არც წარმოდგენილი ამობეჭდილი ცხრილები იყო ექსპერტიზის მიერ დალუქული. სასამართლომ შეაფასა ის მტკიცებულებები რომელიც წარმოდგენილი იყო და ვერ დაადგინა შპს „რ-ის“ ვალდებულების არსებობას მოსარჩელის მიმართ.
კასატორი მიუთითებს, რომ მართალია სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად სესხის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს ზეპირო ფორმით, მაგრამ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე არის არა ფიზიკური პირი, არამედ იურიდიული პირი შპს-ში სესხის ხელშეკრულების დადება არ შეიძლება ზეპირი ფორმით, ვინაიდან შპს არის იურიდიული პირი, სადაც ბუღალტერიის არსებობა აუცილებელია, რის გამოც სესხი აუცილებლად უნდა იყოს ბუღალტერიაში ასახული. ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად, აუცილებელია დოკუმენტის წერილობითი ფორმა, რომლის საფუძველზეც თანხა უნდა იყოს აღებული შემოსავალში, რაც შემდგომ უნდა აისახოს საწარმოს წლიურ ბალანსში. გასაცემი პროცენტი უნდა აისახოს საწარმოს გასავლის ორდერში და შემდეგ საწარმოს წლიურ ბალანსზე რაც მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია. ამდენად შპს-ს მიერ ზეპირად დადებული სასესხო ხელშეკრულება რომც არსებობდეს იგი იქნებოდა ბათილი სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის შესაბამისად. სამეწარმეო რეესტრის თანახმად შპს-ს წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირები არიან თ. მ-ი და გ. ღ-ი. გ. ც-ი არ წარმოადგენდა შპს-ს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირს და მის მიერ გაგზავნილი მეილი ვერ ჩაითვლება შპს-ს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მოქმედ პირის მიერ დადასტურებულ დოკუმენტად. საქმეში მოიპოვება გ.ც-ის ახსნა-განმარტება აღნიშნული მეილის შესახებ. რომლის მიხედვითაც, ზ.მ-მა მას სთხოვა გარკვეული თანხების და მისი პროცენტების დაანგარიშება, რომლის მონაცემებიც ზ.მ-მა მიაწოდა, რაც არ წარმოდგენს შპს „რ-ის“ სესხს.
კასატორს მიაჩნია, რომ უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ "გ. ც-ის მიერ გაგზავნილ ამ დოკუმენტებში დაფიქსირებული ეს მონაცემები სრულ შესაბამისობაშია შპს „რ-ის“ ფინანსისტის ნ. ე-ის მიერ 2012 წლის 20 ივნისს ზ. მ-ის, მ. მ-ის, თ. მ-ის და გ. ც-ის მისამართებზე გაგზავნილ ელექტრონულ წერილსა და თანდართულ ფაილებში მოთავსებულ ინფორმაციასთან, რომლის მიხედვით, 18.06.2012 წლის მდგომარეობით დამფუძნებლებისგან აღებული კრედიტის ოდენობა შეადგენდა – 919 669 აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 162–163).
კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ამ დროისთვის საზოგადოების დამფუძნებლებად რეესტრში მითითებული იყვნენ მ. მ-ი – 52%, ზ. მ-ი – 39% და ბ. მ-ი – 9%. „ ჯერ ერთი სამეწარმეო რეესტრის მიხედვით 2012 წლის 29 მაისის წილების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „რ-ის“ პარტნიორებს და არა დამფუძნებლებს წარმოადგენენ მ. მ-ი, ზ.მ-ი და ბ. მ-ი. შესაბამისად, სასამართლომ შეგენებურად დამახინჯებულად წარმოადგინა საქმეში არსებული მტკიცებულება და არასწორედ შეაფასა და დაადგინა, რომ თურმე ზ.მ-ის მიმართ შპს „რ-ის“ ვალდებულება დასტურდებოდა ფინანსისტ ნ. ე-ის მიერ გაგზვნილ ინფორმაციაში. ამასთან, 2005 წლიდან 2012 წლის 29 მაისამდე ამ საწარმოს ერთადერთი დამფუძნებელი და ერთადერთი პარტნიორი იყო ბ. მ-ი, ხოლო 2009 წლის 29 მაისს წილების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ამ საწარმოს პარტნიორები და არა დამფუძნებლები გახდნენ სასამართლოს მიერ ჩამოთვლილი პირები. მოსარჩელის განმარტებით სესხი გაცემულია 2009 წლის იანვნარში, ხოლო შპს-ს პარტნიორი ზ.მ-ი გახდა 2012 წლის 29 მაისს და ნ.ე-ის მიერ გაგზავნილ ინფორმაციაში მოხსენებული „დამფუძნებლებში“ ზ.მ-ი ვერ იქნებოდა ნაგულისხმები. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ამავე წერილზე დართული ცხრილით დასტურდებოდა, რომ იმ დროისთვის სესხის ოდენობა „ზ-ას“ მიმართ შეადგენდა 586 659 აშშ დოლარს, ხოლო „მ-ას“ მიმართ – 333 110 აშშ დოლარს, ორივე ერთად – 919 669 აშშ დოლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 168–169). რაც არასწორია ვინაიდან აღნიშნული თანხების შეკრებით ჯამი 919 669 არ მიიღება. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ უმსჯელია ცხრილებში მითითებული ციფრების ე.წ. სესხების მონაცემების ერთმანეთთან შეუსაბამობაზე.
ამასთან კასატორი განმარტავს, რომ ნ. ე-ე ვერ დაადასტურებდა შპს „რ-ის“ ვალის არსებობას შპს-ს„ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების არ არსებობის მიზეზით. თუკი სესხი აღებული იყო რომელიმე ფიზიკური პირის მიერ (თ.მ-ი, ლ.მ-ი, გ.ღ-ი) მოვალედ შპს მხოლოდ მაშინ ჩაითვლებოდა თუ ფიზიკური პირები მოქმედებდნენ შპს-ს სახელით და მისი უფლებამოსილების ფარგლებში, თანხა შესულია შპს-ს ბუღალტერიაში, აღებულია შემოსავალში და ამ თანხის გადახდაზე ვალდებულება დადასტურებულია შპს-ს საბუღალტრო დოკუმენტაციაში, ასევე თანხა გამოყენებული უნდა იყოს შპს-ს მიერ, რაც მოსარჩელის მტკიცების ტვირტს წარმოადგენდა. თ.მ-ის მიერ არ ყოფილა ვალის აღიარება არც ელექტრონული ფოსტით და არც პირადად, ვინაიდან შპს-ს ვალი მ-ის მიმართ ბუნებაში არ არსებობდა. მეილში შპს „რ-ის“ დირექტორი საუბრობს მ-ას, რაღაც „სესხებზე“ რაც წარმოდგენილი აქვს მოსარჩელეს და დართული აქვს ექსპერტიზის დასკვნაც. ამასთან, ექსპერტიზის ე.წ. განუყოფელი ნაწილი - დალუქული დისკი საქმის განხილვის თავდაპირველ ეტაპზე წარმოდგენილი არ ყოფილა სასამართლოში, ხოლო წარმოდგენილი ხელმოუწერელი, გაურკვეველი წარმოშობისა და შინაარსის ნაბეჭდი ცხრილები, რომელბიც ექსპერტიზის დასკვნის განუყოფელ ნაწილს არ წარმოადგენდა, დალუქული სახით არ იყო წარმოდგენილი სასამართლოში, არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ დოკუმენტები არის სადაო საკითხთან რაიმე კავშირში.
კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა ზ.მ-ის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაავალა დამატებით მტკიცებულებების გამოკვლევა, ექსპერტიზის ჩატარება საკუთარი ინიციატივით, საბუღალტრო დოკუმენტაციის გამოკვლევა „შავი ბუღალტერიის“ არსებობის დადასტურების მიზნით, რაც სააპელაციო საჩივრის განხილვის საგანს არ წარმოადგენდა.
კასატორის განმარტებით შპს ,,რ-ლ~-ს მიერ ზ. მ-ის მიმართ ვალის არსებობა არ დასტურდება იმ გარემოებითაც, რომ 2008 წლის 25 მაისს შპს ,,რ-ლ~-სა და მ-ს შორის გაფორმდა ზოგადი სესხის ხელშეკრულება #ზ-01, რომლითაც მოპასუხის მიერ უნდა მომხდარიყო ზ. მ-ისათვის სესხის გამოყოფა წლიური 18%-იანი სარგებლით, რომლის ოდენობა, გადახდის ვადა და ა.შ. უნდა დარეგულირებულიყო დამატებითი ხელშეკრულებით. შპს ,,რ-ლ~-მა გასცა სესხი ხელშეკრულებით და მასზე დამატებითი #ზ-01 (25.05.08) 17.06.08 წლის ხელშეკრულებით 270 000 ევრო 5 წლის ვადით, ხოლო 2009 წლის 9 აპრილს ასევე (25.05.08წ. #ზ-01) დამატებითი ხელშეკრულებით ზ. მ-მა გააფორმა 60 000 აშშ დოლარიანი სესხი შპს ,,რ-ლ~-თან. აქედან გამომდინარე, ზ. მ-ი იმავე პერიოდში რა პერიოდშიც თვითონ ისესხა თანხა შპს-სგან, თვითონ ვეღარ ასესხებდა შპს-ს თანხას.
კასატორი აღნიშნავს, რომ არ არსებობს მოსარჩელის მიერ მითითებულ პერიოდში - 2009 წლის იანვარში, მხარეებს შორის დადებული არც ზეპირი და არც წერილობითი სასესხო ხელშეკრულება. საქმეში გაურკვეველი წარმომავლობისა და დაუდგენელი შინაარსის ცხრილი შპს-ს მიერ ზ.მ-ისაგან სესხის აღების უტყუარ მტკიცებულებად ვერ ჩაითვლება და ვერც სესხის ვალის არსებობის აღიარებად გამოდგება, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად მოითხოვს წერილობით ფორმას და ვინაიდან წარმოადგენს ახალ დამოუკიდეველ ხელშეკრულებას და მოითხოვს ამ ხელშეკრულებაში მითითებული იყოს მხარეები, სესხის თანხა, გადახდის ვადა, პროცენტი და ა.შ. მოსარცელის მიერ წარმოდგენილ ცხრილებში არ არის მითითებული ხელშეკრულების ყველაზე აუცილებელი პირობა.
კასატორი მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის 11 ნაწილის მიხედვით, „ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული დოკუმენტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ციფრული ხელმოწერით დადასტურებულ ან/და დამოწმებულ ელექტრონულ დოკუმენტს აქვს მტკიცებულების ძალა. „ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული დოკუმენტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი თანახმად, ელექტრონული ხელმოწერა – ნებისმიერი ელექტრონული საშუალების გამოყენებით შექმნილ მონაცემთა ერთობლიობა, რომელსაც ხელმომწერი იყენებს ელექტრონულ დოკუმენტთან მისი კავშირის აღსანიშნავად; „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ციფრული ხელმოწერა – ელექტრონული ხელმოწერის ნაირსახეობა, რომელიც მიღებულია ელექტრონულ მონაცემთა კრიპტოგრაფიული გარდაქმნის შედეგად, ციფრული ხელმოწერის დახურული გასაღების გამოყენებით. „ო“ ქვეპუნქტის თანახმად, ციფრული ხელმოწერის მოწმობა – ელექტრონული დოკუმენტი, რომელიც გაცემულია არააკრედიტებული მოწმობის გამცემის მიერ და შეიცავს ციფრული ხელმოწერის ღია გასაღებს, იძლევა ციფრული ხელმოწერის შექმნის, ამ ხელმოწერის ნამდვილობის შემოწმებისა და ხელმომწერის ვინაობის დადგენის საშუალებას.
კასატორი აღნიშნავს, რომ ამავე კანონის მე-3 მუხლის განსაზღვრავს პირადი ხელმოწერისა და ელექტრონული (ციფრული)ხელმოწერის თანაბარი იურიდიული ძალის ცნობის პირობებს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, ელექტრონულ დოკუმენტზე ციფრული ხელმოწერა ითვლება მატერიალურ დოკუმენტზე პირადი ხელმოწერის თანაბარი იურიდიული ძალის მქონედ, თუ ციფრული ხელმოწერა გამოიყენება ელექტრონული დოკუმენტის ხელმოწერის მომენტში მოქმედ სერტიფიკატში (მოწმობაში) მითითებული მონაცემების შესაბამისად და შესაძლებელია ციფრული ხელმოწერის ნამდვილობის შემოწმება და დადასტურება. ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, სერტიფიკატის საფუძველზე შექმნილი ციფრული ხელმოწერით დამოწმებული ან/და დადასტურებული ელექტრონული დოკუმენტის გამოყენება შესაძლებელია ყველა იმ შემთხვევაში, როდესაც საქართველოს კანონმდებლობა მოითხოვს დოკუმენტის მატერიალურ ფორმას. ხოლო-6 ნაწილის მიხედვით ამ მუხლის მე-2 პუნქტის მოქმედება არ ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე, 892-ე, 942-ე და 1357-ე მუხლებით განსაზღვრულ გარიგებებზე ან/და ხელშეკრულებებზე.
კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული კანონის არასწორი განმარტებით, საერთოდ ხელმოუწერელი დოკუმენტი ჩათვალა ამ კანონის თანახმად ელექტრონულად ხელმოწერილ დოკუმენტად და მას მიანიჭა მტკიცებულებითი ძალა, მაშინ როდესაც ჯერ ერთი ელექტრონული ხელმოწერის უფლების გამოყენების თაობაზე უნდა არსებობდეს კანონით დადგენილი წესით აკრედიტაცია, უნდა არსებობდეს ამის შესახებ მოწმობა და როგორც მინიმუმ დოკუმენტი ხელმოწერილი უნდა იყოს ელექტრონულად, რაც არც საქმეში არსებული წერილობითი დოკუმენტებით და არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ უკანონოდ საქმეზე დართულ „სდ“ -ზე არსებულ მეილებში არ არსებობს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 იანვრის და 21 იანვრის განჩინებებით ზ. მ-ის და შპს „რ-ის“ საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ზ. მ-ის და შპს „რ-ის“ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ზ. მ-ის და შპს „რ-ის“ საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული კასატორებს – ზ. მ-ს და შპს „რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარებზე მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70-70%. აღნიშნულის გათვალისწინებით, შპს „რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს 2014 წლის 17 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი, რაც შეეხება ზ. მ-ს – 2014 წლის 6 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით რ. მ-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარიდან მას უნდა დაუბრუნდეს 2000 ლარი, როგორც საკასაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი თანხა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39.3 მუხლის გ.ა) ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში ფიზიკური პირისათვის არ უნდა აღემატებოდეს 6000 ლარს), ხოლო ამავე საგადახდო დავალებით გადახდილი დარჩენილი 6000 ლარიდან კასატორ ზ. მ-ს უნდა დაუბრუნდეს 70% – 4200 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ზ. მ-ის და შპს „რ-ის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად, დაუშვებლობის გამო.
2. შპს „რ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიში/სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 17 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.
3. კასატორ ზ. მ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიში/სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით რ. მ-ის მიერ 2014 წლის 6 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 2000 ლარი და ამავე საგადახდო დავალებით გადახდილი დარჩენილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
