საქმე №ას-105-100-2014 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სსიპ „ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. გ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ „ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის“ მიმართ და მოითხოვა უნივერსიტეტის რექტორის 2012 წლის 7 აგვისტოს №02-1710 ბრძანებისა (ბიზნესის ფაკულტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით ასოცირებული პროფესორის თანამდებობიდან მ. გ-ის გათავისუფლების თაობაზე) და უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის 2012 წლის 7 აგვისტოს №02-1711 ბრძანების (ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობიდან მ. გ-ის გათავისუფლების თაობაზე) ბათილად ცნობა (გაუქმება), მ. გ-ის აღდგენა უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით ასოცირებული პროფესორისა და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობებზე, მოპასუხისათვის მ. გ-ის სასარგებლოდ გათავისუფლების მომენტიდან ბიზნესის ფაკულტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით ასოცირებული პროფესორის თანამდებობაზე აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ყოველთვიურად – 1467 ლარისა და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობაზე აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ყოველთვიურად – 1333 ლარის ანაზღაურება.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის 2012 წლის 07 აგვისტოს №02-1710 და №02-1711 სადავო ბრძანებებით მ. გ-თან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა კანონის სრული დაცვით, რაზედაც უნივერსიტეტს სრული უფლებამოსილება გააჩნდა.
საქმის მასალებით სასამართლომ დაადგინა, რომ 2010 წლის 27 სექტემბერს მოსარჩელე მ. გ-სა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის დაიდო №1658 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელე მ. გ-მა დაიკავა მოპასუხე უნივერსიტეტში ბიზნესის ფაკულტეტზე, ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით, ასოცირებული პროფესორის აკადემიური თანამდებობა 2010 წლის 1 ოქტომბრიდან 2013 წლის 1 ოქტომბრამდე ვადით. აღნიშნულ თანამდებობაზე, მოსარჩელე მ. გ-ის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 1467 ლარს. მ. გ-ს, როგორც მოპასუხე უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტზე ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით ასოცირებულ პროფესორს, სალექციო კურსი მიჰყავდა შემდეგ საგნებში: შესავალი ეკონომიკაში-1 (მიკრო ეკონომიკა); შესავალი ეკონომიკაში-2 (მაკრო ეკონომიკა).
2011 წლის 21 იანვარს მ. გ-მა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტმა დადეს №92 შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მ გ-მა დაიკავა მოპასუხე უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობა 2011 წლის 21 იანვრიდან 2015 წლის 17 იანვრამდე ვადით. აღნიშნულ თანამდებობაზე, მოსარჩელე მ. გ-ის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 1333 ლარს.
2012 წლის 7 აგვისტოს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის №02-1710 და №02-1711 სადავო ბრძანებებით მ. გ-ი გათავისუფლდა ბიზნესის ფაკულტეტის, ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით, ასოცირებული პროფესორის აკადემიური თანამდებობიდან და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობიდან 2012 წლის 8 აგვისტოდან.
სადავო ბრძანებების გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი და 38-ე მუხლის პირველი და მესამე პუნქტები. ამავდროულად, სადავო ბრძანებებში აღინიშნა, რომ უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტზე სწავლების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, დაგეგმილი იყო განვითარების შინაარსობრივად ახალ ეტაპზე გადასვლა. იგეგმებოდა სასწავლო და კვლევითი პროგრამების მიმართულების შეცვლა, ფაკულტეტის სტრუქტურული ცვლილება და რეორგანიზაციის აღნიშნული პროცესები უკავშირდებოდა სტრუქტურულ და საკადრო ცვლილებებს. ასევე აღინიშნა, რომ უნივერსიტეტის სტატუსის ცვლილებასთან დაკავშირებული ზოგადი რეორგანიზაციის პროცესების შესაბამისად, იგეგმებოდა ბიზნესის ფაკულტეტზე სასწავლო და კვლევითი პროცესების ადმინისტრირებასთან დაკავშირებული სტრუქტურული და საკადრო ცვლილებები.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ. გ-ი მოპასუხე უნივერსიტეტში მუშაობისას ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ შრომით მოვალეობებს. მოპასუხე უნივერსიტეტს მ. გ-ის მიმართ რაიმე სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიება არ გამოუყენებია.
მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანებებში მითითებული არ არის მოსარჩელე მ. გ-ის დაკავებული თანამდებობებიდან გათავისუფლების რაიმე კონკრეტული საფუძველი. ამასთან, მოსარჩელის გათავისუფლების კონკრეტულ საფუძველზე მოპასუხეს არც შემდგომში მიუთითებია.
გასაჩივრებულ ბრძანებებში მითითებულ სამართლებრივ საფუძველთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებულია პირის სოციალური უფლება – „შრომის უფლება“ და დადგენილია, რომ შრომა თავისუფალია. თავის მხრივ, შრომის კონსტიტუციური უფლება გარანტირებულს ხდის პირის თავისუფლებას შრომითი საქმიანობის არჩევანში და მის განხორციელებაში. ამასთან, სახელმწიფოს მხრიდან აწესებს ვალდებულებას, დაიცვას დასაქმებული მოქალაქის შრომითი უფლებები, რაც სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილია სათანადო ორგანული კანონით – შრომის კოდექსით.
პალატამ განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. მიუღებელია მსჯელობა ამ ნორმაზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ დანაწესზე.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუხედავად უნივერსიტეტისათვის კანონმდებლობით მინიჭებული მართვასთან დაკავშირებული დამოუკიდებელი საქმიანობის განხორციელების უფლებამოსილებისა, დამსაქმებელი არ არის შეუზღუდავი და არ სარგებლობს აბსოლუტური ავტონომიით, რაც საკმარისი საფუძველი იქნებოდა დასაქმებულთან ხელშეკრულების მოშლისას რექტორის ცალმხრივი ნების გამოსავლენად, მით უფრო, დასაქმებულთან განსაზღვრული ვადით შემოსაზღვრული შრომითი ხელშეკრულების არსებობის პირობებში. სამოქალაქო საქმეთა პალატის ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი არ შეიძლება იმგვარად იქნეს განმარტებული, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომელიც აწესებს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის მართლზომიერ სტანდარტს და ადგენს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფასა და რეგულირებაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია აპელანტის პოზიცია, რომ სასამართლო უსაფუძვლოდ ჩაერია უნივერსიტეტის მართვასთან დაკავშირებული საქმიანობის განხორციელებაში.
სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მ. გ-ის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების მიზეზად უნივერსიტეტის რეორგანიზაციაზე მითითება და აღნიშნა, რომ, როგორც ეს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის 2012 წლის 19 ივლისის №02-1513 ბრძანების შინაარსიდან ირკვევა, უნივერსიტეტში დაგეგმილი რეორგანიზაცია არ ითვალისწინებდა მ.გ-ის მიერ დაკავებული რომელიმე თანამდებობის (შტატის) შემცირებას (გაუქმებას). დგინდება ისიც, რომ ამჟამად, მ. გ-ის მიერ, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე დაკავებული ბიზნესის ფაკულტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულებით, ასოცირებული პროფესორის აკადემიური თანამდებობა არსებობს და ის ვაკანტურია, ხოლო რაც შეეხება, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე მ. გ-ის მიერ დაკავებულ ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილის თანამდებობას, დღეისათვის აღნიშნული თანამდებობაც არსებობს და მასზე დასაქმებულია სხვა პირი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მ. გ-თან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის რაიმე კონკრეტული საფუძველი არ არსებობდა, სადავო ბრძანებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და მ. გ-ი აღდგეს დაკავებულ თანამდებობებზე.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ასევე სწორად დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში, კერძოდ, პალატამ მიუთითა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 44-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოპასუხე ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ არაკანონიერად შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გამო, მოსარჩელე მ. გ-ს მიადგა მატერიალური ზიანი – მან ვერ მიიღო ის შემოსავალი, რაც მას, შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე უნდა მიეღო ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების სახით. შესაბამისად, მ.გ-ს უნდა აუნაზღაურდეს ხელფასის ის ოდენობა, რასაც იგი მიიღებდა უკანონოდ გათავისუფლების პერიოდში.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ა(ა)იპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი შეიცვალა უფლებამონაცვლით – სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
2012 წლის 8 ივნისის №203 დადგენილებით განხორციელდა უნივერსიტეტის რეორგანიზაცია, რომლის შედეგადაც ხარჯების ოპტიმიზაციისა და ადამიანური რესურსის ეფექტურად გამოყენების მიზნით რექტორის 2012 წლის 19 ივლისის №02-1513 ბრძანებით უნივერსიტეტში დაიწყო უნივერსიტეტის შიდა სტრუქტურული რეორგანიზაციის პროცესი. რეორგანიზაციის შედეგად, უნივერსიტეტის გეგმის შესაბამისად, ფაკულტეტებზე შეირჩა შესაბამისი პირები. მოწვეულ იქნენ ახალი სპეციალისტები, ხოლო იმ დასაქმებულების მიმართ, რომლებიც უნივერსიტეტის ახალ დასახულ ამოცანებს არ შეესაბამებოდნენ, მიღებული იქნა ინდივიდუალური გადაწყვეტილებები მათთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით, ვადის გასვლის საფუძველზე.
ამგვარ ვითარებაში სასამართლოს მიერ მ.გ-ის მიმართ სამოქალაქო უფლების არამართლზომიერად გამოყენებაში უნივერსიტეტის დადანაშაულება ყოველგვარ საფუძველს მოკლებულია. მ.გ-ს რექტორის 2012 წლის 7 აგვისტოს №02-1710 ბრძანებით განემარტა, რომ უნივერსიტეტი მასთან შრომით ურთიერთობას წყვეტს, ვინაიდან, უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტზე სწავლების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, დაგეგმილია განვითარების შინაარსობრივად ახალ ეტაპზე გადასვლა, ასევე ფაკულტეტის სტრუქტურული ცვლილება და რეორგანიზაციის აღნიშნული პროცესები დაკავშირებულია სტრუქტურულ და საკადრო ცვლილებებთან. ანალოგიურად, ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის მხრიდან №02-1711 ბრძანებით მას განემარტა დეკანის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძველი.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, უნივერსიტეტმა არა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, როგორც ამას სასამართლო არასწორად მიუთითებს, არამედ ობიექტური საფუძვლით, მართლზომიერად გამოიყენა მისი კანონიერი უფლება, შეეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით (იმ პერიოდში მოქმედი რედაქციის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი).
უნივერსიტეტის 2012 წლის 12 აგვისტოს №02-1710 და №02-1711 ბრძანებები კანონიერია, შესაბამისად, მათი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს. ამდენად, უნივერსიტეტს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით გათვალისწინებული რაიმე ვალდებულება არ უნდა დაეკისროს. აპელანტის მიერ ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის (იმ პერიოდში მოქმედი რედაქცია) თანახმად, მ.გ-ს გადაუხადა კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზღაურების მოცულობის ფარგლებში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 თებერვლის განჩინებით სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 12 თებერვალს №1031 საგადახდო დავალებით გადახდილი 2853,05 ლარის 70% – 1997,135 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სსიპ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს (საიდენტიფიკაციო კოდი №204861970) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 12 თებერვალს №1031 საგადახდო დავალებით გადახდილი 2853,05 ლარის 70% – 1997,135 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
