№ას-159-149-2014 14 ივლისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. მ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა: მოპასუხისათვის, მის სასარგებლოდ, 2013 წლის 1 ივნისიდან, ყოველთვიური სარჩოს გადახდის დაკისრება 641 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით; სს ”ს. რ-ისათვის,” ნ. მ-ის სასარგებლოდ, სარჩოს მიუღებელი სხვაობის ერთობლივად გადახდის დაკისრება 7752 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გასაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;

მოსარჩელის განმარტებით, მუშაობდა სს ”ს. რ-ში”, სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის სადგურ ხაშურის საწარმოს მატარებლის შემდგენელად (მთავარ კონდუქტორად), 1984 წლის 8 თებერვალს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის საფუძველზეც, პროფესიული შრომის უნარი დაკარგა 80%-ით; აღნიშნულის გამო, უკვე მრავალი წელია, მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს, მაგრამ მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისათვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც, კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.

სს „ს. რ-ამ” შესაგებლით და სასამართლო სხდომაზე, სასამართლოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტებით, სარჩელი არ ცნო, მიიჩნია ის უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად, რის გამოც მოითხოვა მოსარჩელე ნ. მ-ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

მოპასუხის განმარტებით, ის კეთილსინდისიერად ასრულებს მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულებას. ამ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელ შემოსავალზე სამართლებრივად არანამდვილია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს ”ს. რ-ას“, ნ. მ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 2013 წლის 1 ივნისიდან, ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 641 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით; სს ”ს. რ-ას“, ნ. მ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა 7752 (შვიდი ათას შვიდას ორმოცდათორმეტი ლარი) ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

პალატამ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ნ. მ-ი მუშაობდა სს ”ს. რ-ში”, სს სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის სადგურ ხაშურის საწარმოში მატარებლის შემდგენელად (მთავარ კონდუქტორად), სადაც სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრამვა და შრომითი დასახიჩრების გამო დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 80%-ით, უვადოდ (მტკიცებულებები: გადაწყვეტილება - ტ.1. ს.ფ. 14; უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი - ტ.1. ს.ფ. 13, ცნობა - ტ.1. ს.ფ. 15).

დადგინდა, რომ მოპასუხე სს ”ს. რ-ა”, მოსარჩელეს, საწარმოო ტრავმის გამო, წლების განმავლობაში, ყოველთვიურად უხდის სარჩოს 278.95 ლარის ოდენობით (მტკიცებულება ტ.1. ს.ფ. 16);

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო სს ,,ს. რ-ა“ სარჩელის წარდგენამდე ყოველთვიურად უხდიდა და დღემდე უხდის სარჩოს ნ. მ-ს 278.95 ლარის ოდენობით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სამოქალაქო საქმეთა პალატის მსჯელობის საგანს, სარჩოს დანიშვნა კი არ წარმოადგენს, არამედ სასამართლოს განხილვის საგანია სარჩოს გადაანგარიშება. შესაბამისად, აპელანტის მითითება, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება ნამდვილად სს „ს. რ-ში“ მუშაობის პერიოდში მიიღო თუ არა ნ. მ-მა ტრამვა და ამ მიზეზით დაკარგა თუ არა შრომის უნარი 80%-ით, უვადოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი განხილვის საგანი არ იყო.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, მოსარჩელეს სს ,,ს. რ-ში” მუშაობის პერიოდში მიღებული აქვს საწარმოო ტრავმა, რის გამოც, მას შეზღუდული აქვს შრომის უნარი ანუ, ნ. მ-ს მიღებული ტრავმის გამო პროფესიული უნარი დაკარგული აქვს 80%-ით, უვადოდ.

გამომდინარე იქედან, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება განეკუთვნება დელიქტურ ვალდებულებათა ჯგუფს, ამიტომ, პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მითითებული ნორმებით და ამ თვალსაზრისით, აპელანტის მოსაზრება პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანაგრიშებს წესს, სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ყურადღება გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დაასკვნა, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. აღნიშნულის შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2010 წლიდან 2012 წლის 01 აგვისტომდე პერიოდში, მოქმედი მატარებლის შემდგენელის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 561 ლარს; 2012 წლის 01 აგვისტოდან 2013 წლის 01 მარტამდე შეადგენდა 750 ლარს, ხოლო 2013 წლის 01 მარტიდან დღემდე შეადგენს 802 ლარს შესაბამისად, მოსარჩელეს 2010 წლის 01 ივნისიდან 2012 წლის 01 აგვისტომდე უნდა მიეღო სარჩო 448.80 ლარის ოდენობით (561 ლარის 80%) ნაცვლადაც 278.95 ლარისა, შესაბამისად, ყოველთვიურად მოსარჩელე ვერ იღებდა 169.85 ლარს (448.80 ლარი – 278.95 ლარი). 2010 წლის 01 ივნისიდან 2012 წლის 01 აგვისტომდე პერიოდში, მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო 4416.10 ლარი (169.85 ლარი ხ 26 თვეზე);

2012 წლის 01 აგვისტოდან 2013 წლის 01 მარტამდე პერიოდში, მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო, თვეში - 321.15 ლარი (750 ლარის 80% = 600 ლარი – 278.85 ლარი); ამ პერიოდში მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო, ჯამში - 2248.05 ლარი (321.15 ლარი ხ 15 თვეზე);

2013 წლის 01 მარტიდან 2013 წლის 01 ივნისამდე პერიოდში ნოდარ მჭედლიშვილმა, ყოველთვიურად, სარჩოს სახით ვერ მიიღო 362.65 ლარი (802 ლარის 80%=641.60 ლარი – 278.95 ლარი), სულ ამ პერიოდში, მოსარჩელემ სარჩოს სახით ვერ მიიღო 1087.95 ლარი (362.65 ლარი ხ 03 თვეზე);

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელისათვის უნდა აენაზღაურებინა 2010 წლის 01 ივნისიდან 2013 წლის 01 ივნისამდე სულ – 7752.10 ლარი (4416.10 ლარი + 2248.05 ლარი + 1087.95 ლარი).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეხედულებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერი და დასაბუთებულია, ხოლო სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, რაც არასწორია, ვინაიდან, აღნიშნული ნორმები არ აწესრიგებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს. მითითებული წესი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადებით გამოწვეული დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების“ წესის პირველი მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან აღნიშნული ნორმა შეეხება არა უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას, არამედ იგი ვრცელდება 2007 წლის 24 მარტიდან ორგანიზაციაში დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს 1998 წლიდან დანიშნული აქვს ყოველთვიურად სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასიდან და სამართლებრივი საფუძველი უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებისა, არ არსებობს. ამასთან, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი, რომელიც 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2013 წლის 1 მარტიდან, რაც ცხადყოფს, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისასა გამოიყენა გაუქმებული ნორმატიული აქტი, რისი უფლებაც მას არ ჰქონდა. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან იგი ვრცელდება სახელშეკრულებო ან სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებაზე, რომელიც ვერ გავრცელდება ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე, ვინაიდან ამავე მუხლის მეორე ნაწილი სპეციალური ნორმაა, რომელიც შეეხება ზიანის ანაზღაურებას სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ყოველთვიურ სარჩოს გადახდას, ხოლო მოსარჩელის მიერ მითითებული ნორმა, რის საფუძველზეც ითხოვს დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას, აღნიშნული ნორმა არ ითვალისწინებს. ამასთან, კასატორის აზრით სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელემ შრომის უნარი დაკარგა 80%-ით უვადოდ, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დასტურდება, მან რა პროცენტით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი და რამდენად იყო მისი დაკარგვა სს „ს. რ-ის“ ბრალით გამოწვეული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 მარტის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (604.83 ლარის) 70% – 423.38 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 4 თებერვალს №848 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (604.83 ლარის) 70% – 423.38 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე