№ას-74-72-2014 5 მაისი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. ბ-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჩ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 29 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ზ. ჩ-ემ მოპასუხე სს „ს. ბ-ის“ მიმართ.

მოსარჩელის მოთხოვნა:

მოპასუხე ბანკისათვის 7835 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:

მოპასუხე სს „ს. ბ-ს“ მოსარჩელე ზ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7835 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე სარგებლობდა მოპასუხე სს „ს. ბ-ის” მომსახურებით, კერძოდ, იგი იყენებდა საბანკო ანგარიშს და პლასტიკურ ბარათს.

2012 წლის 30 აგვისტოს, 10:26 და 11:25 საათზე, მოსარჩელეს „ს. ბ-ან“ სატელეფონო შეტყობინებით ეცნობა, რომ 2012 წლის 25 და 27 აგვისტოს ტაილანდში მისი საბანკო ანგარიშიდან განხორციელდა ერთი ტიპის 14 ტრანზაქცია თანხით – 7835.1 ლარი.

2012 წლის აგვისტოში (მათ შორის, 27 აგვისტოს), მოსარჩელეს თავისი საკრედიტო ბარათის საშუალებით თანხები განაღდებული აქვს საქართველოში. სადავო პერიოდში, ზ. ჩ-ე ტაილანდში არ გამგზავრებულა (23 აგვისტოდან 8 სექტემბრამდე მოსარჩელეს საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი არ გადაუკვეთავს).

მოსარჩელემ, 2012 წლის 31 აგვისტოს (ანუ სატელეფონო შეტყობინების მიღებიდან მეორე დღეს), ასევე, 3 სექტემბერს განცხადებით აცნობა სს „ს. ბ-ს”, რომ ტაილანდში თანხის განაღდება მის მიერ არ განხორციელებულა და თანხის დაბრუნება მოითხოვა, რასთან დაკავშირებითაც უარი მიიღო იმ მოტივით, რომ სახეზე არ იყო ბანკის ბრალეული მოქმედება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნა, რომ მოპასუხეს რომელიმე კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოება სადავოდ არ გაუხდია. იგი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად, მხოლოდ ზიანის ანაზღაურებისათვის მოვალის ბრალეული ქმედების, ამ ბრალეულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არარსებობაზე უთითებდა. სს „ს. ბ-ი” ასევე ეყრდნობოდა მხარეებს შორის არსებული საბანკო მომსახურების თაობაზე ხელშეკრულების 3.2.10 პუნქტის პირობას, რომლის თანახმადაც, ბანკი არ იქნება ვალდებული ზარალზე, თუ კლიენტის უსაფრთხოების დეტალები (კერძოდ წვდომის კოდები) არაავტორიზებულად იქნა გამოყენებული, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამგვარი არაავტორიზებული გამოყენება გამოწვეულია ბანკის უხეში გაუფრთხილებლობით.

ამის შემდგომ, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 861-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერა აწარმოოს მისი მფლობელის ნებართვის ან მითითების საფუძველზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ვალდებულია მიყენებული ზიანი და არასწორად გადარიცხული თანხა კვლავ შეიტანოს ანგარიშის მფლობელის აქტივში.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის ზემოხსენებული ნორმის გარდა, განსახილველი სამოქალაქო სამართალურთიერთობისათვის მნიშვნელოვანი იყო შეფასებულიყო „საგადახდო ბარათების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2011 წლის 16 მაისის №38/04 ბრძანებით დამტკიცებული დებულება, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოში კომერციული ბანკების მიერ უნაღდო გადახდების ინსტრუმენტის – საგადახდო ბარათების (საკრედიტო, სადებეტო, წინასწარი გადახდის და სხვა) გამოშვებასთან დაკავშირებულ საკითხებს, ემიტენტსა (ბანკს) და ბარათის მფლობელს შორის გასაფორმებელი ხელშეკრულების ძირითად პირობებს, ასევე მოთხოვნებს, რის საფუძველზეც მოხდება მხარეთა ინტერესების დაცვა. დასახელებული დებულების მე-2 მუხლის „ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საგადახდო ბარათი არის ბანკის მიერ გამოშვებული საგადახდო ინსტრუმენტი (მათ შორის საბანკო პლასტიკური ბარათი), რომლის საშუალებით ხდება საქონლის/მომსახურების საფასურის გადახდა, ნაღდი ფულის მიღება, ვალუტის გადაცვლა, ფულადი გზავნილის განხორციელება და ს. კანონმდებლობით ნებადართული სხვა ოპერაციების შესრულება; დებულების მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ბანკი უფლებამოსილია დროებით დაბლოკოს (შეაჩეროს) ბარათი იმ შემთხვევაშიც, თუ ბანკს აქვს იმის დასაბუთებული ეჭვი, რომ ბარათზე ხორციელდება არასანქცირებული ოპერაციები, მე-6 პუნქტის თანახმად კი, ემიტენტი პასუხს არ აგებს არასანქცირებულ ოპერაციებზე, რომლებიც შესრულებულია მესამე პირის მიერ ბარათის დაკარგვის გაცხადებამდე, თუ შესაბამისი საბარათე სისტემის მიერ სხვა რამ არ არის დადგენილი.

კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო არ იყო, რომ მხარეებს შორის არსებობდა 2010 წელს გაფორმებული ხელშეკრულება საბანკო მომსახურების თაობაზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ზ. ჩ-ეს ჰქონდა საბანკო ანგარიში და შესაბამისი საგადახდო (პლასტიკური) ბარათი. განსახილველ სამართალურთიერთობაში, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ უსარგებლია თავისი საგადახდო ბარათით ტაილანდში, პირიქით – იმავე პერიოდში (2012 წლის 24, 25 და 27 აგვისტოს) ზ. ჩ-ე საგადახდო ბარათით სარგებლობდა საქართველოში (მაგ: თანხის განაღდება 25 აგვისტოს თბილისში, ჭ-ის გამზირზე; 27 აგვისტოს ბათუმში, ნ-ის ქ№11-ში, ს.ფ. 43). მოსარჩელემ, სამოქალაქო უფლების კეთილსინდისიერად განხორციელების ვალდებულების გათვალისწინებით – სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი ყურადღებიანობის და გულისხმიერების ფარგლებში, 2012 წლის 31 აგვისტოს – ანუ სატელეფონო შეტყობინების მიღებიდან მეორე დღესვე აცნობა ბანკს იმის თაობაზე, რომ ტაილანდში თანხის განაღდება მის მიერ არ განხორციელებულა. სამართლაწარმოების მიმდინარეობისას არ დადასტურებულა ზ. ჩ-ის მიერ თავისი საგადახდო ბარათის, ან ბარათის წვდომის კოდების მესამე პირისათვის გადაცემის გარემოება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა მხარეებს შორის 2010 წლის 21 ივლისს დადებული საბანკო მომსახურების ხელშეკრულების პირობების 3.2.10 პუნქტზე, რომელსაც სარჩელის მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლად უთითებდა მოპასუხე სააქციო საზოგადოება და რომელიც ადგენს, რომ ბანკი არ იქნება ვალდებული ზარალზე, თუ კლიენტის უსაფრთხოების დეტალები (კერძოდ წვდომის კოდები) არაავტორიზებულად იქნა გამოყენებული, გარდა იმ შემთხვევისა როცა ამგვარი არაავტორიზებული გამოყენება გამოწვეულია ბანკის უხეში გაუფრთხილებლობით.

განსახილველ შემთხვევაში, კლიენტის – მოსარჩელე ჩ-ის საგადახდო ბარათის, ან ბარათის წვდომის კოდების მესამე პირისათვის გადაცემა არ დასტურდებოდა და ამაზე მოპასუხეც არ აპელირებდა. პირიქით, უდავოდ დადგინდა, რომ სადავო საბანკო ოპერაციების ტაილანდში განხორციელებისას, მოსარჩელე იმყოფებოდა საქართველოში და საგადახდო ბარათიდან რამდენჯერმე განახორციელა თანხის განაღდება თუ მომსახურების ელექტრონულად შეძენა. მოსარჩელეს ბარათი არ დაუკარგავს და შესაბამისად, ვერც ზემოხსენებული დებულების მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის (ემიტენტი პასუხს არ აგებს არასანქცირებულ ოპერაციებზე, რომლებიც შესრულებულია მესამე პირის მიერ ბარათის დაკარგვის გაცხადებამდე) აღნიშნული სამართალურთიერთობისათვის შეფარდების წინაპირობა იყო სახეზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მიმდინარე სამართალწარმოებით არ დადგენილა არც ერთი გარემოება, რომელიც „საგადახდო ბარათების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” ზემოაღნიშნული დებულების, მხარეებს შორის არსებული საბანკო მომსახურების პირობების შესაბამისი ნორმების ამოქმედებისა და მოპასუხის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების წინაპირობას შექმნიდა. პირიქით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებით (მათ შორის ხელშეკრულების 3.1.10 პუნქტი), სწორედ კლიენტი ანიჭებს ბანკს უფლებამოსილებას იმოქმედოს მისი დავალებების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ისეთი საბანკო ოპერაციები, რომლებიც კლიენტის ანგარიშზე მისი ნებათვის გარეშე ხორციელდებოდა, ვერ ჩაითვლებოდა მართლზომიერად და შესაძლოა შექმნილიყო კლიენტისათვის ზიანის ანაზღაურების საფუძველი.

სასამართლომ კიდევ ერთხელ მიუთითა დებულების მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტზე (ბანკი უფლებამოსილია დროებით დაბლოკოს (შეაჩეროს) ბარათი იმ შემთხვევაშიც, თუ ბანკს აქვს იმის დასაბუთებული ეჭვი, რომ ბარათზე ხორციელდება არასანქცირებული ოპერაციები) და გამარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის ანგარიშიდან ტრანზაქციები ერთი და იგივე პერიოდში და თარიღებში ხორციელდებოდა საქართველოში და ასევე ტაილანდში (თანაც არ ყოფილა გაცემული ე.წ. დამატებითი ბარათი), მოპასუხეს ეკისრებოდა პოზიტიური ვალდებულება ემოქმედა ზემოაღნიშნული წესის შესაბამისად.

იმის გათვალისწინებით, რომ საგადახდო ბარათის მოსარჩელის სარგებლობიდან გასვლის გარემოება არ დასტურდებოდა, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ტრანზაქციები განხორციელებული იყო არა ბანკის მიერ გაცემული საგადახდო ბარათის მეშვეობით, არამედ მისი დუბლირებული ვარიანტის გამოყენების შედეგად.

ამავდროულად, საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ ბანკსა და კლიენტს შორის ურთიერთობაში ბანკი წარმოადგენს „ძლიერ“ მხარეს. მის ხელშია გარკვეული ბერკეტები, ინფორმაცია და იგი საქმიანობს ეროვნული ბანკის ზედამხედველობით. კლიენტი არ ფლობს ინფორმაციას არსებულ ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებზე, საბანკო პროდუქტებით უზრუნველყოფის დეტალებზე. სწორედ ამიტომ, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ბანკს ვალდებულება გააჩნია ხელშეკრულების დადების დროს სრული ინფორმაცია მიაწოდოს კლიენტს მათ შორის უსაფრთხოების საკითხებზეც და იზრუნოს მათზე. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლება-მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპს არღვევს ის სუბიექტი, რომელიც არ მოქმედებს სამოქალაქო ბრუნვისთვის დამახასიათებელი აუცილებელი ყურადღებიანობის და გულისხმიერების ფარგლებში, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა ბანკის მხრიდან.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, კონკრეტულ ვითარებაში ბანკის პასუხისმგებლობას ვერ გამორიცხავდა მხარეთა შორის შეთანხმებული პირობების 3.2.10 მუხლით დადგენილი წესი, რომლის მიხედვითაც, ბანკი მხოლოდ მაშინ იღებს პასუხისმგებლობას, თუკი არაავტორიზებული გამოყენება გამოწვეული იყო ბანკის უხეში გაუფრთხილებლობით, განზრახვით ან დაუდევრობით. ამგვარი ქმედების გამო პასუხისმგებლობის გამორიცხვა დაუშვებელია სამოქალაქო კოდექსის 348-ე მუხლის საფუძველზე. ასეთი შეთანხმების არსებობის პირობებშიც კი, იგი ხელშეკრულების ბათილ სტანდარტულ პირობად უნდა ჩაითვალოს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელის ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერა განხორციელდა მისი ნების ან მითითების გარეშე. შესაბამისად, სახეზე იყო სამოქალაქო კოდექსის 861-ე მუხლის გამოყენების, საკრედიტო დაწესებულებისათვის მიყენებული ზიანისა და არასწორად გადარიცხული თანხის კვლავ ანგარიშის მფლობელის აქტივში შეტანის ვალდებულება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“.

აპელანტის მოთხოვნა:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით სს „ს. ბ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შეთანხმების 3.2.10 პუნქტიდან გამომდინარე, ბანკს არ შეიძლებოდა ბრალად შერაცხვოდა მოწინააღმდეგე მხარის ანგარიშიდან თანხების ჩამოწერის ფაქტი.

მხარეთა შეთანხმების 3.2.10 პუნქტის მიხედვით, ბანკის მხრიდან არ ჩაითვლება ხელშეკრულების დარღვევად და იგი არ იქნება ვალდებული რაიმე ზარალზე, როდესაც კლიენტის უსაფრთხოების დეტალები (კერძოდ, წვდომის კოდები) არაავტორიზებულად იქნა გამოყენებული, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამგვარი არაავტორიზებული გამოყენება გამოწვეული იყო ბანკის უხეში გაუფრთხილებლობით, დაუდევრობით ან განზრახი ბრალით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა უშვებს ბანკის პასუხისმგებლობას სამ შემთხვევაში – ა. უხეში გაუფრთხილებლობისას, ბ. დაუდევრობისას და გ. განზრახი ბრალის შემთხვევაში. ამასთან, ადგილი არ უნდა ჰქონდეს ასევე თავად კლიენტის (მოწინააღმდეგე მხარის) ბრალეულობას.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი არ იყო იმის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ თავად კლიენტმა (ზ. ჩ-ემ) თავისი ბარათი ან მისი წვდომის კოდი ვინმეს გადასცა. ამდენად, მისი ბრალეულობა – განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა – საქმიდან არ იკვეთებოდა. ბანკის ქმედებაში არ იყო განზრახი ბრალის ელემენტიც, ანუ არ დგინდებოდა, რომ ბანკს გაცნობიერებული ჰქონდა თავისი ქმედების მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი და სურდა ასეთი შედეგის დადგომა, ან უშვებდა ასეთი შედეგის დადგომას.

მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ ბანკის ქმედებაში ადგილი ჰქონდა გაუფრთხილებელ ბრალს – უხეშ გაუფრთხილებლობას, ანუ ბანკმა თავისი მოქმედებით დაარღვია აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნები უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით.

აღნიშნული გამოიხატა შემდეგში – სამოქალაქო კოდექსის 861-ე მუხლის მიხედვით, საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერა აწარმოოს მისი მფლობელის ნაბართვის ან მითითების საფუძველზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ვალდებულია მიყენებული ზიანი და არასწორად გადარიცხული თანხა კვლავ შეიტანოს ანგარიში მფლობელის აქტივში. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ცხადია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა ამ ნორმით მოწესრიგებული ვითარებას – ზ. ჩ-ის თანხმობის გარეშე იქნა ჩამოწერილი თანხა მისი ანგარიშიდან. ბანკს, როგორც ანგარიშსწორების ელექტრონული სისტემის მონაწილეს, გააჩნია წვდომა მისი კონტრაგენტების მიერ განხორციელებულ ბრუნვასთან და შეეძლო სათანადო ყურადღიანობის გამოჩენის შემთხვევაში აღმოეჩინა შეუსაბამობა მოცემულ ურთიერთობაში არსებული ისეთი ფაქტის დადგომისას, როგორცაა დროის დაახლოებით ერთი და იგივე მონაკვეთში ბარათის ამოქმედება ჯერ საქართველოში (თბილისსა და ბათუმში), ხოლო შემდეგ – ტაილანდში. ბანკს, როგორც საბანკო ლიცენზიის მფლობელსა და ეროვნული ბანკის რეგულირებას დაქვემდებარებულ საფინანსო დაწესებულებას უნდა ჰქონოდა ასეთი ფაქტის დაუყოვნებლივი გამოვლენის შესაძლებლობა.

მოცემულ შემთხვევაში კი, ბანკმა მხოლოდ მაშინ აცნობა ბარათის მფლობელს მისი ბარათის სხვაგან გამოყენების შესახებ, როცა 14-ივე ელექტრონული ანგარიშსწორება დასრულებული იყო. ამდენად, ბანკის უხეში გაუფრთხილებლობა იმაში გამოიხატა, რომ მას: ა. ან არ აღმოაჩნდა ასეთი ფაქტების აღმოჩენის ეფექტური მექანიზმი ან ბ. დროულად ვერ აღმოაჩინა ასეთი ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ, საგულისხმოდ მიიჩნია იმის აღნიშვნა, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2011 წლის 16 მაისის №38/04 ბრძანებით დამტკიცებული „საგადახდო ბარათების შესახებ“ დებულების მე-13 მუხლით, ბანკს ევალება ბარათით განხორციელებული ტრანზაქციების მონიტორინგი განსაზღვრული მიზნებისათვის. ამავე დებულების მე-14 მუხლით, ბანკი ვალდებულია აღრიცხოს და შეინახოს ინფორმაცია კანონმდებლობით დადგენილი ვადით მის მიერ გაცემული ყველა სახეობის ბარათების მფლობელებისა და მათი საშუალებით განხორციელებული ტრანზაქციების შესახებ. ამავე დებულების მე-15 მუხლით, დროის ნებისმიერ მომენტში შესაძლებელი უნდა იყოს ბარათების მფლობელების საიდენტიფიკაციო მონაცემების, ასევე შესაბამის ბარათზე არსებული ნაშთების ან კონკრეტული ბარათის მფლობელის მიერ განხორციელებული ოპერაციების შესახებ ინფორმაციის მიღება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ბანკებს ზოგადად ევალებათ ბარათით განხორციელებული ტრანზაქციების მონიტორინგი, რომლის სათანადოდ განხორციელების შემთხვევაში ბანკი შეძლებდა გამოერიცხა ბარათის მოქმედება ისეთ შემთხვევაში, როცა ბარათი დაფიქსირდა ს.ა და ტაილანდში დროის ერთი და იგივე მონაკვეთში. ასეთ შემთხვევაში, ბანკი შეძლებდა დაეცვა ამავე დებულების მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლითაც, ბანკი უფლებამოსილია დროებით დაბლოკოს (შეაჩეროს) ბარათი იმ შემთხვევაშიც, თუ ბანკს აქვს იმის დასაბუთებული ეჭვი, რომ ბარათზე ხორციელდება არასანქცირებული ოპერაციები. მართალია, ბანკმა აცნობა კონტრაგენტს ამის შესახებ, მაგრამ ეს განახორციელა მხოლოდ 14-ივე ოპერაციის დასრულების შემდეგ, რაც ვერ ჩაითვლება სათანადო ყურადღებიანობის ისეთ გამოჩენად, რომლითაც უხეში გაუფრთხილებლობა უნდა გამოირიცხოს.

ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მითითება სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლზე, მისი ბრალეულობის გამომრიცხველ გარემობად. ამ ნორმით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. აპელანტმა ვერ უზრუნველყო ელექტრონული ანგარიშსწორების თავისი სისტემის შედეგიანი (კლიენტისათვის ზიანის მიყენების გამომრიცხავი) მუშაობა, აგრეთვე, საერთაშორისო ანგარიშსწორების ისეთ სისტემაში მონაწილეობა, რაც ზიანს არ მოუტანდა მის კლიენტებს. სწორედ ბანკის ამგვარმა უხეშმა გაუფრთხილებლობამ გამოიწვია ის ზიანი (7835 ლარი), რაც ბანკის ასეთი ქმედების (უხეში გაუფრთხილებლობის) უშუალო შედეგს წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით საინტერესო იყო აპელანატის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეს არ შეიძლება დაევალოს ისეთი ფაქტების დამტკიცება, რომელთა დამტკიცების ობიექტური შესაძლებლობა მას არ აქვს. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ თავის მხრივ არც კლინეტს (მოსარჩელე ზ. ჩ-ეს) არ უნდა დაევალოს ისეთი ფაქტების მტკიცება, რომელიც მას ობიექტურად არ შეუძლია დაამტკიცოს. აქედან გამომდინარე, გასარკვევია საკითხი იმის შესახებ, შეეძლო თუ არა ბანკს დაემტკიცებინა ის გარემოება, რომ ზ. ჩ-ე ბრალეულად მოქმედებდა.

საქმეში წარდგენილი მასალების ანალიზის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ბანკისათვის, როგორც საერთაშორისო კავშირების მქონე ფინანსური დაწესებულებისათვის, რომელიც ჩართულია საერთაშორისო ანგარიშწორების სისტემაში, შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო დამოუკიდებლად ან ეროვნული ბანკის მეშვეობით, შესაბამის ქვეყანაში წამოეწყო გამოძიება და გაერკვია ფულადი სახსრების ტაილანდში გატანასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. ამ გარემოებებს კი შეეძლო გამოეწვია მთელი რიგი ისეთი ხდომილებების დადგენა, რასაც ბანკი თავის დასაცავად გამოიყენებდა. ამჟამად კი ბანკი მარტოოდენ მიუთითებდა მტკიცებულებების მოპოვების შეუძლებლობაზე, მაშინ როცა რაიმე მტკიცებულება, რომ მან წამოიწყო შესაბამისი მოქმედებები (მაგალითად, მიმართა თავის კონტრაგენტებს უცხოეთში, მოიპოვა წერილობითი ინფორმაცია ანგარიშსწორების საერთაშორისო სისტემის ოპერატორისგან და ა.შ.) და ამან შედეგი ვერ მოიტანა, სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებების დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტანტაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი უშვებს იმის შესაძლებლობას, რომ რაიმე მტკიცებულების მოპოვება უშუალოდ მხარეს შეიძლება გაუჭირდეს და ასეთ გარემოებას 103-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 134-ე მუხლის მე-2 ნაწილით აწესრიგებს. საერთაშორისო ელემენტის მონაწილეობისას შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“, საქართველოს სახელმწიფოს მიერ დადებული ორმხრივი თუ მრავალმხრივი საერთაშორისო ხელშეკრულებები. ვინაიდან, ბანკი მარტოოდენ ზეპირად განმარტავდა მტკიცებულებათა მოპოვების ობიექტურ შეუძლებლობაზე, და ასეთი შეუძლებლობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება ვერ წარადგინა, სააპელაციო სასამართლომ ასეთი მითითება შეუძლებლობის დამადასტურებელ გარემოებად ვერ მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“.

კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძველი:

ბანკის მიერ ანგარიშიდან სახსრების ჩამოწერა განხორციელდა კანონმდებლობითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების სრული დაცვით, შესაბამისად, ბანკი არ არის ვალდებული აანაზღაუროს რაიმე სახის ზიანი.

მოგვიანებით, სს „ს. ბ-მა“ უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი, სადაც განმარტა შემდეგი:

1.

კლიენტის ნების საწინააღმდეგოდ ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა შესაძლებელია, თუ მესამე პირისათვის ცნობილი ხდება ბარათზე დატანებული ნომერი და საიდენტიფიკაციო კოდი, ან/და მესამე პირის მიერ ხდება ბარათზე დატანებული მაგნიტური ლენტის დუბლირება. საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია, რომ ბარათის მეშვეობით ანგარიშზე არაავტორიზირებული/არასანქცირებული წვდომა შესაძლებელია მხოლოდ კლიენტის მიერ პლასტიკური ბარათის დაუდევარი ან/და არადანიშნულებისამებრ გამოყენებით (მათ შორის, მესამე პირისათვის გადაცემა). შეუძლებელია პლასტიკური ბარათის არასანქცირებული გამოყენება, თუ ანგარიშის მფლობელი/კლიენტი სათანადო გულისხმიერებით ეკიდება უსაფრთხოების წესებს. შესაბამისად, ცალსახაა, რომ თუკი კლიენტი იმოქმედებს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი ყურადღებიანობის და გულისხმიერების ფარგლებში, ადგილი ვერ ექნება მის ანგარიშზე არაავტორიზირებულ/არასანქცირებულ წვდომას. აქვე, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ შესაძლებელია კლიენტის მიერ უშუალოდ ბარათის გადაცემის გარეშე, მესამე პირს გადაეცეს ბარათის შესახებ ისეთი სახის ინფორმაცია, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელი იქნება განხორციელდეს საბარათე ანგარიშზე წვდომა;

2.

სასამართლო გაცდა მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივ ფარგლებს, რადგან მოსარჩელეს საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ გამოუთქვამს პრეტენზია ბანკის ელექტრონული ანგარიშსწორების სისტემის გამართულობის თვალსაზრისით. შესაბამისად, მოპასუხეს შესაძლებლობა არ მიეცა, რომ ამ კუთხით წარედგინა სათანადო არგუმენტები და მტკიცებულებები;

3.

პლასტიკური ბარათის გაცემისას, მხარეთა ნების თავისუფალი გამოხატვის საფუძველზე, ზ. ჩ-სა და სს „ს. ბ-ს“ შორის გაფორმდა გარიგება – „საბანკო მომსახურების პირობები“. ამ გარიგების 3.2.10 პუნქტით განისაზღვრა, რომ ბანკის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევად არ ჩაითვლება და იგი რაიმე ზარალზე ვალდებული არ იქნება, როდესაც კლიენტის უსაფრთხოების დეტალები (კერძოდ, წვდომის კოდები) არაავტორიზირებულად იქნება გამოყენებული. დადგენილია და არც მოსარჩელეს გაუხდია სადავოდ ის გარემოება, რომ ზ. ჩ-ის ანგარიშიდან თანხის ჩამოწერა განხორციელდა არა ბანკის შევდომის საფუძველზე, არამედ – ბარათის წვდომის კოდების გამოყენებით. ამდენად, ხსენებული ხელშეკრულების თანახმად, ბანკს არ შეიძლება მოცემული კუთხით რაიმე პასუხისმგებლობა დაეკისროს. კონკრეტულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების ფარგლებში ბანკის მიმართ ზიანის ანაზღაურების პასუხისმგებლობის დაკისრება შეუძლებელია;

რაც შეეხება დელიქტურ პასუხისმგებლობას, კანონი ზუსტად განსაზღვრავს შესაბამის საფუძვლებს, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მოაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი; ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში, გაუგებარია, თუ კონკრეტულად რა მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედება ჩაიდინა „ს. ბ-მა“, რომელიც გახდა ზ. ჩ-ის პლასტიკური ბარათის მესამე პირების მიერ არაავტორიზებულად გამოყენების მიზეზი. საქმის განმხილველმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ვერ დაადგინეს მსგავსი სახის ბრალეული ქმედება.

სააპელაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიუთითებს ბანკის ელექტრონული ანგარიშსწორების სისტემის ხარვეზზე – უხეშ დაუდევრობაზე, ასეთი პრეტენზია თავად მოსარჩელეს არ დაუყენებია საქმის მიმდინარეობის არც ერთ ეტაპზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით დადგენილი შეჯიბრებითობის პრინციპი, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე.

სასამართლომ არსებითად არსებითადაც არასწორად იმსჯელა ბანკის ელექტრონული ანგარიშსწორების სისტემის გამართულობაზე. ბანკის ელექტრონული ანგარიშსწორების სისტემას ევალება, განახორციელოს ოპერაცია კლიენტის დავალებით. ზ. ჩ-ის შემთხვევაში, ტაილანდში არსებული საგადამხდელო მოწყობილობიდან სს „ს. ბ-ის“ ელექტრონულ სისტემას კლიენტის დავალება ანგარიშზე რიცხული თანხების განკარგვის თაობაზე უდავოდ მიეცა ზუსტად იმ მაიდენტიფიცირებელი ნიშნებით, რაც პლასტიკური ბარათის მიღებისას გადაეცა ზ. ჩ-ეს. შესაბამისად, ბანკს კლიენტის მომართვამდე ვერ ექნებოდა ეჭვი არასანქცირებულ ოპერაციაზე და გაუგებარია, თუ რა სახის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე შეიძლება იყოს საუბარი ბანკის მხრიდან;

4.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მტკიცების ტვირთის განაწილების ნაწილში, სასამართლოს მოსაზრებით, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების ფარგლებში „ს. ბ-ს“ ევალებოდა, საერთაშორისო პარტნიორების დახმარებით გამოძიება წამოეწყო ტაილანდში ზ. ჩ-ის პლასტიკური ბარათის არასანქცირებული გამოყენების საკითხზე და სასამართლოსათვის წარედგინა მტკიცებულება მსგავსი მცდელობის შესახებ.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა ამყარებს მოპასუხის პოზიციას სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე. თუკი ამ მსჯელობას გავყვებით, გამოძიების წამოწყების მიზანი უნდა იყოს იმ ბრალეული პირების დადგენა, რომლებმაც შესაძლოა უკანონო მეთოდის გამოყენებით მოიპოვეს წვდომა ზ. ჩ-ის პლასტიკური ბარათის მონაცემებთან და სწორედ მათ მიაყენეს ზიანი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს ლოგიკით მხოლოდ ის დასტურდება, რომ დღეისათვის საბოლოოდ არ არის გარკვეული ზიანის მიზეზი და ბრალეული პირი, რომლის ქმედებამაც ზ. ჩ-ეს ზიანი მიაყენა. შესაბამისად, არასწორია ბანკს დაუდგენელი ბრალის პირობებში დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება.

„საგადახდო ბარათების შესახებ“ საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დამტკიცებული დებულების ნორმები ბანკის პოზიციის მართებულობის დასტურია, კერძოდ, დებულების მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ბანკს აკისრია ვალდებულება, ბარათის დაკარგვის/მოპარვის შემთხვევაში მფლობელის განცხადების საფუძველზე დაბლოკოს ეს ბარათი. სადავო არ არის, რომ ასეთი ქმედება ბანკმა განახორციელა ზ. ჩ-ის მიმართვისთანავე. ამდენად, ბანკს არ დაურღვევია არც მოსარჩელესთან არსებული ხელშეკრულება (საბანკო მომსახურების პირობები), არც დასახელებული ნორმატიული აქტის მოთხოვნები და არც დელიქტურად (განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით) გამოუწვევია ზ. ჩ-ის ბარათის გამოყენების შესაძლებლობა მესამე პირის მიერ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე ს. უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (392 ლარი) 70% – 274.4 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. ბ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი – ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (392 ლარი, საგადახდო დავალება № 1203, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 2 მარტი) 70% – 274.4 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე