საქმე№ას-25-24-2014 13 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ზ. ც-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. კ-ი, თ. კ-ი, ო. ც-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. კ-მა, თ. კ-მა და ო. ც-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ზ. ც-ის მიმართ და მოითხოვეს თითოეულისათვის ქ.თბილისში, ბ-ის 12ა-ში მდებარე №19 ბინის (საკადასტრო კოდით ...) ¼ წილის მიკუთვნება იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხემ არასწორად მოახდინა უძრავი ქონების სრულად თავის სახელზე პრივატიზება და მათაც გააჩნდათ ბინიდან წილის მიღების უფლება.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა თ. კ-სა და ო. ც-ის სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თ. კ-სა და ო. ც-ის სასარჩელო მოთხოვნები დაკმაყოფილდა, თ. კ-ი და ო. ც-ი ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, ბ-ის ქუჩა №12 „ა-ში“ მდებარე №19 ბინის (ს/კ ...), 1/4-1/4 წილების მესაკუთრეებად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა, რომ 1980 წლის 16 მარტიდან 1993 წლის 26 თებერვლამდე ზ. ც-ი და ნ. ც-ი (ამჟამად კ-ი) იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში.
ქორწინების პერიოდში მათ შეეძინათ შვილები – ... წლის ... აპრილს დაბადებული თ. ც-ი (ამჟამად კ-ი) და ... წლის ... ნოემბერს დაბადებული ო. ც-ი.
1992 წლის 14 დეკემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, ზ. ც-ს საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისში, ბ-ის მე-12ა კორპუსში მდებარე №19 ბინა.
პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზ. ც-ის სახელზე.
1996 წლის 7 ივნისის საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის თანახმად, ქ. თბილისში, ბ-ის მე-12ა კორპუსში მდებარე №19 ბინაში ცხოვრობდნენ და ჩაწერილი იყვნენ ნ. ც-ი 1993 წლიდან, ზ. ც-ი 1977 წლიდან, თ. ც-ი 1981 წლიდან და ო. ც-ი 1984 წლიდან. თ. ც-ის (კ-ი) და ო. ც-ის სადავო ბინაში ჩაწერის ფაქტს ასევე ადასტურებს საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2013 წლის 18 თებერვლის საარქივო ცნობა და მისი დანართი.
ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის 1993 წლის 23 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება ის გარემოება, რომ თ. კ-ი (ც-ი) და ო. ც-ი სადავო ბინის პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდნენ ამ ბინაში მშობლებთან – ზ. და ნ. ც-ან ერთად, მეტიც, ამავე რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 24 ივნისის სხდომის ოქმში დაფიქსირებულია ზ. ც-ის განმარტება, რომ მიუხედავად სადავო ბინის მის სახელზე პრივატიზებისა, ამ ბინაში იმ დრომდე ცხოვრობდა ნ. ც-ი შვილებთან ერთად. ამასთან, ზ. ც-ი თანხმობას აცხადებდა ამ ბინიდან მათთვის კუთვნილი წილის მიკუთვნებაზე.
უდავოდ დადგენილია ის ფაქტიც, რომ პრივატიზაციის დროს თ. კ-ი (ც-ი) და ო. ც-ი იყვნენ არასრულწლოვნები, კერძოდ, თ.ი იყო 11 წლის, ხოლო ო.ი – 8 წლის.
სასამართლოს მოსაზრებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი, მე-4 და მე-5 პუნქტებით უდავოდ გამოხატულია კანონმდებლის ნება, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადასცემოდათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროისათვის ამ სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები იყვნენ. სახელმწიფომ ყველა იმ მოქალაქეს, რომელიც დადგენილი წესით ჩასახლებული იყო ბინაში, დამქირავებელი იქნებოდა იგი თუ მისი ოჯახის წევრი, მისცა საშუალება, გამხდარიყო ბინის მესაკუთრე. ამ დადგენილების თანახმად, ყველა პირი, ვინც პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა ბინაში, უნდა ჩათვლილიყო ბინის პოტენციურ თანამესაკუთრედ იმის მიუხედავად, თუ ოჯახის რომელი წევრის სახელზე მოხდებოდა ბინის პრივატიზაცია, ვინაიდან პრივატიზაციით სახელმწიფომ საკუთრების უფლება მიანიჭა ბინის ყველა დამქირავებელს და ოჯახის წევრს. თუ ამ უკანასკნელებს კანონით დადგენილი წესით უარი არ განუცხადებიათ საკუთრებაზე, ისინი ბინის მესაკუთრეებს წარმოადგენენ, მიუხედავად იმისა, იყვნენ თუ არა პრივატიზაციის ხელშეკრულების უშუალო მხარეები, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ პირი ამ ფართზე უფლებადაკარგულად იქნებოდა ცნობილი ან პრივატიზაციის პერიოდისათვის ამოწერილ იქნებოდა სადავო ბინიდან.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები თ. ც-ი (კ-ი) და ო. ც-ი პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის, როგორც სადავო ბინის დამქირავებელ ზ. ც-ის არასრულწლოვანი შვილები და მისი ოჯახის წევრები ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში და ისინი ამ ფართზე უფლებადაკარგულ პირებად მიჩნეული არ ყოფილან კანონით დადგენილი წესით. აღნიშნული გარემოებები კი, თავის მხრივ, წარმოადგენს სადავო ბინის ¼-¼ ნაწილზე მოსარჩელეების თანამესაკუთრეებად აღიარებისათვის საკმარის წინაპირობას.
პალატამ არ გაიზიარა საქართველოს კონსტიტუციის 82.2 მუხლზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 და 266-ე მუხლებზე მითითებით, საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა იმის შესახებ, რომ ქ.თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება გამორიცხავდა თ. ც-ის (კ-ი) და ო. ც-ის მოთხოვნების დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით გათვალისწინებულია გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. მითითებული ნორმის ანალიზი იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და ა) იმავე სასარჩელო მოთხოვნაზე, ბ) იმავე საფუძველზე, გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ და სამართლებრივ ურთიერთობებზე, რომლებიც ამ გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის მოხდა და, შესაბამისად, მის შედეგზე – გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები).
ყოველივე აღნიშნული ნიშნავს, რომ იმ პირებს, რომლებზეც ვრცელდება გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა, უფლება არა აქვთ, კვლავ აღძრან იგივე სარჩელი, ე.ი. სარჩელი იმავე მოთხოვნით, იმავე საფუძვლით და იმავე პირებს შორის. მაგრამ თუ ერთ-ერთი ელემენტი განსხვავებულია (მაგ. სასარჩელო მოთხოვნა ან სარჩელის საფუძველი, ანდა მოთხოვნაც და საფუძველიც იგივეა, მაგრამ ერთ-ერთი მხარე სხვაა), მაშინ „იგივე“ სარჩელის აღძვრა დასაშვებია.
მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ქ. თბილისში, ი. ბ-ის ქ.№12-ში მდებარე სამოთახიანი №49 ბინის ¾ იდეალური წილი საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ. ც-ის სახელზე, ხოლო ¼ იდეალური წილი – ზ. ც-ის სახელზე.
სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 21-ე და 22-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მხარეებს თანაბარი უფლებები ჰქონდათ საერთო თანასაკუთრების ბინაზე და იმის გათვალისწინებით, რომ ბავშვები მოსარჩელესთან ცხოვრობდნენ, შესაბამისად, მათი წილიც მოსარჩელის საკუთრებაში უნდა აღრიცხულიყო.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმის 1996 წლის 19 სექტემბრის №290 დადგენილებით, გაუქმდა თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობას.
თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნ. ც-ის სარჩელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
ზემოაღნიშნული სასამართლო აქტებიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოში აღძრული სარჩელით ნ. ც-ი სადავო ბინის ¾ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობას მოითხოვდა საქართველოს რესპუბლიკის საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 21-ე და 22-ე მუხლების საფუძველზე, როგორც სადავო ბინის თანამესაკუთრე, კერძოდ, თანამესაკუთრე, რომელსაც ბინის ¾ ეკუთვნოდა იმის გამო, რომ მასთან ცხოვრობდნენ არასრულწლოვანი შვილები. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ წინა დავაში პროცესის მონაწილე მხარეები იყვნენ ზ. ც-ი და ნ. ც-ი, შესაბამისად, განსახილველი დავის ფორმატში თ. კ-ის და ო. ც-ის მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით განსაზღვრული დანაწესი ვერ გავრცელდება.
მნიშვნელოვანია, რომ წინამდებარე სარჩელით თ. კ-ი და ო. ც-ი მოითხოვენ ბინის ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობას სულ სხვა საფუძვლით, კერძოდ, „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების საფუძველზე. ყოველივე აღნიშნული კი, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, გამორიცხავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე მითითებით, საქალაქო სასამართლოს მიერ განვითარებულ ზემოთ მითითებულ მსჯელობას თ. კ-ის და ო. ც-ის სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ზ. ც-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
მოცემულ შემთხვევაში ქ.თბილისის ნაძალადევის რაიონის 1996 წლის 25 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა, რომ პრივატიზაციის დროისათვის მხოლოდ ზ. ც-ი იყო ჩაწერილი ბინაში, ნ. ც-ი კი, ბინაში ჩაეწერა პრივატიზაციის შემდეგ სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე. ამდენად, პრივატიზაციის დროს საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის დადგენილება არ დარღვეულა, რის გამოც სასამართლომ მიიჩნია, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულების შეცვლის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.
საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 და 266-ე მუხლების შესაბამისად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გვერდის ავლით სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა დაუსაბუთებელია.
სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა საქორწინო და საოჯახო კანონმდებლობა მაშინ, როცა სადავო საკითხი უნდა მოწესრიგებულიყო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის დადგენილებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მარტის განჩინებით ზ. ც-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ზ. ც-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ზ. ც-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 4 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1075 ლარის 70% – 752,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ზ. ც-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ზ. ც-ს (პირადი №) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 4 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1075 ლარის 70% – 752,5 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
