საქმე №ას-104-99-2014 11 ივლისი, 2014 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ. ჯ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ჯ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს მიმართ ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს დირექტორის 2013 წლის 6 თებერვლის №1-6/06/02/70 ბრძანების ბათილად ცნობის, ლ. ჯ-ის შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე აღდგენისა და 2013 წლის 6 თებერვლიდან სამუშაოზე აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის სახით ყოველთვიური დარიცხული ხელფასის - 3500 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2012 წლის 1 აგვისტოს, ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის განვითარების ფონდის დირექტორის ბრძანებით ლ.ჯ-ი დაინიშნა ფონდის მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის უფროსის მოადგილედ, ხოლო იმავე წლის 3 ოქტომბრიდან - ამავე სამსახურის უფროსად.

2013 წლის 23 იანვარს ლ.ჯ-ს გააცნეს დირექტორის ბრძანება, ფონდის სტრუქტურული რეორგანიზაციის შესახებ, რომელიც 2013 წლის 1 თებერვლამდე უნდა დასრულებულიყო.

2013 წლის 31 იანვარს მოსარჩელე დაიბარა დირექტორმა და განუმარტა, რომ აღარ იქნებოდა შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსი (მოსარჩელის მითითებით, სამსახურს შეეცვალა სახელი) და მას შესთავაზა გადასვლა იურიდიულ სამსახურში რიგითი თანამშრომლის შტატზე, რაზეც მოსარჩელე არ დასთანხმდა. ლ.ჯ-ის მიერ დაკავებულ თანამდებობაზე 2013 წლის 1 თებერვალს დაინიშნა სხვა პირი, ხოლო მისი გათავისუფლება მოხდა მხოლოდ 2013 წლის 6 თებერვალს. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას, რითაც დაირღვა მისი შრომითი უფლებები.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

2013 წლის 23 იანვარს დაწყებული რეორგანიზაციის შედეგად შეიცვალა სამსახურის საორგანიზაციო სტრუქტურა და საშტატო განრიგი. განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა ლ. ჯ-ის მიერ დაკავებული საშტატო ერთეული და თანამდებობა. გაუქმებული მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის ნაცვლად ჩამოყალიბდა შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური, რომელსაც განსხვავებით გაუქმებული სამსახურისაგან, მიენიჭა შიდა აუდიტური შემოწმების ჩატარების და ფინანსური ზედამხედველობის ფუნქციები. მოსარჩელეს შესთავაზეს სხვა თანამდებობაზე გადასვლა, რაც მის მიერ უარყოფილ იქნა. ლ.ჯ-ის მიერ სარჩელში მითითებული პირი 2013 წლის 1 თებერვალს დაინიშნა არა მოსარჩელის მიერ დაკავებულ თანამდებობაზე, არამედ შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე, შესაბამისად, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება მის მიმართ დისკრიმინაციის განხორციელების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს დირექტორის 2013 წლის 6 თებერვლის N1-6/0602/70 ბრძანება ლ. ჯ-ის ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის უფროსის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ, ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს დაევალა ლ. ჯ-ის ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის უფროსის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, ამავე გადაწყვეტილებით ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს ლ. ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის გადახდა 2013 წლის 6 თებერვლიდან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენამდე ყოველთვიურად 2700 ლარის ოდენობით შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ა(ა)იპ „სოფლის მეურნეობის განვითარების ფონდში“ 2013 წლის 23 იანვარს განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა „შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური“, რომელმაც ჩაანაცვლა „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახური“. რეორგანიზაციამდე არსებული „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახური“ და რეორგანიზაციის შემდეგ შექმნილი „შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური“ ფუნქციურად ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვანწილად არ განსხვავდებოდა, ამასთან, რეორგანიზაციას სამსახურში შტატები შემცირება არ მოჰყოლია.

სასამართლოს შეფასებით, რეორგანიზაციამდე არსებული „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის“ ფუნქციები დებულებაში განზოგადებული სახით იყო მოცემული, მაგალითად, როგორიცაა, ფონდის ქონებისა და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის გამოყენების, მართვისა და დაცვის კანონიერების, ასევე მიზნობრიობის, ეკონომიურობისა და შედეგობრიობის შესწავლა/ანალიზი, ასევე ფონდისა და ფონდის მართვაში არსებული საზოგადოების (შპს, სს), ფონდის მიერ დაფინანსებული, მიმდინარე პროექტების (პროგრამების) ინსპექტირება/მონიტორინგი. დასახელებული და „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურისათვის“ ამავე დებულებით გათვალისწინებული სხვა ფუნქციები მთლიანად ფარავდა რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი „შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურის“ ფუნქციებს. გარდა ამისა, „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურს“, დებულების შესაბამისად, უფლება ჰქონდა, თავისი ფუნქციების განხორციელების მიზნით ექსპერტი/სპეციალისტი მოეწვია.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია, ახალ შექმნილი სამსახური ფუნქციური დანიშნულებით არსებითად არ განსხვავდებოდა რეორგანიზაციამდე არსებული სამსახურისაგან, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მითითებული ფაქტი რეორგანიზაციის ჩატარების საჭიროებას ან მართლზომიერებას არ გამორიცხავდა, ამასთან, რეორგანიზაციის ჩატარების ფაქტი ან მისი მართლზომიერება საეჭვოს არ წარმოადგენდა, თუმცა, რეორგანიზაცია, თუნდაც, მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ყოველთვის არ წარმოადგენს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულთა სამსახურიდან გაშვების ერთ-ერთ განმაპირობებელ კანონისმიერ საფუძვლად შტატების შემცირება შეიძლება იქნეს მიჩნეული. გარდა შტატების შემცირებისა, ერთ-ერთ ასეთ საფუძვლად შეიძლება დასახელდეს ფუნქციების მატება და, შესაბამისად, რეორგანიზაციამდე დასაქმებული კადრების უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია. საქმის მასალებით კი, არ დასტურდებოდა არც რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტი და არც ლ. ჯ-ის არასაკმარისი კომპეტენცია რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურის ხელმძღვანელის პოზიციის დასაკავებლად. მარტოოდენ რეორგანიზაცია დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების საფუძველი არ უნდა გახდეს, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს. მარტოოდენ რეორგანიზაცია დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების მტკიცების ტვირთისაგან არ ათავისუფლებს, მით უფრო, თუ რეორგანიზაციას შტატების შემცირება, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურისათვის დასაქმებულის უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია ან სხვა ისეთი გარემოება არ სდევს თან, რაც დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვებას შეიძლება დაედოს საფუძვლად.

სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, აღნიშნა, რომ დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება, რა დროსაც, პირველ რიგში, უნდა გამოირიცხოს დამსაქმებლის მხრიდან დისკრიმინაცია. ამ მიზნით დამსაქმებლის მიერ მარტოოდენ რეორგანიზაციაზე აპელირება დისკრიმინაციას არ გამორიცხავს. ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტომ ვერ შეძლო იმის დამტკიცება, რომ 2013 წლის პირველი თებერვალს ჩატარებულმა რეორგანიზაციამ შტატების შემცირება გამოიწვია. სააგენტომ ვერც ლ. ჯ-ის კვალიფიკაციის არასაკმარისობა დაადასტურა რეორგანიზებული სამსახურის უფროსის პოზიციაზე. აღნიშნული მიზნით, მოპასუხეს უნდა წარმოედგინა მინიმუმ იმ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ საქმის განხილვის ეტაპისათვის სადავო თანამდებობაზე დასაქმებულ პირს ის კომპეტენცია აქვს (განსხვავებული პროფესია, სპეციალიზაცია, კვალიფიკაცია, გამოცდილება და ა.შ), რაც ლ. ჯ-ს არ გააჩნდა. საქმის მასალებით თანახმად, ინსპექტირების სამსახურის ფუნქციები ჩაანაცვლა შიდა აუდიტის სამსახურმა. გაზიარებულ იქნა აპელანტის განმარტება, რომ აუდიტორული საქმიანობა განეკუთვნება ისეთ სპეციფიკურ საქმიანობათა კატეგორიას, რომელიც სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს, თუმცა, აღნიშნული ფაქტი სამსახურის უფროსის დისკრიმინაციული საფუძვლით დათხოვნას არ გამორიცხავს.

სასამართლოს მითითებით, თანამდებობა, რომლიდანაც აპელანტი გათავისუფლდა, წარმოადგენდა მენეჯერულ თანამდებობას. საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, რომ აღნიშნული თანამდებობისათვის აუცილებელ საკვალიფიკაციო მოთხოვნებში აუდიტორული საქმიანობის სრულყოფილი ცოდნა შედიოდა, ასევე არ დასტურდებოდა, რომ აუდიტორული საქმიანობის უშუალოდ განხორციელების ვალდებულება სწორედ სამსახურის უფროსს ეკისრებოდა. ამ გარემოებათა დამტკიცება დამსაქმებელს ეკისრებოდა. ამასთანავე, ძველი და ახალი დებულებით, გათვალისწინებული იყო სპეციალისტის მოწვევის შესაძლებლობა. არც ერთ ზემოთ აღნიშნულ დებულებაში არ ეწერა, რომ სამსახურის უფროსი ვალდებული იყო, უშუალოდ განეხორციელებინა აუდიტორული შემოწმება, რის გამოც აპელანტის განმარტება, რომ მას, საჭიროების შემთხვევაში, მინიჭებული ჰქონდა უფლებამოსილება, მოეწვია სპეციალისტი, დასაბუთებულად იქნა მიჩნეული.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ლ. ჯ-ის აღდგენა „მონიტორინგისა და ინპექტირების სამსახურის“ უფროსის თანამდებობაზე დაუშვებელია, რადგან, აღნიშნული სამსახურის ნაცვლად, რეორგანიზაციის საფუძველზე, „შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური“ იყო შექმნილი. ამ სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე კი, სხვა პირი იყო დანიშნული.

პალატამ მიუთითა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ ვერ გამორიცხა ლ. ჯ-ის თანამდებობიდან გათავისუფლების დისკრიმინაციული საფუძვლების არსებობა, რის გამოც გათავისუფლება არამართლზომიერად განხორციელდა, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ლ. ჯ-ი გათავისუფლებულ თანამდებობაზე ვეღარ აღდგებოდა. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობას სამსახურის რეორგანიზაცია არ განაპირობებდა, რადგან საშტატო ერთეულისათვის სახელწოდების შეცვლა არ წარმოადგენდა საფუძველს იმ გარემოების დადგენილად მიჩნევისათვის, რომ აღარ არსებობდა საშტატო ერთეული. სასამართლოს მოსაზრებით, საშტატო ერთეული გაუქმებულად ითვლება, როცა ფუნქციური დატვირთვით აღარ არსებობს ამგვარი შტატი ან ახალი საშტატო ერთეულით განისაზღვრა სხვა უფლება-მოვალეობები, ან ამგვარი საშტატო ერთეულის დასაკავებლად სხვა კრიტერიუმები უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული პირის მიერ, ხოლო ის გარემოება, რომ გათავისუფლებამდე ლ. ჯ-ის მიერ დაკავებული თანამდებობა ამგვარი სახელწოდებით აღარ არსებობდა, არ წარმოადგენდა იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ ფუნქციურად სხვა საშტატო ერთეული, რომელიც რეორგანიზაციის შემდგომ ჩამოყალიბდა დაწესებულების სტრუქტურაში, იმავე სახის უფლება-მოვალეობებით არ იყო აღჭურვილი. ლ. ჯ-ის „მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის“ უფროსის ნაცვლად „შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურის“ უფროსის თანამდებობაზე აღდგენის დამაბრკოლებელ გარემოებას წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ აღნიშნულ თანამდებობაზე სხვა პირი იყო დანიშნული.

სასამართლოს შეფასებით, მითითებულ თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენით არ უნდა შეილახოს მესამე პირთა უფლებები, მათ შორის, იმ პირის უფლება, რომელიც აღნიშნულ თანამდებობას ლეგიტიმურად იკავებს. ლ. ჯ-ი ტოლფას თანამდებობაზე უნდა აღდგენილიყო, რაც ნიშნავს, პოზიციურად (მენეჯერული თვალსაზრისით) და ანაზღაურების მხრივ, იდენტურ თანამდებობას, რაც ფუნქციური და შინაარსობრივი თვალსაზრისით, განსხვავებული შეიძლება იყოს, ვინაიდან ორი იდენტური სამსახური ვერც ერთ კომერციულ, თუ არაკომერციულ ორგანიზაციაში ვერ იარსებებს.

ანაზღაურებასთან მიმართებით სასამართლომ ჩათვალა, რომ ლ. ჯ-მა, განაცდური სახით, ის ანაზღაურება უნდა მიიღოს, რომელიც მას გათავისუფლების მდგომარეობით ჰქონდა და არა ის, რომელიც რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილ სამსახურის უფროსს დაენიშნა, შესაბამისად, ლ. ჯ-ს 2013 წლის 6 თებერვლიდან, ტოლფას სამუშაოზე აღდგენამდე, განაცდურის სახით, ყოველთვიურად 2 700 ლარი უნდა ანაზღაურებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველზე - შრომის კოდექსის (ბრძანების გამოცემის დროს მოქმედი რედაქციით) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს შრომის ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს, ანუ ეს ნორმა შრომის ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით. მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის ეს უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი ეძღვნება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს. ნორმის პირველ ნაწილში ჩამოთვლილია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ცალკეული საფუძვლები, მათ შორის, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა. აღნიშნული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. სადავო ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, სასამართლოს უპირველესი ამოცანა სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება.

შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო აფასებს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, დარღვეულია, თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ადგილი ხომ არ აქვს დისკრიმინაციის ფაქტს და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი, შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი არ იძლევა დასაქმებულის უპირობოდ გათავისუფლების შესაძლებლობას. უფრო მეტიც, ამგვარი დასკვნა წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან - შრომის კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ მხარეთა თანასწორუფლებიანობასთან. შრომითი დავების გადაწყვეტისას დაცულ უნდა იქნას როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებანი და თავისუფლებანი, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.

პალატის მოსაზრებით, სამართლებრივად უნდა შეფასდეს, თუ რამდენად დასაშვებია, მარტოოდენ რეორგანიზაცია დაედოს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად, მაშინ, როდესაც რეორგანიზაციას შტატების შემცირება არ მოჰყოლია და საქმის მასალებიდან არც სხვა ისეთი გარემოება ვლინდება, რაც რეორგანიზაციის შედეგებისადმი დასაქმებულის კვალიფიკაციურ თუ სხვა სახის შეუსაბამობაზე მეტყველებს.

სასამართლოს განმარტებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი სწორედ ისეთ შემთხვევას არეგულირებს, როდესაც შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონით გათვალისწინებული სხვა წინაპირობები არ არის, ხოლო დამსაქმებელს მაინც აღარ სურს დასაქმებულთან ურთიერთობა. სააპელაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარების პრინციპზე, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, საქმე ეხებოდა არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირს, სადაც ზემოაღნიშნული პრინციპების პრიორიტეტულობა აღარ არსებობდა.

მოწინააღმდეგე მხარე გათავისუფლების მართლზომიერების დადასტურების მიზნით მიუთითებდა რეორგანიზაციის ფაქტზე, პალატის მოსაზრებით კი, თუ პირის გათავისუფლება დაკავებული თანამდებობიდან მხოლოდ რეორგანიზაციის საფუძვლით, მართლზომიერად იქნება მიჩნეული, ასეთ შემთხვევაში, „რეორგანიზაცია“, რომელსაც არც შტატების შემცირება მოჰყოლია და არც დასაქმებული პირის მიმართ წაყენებული საკვალიფიკაციო თუ სხვა მოთხოვნების გაზრდა, ისეთივე უფლების ბოროტად გამოყენება იქნება, როგორიც პირის სამსახურიდან ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გათავისუფლება. რეორგანიზაცია, სასამართლოს მოსაზრებით, საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის შიდა ორგანიზაციული ცვლილებაა, რომელიც პირის სამსახურიდან გათავისუფლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაედოს საფუძვლად, თუ პირის სამსახურიდან გაშვება რეორგანიზაციის შედეგებმა განაპირობა და არა უშუალოდ რეორგანიზაციის პროცესმა.

მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა, თუ რეორგანიზაციული ცვლილების რომელი თანმდევი შედეგი ვერ დააკმაყოფილა ლ. ჯ-მა, შესაბამისად, არ დასტურდებოდა უფლების გამოყენების მართლზომიერება, რაც იმთავითვე ბადებდა დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის საფუძვლიან ეჭვს, რომლის გაქარწყლება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო.

სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 44-ე მუხლით და განმარტა, რომ მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარებაც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად, დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან, ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება. შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა. შრომის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, შედეგობრივი თვალსაზრისით, იწვევს ხელშეკრულების ბათილობამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენასა და იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც დასაქმებულს დამსაქმებლის მხრიდან არამართლზომიერი გათავისუფლებით მიადგა, შესაბამისად, სამსახურში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლების კონტექსტში ის სამართლებრივი შედეგებია, რაც დამსაქმებლის არამართლზომიერ ქმედებას სდევს თან.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტომ, მოითხოვა მისი გაუქმება ა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. შრომის კოდექსის იმ დროს მიქმედი რედაქციის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი შეიცავდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ამომწურავ ჩამონათვალს. ამ ნორმის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, რომელიც შესაძლებელი იყო ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით. დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა წარმოადგენდა შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძველს, იგი არ გულისხმობდა ხელშეკრულების შეწყვეტას ვალდებულების დარღვევის ან სხვა საფუძვლის გამო და, თავისთავად, არ გულისხმობდა დისკრიმინაციას. კანონმდებელი არ ზღუდავდა მხარეთა ინიციატივას რაიმე დამატებითი პირობების დაწესებით, ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის საკმარისი იყო ერთ-ერთი მხარის ნება. მხარეთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, კანონმდებელი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით შრომითი ურთიერთობის მონაწილეებისთვის ითვალისწინებდა გარკვეულ გარანტიებს. მითითებული ნორმა ადგენდა არა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს, არამედ ხელშეკრულების მოშლის პროცედურას – მოშლის წესს და თანაზომიერების პრინციპის დაცვით აწესებდა მხარეთა ინტერესების დაცვის მინიმალურ სტანდარტებს. დასაქმებულის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, იგი ვალდებული იყო, არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი შეტყობინებით გაეფრთხილებინა დამსაქმებელი, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ იყო გათვალისწინებული, ხოლო დამსაქმებლის ინიციატივით ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში, დასაქმებულს მიეცემოდა არა ნაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება. კანონმდებელი მხარეებს არ ზღუდავდა შრომითი ხელშეკრულების დადებისას განესაზღვრათ მათი ინტერესების დამცავი სხვა პირობები. მათ ენიჭებოდათ თავისუფლება, ხელშეკრულებით მოეწესრიგებინათ აღნიშნული საკითხი და დაეწესებინათ გარკვეული შეზღუდვები, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია.

კანონით გარანტირებული ზემოაღნიშნული უფლება კასატორს უპირობოდ არ გამოუყენებია, ხელშეკრულების მოშლას წინ უძღოდა განხორციელებული რეორგანიზაცია. მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება განაპირობა არა რეორგანიზაციის პროცესმა, არამედ რეორგანიზაციის შედეგებმა. რეორგანიზაციას შედეგად მოჰყვა, როგორც შტატების შემცირება, ასევე ის, რომ მოსარჩელის საკვალიფიკაციო მონაცემები, უნარ-ჩვევები და განათლება ვეღარ უზრუნველყოფდა ახალშექმნილი სამსახურის მიერ მისი ფუნქციების სრულყოფილად განხორციელებას. შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას ლ. ჯ-სათვის შეთავაზებულ იქნა ის თანამდებობა, რაც შეესაბამებოდა მის განათლებასა და კვალიფიკაციას, რაც სარჩელითვეა დადასტურებული, ამდენად, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა შესაბამისი წინაპირობის გარეშე არ განხორციელებულა და არც უფლების ბოროტად გამოყენებას ჰქონია ადგილი.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ რეორგანიზაციის შემდეგ სახეზეა იმავე ფუნქციების მქონე სამსახური, რასაც ადგილი ჰქონდა რეორგანიზაციის პროცესის დაწყებამდე. რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური მნიშვნელოვნად განსხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურის ფუნქციებისგან. საქმე შეეხება სამსახურის მხრიდან ისეთი ფუნქციის განხორციელებას, რაც გულისხმობს შიდა აუდიტის, ანუ იმავე აუდიტორული შემოწმების ჩატარებას. რეორგანიზაციამდე არსებული სამსახურის ფუნქციების ჩამონათვალი არ მოიცავს სამსახურის მხრიდან აუდიტორული შემოწმების (იმავე შიდა აუდიტის) ჩატარების შესაძლებლობას. სამსახურის ადრე არსებული ფუნქციები შემოიფარგლებოდა კონტროლის, მონიტორინგის განხორციელების მხოლოდ ზოგადი ფუნქციებით. რეორგანიზაციის შედეგად დამტკიცებული დებულების მიხედვით, შეიქმნა შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახური, დებულების 5.4.2 პუნქტის შესაბამისად, შიდა აუდიტის განყოფილების ფუნქციებია არა მარტო ზოგადად კანონიერების დაცვის კონტროლი და მთლიანობაში დარღვევების პრევენცია, არამედ გასვლითი კამერალური შემოწმებების მომზადება და ჩატარება, ხოლო, საჭიროების შემთხვევაში, არაგეგმიური აუდიტორული შემოწმებების განხორციელება.

სასამართლოს დასკვნით, საქმის მასალებით არ დასტურდება არც რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტი და არც მოსარჩელის არასაკმარისი კომპეტენცია რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურის ხელმძღვანელის პოზიციის დასაკავებლად. ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის განვითარების ფონდის დირექტორის 2012 წლის №1/12-01 ბრძანებით, მონიტორინგისა და ინსპექტირების სამსახურში იყო ექვსი საშტატო ერთეული, ხოლო რეორგანიზაციის შედეგად ჩამოყალიბებულ შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის სამსახურში საშტატო ერთეულების რაოდენობა განისაზღვრა ხუთით, შესაბამისად, ახალშექმნილ სამსახურში ადგილი ჰქონდა შტატების შემცირებას, რაც სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების თანახმად, მოსარჩელე, თავისი კვალიფიკაციით, ვერ უზრუნველყოფდა ახალშექმნილი სამსახურის მიერ დაკისრებული ფუნქციების სრულყოფილად განხორციელებას, რადგან მას არ გააჩნდა შესაბამისი კვალიფიკაცია. მოსარჩელეს არ გააჩნდა აუდიტორული განათლება და „ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის შესახებ“ კანონით დადგენილი პროფესიული უნარ-ჩვევები. დასახელებული სამსახურის ამჟამინდელ ხელმძღვანელს გააჩნია ის უნარ-ჩვევები და გამოცდილება, რაც აუცილებელია რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურის მიერ მინიჭებული ფუნქციების სრულყოფილად განხორციელებისათვის.

წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს კასატორმა დაურთო კ. გ-ის პირადი მონაცემები (CV) კვალიფიკაციის დამადასტურებელი დოკუმენტების ასლებთან ერთად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 თებერვლის განჩინებით ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 5 თებერვლის N542 ელექტრონული საგადახდო დავალებით გადახდილი 1857 ლარის 70% – 1299,9 ლარი.

რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი ასევე უნდა დაუბრუნდეს კასატორს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება მიუხედავად იმისა, მხარეს შეეძლო თუ არა ეს მტკიცებულებები წარედგინა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები - კ. გ-ის პირადი მონაცემები (CV) კვალიფიკაციის დამადასტურებელი დოკუმენტების ასლებთან ერთად 10 ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.98-107).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის პროექტების მართვის სააგენტოს (ს/N404923785) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 5 თებერვლის N542 ელექტრონული საგადახდო დავალებით გადახდილი 1857 ლარის 70% – 1299,9 ლარი.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 10 ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.98-107).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე