საქმე №ას-1287-1230-2013 5 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები 1. მ, გ. და ო. მ-ი (მოპასუხე)
2. ქ. მ-ი (მეურვე ჯ. ტ-ი) (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება
დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ქ. მ-მა (მეურვე ჯ. ტ-ი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ., გ. და ო. მ-ის, ლ. კ-სა და ხ. პ-ის მიმართ და მოითხოვა 2009 წლის 11 მარტს ე. მ-ის კუთვნილ სამკვიდრო ქონებაზე – ქარელის რაიონის სოფელ დ-სა და ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში არსებულ უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის სახელზე გაცემული №2-55 სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, 2012 წლის 30 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ¾ ნაწილში ბათილად ცნობა და ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე ქონების ¾-ის მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვა, ამავე ქონების ¼-ზე ლ. კ-ის საკუთრების გაუქმება ქონების ღირებულების – 800 ლარის ¼-ის – 200 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ასევე, მოსარჩელემ მოითხოვა, ბათილად ცნობილიყო 2012 წლის 28 ნოემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება ¼ წილიდან 3/16 წილში და ქ. მ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხულიყო ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების 3/16 წილი, ასევე, მოსარჩელე ცნობილიყო ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/6 წილის მესაკუთრედ და ნასყიდობის ფასის – 2000 ლარის 1/16 ნაწილის – 500 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, აღნიშნულ უძრავ ნივთზე ხ. პ-ის საკუთრების უფლების გაუქმება.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ხაშურის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 11 მარტს ნოტარიუს ც. დ-ის მიერ გაცემული №2-55 სამკვიდრო მოწმობა ½ ნაწილში და ქ. მ-ი ცნობილ იქნა ე. მ-ის ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრედ, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ, ხოლო დანარჩენ ნაწილში – მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, ქ. მ-ი ცნობილ იქნა ე. მ-ის დანაშთი ქონების – ქ.თბილისში, ა-ის ქ.9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის ½ ნაწილის მესაკუთრედ, ბათილად იქნა ცნობილი ც. დ-ის მიერ 2009 წლის 11 მარტს გაცემული №2-55 სამკვიდრო მოწმობა ქარელის რაიონის, სოფელ დ-ში (საკადასტრო კოდი: ...) მდებარე სამკვიდრო ქონების ¾ ნაწილში, ქ. მ-ის მეურვე ჯ. ტ-ს, უარი ეთქვა 2012 წლის 30 ნოემბერსა და 2012 წლის 28 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და მოწინააღმდეგე მხარეთა სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული ქონების სანაცვლოდ თანხის გადახდაზე, მ., გ. და ო. მ-ის, ლ. კ-სა და ხ. პ-ის სააპელაციო საჩივარი კი, არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლოს მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნა ეხება მხოლოდ სოფელ დ-ში მდებარე უძრავ ქონებას, – 170 კვ.მ მიწას და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობას. სასარჩელო მოთხოვნა არ ეხება სოფელ დ-ში მდებარე 0,40 ჰა (სარწყავი) და 0,18 მიწის ნაკვეთებს. სადავო ქონება ე. მ-სა და ქ. მ-ის თანასაკუთრებაა, შესაბამისად, ე. მ-ის სამკვიდრო მასაში მითითებული ქონების მხოლოდ ½ ნაწილი შედის.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სოფელ დ-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე, კერძოდ, 170 კვ.მ მიწასა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობაზე ვრცელდებოდა ე. მ-სა და ქ. მ-ის თანასაკუთრების უფლება. მითითებული დასკვნა ეფუძნება საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, კერძოდ, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს არქივის მიერ გაცემულ ცნობას, რომლის მიხედვითაც, ქარელის არქივში დაცული დ-ის სასოფლო საბჭოს დოკუმენტური მასალებით, კერძოდ, 1986-1990 წლების საკომლო წიგნებით დასტურდება, რომ აწ გარდაცვლილი მოქალაქე ე. მ-ი ოჯახის უფროსად ითვლებოდა, ხოლო დისშვილი – ქ. მ-ი, ოჯახის წევრი იყო. მითითებულ კომლს საკუთრების უფლებით ერიცხებოდა 1964 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი.
ე. მ-ი 1998 წლის 7 სექტემბერს გარდაიცვალა, ვინაიდან მითითებული კომლიდან ქ.ი სხვა კომლში 2000 წელს დროებით გადაეწერა, ამიტომ ე. მ-ის გარდაცვალებამდე მითითებული კომლისათვის მიწერილი ქონება ე. მ-სა და ქ. მ-ის თანასაკუთრებად ითვლება.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სოფელ დ-ში არსებულ და ე. მ-ის კომლის სახელზე რიცხულ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა მხოლოდ ამავე ქონების ½ ნაწილზე უნდა გაცემულიყო, ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ ე. მ-ის სამკვიდრო მასის მემკვიდრეობის წესით მიღებაზე უფლებამოსილ პირებს მ. მ-ი, ო. მ-ი, მ. ო-ი და ასევე ქ. მ-ი წარმოადგენდნენ.
პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია აპელანტ ქ. მ-ის მეურვის, ჯ. ტ-ის სააპელაციო საჩივარი, რომ ქ. მ-ი წარმოადგენს სოფელ დ-ში არსებული ქონების (საკადასტრო კოდი ...) ¾ ნაწილის მესაკუთრეს, საიდანაც, ½ ნაწილი ქ. მ-ს, როგორც კომლის წევრს თანასაკუთრებით ეკუთვნის, ხოლო 1/4 ნაწილი ქ. მ-ს ე. მ-ის სამკვიდრო ქონებიდან ერგება, შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ უნდა დაკმაყოფილდეს სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა მითითებულ ქონების ¾ ნაწილში ც. დ-ის მიერ 2009 წლის 11 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის თაობაზე. მიუხედავად აღნიშნულისა, მითითებული ქონების ¾ ნაწილი (საკადასტრო კოდი N...) ქ. მ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით ვერ დარეგისტრირდება, ვინაიდან ქონება გასხვისებულია ლ. კ-ის სახელზე, რომელიც აღნიშნული ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია.
პალატამ არ გაიზიარა მ. ო-ის, გ. მ-სა და ო. მ-ის სააპელაციო საჩივრის არგუმენტი, რომ 2009 წლის 11 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის მოთხოვნა ხანდაზმულია. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ განმარტა, რომ ხანდაზმულობაზე მითითება მხარისაგან შესაგებლით შეცილებას საჭიროებს. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ფაქტობრივი გარემოებების წარდგენის კანონით დადგენილ საპროცესო ვადაში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად ხანდაზმულობაზე არ მიუთითებს, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილი არ არის, იმსჯელოს მითითებულ საკითხზე, როგორც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ ფაქტობრივ საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეებს სამკვიდროს მიღების შედავების ვადა სადავოდ არ გაუხდიათ, შესაბამისად, სასამართლო ფაქტების მხარეთა მიერ მითითების დისპოზიციური წესიდან გამონაკლისს ვერ დაუშვებს და ხანდაზმულობის საკითხზე ვერ იმსჯელებს.
სასამართლომ დაადგინა, რომ ლ. კ-ე ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე ქონების (საკადასტრო კოდი N...) კეთილსინდისიერი შემძენია.
2012 წლის 30 ნოემბერს ლ. კ-ემ მ. ო-ის, ო. მ-სა და გ. მ-ან შეიძინა სოფელ დ-ში მდებარე ქონება (საკადასტრო კოდი N...). შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტის დადასტურება მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, შესაბამისად, მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს, რომ შემძენმა ლ. კ-ემ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ მითითებული ქონების ¾ ნაწილზე მოთხოვნის უფლება ქ. მ-ს ჰქონდა. ნიშანდობლივია, რომ სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები ლ. კ-ის, როგორც შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტთან დაკავშირებით, მტკიცებას არ შეიცავს, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 2012 წლის 30 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
ქ. მ-ი უძრავი ქონების, მდებარე, თბილისში, ა-ის ქ.N9ა-ს ¼-ის ½ ნაწილის მესაკუთრეა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილების თანახმად, ბათილად იქნა ცნობილი ე. მ-ის მიერ 1997 წლის 31 ოქტომბერს ქ. მ-სა და ზ. მ-ის სასარგებლოდ შედგენილი, ნოტარიუს თ.გ-ის მიერ 1999 წლის 25 ივნისს მამკვიდრებელ ე. მ-ის სამკვიდროზე ქ. და ზ. მ-ის სასარგებლოდ გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა (რ/რ N1-118). მ. მ-ი და მ. ო-ი ცნობილ იქნენ 1998 წლის 7 სექტემბერს გარდაცვლილი ე. მ-ის კუთვნილი, ქ.თბილისში, ა-ის ქ.N9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის ½-ის მესაკუთრეებად.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ, მართალია, ამჟამად ქ. მ-ი და ზ.მ-ი უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრეებად ირიცხებიან, თუმცა აღნიშნული ჩანაწერი, თავისი არსით, ფორმალურია და გამოცლილი აქვს სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილებით, ბათილად არის ცნობილი აღნიშნული რეგისტრაციის საფუძველი – ანდერძი და მის საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის მიხედვით, პრეიუდიციის რანგში უნდა იქნეს განხილული ფაქტი, რომ „სამკვიდროს გახსნის დღისათვის ე. მ-ის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ და – მ. მ-ი და ძმის, 1964 წელს გარდაცვლილი ჟ. მ-ის შვილები – ო., მ. და ა. მ-ი.
მ. მ-ი გარდაიცვალა 2006 წლის 25 მარტს. მას დარჩა ერთი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი – ქ. მ-ი, რომელსაც მიღებული აქვს დედის, მ. მ-ის სამკვიდრო ქონება, ამასთან, აღსანიშნავია მ. ო-ის, გ. მ-სა და ო. მ-ის შესაგებლის არგუმენტი, რომლის მიხედვითაც, მოპასუხეები ე. მ-ის ქონების თანაბარწილად, მამკვიდრებლის დის და ძმისშვილებს შორის განაწილების (სამკვიდროს მიღების) ფაქტს სადავოდ არ ხდიან. შესაბამისად, არსებობს როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი წინაპირობა იმისა, რომ ქ. მ-ი ცნობილ იქნეს ქ.თბილისში, ა-ის ქ.N9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის ½-ის მესაკუთრედ, ანუ ქონების იმ იდეალური წილის ½-ის მესაკუთრედ, რის მესაკუთრედაც იგი ამჟამად ირიცხება.
პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საკითხის ამგვარად გადაწყვეტის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მითითებული რეგისტრაციის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, ანდერძი და მის საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, აღარ არსებობს. მითითებული ანდერძი და მის საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი, რაც, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკუთრების უფლების თაობაზე არსებული ჩანაწერის უპირობო გაუქმების საფუძველია. გარდა საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ინფორმაციისა, აღნიშნული ჩანაწერის საფუძველს, რომ მხოლოდ და მხოლოდ 1997 წლის 31 ოქტომბრის ანდერძი და მის საფუძველზე არსებული სამკვიდრო მოწმობა წარმოადგენდა, ადასტურებს ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებაც, სადაც მითითებულია, რომ „1999 წლის 25 ივნისს ნოტარიუსმა თ.გ-მა ე. მ-ის სამკვიდრო ქონებაზე გასცა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა ქ. და ზ. მ-ის სასარგებლოდ, რომლის საფუძველზეც ისინი დარეგისტრირდნენ საჯარო რეესტრში ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის მესაკუთრედ“. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული გადაწყვეტილების შემდეგ, ზ. მ-ი და ქ. მ-ი აღარ წარმოადგენენ ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებს. კანონისმიერი მემკვიდრეობიდან გამომდინარე კი, არსებობს ქ. მ-ის ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სწორედ ქ. მ-ის კუთვნილი წილი იქნა გათვალისწინებული მაშინ, როდესაც მ. მ-მა და მ. ო-მა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით სასამართლოს მიმართეს და ქ.თბილისში, ა-ის ქ.N9ა-ში მდებარე ქონების ე. მ-ის კუთვნილი ¼-ის ½-ის და არა მთლიანი ¼ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვეს, რაც ამგვარი პროპორციით დაუკმაყოფილდათ კიდეც.
პალატამ მიიჩნია, რომ ხ. პ-ი ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის ½ ნაწილის (საკადასტრო კოდი N...) კეთილსინდისიერი შემძენია. მეტიც, ქ. მ-ი არ წარმოადგენს ქ.თბილისში, ა-ის ქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის იმ ½ ნაწილის საკუთრების უფლებით მიღებაზე უფლებამოსილ პირს, რომელიც ხ. პ-მა შეიძინა, ვინაიდან აღნიშნული წილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით მითითებული ქონების გამსხვისებლებს (მ. ო-ს, გ. მ-სა და ო. მ-ს) საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ. ქ. მ-ის მოთხოვნის უფლება კი, ვრცელდება ქ.თბილისში, ა-ისქ.№9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების ¼-ის დარჩენილ ½ ნაწილზე (საკადასტრო კოდი N...), ამდენად, ქ. მ-ის წარმომადგენელ ჯ. ტ-ის მოთხოვნა მ. ო-ს, გ. მ-სა და ხ. პ-ს შორის 2012 წლის 28 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 129-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის მოსპობის შემდეგ დარჩენილი ქონების გაყოფა წარმოებს ამ კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესებით. ამავე კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის წილი განისაზღვრება იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, კომლის ქონება გარდაიქმნა კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებად, სადაც თითოეულ წევრს თანაბარი წილი ეკუთვნის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 27 ივლისის განჩინება, №ას-988-1242-05). ამდენად, მას შემდეგ, რაც გაუქმდა საკოლმეურნეო კომლი და მას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა, ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და იგი არის კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარი წილით, რომელზედაც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებაზე მემკვიდრეობა უნდა გაიხსნას სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესების მიხედვით და ამ დროს არ გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლი. მითითებული ნორმა, სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესისაგან განსხვავებულად ადგენს სამკვიდროს გახსნის დროს, კერძოდ, ამ ნორმის მიხედვით, კომლში კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების დღიდან. სწორედ ამიტომ პალატამ მიიჩნია, რომ სოფელ დ-ში მდებარე 170 კვ.მ მიწასა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობაზე ე. მ-სა და ქ. მ-ის თანასაკუთრება იყო.
სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევისათვის აუცილებელია სუბიექტურ და ობიექტურ ფაქტორთა ერთობლიობა. ობიექტური ფაქტორები მოიცავს შემდეგი გარემოებების კუმულაციას: 1.საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მესაკუთრედ უფლების გამსხვისებელი უნდა იყოს დარეგისტრირებული; 2.რეესტრის ჩანაწერების მიმართ შეტანილი არ უნდა იყოს საჩივარი. რაც შეეხება სუბიექტურ ფაქტორს, აღნიშნული გულისხმობს შემძენის სუბიექტურ დამოკიდებულებას ნამდვილი მესაკუთრის ვინაობისადმი, ანუ, გარიგების დადების მომენტისათვის, შემძენისათვის უცნობი უნდა იყოს რეესტრის ჩანაწერების უზუსტობის თაობაზე.
განსახილველ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, სადავო ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე უძრავი ქონება გამსხვისებლების სახელზე (მ. ო-ი, ო. მ-ი, გ. მ-ი) იყო რეგისტრირებული, რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული იყო სამკვიდრო მოწმობა. იმის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ ლ. კ-ის ცნობილი იყო სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილობის საფუძვლების არსებობის თაობაზე, სასამართლოში წარდგენილი არ ყოფილა.
რაც შეეხება ხ. პ-ის საკუთრების უფლებას ქ.თბილისში, ა-ის 9ა-ში მდებარე ქონებასთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღინიშნა, რომ ხ. პ-იც კეთილსინდისიერი შემძენია, მით უფრო, რომ მის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ ქონებაზე ქ. მ-ის იურიდიული ინტერესი საერთოდ დაუსაბუთებელია.
სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1407-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ, მართალია, ქ. მ-სა და ზ. მ-ის სასარგებლოდ 1997 წლის 31 ოქტომბრის ანდერძი და მის საფუძველზე 1999 წლის 25 ივნისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი, თუმცა, ქ. მ-ს ე. მ-ის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეობის მიღების უფლება საერთო საფუძვლით აქვს. ქ. მ-ის მიერ დედის – მ. მ-ის სამკვიდრო ქონების მიღება, ასევე, მ. მ-ის მიერ თავის ძმა ჟ. მ-ან ერთად თანაბარწილად ე. მ-ის სამკვიდრო ქონების მიღება დადასტურებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით. აღნიშნულს ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ მოპასუხეებმა სწორედ მ. მ-ის შვილის – ქ. მ-ის ინტერესის გათვალისწინებით ქ.თბილისში, ა-ის ქ. 9ა-ში არსებული ქონების ¼-ის ½-ის მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვეს, აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დასტურდება ასევე მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი შესაგებლითაც, რომლებიც ეთანხმებიან მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას. მეტიც, აღნიშნული ფაქტი შესაგებლით პირველი ინსტანციის სასამართლოში შედავებულიც არ ყოფილა. შესაბამისად, პალატამ მოცემულ ეტაპზე არ გაითვალისწინა აპელანტთა პრეტენზია, რომ არ დასტურდება ქ. მ-ის მიერ ე. მ-ის დანაშთი ქონების მემკვიდრეობით მიღების ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მ., გ. და ო. მ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებანი, რაც იმაში გამოიხატა, რომ პალატამ სამკვიდრო მოწმობის გაუქმებაზე არასწორად იმსჯელა. არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, რაც საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველია.
მოსარჩელისათვის სამკვიდრო ქონების მიკუთვნების საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატას უნდა შეეფასებინა მხოლოდ ღიად დარჩენილი სამკვიდრო მოწმობით გაუცემელ ქონებაზე და არ უნდა ემსჯელა სამკვიდრო მოწმობის გაუქმებაზე, რომლითაც ილახება კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებები.
სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლი, რომლის თანახმად სამკვიდროს მიღებაზე შედავების ვადაა 2 თვე, შესაბამისად, სამკვიდროს მოთხოვნა ხანდაზმული იყო.
პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე ქონება უკვე გასხვისებულია და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ილახება სასამართლოს მიერ კეთილსინდისიერ შემძენად ცნობილი პირის კანონიერი უფლება.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ქ. მ-მა (მეურვე ჯ. ტ-ი) ასევე გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ქ. მ-ი არის აწ გარდაცვლილი ე. მ-ის მეორე რიგის მემკვიდრე, დის – მ. მ-ის შვილი. 2009 წლის 11 მარტს ნოტარიუსმა ც.დ-ემ გასცა სამკვიდრო მოწმობა მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ საცხოვრებელ სახლზე მაშინ, როდესაც ნოტარიუსი ასაბუთებს, რომ საკომლო წიგნების ჩანაწერით სამკვიდრო ქონება აღრიცხულია ე. მ-ის სახელზე, ხოლო კომლის წევრია ქ. მ-ი. ვინაიდან კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო იხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალებიდან, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლის თანახმად, ქ. მ-ი არის ე. მ-ის კომლის ბოლო წევრი და 2003 წლიდან – კომლის უფროსი.
ნოტარიუსს სამკვიდრო უნდა გაეხსნა ქონების ½ წილზე, რადგან სამკვიდრო შეადგენდა ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე უძრავი ქონების ½ წილს და ½ წილიდან ქ. მ-ის განესაზღვრა ½-ის ½, რაც შეადგენს ¼-ს. აღნიშნული უნდა დაემატოს ქ. მ-ის ½. აღნიშნული კი, არის მთელი ქონების ¾. ამდენად, მ. ო-ის, მ. და ო. მ-ის სახელზე სამკვიდრო ქონება უნდა გაცემულიყო არა მთელი ქონების, არამედ ქარელის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე ქონების ¼ წილზე.
სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა მ. ო-ის აღიარება, რომ ლ. კ-ე არის მისი ბიძაშვილი, გ. მ-ის და, ასევე ხ. პ-ი არის მისი შვილის მეუღლე – რძალი, ლ. კ-ემ და ხ. პ-მა იცოდნენ, რომ მემკვიდრეებს შორის მიმდინარეობდა დავა და არსებობდა მემკვიდრე ქ. მ-ი, რომლის ქონება მიითვისეს მინიმალურ ფასად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 იანვრის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებებით კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდნენ.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ., გ. და ო. მ-სა და ქ. მ-ის (მეურვე ჯ. ტ-ი) საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
