საქმე №ას-147-138-2014 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს. გ-ი, მ. ს-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. და ნ. ს-ები (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ს. გ-მა და მ. ს-ამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ. და ნ. ს-ების მიმართ და მოითხოვეს, 2010 წლის 25 აგვისტოს ვ. ჩ-სა და ნ. ს-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე, ქ.თბილისში, მ-ის ქ.№32-ის საცხოვრებელ სახლის ლიტ „ა-ს“ პირველ სართულზე მდებარე 17,68 კვ.მ №4 ოთახის, 20,85 კვ.მ №3 ოთახის, წინ მდებარე შემინული აივნის ნაწილის (საერთო სარგებლობის დამხმარე სათავსებით) მესაკუთრედ მოსარჩელეთა ცნობა, 1988 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით წარმოშობილი უფლებების შესაბამისად.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველს არ წარმოადგენს აპელანტების ის მოსაზრება, რომ სადავო ფართს 1988 წლიდან აპელანტები ფლობენ, მოწინააღმდეგე მხარე ნ. ს-ე ნივთს არ დაუფლებია და, ამავდროულად, მან იცოდა ფართში მყოფი პირების შესახებ, ვინაიდან მისი მოთხოვნა ამ პირთა გამოსახლების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
პალატის მითითებით, ოქტომბრის რაიონის სასამართლოს 1988 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით აპელანტებმა მოიპოვეს ნივთის ფლობის უფლება. მფლობელობა სანივთო უფლებაა და სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებით ფაქტიურად ფართი ერთგვარად დაიტვირთა აპელანტების სანივთო უფლებით – მფლობელობით. შესაბამისად, ნ. ს-მ ყიდვისას მიიღო ნაკლული ნივთი – აპელანტების სანივთო უფლებით დატვირთული ნივთი, რის გამოც ცხადია, რომ იგი ამ ნივთს უშუალოდ ვერ დაეუფლებოდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნივთზე მფლობელობის უფლების ქონა ვერ წარმოშობს მასზე საკუთრების უფლების მოთხოვნის შესაძლებლობას შემდეგ გარემოებათა გამო.
სასამართლომ უდავოდ დადგენილად ჩათვალა, რომ ჯერ კიდევ 1988 წელს ნივთი წარმოადგენდა უკანონო ნაგებობას, რის გამოც იგი ვერ მოექცეოდა სამოქალაქო ბრუნვაში. ამასთან, ნივთი აღრიცხული იყო არა ვ. ჩ-ზე, არამედ გ. ჩ-ზე. ნივთის, როგორც უკანონო ნაგებობის სამართლებრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, იგი აღნიშნულ პირზე აღრიცხული დარჩებოდა, სანამ მისი სამართლებრივი მდგომარეობა არ შეიცვლებოდა. გ. ჩ-ის მემკვიდრე იყო ვ. ჩ-ი, რომელმაც მიიღო კიდეც მემკვიდრეობა 2010 წლის 23 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე და ასევე მიიღო მ-ის ქ. №32-ში მდებარე უძრავი ნივთი უფლების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე.
საჯარო რეესტრში ნივთის ვ. ჩ-ზე აღრიცხვის საფუძველი გახდა 1984 წლის სააღრიცხვო ბარათი და ზემოხსენებული სამკვიდრო მოწმობა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დაასკვნა, რომ ნივთის აღრიცხვა განხორციელდა „ფიზიური და იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით, რომლის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი მოიცავს იმ სახის მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი მდგომარეობის მოწერიგებას, რომელიც გააჩნდა გ. ჩ-ს (ფლობდა რა 1994 წლამდე ტექინვენტარიზაციის არქივის აღრიცხვით) და აღიცხვის უფლებამოსილება გააჩნდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ზემოხსენებული კანონის მე-41 მუხლის თანახმად.
ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეებს არ შეიძლება, გააჩნდეთ იურიდიული ინტერესი ისეთი აღიარებითი მოთხოვნის მიმართ, როგორიცაა 2010 წლის 25 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, აპელანტებმა მოითხოვეს საკუთრების უფლების აღიარება, რაც ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შედეგად ვერ მიიღწევა. მათი განმარტებით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის №73 ბრძანებულების თაობაზეც. ამ ბრძანებულების (რომელიც ჯერ კიდევ მოქმედებს ახალი ნორმატიული აქტის გამოცემამდე, 2013 წლის 6 სექტემბრის „სახელმწიფო ქონების შესახებ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის თანახმად) მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით კანონიერ მოსარგებლედ ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტის საფუძველზე კანონიერად სარგებლობს საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართით, ხოლო კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში – მისი მემკვიდრე.
მიუხედავად ამ დათქმისა, პალატამ აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლების აღიარება უძრავ ნივთზე განხორციელდა გ. ჩ-ის მემკვიდრეობის უფლებიდან გამომდინარე. სასამართლოს მითითებით, სადავო არაა, რომ აპელანტები გ. ჩ-ის მემკვიდრეები არ არიან. ამდენად, მათ მიერ უძრავი ნივთის დაკანონების მოთხოვნის შემთხვევაშიც ნივთი მათზე ვერ აღირიცხებოდა, ვინაიდან მისი დაკანონების განსაკუთრებული უფლება „ფიზიური და იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით მიენიჭა დაინტერესებულ პირს – ფიზიკურ პირს, ასევე მის სავარუდო მემკვიდრეს, რომელიც მართლზომიერად ფლობდა (სარგებლობდა) სახელმწიფო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, რომელზედაც განთავსებული იყო საცხოვრებელი სახლი.
პალატამ განმარტა, რომ, ვინაიდან მფლობელობის ის სახე, რომელიც განესაზღვრათ აპელანტებს, არ მოწესრიგდა ზემოხსენებული კანონით, ისინი ვერ შეძლებდნენ თავიანთ სახელზე მიწის ნაკვეთის დაკანონებას, რაც დამატებით ასაბუთებს მათი იურიდიული ინტერესის არქონას აღიარებითი სარჩელის მიმართ.
ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტები ვერ გახდებიან უძრავი ნივთის მესაკუთრეები მემკვიდრედ არყოფნისა და მათი მსგავსი მფლობელობის უფლების მქონეთათვის დაუკანონებელ ნივთზე საკუთრების უფლების საკანონდებლო დონეზე გაუთვალისწინებლობის გამო. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ მათი სარჩელისა და შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობა არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ს. გ-მა და მ. ს-ამ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიციას კასატორის მიერ სამკვიდრო მოწმობის ბათილობის შესახებ მოთხოვნის წარუდგენლობასთან დაკავშირებით, რაც არასწორია.
კასატორებისათვის უფრო ხელსაყრელია ვ. ჩ-ის სახელზე ქონების არსებობა, რამდენადაც სამკვიდრო მოწმობის ბათილობა გამოიწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში და კასატორი კვლავ იმ სირთულის წინაშე აღმოჩნდება, რაც მანამდე ჰქონდა, როდესაც საჯარო რეესტრი განუმარტავდა, რომ სასამართლოს 1988 წლის გადაწყვეტილებაში მითითებულ პიროვნებებზე მიწა და შენობა-ნაგებობები არ ფიგურირებდა.
სააპელაციო სასამართლოს აღიარებად უნდა მიეჩნია, რომ ნ. ს-მ იცოდა ქონებას მოდავეები რომ ჰყავდა და მაინც გადაიფორმა იგი, რაც მის არაკეთილსინდისიერებაზე მეტყველებს.
რაც შეეხება სხვა დავის დროს გამოტანილ სასამართლო გადაწყვეტილებას, ის დავა შეეხებოდა ქორწინების პერიოდში საცხოვრებელი ფართის გაუმჯობესების შედეგად თანამესაკუთრედ ცნობას და განსახილველ დავასთან არანაირი კავშირი არ აქვს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 თებერვლის განჩინებით ს. გ-ისა და მ. ს-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. გ-ისა და მ. ს-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს. გ-ისა და მ. ს-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
