საქმე №ას-860-818-2013 5 მაისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ე. გ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – შ. ზ-ი, მ. გ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ტ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შ. ზ-სა და მ. გ-ის მიმართ 18192 ლარის გადახდისა და ქ. თბილისში, მ-ის დასახლების პირველი მკ/რ-ის მე-10 კორპუსის №113 ბინაზე დადებული 2010 წლის 9 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და შეგებებული სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ტ. მ-ის მოსარჩელე მ. გ-ის სასარგებლოდ – 7200 ლარისა და შ. ზ-ის სასარგებლოდ 4800 ლარის გადახდის დაკისრების თაობაზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ტ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ქ.თბილისში, მ-ის დასახლების პირველი მკ/რ-ის მე-10 კორპუსის №113 ბინაზე რეგისტრირებული იყო ტ. მ-ის საკუთრების უფლება.
1999 წლის 13 მაისს ტ. მ-ემ მითითებული ბინა მიჰყიდა მ. გ-ს.
2010 წლის 9 დეკემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ბინის მესაკუთრედ აღრიცხულია შ. ზ-ი.
1999 წლის 13 მაისიდან 2011 წლის 17 დეკემბრამდე აღნიშნული უძრავი ნივთით სარგებლობდა ტ. მ-ე.
საქმეში წარმოდგენილი საიჯარო ქირის დადგენის თაობაზე დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისში, მ-ის დასახლება პირველი მკ/რ-ის მე-10 კორპუსის №113 ბინის ერთი თვის საიჯარო ქირის დღევანდელი საწყისი საბაზისო საბაზრო ფასი შეიძლება, განისაზღვროს 450-დან - 500 ლარამდე, კომუნალური გადასახადების გარეშე.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ტ. მ-ის მიერ სადავო ბინაზე განხორციელებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შედეგად, მესაკუთრე არ გამდიდრებულა.
მოსარჩელის მიერ ქონებაზე გაწეული ხარჯის დასადასტურებლად წარმოდგენილია აუდიტის დასკვნა, რომლის შესაბამისად, მოსარჩელემ დაამონტაჟა ახალი კარ-ფანჯარა, განახორციელა სამღებრო სამუშაოები, ჩასვა რკინის კარი, ჩაატარა პარკეტის დაგებასთან დაკავშირებული სამუშაოები. დასკვნის მიხედვით, აღნიშნული სამუშაოების საერთო ღირებულება შედგენს 18 192 ლარს. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკნის თანახმად, 2012 წლის 9 ივნისისათვის (ტ. მ-ის მიერ ფართის მესაკუთრისათვის დაბრუნებიდან 5 თვის შემდეგ) სპეციალისტის მიერ ბინის დათვალიერებისას ოთახებში იატაკზე დაგებულია მოძველებული პარკეტი, ლოჯიაში ხის იატაკია, კედელზე გაკრულია მოძველებული შპალერი. სააბაზანო-ტუალეტი და პირსაბანი მოპირკეთებულია ძველი სტილის მცირე ზომის მეტლახის და კაფელის ფილებით, კარ-ფანჯარა არის ხის, ცენტრალური შესასვლელი კარი – რკინის. ოთახის კეთილმოწყობა არის საშუალო.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 1999 წლის 13 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ტ. მ-ე, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც, 2011 წლის 17 დეკემბრამდე ბინას ფლობდა მოსარჩელე (ტ. მ-ე).
სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება რემონტის ჩატარების პერიოდი (მოპასუხემ აღნიშნული გარემოება სადავოდ გახადა). სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების დროს მოსარჩელეს არა აქვს უფლება, მოითხოვოს მისი შესრულების სრული ანაზღაურება. ამ შემთხვევაში, ძირითადი კრიტერიუმია, თუ რამდენად გაუმჯობესდა მოპასუხის მდგომარეობა. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ბინაში სარემონტო სამუშაოების შესახებ არსებული ტექნიკური მონაცემები ნასყიდობის ხელშეკრულებამდე და ბინის მესაკუთრისათვის დაბრუნების მომენტში. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია ბინაში სარემონტო სამუშაოების შესახებ არსებული ტექნიკური მონაცემები მესაკუთრისათვის ქონების დაბრუნების მომენტში. ამასთან, მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებამდე არსებული მდგომარეობის ამსახველი მტკიცებულებები, რასაც დავის გადაწყვეტისათვის, კერძოდ, უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის დადგენის მიზნებისათვის, არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია.
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე, 987-ე მუხლების მიხედვით, არასახელშეკრულებო ვალდებულებები წარმოიშობა კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ვალდებული პირის სურვილისაგან დამოუკიდებლად. უსაფუძვლოდ გამდიდრების მიზანია უსაფუძვლოდ, გაუმართლებლად შეძენილი ქონების (შეღავათის, უპირატესობის, უფლების) ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობის აღდგენა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც აუცილებელია სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის კვალიფიკაციისათვის. შესაბამისად, იურიდიულ ინტერესს მოკლებულია მოსარჩელის მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში (სსსკ-ის 180-ე მუხლი).
სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 985-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 979-ე მუხლი პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ელემენტს წარმოადგენს მოპასუხის გამდიდრება. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლი ითვალისწინებს უსაფუძვლო გამდიდრების გენერალურ დათქმას, რაც გულისხმობს, პირის მიერ იმ სიკეთის სხვისთვის დაბრუნებას, რომლითაც იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდება. ამდენად, პირის გამდიდრებას იწვევს სხვისი ქონების გამოყენება, გამდიდრებული პირი სარგებლობს სხვა პირის ქონებით, რითაც არღვევს სხვა პირის უფლებებს და კანონით დაცულ ინტერესებს.
მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მოპასუხის მიერ მოსარჩელის ქონებრივ უფლებებში, საკუთრების უფლებაში ჩარევის ფაქტი, რაც გამოიხატება მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის ბინაში უნებართვო ცხოვრებაში. ასევე სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მოწმის მ.პ-ის განმარტებაზე, კერძოდ, მოწმემ განმარტა, რომ მ. გ-ი ტ. მ-ეს სთხოვდა ბინის ქირას. მოცემულ შემთხვევაში კი, სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის სპეციალური წესები უნდა იქნეს გამოყენებული. მართალია, მოცემული ნორმის სამართლებრივ შედეგებში აღწერილია, რომ ხელმყოფმა პირმა უნდა აანაზღაუროს ზიანი, მაგრამ ის ფაქტი, რომ ეს ნორმა უსაფუძვლო გამდიდრების სხვა ნორმებთან ერთადაა, ცხადყოფს, რომ სინამდვილეში საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრებასთან.
უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ და გაუმართლებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობისა და სამართლიანობის აღდგენა. ამ მიზნით ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს, რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა, ანუ მისი უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ ინსტიტუტის უმთავრესი დანიშნულება არის არა ქონებრივი დანაკლისის შევსება, მაგ. ზიანის ანაზღაურება, არამედ ქონებრივი ნამატის ამოღება, პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა, ანუ გამდიდრების გათანაბრება. ვალდებულების ამ ორი სახის განსხვავება პირველ რიგში მდგომარეობს იმაში, რომ ისინი სხვადასხვა საფუძვლებიდან წარმოიშობიან. ზიანის მიყენებით წარმოშობილი ვალდებულებების საფუძველი, როგორც წესი, დელიქტია (სამართალდარღვევა). გამდიდრების უსაფუძვლობა კი, შეიძლება ემყარებოდეს სხვადასხვა გარემოებებს, მათ შორის, – მართლზომიერ ქმედებებსაც. ამასთან დაკავშირებით კანონში მითითებული გამონაკლისების გარდა, ზიანის მიყენების შედეგად ვალდებულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როცა არსებობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეული ქმედება.
უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი, მნიშვნელობა არა აქვს ბრალს, ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ერთი პირის ქონების გადასვლის ფაქტი მეორე პირის საკუთრებაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. განსახილველ ვალდებულებათა სახეებს შორის განსხვავებაა ასევე მათ შინაარსშიც. ზიანის მიყენებიდან წარმოშობილი ვალდებულება უზრუნველყოფს დაზარალებულის ქონებრივი სფეროს აღდგენას სრულად. ამ შემთხვევაში ანაზღაურება მიყენებული ზიანის ტოლია. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი, ასეთი ტოლობა შეიძლება, არ გვქონდეს. ასეთ შემთხვევაში დაზარალებულს აუნაზღაურდება ზიანი იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა. ამ ვალდებულებებში განსხვავებულია პასუხისმგებლობის იურიდიული ბუნებაც. ზიანის ანაზღაურება დელიქტურ ვალდებულებებში ეს არის სამოქალაქო სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ანუ მოვალის ქონებრივი სფერო მცირდება და იზრდება კრედიტორის ქონებრივი სფერო. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი, ასეთი შემცირება-გაზრდა არ ხდება. შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე, პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა და გამდიდრების გათანაბრება არ არის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახე.
სამოქალაქო კოდექსის 985-ე მუხლის იურიდიული შედეგი არის სწორედ ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. გათანაბრების მოთხოვნის მოცულობის დადგენისას უნდა გამოვიყენოთ სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ანუ მიღებული სარგებელი უნდა დაბრუნდეს. შესაბამისად, აღნიშნული მუხლის მიხედვით, ხელმყოფმა უნდა აანაზღაუროს საერთო ღირებულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილის შესაბამისად მსგავსი ბინის ქირის ოდენობით უნდა განისაზღვროს.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ე. გ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ მოცემული დავა განიხილა საპროცესო ნორმების დარღვევით.
არასწორია პალატის მოსაზრება, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება ტ.მელაძის მიერ ბინაში რემონტის ჩატარების პერიოდი. შ. ზ-ი 2012 წლის 28 მაისის შესაგებელში მიუთითებდა, რომ სადავო ფართში რემონტი ჩატარდებოდა მინიმუმ 20 წლის წინ, რადგან ამჟამად უძრავი ნივთი სარემონტოა. მოწვეული სპეციალისტი კი ბინის რემონტს საშუალო ხარისხს ანიჭებს.
სასამართლომ ასევე არასწორად გაამახვილა ყურადღება მ.პ-ის განმარტებაზე, რომ მ. გ-ი ტ. მ-ეს სთხოვდა ბინის ქირის გადახდას. აღნიშნული განმარტების მიუხედავად, მოწმეს არ უთქვამს, რომ ასე გრძელდებოდა 12 წლის განმავლობაში.
ტ. მ-ე ბინას კეთილსინდისიერად ფლობდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველად, ე. გ-ი ცნობილ იქნა ტ. მ-ის უფლებამონაცვლედ სამოქალაქო საქმეში ტ. მ-ის სარჩელის გამო, შ. ზ-სა და მ. გ-ის მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის დაბრუნებისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, მხოლოდ თანხის დაკისრების ნაწილში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ე. გ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ე. გ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 1 ნოემბერს №1 საგადახდო დავალებით ამბროსი ჭეიშვილის მიერ გადახდილი 920 ლარის 70% – 644 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ე. გ-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 1 ნოემბერს №1 საგადახდო დავალებით ა. ჭ-ის მიერ გადახდილი 920 ლარის 70% – 644 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
