№ას-174-163-2014 18 ივლისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ო. ნ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „თ. ქ-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ო. ნ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „თ. ქ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისთვის, მის სასარგებლოდ, 35 218,80 ევროს გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 13 ივნისს შპს "თ. ქ-სა" და ო. ნ-ს შორის გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, გამქირავებელმა დამქირავებელს 20 წლის ვადით, სარგებლობაში გადასცა უძრავი ქონება (მაღაზია სავაჭრო ცენტრში). ხელშეკრულებით განისაზღვრა ქირის წინასწარი გადახდა, კერძოდ, დამქირავებელმა წინასწარი ქირის სახით გადაიხადა 35 218,80 ევრო. აღნიშნული თანხა შეადგენს დაახლოებით 2 წლის ქირას, რადგანაც ქირა განისაზღვრა 45 ევროს ოდენობით ერთ კვ.მ.-ზე. საბოლოოდ, დამქირავებელმა ფართით ისარგებლა მხოლოდ რამოდენიმე თვე. ფართით სარგებლობის პერიოდში მოსარჩელე ასევე იხდიდა მიმდინარე ყოველთვიურ ქირასაც. დღეის მდგომარეობით მხარეები აღარ იმყოფებიან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში და აღნიშნული ფართი გადაეცა სხვა დამქრირავებელს. ო ნ-მა მიმართა შპს "თ. ქ-ს" 35 218,18 ევროს დაბრუნების მოხოვნით, რაზეც ეთქვა უარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2008 წლის 13 ივნისს შპს "თ. ქ-სა“ და ო. ნ-ს შორის გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება 20 წლის ვადით. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა დამქირავებლის უფლება 20 წლის ვადით გაესხვისებინა, მემკვიდრეობით გადაეცა ქირავნობის უფლება. ამ უფლებაში ო. ნ-ს გადახდილი აქვს 35 218,85 ევრო. 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ორ პირობას. 1) 20 წლიანი ვადით ქირავნობის უფლებას, როდესაც დამქირავებელს შეუძლია ქირავნობის უფლება გაასხვისოს ან გადააქირავოს მესამე პირზე და ამ ფორმით მიიღოს სარგებელი. 2) 20 წლიანი ქირავნობის პერიოდში დაქირავებულ ფართზე გადაიხადოს საიჯარო გადასახადი თითოეულ 1 კვ.მ. არაუმეტეს 45 ევრო. ამდენად, შპს "თ. ქ-ი" არ იზიარებს მოსარჩელის არგუმენტს, რომ 35 218,80 ევრო წარმოადგენს 2 წლის საიჯარო ქირას. 2010 წლის 15 თებერვალს აღნიშნულ ფართზე ქირავნობის ხელშეკრულება გაფორმდა შპს "ი-სა" და შპს "თ. ქ-ი"-ს შორის.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 19 აპრილის გადაწყვტეილბით ო. ნ-ის სარჩელი შპს „თ. ქ-ის” მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს „თ. ქ-ს” ო. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 32 420,14 ევროს შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „თ. ქ-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მირებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „თ. ქ-ის’’ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და აღნიშნული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ო. ნ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ოლღა ნალიანს შპს „თ. ქ-ის’’ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 2736,73 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 13 ივნისს ო. ნ-სა და შპს „თ. ქ-ს“ შორის გაფორმდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, ო. ნ-მა 20 წლის ვადით სარგებლობაში 27,38 კვ.მ. ფართი მიიღო. დამქირავებელს გამქირავებლისათვის ყოველთვიურად თითოეულ კვადრატულ მეტრზე საიჯარო გადასახადის სახით არაუმეტეს 45 (ორმოცდახუთი) ევროს ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში უნდა გადაეხადა. ამავე ხელშეკრულების თანახმად, დამქირავებელმა გამქირავებლისაგან მიიღო დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლება, რისთვისაც დაქირავებული ფართის თითოეულ კვადრატულ მეტრში 1300 ევროს ეკვივალენტი ლარებში გადაიხადა.

ო. ნ-მა შპს „თ. ქ-ს“ გადაუხადა 35 218,80, რომელიც 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულების 1.2 და 2.3 პუნქტების მიხედვით, დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლების საფასურს წარმოადგენს.

მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ ო. ნ-მა შპს „თ. ქ-ს“ 35 218,80 ევრო გადაუხადა. მხარეთა შორის სადავოა გადახდილი თანხის დანიშნულება და, შესაბამისად, მისი დაბრუნების სამართლებრივი საფუძვლები. პალატამ 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულების როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ასევე ლოგიკური და შინაარსობრივი ანალიზის შედეგად მიიჩნია, რომ ო. ნ-ის მიერ შპს „თ. ქ-სათვის“ გადახდილი თანხა 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულების 1.2 და 2.3 პუნქტების მიხედვით, დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლების საფასურს წარმოადგენს. პალატამ არ გაიზიარა ო. ნ-ის მითითება მასზე, რომ მითითებული თანხა წინასწარ გადახდილი 2 წლის ქირაა. აღნიშნული მტკიცება იმთავითვე წინააღმდეგობრივია, ვინაიდან თვით მოსარჩელის განმარტებით, იგი ყოველთვიურად მიმდინარე თვის ქირასაც იხდიდა (იხ. სარჩელი, ტ 1, ს.ფ. 2). უფრო მეტიც, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოსაზრების გათვალისწინება, სამართლებრივი თვალსაზრისით, გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას სრულად გამორიცხავს, ვინაიდან ხელშეკრულების დადებიდან 2 წლის განმავლობაში შპს „თ. ქ-ი“ და ო. ნ-ი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყვნენ და გრძელვადიანი ხელშეკრულების შეწყვეტა ორმხრივ რესტიტუციას, კერძოდ, უკვე შესრულებულის უკან გამოთხოვას არ ითვალისწინებს, ვინაიდან მხარეებმა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე, მისი მოქმედების ფარგლებში ორმხრივი სარგებელი მიიღეს. გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის დროს გაწეული შესრულება, მოცემულ შემთხვევაში, გადახდილი თანხა უკან დაბრუნებას შეიძლება დაექვემდებაროს, თუ გადახდა წინასწარ განხორციელდა და იმ პერიოდსაც მოიცავს, რომელიც ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში აღარ შედის. თუმცა, ამგვარი სამართლებრივი წესრიგის დასამყარებლად, ანუ ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლით ხელშეკრულების მოქმედების მთელი პერიოდისათვის წინასწარ გადახდილი თანხის უკან დასაბრუნებლად, აუცილებელია, რომ ადგილი ჰქონდეს ხელშეკრულების მართლზომიერ, კანონის შესაბამის შეწყვეტას.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ გრძელვადიან ურთიერთობაში მხოლოდ ერთი მხარის ინტერესით ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებში წინასწარ გადახდილი შესრულება უკან დაბრუნებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარე მეორე მხარის მიერ ვალდებულების შეწყვეტით ზიანს არ განიცდის, მაგალითად, როდესაც, დამქირავებელი გამქირავებელს სხვა მისთვის მისაღებ დამქირავებელს შესთავაზებს, რომელიც ქირავნობის ურთიერთობას იგივე პირობებით, კერძოდ, იგივე ვადით, ანაზღაურებით და ა. შ. გააგრძელებს. მაგალითად, თუ ო. ნ-ი შპს „თ. ქ-ს“ თავის ნაცვლად სხვა ისეთ გამქირავებელს შესთავაზებდა, რომელიც ფართს იგივე პირობებით დაიქირავებდა, რა პირობებითაც მას ჰქონდა დაქირავებული, ო. ნ-ის მიერ ვალდებულების ცალმხრივი შეწყვეტა, პატივსადების მიზეზის გარეშე, შპს „თ. ქ-სათვის“ ზიანის მიმყენებელი არ იქნებოდა და წინასწარ გადახდილი თანხაც უკან დაბრუნებას დაექვემდებარებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, ო. ნ-ის ნაცვლად ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ო. ნ-ის მიერ დაფუძნებული შპს „ი-ო“ შევიდა, ამ უკანასკნელმა ყველა ის უფლება მიიღო, რისი უფლებაც ო. ნ-ს ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჰქონდა. ასეთ ვითარებაში კი ო. ნ-ისათვის იმ თანხის უკან დაბრუნება, რა თანხითაც მან ის უფლებები შეიძინა, რომლითაც შპს „ი-ო“ უსასყიდლოდ სარგებლობს, მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას. ამგვარი ვითარების დაშვების შემთხვევაში, ნებისმიერი დამქირავებელი დაიქირავებს ფართს, გარკვეული საფასურის გადახდის სანაცვლოდ მოიპოვებს შეუზღუდავი, უპირობო ქვექირავნობის უფლებას, შემდეგ თავის ყველა მოთხოვნას მის მიერ დაფუძნებულ კომპანიას გადასცემს, ხოლო თავად გადახდილ თანხას უკან დაიბრუნებს, ისე, რომ მის მიერ დაფუძნებულ კომპანიას უფლება უსასყიდლოდ მოპოვებულად ჩაეთვლება.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „თ. ქ-ს“ და ო. ნ-ს შორის 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულება 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „თ. ქ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის გაგრძელდა. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ შპს „ი-ს“ დამფუძნებელი და 100%-იანი წილის მფლობელი ო. ნ-ია. ამდენად, 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულებით შპს „ი-მ“ ყველა ის უფლება მიიღო, რაც 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულებით ო. ნ-ს გააჩნდა, მათ შორის, დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლება, დამქირავებელ შპს „ი-ს“ მხრიდან ყოველგვარი დამატებითი საფასურის გადახდის გარეშე. აღნიშნულთან მიმართებით, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ი-ს“ იმიტომ არ დაეკისრა დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლების შეძენისათვის საფასურის გადახდის ვალდებულება, რომ აღნიშნული უფლების საფასური ო. ნ-ს უკვე გადახდილი ჰქონდა, შესაბამისად, მითითებული უფლება ო. ნ-ს ეკუთვნოდა, რაც 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულებით მისივე დაფუძნებულ შპს „ი-ს“ გადაეცა. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ შპს „ი-ს“, როგორც დამქირავებლის უფლება 20 წლიანი ქირავნობის უფლების ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია (ტ 1, ს.ფ. 66-67). აღნიშნული რეგისტრაციის გაუქმების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, რაც იმას ნიშნავს, რომ შპს „ი-სა“ და შპს „თ. ქ-ს“ შორის ქირავნობის ურთიერთობა შეწყვეტილი არ არის.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მასზე, რომ 2008 წლის ხელშეკრულება შეწყდა 2010 წლის 15 თებერვლის შეთანხმებით, შესაბამისად, ო ნ-ს დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლების შეძენის საფასური, 25 218,80 ევროს ოდენობით, უკან უნდა დაუბრუნდეს. პალატამ მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ გაზიარებულ იქნება აპელანტის მოსაზრება, სახეზე გვექნება შემდეგი სამართლებრივი სურათი, კერძოდ, ო. ნ-მა გადაიხადა გარკვეული უფლების შეძენის საფასური, ახალი გარიგების დადებით ო. ნ-ს ჩაენაცვლა მის მიერ დაფუძნებული შპს „ი-ო“, რომელმაც ო. ნ-ის მიერ შეძენილი უფლების საფუძველზე მოთხოვნის უფლება უსასყიდლოდ მიიღო (2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულებით შპს „ი-მ“ მიიღო დაქირავებულ ფართზე ქირავნობის უფლების მესამე პირებზე გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემისა და ქვექირავნობის უფლება მის მიერ აღნიშნული უფლების საფასურის გადახდის გარეშე). დღეის მდგომარეობით სადავო ფართის დამქირავებლად შპს „ი-ა“ რეგისტრირებული. ასეთ ვითარებაში კი, ო. ნ-ი აღნიშნული საფასურის უკან დაბრუნებას ითხოვს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ო ნ-ის მიერ აღნიშნული თანხის უკან დაბრუნებით შპს „ი-სათვის“ უფლება უსასყიდლოდ შეძენილი გამოდის.

ამასთან, განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ კიდეც, რომ მიიჩნიოს, რომ მხარეებს შორის ქირავნობის ხელშეკრულება შეწყვეტილია, საქმეში არსებული ფაქტობრივი მოცემულობით არც ამ შემთხვევაში გააჩნია ო. ნ-ს შპს „თ. ქ-ისათვის“ გადახდილი 35 218, 80 ევროს უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება.

პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეები ხელშეკრულებით იმთავითვე შეთანხმდნენ ხელშეკრულებაზე ცალმხრივად უარის თქმის სამართლებრივ შედეგებზე, კერძოდ, 2008 წლის 13 ივნისისა და 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულებები შეიცავს იდენტურ დებულებებს, კერძოდ, მითითებული ხელშეკრულებების მე-5 პუნქტის მიხედვით, დამქირავებლის მიერ ამ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, თუკი იგი არ ისარგებლებს ქვექირავნობის ან უფლებამონაცვლეობის უფლებით, მას არ ექნება გამქირავებელთან არანაირი ფინანსური პრეტენზია. ამდენად, პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ მხარეებმა ხელშეკრულებითვე დაარეგულირეს ხელშეკრულებაზე უარის თქმის სამართლებრივი შედეგები, შესაბამისად, პალატის აზრით, გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას თვით ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული მხარეთა ერთობლივი ნება გამორიცხავს.

პალატამ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316.1-ე, 317.1-ე, 398-ე, 399-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვალდებულების შეწყვეტის საფუძვლით ქვექირავნობის უფლების საფასურის უკან დაბრუნება გამორიცხულია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტიელბა საკასაციო წესით გაასაჩივრა ო. ნ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული გარემოება, რომ თითქოს ო. ნ-სა და შპს „თ. ქ-ს“ შორის 2008 წელს დადებული ხელშეკრულება გაგრძელდა 2010 წელს შპს „ი-სა“ და შპს „თ. ქ-ს“ შორის დადებული ხელშეკრულებით. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, მოგახსენებთ, რომ სამართლებრივად სრულიად წარმოუდგენელი და დაუშვებელია სხვადასხვა პირებს შორის დადებული ხელშეკრულების სხვა პირთა მიერ გაგრძელება, მით უმეტეს ამ პირთა თანხმობის გარეშე, ამ შემთხვევაში 2008 წლის ხელშეკრულების მხარე იყო ო. ნ-ი, ხოლო 2010 წლის ხელშეკრულებაში შპს „ი-ო“, ამდენად ეს ორი დამოუკიდებელი ხელშეკრულებაა და ვერანაირად ვერ იქნება მიჩნეული ერთ ხელშეკრულებად ან ერთი მეორის გაგრძელებად. ამასთან საქმეში არ არის წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურდებდა, რომ ო. ნ-მა 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულებით შეძენილი რაიმე უფლება გადასცა შპს „ი-ს“, გაუგებარია ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, რომელ მტკიცებულებას ეყრდნობა სასამართლო. ამასთან, ზედმეტია იმის ახსნა-განპმარტება, რომ შპს „ი-ო“ და ო. ნ-ი სხვადასხვა დამოუკიდებელი სუბიექტები არიან, რომლებსაც საკუთარი უფლებამოვალეობები გააჩნიათ და ფაქტი, რომ ო. ნ-ი არის შპს „ი-ს“ დამფუძნებელი, არ ნიშნავს რომ ო. ნ-ის უფლება-მოვალეობები ავტომატურად ეკუთვნის შპს „ი-ს“. სააპელაციო სასამართლო კი, ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, დაეყრდნო იმ ფაქტს, რომ ო. ნ-ი არის შპს „ი-ს“ დამფუძნებელი. მეწარმეთა შესახებ კანონის მე-3 მუხლით ცალსახად არის განსაზღვრული. რომ შპს-ს და მისი დამფუძნებლის უფლება-მოვალეობები გამიჯნულია. სასამართლო ვალდებულია გადაწყვეტილება მიიღოს მტკიცებულებათა სრული და ობიექტური შეფასების საფუძველზე ამ შემთხვევაში კი ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე სასამართლომ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით გარანტირებული მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და უსაფუძვლოდ პრივილეგირებულ მდგომარეობაში ჩააყენა შპს „თ. ქ-ი“.

საქმეში არ არის წარმოდგენილი არავითარი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ო. ნ-მა 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულებით მისთვის მინიჭებული უფლება გადასცა შპს „ი-ს“. აღნიშნული გარემოება ასევე უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რაც შპს „თ. ქ-ს“ სადავოდ არ გაუხდია. ამდენად ცალსახაა, რომ 2010 წლის 15 თებერვლის შემდგომ ო. ნ-ი ვერ ისარგელებდა საიჯარო ქონებით და ბუნებრივია ქვეიჯარითაც ვერ გასცემდა მას, ვინაიდან ქვეიჯარა დამოკიდებულია ძირითადი იჯარის ხელშეკრულების ბედზე, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა ავტომატურად იწვევს ქვეიჯარის უფლების გაუქმებას, რაც ბუნებრივია მეიჯარის მიერ გაცემულ თანხმობას ქვეიჯარაზე, უკარგავს სამართლებრივ აქტუალობას. ამასთან აღსანიშნავია, რომ შპს „თ. ქ-ის“ მიერ ო. ნ-ისთვის და შემდგომ შპს „ი-სათვის“ საიჯარო ქირა განისაზღვრებოდა ყოველთვის საბაზრო ფასით, რაც თავისთავად გამორიცხავდა იმის შესაძლებლობას, რომ ო. ნ-ს ქვეიჯარის საშუალებით მიეღო, რაიმე სახის მოგება.

უდავოა რომ ხელშეკრულება შეწყდა 2010 წლის 15 თებერვალს, ხოლო ო. ნ-ს კი, 2008 წლის 13 ივნისიდან შემდეგი 20 წლის საფასური წინსწრებით ჰქონდა გადახდილი, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორედ ამ გარემოების გათვალისწინებით 2008 წლის 13 ივნისიდან 2010 წლის 15 თებერვლამდე პერიოდისათვის გადახდილი თანხა არ მიაკუთვნა მოსარჩელეს და მხოლოდ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომი პერიოდისათვის გათვალისწინებული წინასწარ გადახდილი თანხა დააკისრა შპს „თ. ქ-ს“. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საერთოდ არ შეფასდა ზემოთმითითებული გარემოება ისე იქნა მიღებული გადაწყვეტილება.

სასამართლომ უპასუხოდ დატოვა მხარის (ო. ნ-ის) პრეტენზიები, რომლებიც მისი აზრით, მის მოთხოვნას ასაბუთებდა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ო. ნ-ის მითითებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებით საერთოდ არ იმსჯელა, არ შეუფასებია და არ დაუსაბუთებია, თუ რატომ არ ექვემდებარებოდა ო. ნ-ის მითითება უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებით გაზიარებას.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო მიუთითებს, რომ თითქოს მხარეთა შორის სადავოა ო. ნ-ის მიერ შპს „თ. ქ-ისათვის“ გადახდილი თანხის დანიშნულება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი იქნა გარემოება, რომ სადავო თანხა წარმოადგენს დაქირავებული ფართის ქვექირავნობის უფლების საფასურს. აღნიშული გარემოება არც შპს „თ. ქ-ის“ და არც ო. ნ-ის მიერ სადავო არ გამხდარა, ამდენად, გაუგებარია რატომ მსჯელობს სასამართლო იმ საკითხზე, რომელიც სადავო არ არის, ამასთან გადაწყვეტილების ამავე პუნქტში სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ თითქოს ო. ნ-მა, მისი უფლებები გადასცა შპს „ი-ს“ და შემდეგ მსჯელობს ამგვარი ვითარების არასამართლიანობის შესახებ, პირველ რიგში ავღნიშნავთ, რომ ო. ნ-ს შპს „ი-სათვის“ არავითარი უფლება-მოვალეობები არ გადაუცია, მითუმეტეს საქმეში არ არის წარმოდგენილი არავითარი მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს მოსაზრებას დაადასტურებდა.

სასამართლო დადგენილად მიიჩნეევს რამდენიმე გარემოებას: 1. 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულება 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „თ. ქ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის გაგრძელდა და 2. სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „თ. ქ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის 2010 წლის 15 თებერვალს დადებული ხელშეკრულება დღესაც მოქმედებს. პირველ გარემოებასთან დაკავშირებით მოგახსენებთ, რომ სამართლებრივად სრულიად წარმოუდგენელი და დაუშვებელია სხვადასხვა პირებს შორის დადებული ხელშეკრულების სხვა პირთა მიერ გაგრძელება, მითუმეტეს ამ პირთა თანხმობის გარეშე, ამ შემთხვევაში 2008 წლის ხელშეკრულების მხარე იყო ო. ნ-ი, ხოლო 2010 წლის ხელშეკრულებაში შპს „ი-ო“, ამდენად, ეს ორი დამოუკიდებელი ხელშეკრულებაა და ვერანაირად ვერ იქნება მიჩნეული ერთ ხელშეკრულებად ან ერთი მეორის გაგრძელებად. ამასთან საქმეში არ არის წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება რომელიც დაადასტურებდა, რომ ო. ნ-მა 2008 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულებით შეძენილი რაიმე უფლება გადასცა შპს „ი-ს“, გაუგებარია ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას რა ეყრდნობა სასამართლო.

სასამართლო მიიჩნევს, რომ 2008 წლის 13 ივნისის და 2010 წლის 15 თებერვლის ხელშეკრულებების მე-5 პუნქტებით დადგენილია, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში დამქირავებელს თუკი იგი არ ისარგებლებს ქვექირავნობის ან უფლებამონაცვლეობის უფლებით მას არ ექნება გამქირავებელთან არავითარი ფინანსური პრეტენზია. ეს ჩანაწერი კი სააპელაციო სასამართლომ განმარტა იმდაგვარად, თითქოს ო. ნ-ს ჩამოერთვა უფლება განაცხადოს პრეტენზია. ბუნერივია სასამართლოს ამგვარი განმარტება რბილად, რომ ვთქვათ უკანონო და ყოველგვარ ლოგიკურ საფუძველსაა მოკლებული და კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სასამართლოს საქმე არ შეუსწავლია სრულყოფილად, პირველ რიგში ეს ჩანაწერი მართლაც, რომ გულისხმობდეს ყოველგვარი პრეტენზიის გამოხატვის უფლების ჩამორთმევას ბათილი იქნებოდა, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლისა, ვინაიდან ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს, ამასთან სამოქალაქო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად დაუშვებელია ზიანის ანაზღაურების უფლებაზე უარის თქმა წინასწარი შეთანხმებით.

ო. ნ-ი მის მოთხოვნებს აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომ თუ შპს „თ. ქ-ს“ არ დაეკისრებოდა მისთვის თანხის დაბრუნების ვალდებულება, აღნიშული გამოიწვევდა შპს „თ. ქ-ის“ უსაფუძვლო გამდიდრებას. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ არის მსჯელობა ამ საკითხზე, მოგეხსენებათ სასამართლოს ვალია დაასაბუთოს გადაწყვეტილება, მითუმეტეს, რომ გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთ ძირითად შემადგენელ ნაწილს. გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა კი ცალსახად გულისხმობს გადაწყვეტილებაში ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე და სამართლებრივ შეფასებებზე მსჯელობას, რომელზედაც მხარე აფუძნებს თავის მოთხოვნასა თუ შესაგებელს. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული იმ მოტივით, რომ სასამართლომ სრულყოფილად არ იმსჯელა იმ ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ გარემოებებზე რაზედაც ო. ნ-ი ამყარებდა თავის მოთხოვნას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 მარტის განჩინებით ო. ნ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ო. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ო. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3892.99 ლარი) 70% –2724.4 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ო. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 27 თებერვალს №12 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3892.99 ლარის) 70% – 2724.4 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე