საქმე №ას-255-239-2014 28 ივლისი, 2014 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი - შპს „ო-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს-ა“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - ნარდობის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ს-ამ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ო-ის“ მიმართ და მოითხოვა:
ა) 2008 წლის 25 ივნისის №შს/08-321 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანის - 919 461,26 ლარის;
ბ) 2008 წლის 2 აპრილის №შს/08-146 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანის - 126 128,05 ლარის;
გ) 2008 წლის 6 მაისის №შს/08-220 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიყენებული ზიანის - 17 927, 91 ლარის;
დ) 2006 წლის 13 თებერვლის №შს/06-016 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო მიყენებული ზიანის – 65 012 ლარის, სულ - 1 128 529,62 ლარის შპს „ო-სათვის“ დაკისრება შემდეგი გარემოებების გამო:
შპს „ს-სა“ და შპს „ო-ს“ შორის 2008 წლის 25 ივნისს გაფორმებული №შს/08-321 სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით შპს „ო-ს“ უნდა ეწარმოებინა მახინჯაური-ჩაქვის სარკინიგზო გადასარბენზე მწვანე კონცხის რეგიონში ნაპირსამაგრი სამუშაოების ჩატარება. შპს „ო-მა“ ვალდებულება არ შეასრულა, შეუსრულებელი სამუშაოები კი, 2009 წლის 19 ოქტომბერს დადებული №შს/09-323 ხელშეკრულების საფუძველზე გააგრძელა შპს „ხ-მა“, შპს „ო-ის“ მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო შპს „ს-ას“ მიადგა მატერიალური ზიანი - 919 461, 26 ლარი.
ამავე მხარეებს შორის 2008 წლის 2 აპრილს გაფორმებული №შს/08-146 ხელშეკრულებით, შპს „ო-ი“ იღებდა 2008 წლის 25 სექტემბრამდე ბათუმის წევის ქვესადგურის საფიდერო ხაზების რეკონსტრუქციის ვალდებულებას, თუმცა სამუშაოები დასრულდა 127 დღის დაგვიანებით, რის გამოც პირგასამტეხლომ შეადგინა 53422,55 ლარი. შპს „ო-ის“ მიერ შეუსრულებელი სამუშაოები გააგრძელა შპს „ტ-მ“ 2009 წლის 7 სექტემბრის №შს/09-278 ხელშეკრულების საფუძველზე.
მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2008 წლის 6 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულებით შპს „ო-ს“არა უგვიანეს 2008 წლის 25 ნოემბრისა უნდა ეწარმოებინა წყალმოცილება ბათუმი-სამტრედიის უბნის მე-19 კმ-ზე,. მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, მოსარჩელეს მიადგა ზიანი - 17 927,91 ლარი. შპს „ო-ის“ მიერ შესასრულებელი სამუშაოს შესრულება კი, 2009 წლის 21 ივლისის №შს/09-228 ხელშეკრულებით გააგრძელა შპს „ხ-მა“.
გარდა ამისა, 2006 წლის 13 თებერვალს მხარეებს შორის დაიდო №შს/06-016 ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მიმწოდებელს უნდა უზრუნველეყო ბათუმის ხაზის მე-19 კმ-ზე პკ 4-10-ზე გზაგამტარის მოწყობა და მრუდეების გასწორება. აღნიშნული ხელოვნური ნაგებობის შემოწმების შედეგად აღმოჩნდა, რომ ის იყო დეფექტიანი, რაც თავად მოსარჩელის მიერ იქნა გამოსწორებული. ნაკლის გამოსწორებასთან დაკავშირებულმა ხარჯებმა კი შეადგინა – 65 012 ლარი (დღგ-ს ჩათვლით).
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:
მხარეთა შორის გაფორმებული Nშს/08-321 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად წარდგენილ იქნა საბანკო გარანტია ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით - 125 000 ლარზე. მოპასუხემ სამუშაოთა წარმოებისათვის ავანსად მოითხოვა 2 237 000 ლარი, რის თაობაზეც ასევე წარდგენილ იქნა „ს-ის“ საავანსო გადახდის გარანტია. ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მოპასუხემ დაიწყო გარკვეულ სამუშაოთა შესრულება, ამასთან ერთად შეტანილ იქნა განაცხადი გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროში ქვის კარიერის გამოყენების ლიცენზიის გაგრძელებისათვის. 2008 წლის აგვისტოში განვითარებული მოვლენების გამო, ამავე წლის 10 სექტემბრამდე შეჩერდა ლიცენზიის გაცემა, სექტემბრიდანვე განახლდა პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოების წარმოება, სამშენებლო ობიექტზე შეტანილ იქნა 3000 კბ-მ ფლეთილი ქვა ბერმის შიდა შრის მოსაწყობად, ასევე შესრულდა სხვა სამუშაოებიც, თუმცა სექტემბერში, აჭარაში მომხდარი სტიქიური მოვლენების გამო ფერხდებოდა სამუშაოთა შესრულება, რის შესახებაც მოსარჩელეს ეცნობა არა ერთხელ და შპს „ო-მა“ ითხოვა სამუშაოების შესრულების ვადის გაგრძელება, რაც არ გაითვალისწინა მოსარჩელემ და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე 2009 წლის 31 მარტს ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება, როდესაც ამავე ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობებით იყო გათვალისწინებული ხელშეკრულების მოშლის ამ უფლების თაობაზე. მოსარჩელემ არ გაითვალისწინა არსებული ვითარება და სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისად, არ განუსაზღვრა მოვალეს დამატებითი შესრულების ვადა. მართალია მოსარჩელე მიუთითებს ხელშეკრულების შეწყვეტაზე ზემოაღნიშნული ნორმის მოთხოვნათა დაცვით, თუმცა მას კანონის მოთხოვნები არ დაუცვია. შპს „ს-ამ“ უკანვე დაიბრუნა მის მიერ გაცემული საავანსო თანხა და პირგასამტეხლო, თუმცა არ მიუთითებს მოპასუხის მიერ შესრულებული სამუშაოს დაბრუნებაზე. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ ტენდერის მეშვეობით ანალოგიური ხელშეკრულება შპს „ხ-თან“ მოსარჩელემ გააფორმა 3 399 461,26 ლარად და სწორედ ამ გარემოებას უკავშირებს მიყენებულ ზიანს, რაც არასწორია, რადგანაც იმავე შინაარსის ხელშეკრულება მოსარჩელეს გაფორმებული ჰქონდა მოპასუხესთანაც უფრო ნაკლებ ფასად და მოპასუხეს გარკვეული სამუშაოები ჰქონდა შესრულებული.
2008 წლის 2 აპრილს მხარეებს შორის ასევე გაფორმდა ხელშეკრულება ბათუმის წევის ქვესადგურის საფიდერო ხაზების რეკონსტრუქციის შესახებ. მსგავსად წინა ხელშეკრულებისა, მოპასუხემ, წარადგინა შესრულებისა და საავანსო თანხის საბანკო გარანტიები. მოსარჩელემ ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება შეწყვეტის მარეგულირებელი ნორმების დაუცველად და ბანკის მეშვეობით სრულად დაიბრუნა ავანსად გაცემული 420 650 ლარი, ასევე ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გაცემული 93 738 ლარის გარანტია. მოსარჩელეს, ხელშეკრულების შეწყვეტის მიუხედავად, არ აუნაზღაურებია მოპასუხისათვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულება 326 912 ლარი, ამასთანავე, მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს მის მოთხოვნას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად. მან 2009 წლის 31 მარტს წერილობით აცნობა მოპასუხეს ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მისი დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობის მოტივით, რასაც წერილობითვე არ დაეთანხმა მოპასუხე და ითხოვა თანხის გადაცემის თაობაზე ბანკის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნის გაუქმება, რადგანაც ვალდებულება შესრულებული იყო შპს „ო-ის“ მიერ, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 633-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხეს გააჩნია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება შემკვეთის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის მოტივით.
2008 წლის 6 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შპს „ო-ს“ უნდა ეწარმოებინა ბათუმი-სამტრედიის უბნის მე-19 კილომეტრზე წყალმოცილების სამუშაო. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 163 591 ლარს, რისი შესრულების უზრუნველსაყოფადაც მოპასუხემ წარადგინა საბანკო გარანტია. აღნიშნული ხელშეკრულება მოსარჩელემ, ზემოთმითითებული შემთხვევების მსგავსად, კანონის დარღვევით მოშალა. მოსარჩელის მიერ მითითებული ექსპერტიზის დასკვნითვე დასტურდება, რომ შპს „ო-მა“ შეასრულა 108 448 ლარის ღირებულების სამუშაოები, თუმცა ამ ფაქტის გაუთვალისწინებლად, მოსარჩელემ მიიღო საბანკო გარანტიებით გათვალისწინებული თანხები და დამატებით მოითხოვს ზიანის ანაზღაურებას, მაშინ, როდესაც ზიანი მიადგა არა შპს „ს-ას“, არამედ მოპასუხეს.
რაც შეეხება 2006 წლის 13 თებერვლის ხელშეკრულებას, გარდა მოთხოვნის უსაფუძვლობისა, მოპასუხემ მიუთითა მის ხანდაზმულობაზეც და სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის თანახმად, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
მოპასუხემ დამატებით განმარტა, რომ ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობა გამოწვეული იყო 2008 წელს საქართველოში შექმნილი საომარი მდგომარეობით.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ს-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
1. შპს „ს-ას“ უარი ეთქვა შპს „ო-სათვის“ 2008 წლის 25 ივნისის №შს/08-321 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 919 461,26 ლარის დაკისრებაზე;
2. შპს „ო-ს“ შპს „ს-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 2 აპრილის №შს/08-146 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლო - 32 390,05 ლარი, ხოლო ზიანის ასანაზღაურებლად 93 738 ლარის დაკისრებაზე ეთქვა უარი;
3. შპს „ო-ს” შპს „ს-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 6 მაისის №შს/08-220 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს გადახდა 2617.01 ლარი, ხოლო ზიანის ასანაზღაურებლად 15 310.9 ლარის დაკისრებაზე ეთქვა უარი;
4. შპს „ო-ს“ შპს „ს-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 13 თებერვლის №შს/06-016 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისათვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 65 012 ლარის გადახდა, შპს „ო-ს“ შპს „ს-ის“ სასარგებლოდ სულ დაეკისრა 100 019.06 ლარის გადახდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს-ის“ უფლებამონაცვლე სს „ს-ამ“, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
აღნიშნული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით სს „ს-ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:
1. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სს „ს-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
2. შპს „ო-ს“ დაეკისრა 483 665.26 ლარის გადახდა სს „ს-ის“ სასარგებლოდ;
3. დანარჩენ ნაწილში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს-სა“ და შპს „ო-ს“ შორის 2008 წლის 2 აპრილს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №შს/08-146 ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ო-მა“ იკისრა ვალდებულება, ეწარმოებინა ბათუმის წევის ქვესადგურის საფიდერო ხაზების რეკონსტრუქცია. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება დღგ-ს გარეშე შეადგენდა 420 650 ლარს. სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო არა უგვიანეს 2008 წლის 25 სექტემბრისა.
შპს „რ-მ“ ავანსის სახით, შპს „ო-ს“ ორ ეტაპად ჩაურიცხა 420 000 ლარი, 2008 წლის 17 აპრილს - 350 000 ლარი, ხოლო 2008 წლის 17 ივნისს - 70 000 ლარი.
შპს „ს-სადმი“ შპს ,,ო-ის“ 2009 წლის 5 თებერვლის წერილით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 4 თებერვალს დამოუკიდებელ ექსპერტთა ჯგუფმა დაათვალიერა ობიექტი და აღმოაჩინა ხარვეზები, რის გამოც შეჩერდა საფიდერო ხაზის ექსპლუატაციაში მიღების საკითხი. შპს „ო-მა“ მიუთითა, რომ უკვე შესრულებული სამუშაოებიდან ეს ხარვეზი იყო ძალიან მცირე მოცულობის.
შპს „ს-ამ“ 2009 წლის 31 მარტს შეწყვიტა ზემოთ აღნიშნული ხელშეკრულება, შპს „ო-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეთანხმებულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო, ამასთან, შპს „ს-ამ“ მთლიანად დაიბრუნა შპს „ო-სათვის“ ავანსის სახით გადარიცხული 420 000 ლარი.
შეწყვეტილი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების დასრულების მიზნით, შპს „ს-ამ“ 2009 წლის 7 სექტემბერს დადო №შს/09-278 ხელშეკრულება შპს „ტ-სთან“, რომლის საერთო ღირებულებამ დღგ-ს გარეშე შეადგინა 93 738 ლარი.
ამ გარემოებათა ანალიზით პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის, რომლის ღირებულებაც იყო 420 650 ლარი, შპს „ს-ამ“ ფაქტიურად გასწია მხოლოდ 93 738 ლარის ხარჯი, ამდენად, შპს „ო-მა“ 2008 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „ს-ას“ შეუსრულა 326 912 ლარის ღირებულების სამუშაო (420650 – 93738), რომლის ღირებულებაც მოსარჩელეს მოპასუხისათვის არ აუნაზღაურებია, რეალურად, 2008 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი სახეზე არ იყო.
შპს „ს-სა“ და შპს „ო-ს“ შორის 2008 წლის 6 მაისს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №შს/08-220 ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ო-მა“ იკისრა ვალდებულება, ეწარმოებინა წყალმოცილების სამუშაოები ბათუმი-სამტრედიის უბნის მე-19 კმ-ზე. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება დღგ-ს გარეშე შეადგენდა 163 591 ლარს. სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო არა უგვიანეს 2008 წლის 25 ნოემბრისა.
შპს „რ-მ“ ავანსის სახით შპს „ო-ს“ 2008 წლის 3 ივნისს ჩაურიცხა 130 873 ლარი.
შპს „ს-მ“ 2009 წლის 31 მარტს შეწყვიტა ზემოთ აღნიშნული ხელშეკრულება, შპს „ო-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეთანხმებულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო, ამასთან შპს „ს-მ“ უკან დაიბრუნა არა მხოლოდ შპს „ო-სათვის“ ავანსის სახით გადარიცხული 130 873 ლარი, არამედ, საბანკო გარანტიის ხარჯზე ხელშეკრულების მთლიანი ღირებულების თანხა - 163591 ლარი.
შპს „უ-ის“ 2009 წლის 6 აპრილის დასკვნის თანახმად, არ იყო შესრულებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შემდეგი სამუშაოები: 1) კედლის უკან დრენაჟის მოწყობა; 2) ბეტონის ღარების მოწყობა. ამის გამო, ბათუმის-სამტრედიის უბნის მე-19 კმ-ზე მიწის ვაკისის მდგრადობა უზრუნველყოფილი არ იყო. ასევე მტკიცდებოდა, რომ უკვე შესრულებული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების ღირებულება შეადგენდა 108 884 ლარს.
შეწყვეტილი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების დასრულების მიზნით, შპს „ს-მ“ 2009 წლის 21 ივლისს დადო №შს/09-228 ხელშეკრულება სს „ხ-თან“, რომლის საერთო ღირებულებამ დღგ-ს გარეშე შეადგინა 102 735.9 ლარი.
2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის, რომლის ღირებულებაც იყო 163 591 ლარი, შპს „ს-მ“ ფაქტიურად გასწია მხოლოდ 102 735.9 ლარის ხარჯი. სასამართლოს შეფასებით, შპს „ო-მა“, 2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „ს-ს“ შეუსრულა 108 884 ლარის ღირებულების სამუშაო, რომელიც მოსარჩელეს მოპასუხისათვის არ აუნაზღაურებია. რეალურად, 2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი სახეზე არ იყო.
შპს „ს-სა“ და შპს „ო-ს“ შორის 2008 წლის 25 ივნისს დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №შს/08-321 ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ო-მა“ იკისრა ვალდებულება, მახინჯაური-ჩაქვის სარკინიგზო გადასარბენზე მწვანე კონცხის რეგიონში ეწარმოებინა ნაპირსამაგრი სამუშაოები. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება დღგ-ს გარეშე შეადგენდა 2 485 000 ლარს. სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო არა უგვიანეს 2008 წლის 25 დეკემბრისა.
შპს „ს-მ“, ავანსის სახით, შპს „ო-ს“ ჩაურიცხა 2 237 000 ლარი.
შპს „ს-მ“ 2009 წლის 31 მარტს შეწყვიტა ზემოთ აღნიშნული ხელშეკრულება, შპს „ო-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეთანხმებულ ვადაში შეუსრულებლობის გამო. უდავოა, რომ შპს „ს-მ“ უკან დაიბრუნა შპს „ო-სათვის“ ავანსის სახით გადარიცხული 2 237 000 ლარი.
შეწყვეტილი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების დასრულების მიზნით, შპს „ს-მ“ 2009 წლის 19 ოქტომბერს დადო №შს/09-323 ხელშეკრულება სს „ხ-თან“, რომლის საერთო ღირებულებამ დღგ-ს გარეშე შეადგინა 3 399 461.26 ლარი.
ამ გარემოებათა შეფასებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოებისათვის, რომლის ღირებულებაც იყო 2 485 000 ლარი, შპს „ს-მ“ ფაქტიურად გასწია 3 399 461.26 ლარის ხარჯი, რადგანაც შპს „ო-მა“ არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, რომლის შესრულების შემთხვევაშიც შპს „ს-ას“ სამუშაო შეუსრულდებოდა 2 485 000 ლარად.
მოპასუხე მიუთითებდა აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გარკვეული სამუშაოების შესრულებაზე, კერძოდ: სამშენებლო მოედანზე გზის აღდგენაზე, მისასვლელი ხიდის შეკეთებასა და ზღვის მოქცევის შედეგად არსებული ყრილის გასწორებაზე, აგრეთვე, ბერმის შიდა შრის მოსაწყობად 3000 მ3 მოცულობის ფლეთილი ქვის შეტანაზე, თუმცა, ამ სამუშაოების შესრულების უტყუარი მტკიცებულებები საქმეში არ არის წარმოდგენილი, გარდა ამისა, სასამართლოს შეფასებით, ამ სამუშაოთა განხორციელება რომც დასტურდებოდეს, მათი ზუსტი ღირებულების განსაზღვრა, შეუძლებელია, რადგან, მოპასუხისავე განმარტებით, ამ სამუშაოთა შედეგები, ფაქტიურად, განადგურდა 2008 წლის სექტემბერში აჭარაში მომხდარი უჩვეულო სტიქიური მოვლენების გამო, ამასთან, დღეის მდგომარეობით, ყველა აუცილებელი სამუშაო ობიექტზე შესრულებულია სს „ხიდმშენის“ მიერ, რის გამოც ამ სამუშაოების განხორციელებამდე არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობა ვერ დგინდება.
სსიპ საწარმოთა მართვის სააგენტოს 2012 წლის 12 აპრილის №1-3/269 ბრძანებით შპს „ს-ა“ გარდაიქმნა სს „ს-ად“.
დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები, თავისი არსით, წარმოადგენდა ნარდობის ხელშეკრულებებს, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილისა. სასამართლოს განმარტებით, ნარდობა ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა, რომლის ორივე ხელშემკვრელმა მხარემ, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ნაკისრი ვალდებულება უნდა შეასრულოს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.
აპელანტმა (შემკვეთმა) მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, რაც გამომდინარეობს მენარდის მიერ საკუთარი ვალდებულების შეუსრულებლობიდან/არაჯეროვანი შესრულებიდან. თავის მხრივ, მენარდემაც, საკუთარ შესაგებელსა და სასამართლო სხდომებზე მიცემული ახსნა-განმარტებებით, ყურადღება გაამახვილა მის მიერ ფაქტობრივად შესრულებულ სამუშაოებზე და მიუთითა, რომ ხელშეკრულებათა შეწყვეტის შედეგად მას უნდა ანაზღაურებოდა ამ სამუშაოთა ღირებულება, რაც არ განხორციელებულა. სასამართლომ მიუთითა ამავე კოდექსის 352-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ შპს „ს-ა“ უარს ამბობდა რა ხელშეკრულებებზე, ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა შპს „ო-სათვის“ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების ღირებულება, რადგან ამ სამუშაოთა ნატურით დაბრუნება, მათი ხასიათიდან გამომდინარე, შეუძლებელი იყო. საქმის განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ შპს „ო-ის“ მიერ სადავო ხელშეკრულებების საფუძველზე სს „ს-ის“ სასარგებლოდ შესრულებული სამუშაოების ღირებულებაა 435 796 ლარი (2008 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე - 326 912 ლარი; 2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე - 108 884 ლარი), რაც სს „ს-ას“ არ აუნაზღაურებია. პალატამ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 639-ე მუხლით, 641-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შემკვეთმა, იმის გამო, რომ მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაო იყო ნივთობრივად ნაკლიანი, სამივე ხელშეკრულების შემთხვევაში, გაუგრძელა მენარდეს სამუშაოების შესრულების ვადები, რომლის ფარგლებშიც, ამავე კოდექსის 642-ე მუხლის შესაბამისად, მოსთხოვა მენარდეს დამატებითი შესრულება, ნაკლის აღმოფხვრის მიზნით. მოთხოვნა აღმოჩნდა უშედეგო, რის გამოც შემკვეთმა, სამოქალაქო კოდექსის 644-ე მუხლის საფუძველზე, უარი თქვა ხელშეკრულებაზე, ასეთი საფუძვლით ხელშეკრულებაზე უარის თქმისას, მენარდე ვალდებულია აუნაზღაუროს შემკვეთს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები.
სამოქალაქო კოდექსის 643-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ს-ას“ 2008 წლის 2 აპრილისა და 2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულებების შეუსრულებლობის გამო, ფაქტობრივად არანაირი ქონებრივი დანაკლისი არ განუცდია (ავანსის სახით გადახდილი თანხები მან შპს „ოქტანისაგან“ მთლიანად დაიბრუნა და მენარდეს არ აუნაზღაურა ფაქტობრივად შესრულებული სამუსაოების ღირებულება - 435796 ლარი), ხოლო 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებასთან მიმართებით სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ შპს „ო-ს“ რაიმე სამუშაო არ შეუსრულებია, რის გამოც შპს „ს-ამ“ უარი თქვა ხელშეკრულებაზე და იმავე სამუშაოების შესასრულებლად 2009 წლის 19 ოქტომბერს ხელშეკრულება დადო სს „ხ-თან“ და ამ ხელშეკრულებების ღირებულებებს შორის სხვაობა იყო 919 461.26 ლარი.
სასამართლოს განმარტებით, სამივე ხელშეკრულების შემთხვევაში, შპს „ო-მა“ დაარღვია ვალდებულება, რის გამოც შპს „ს-ას“ გაუჩნდა ამ დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად. ცალსახაა, რომ თუ კი შპს „ო-ი“ ჯეროვნად შეასრულებდა 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს, შპს „ს-ას“ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები შეუსრულდებოდა 2 485 000 ლარად, ამდენად, სწორედ შპს „ო-ის“ მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის პირდაპირი შედეგია ის, რომ შპს „ს-ას“ მოუწია ამ სამუშაოების შესრულება სს „ხ-თან“ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე გაზრდილი ღირებულებით, რაც აღემატებოდა მითითებულ თანხას 919 461.26 ლარით. სასამართლოს შეფასებით, სწორედ ეს თანხაა ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი (ზიანი) სს „ს-ისათვის“.
ვინაიდან 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის შედეგად დამდგარი ზიანი წინასწარ იყო შპს „ო-ისათვის“ სავარაუდო და წარმოადგენდა მისი მოქმედების უშუალო შედეგს, ამასთან, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი იყო, სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლისა და 412-ე მუხლის თანახმად მიიჩნია, რომ შემკვეთს უნდა მისცემოდა ფულადი ანაზღაურება 919 461.26 ლარის ოდენობით, თუმცა, ვინაიდან განსახილველ დავაში ერთობლივად უნდა განსაზღვრულიყო სამივე ხელშეკრულების შეწყვეტიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები, მხედველობაში იქნა მიღებული როგორც შემკვეთის მიერ გაწეული ხარჯები, ისე მენარდის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების ღირებულებები, რის შედეგადაც სს „ს-ისათვის“ მიყენებული ზიანის მოცულობა იყო 483 665.26 ლარი (2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე სს „ს-ის“ მიერ განცდილ ქონებრივ დანაკლისს - 919 461.26 ლარს გამოკლებული შპს „ო-ის“ მიერ 2008 წლის 2 აპრილისა და 2008 წლის 6 მაისის ხელშეკრულებების საფუძველზე ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების ღირებულება - 435 796 ლარი).
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ოქტანმა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ არსებობდა ზიანის ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, რაც არასწორია. მოცემულ შემთხვევაში, ზიანი მოვალისათვის არც წინასწარ სავარაუდო იყო და არც მისი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენდა, ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი დოკუმენტი. თანხის ოდენობაზე მსჯელობისას სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მოსარჩელესა და სს „ხ-ს“ შორის 2009 წლის 19 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც ამ ხელშეკრულების ფასი 3 399 461,26 ლარითაა განსაზღვრული, თუმცა საქმეში არ არის წარმოდგენილი დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდება სს „ს-ის“ მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე თანხის გადახდის ფაქტი. სასამართლომ ყურადღების გარეშე დატოვა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, სს „ხ-მა“ შეასრულა თუ არა სადავო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და რაც მთავარია, შეასრულა თუ არა იმავე პირობებით, რაც გათვალისწინებული იყო სს „ს-ასა“ და კასატორს შორის 2008 წლის 25 ივნისს დადებული ხელშეკრულებით;
სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სს „ს-ის“ მიერ ფაქტობრივად 919 461,26 ლარით მეტის გადახდის თაობაზე არის არასწორი და არაარგუმენტირებული, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლების თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო დაედასტურებინა ზიანს არსებობის ფაქტი და წარმოედინა სათანადო მტკიცებულებები. ასეთ ვითარებაში არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტებას და ისე მიიღო გადაწყვეტილება საქმეზე. უფრო მეტიც, სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის შეკითხვაზე, თუ რამ გამოიწვია ხელშეკრულებების ფასთა სხვაობა და ამის დასადასტურებლად გააჩნდა თუ არა მას მტკიცებულება, აპელანტმა განმარტა, რომ ამ სახის დოკუმენტი არ გააჩნდა;
საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობს ასევე სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამუშაოების შესრულების ფაქტი არ დასტურდება. სს „ს-ას“ სადავოდ არ გაუხდია კასატორის მიერ გარკვეული სამუშაოების შესრულების ფაქტი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, აღიარებაა და სასამართლოს ამ აღიარებისათვის უნდა მიეცა გარკვეული შეფასება;
არასწორია ასევე სასამართლოს დასკვნა, რომ 2008 წლის 25 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანი მოვალისათვის იყო სავარაუდო და წარმოადგენდა მისი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტს სათანადო მტკიცებულებებიც რომ წარმოედგინა სს „ხ-თან“ დადგენილი ხელშეკრულების რეალურად შესრულების თაობაზე, მაინც არ იარსებებდა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შემადგენლობა, ვინაიდან მოსარჩელემ სადავო ხელშეკრულებები, როგორც მოპასუხესთან, ისე სს „ხ-თან“ საკუთარი სურვილითა და თავისუფალი ნების საფუძველზე გააფორმა და ამ ხელშეკრულებების ფასთა სხვაობა კასატორის მოქმედების შედეგს არ წარმოადგენს, ამასთანავე, სს „ხ-თან“ გარიგების დადებისას სამუშაოები ნაწილობრივ იყო შესრულებული, რაც გამორიცხავს კასატორისათვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრებას, რადგანაც შპს „ო-ი“ ვერ ივარაუდებდა რომ იმავე პირობებით მოსარჩელე ხელშეკრულებას დაახლოებით მილიონი ლარით მეტ თანხაზე გააფორმებდა. მოსარჩელესა და სს „ხ-ს“ გარიგების ნამდვილად დადების შემთხვევაში, სახეზე იქნება მოცულობით მეტი, დამატებითი სამუშაოები რაც განაპირობებდა მეტი ღირებულების ხელშეკრულების არსებობას;
საყურადღებოა, რომ სს „ს-ამ“ კასატორთან ისე შეწყვიტა ხელშეკრულება, რომ მისთვის დამატებითი ვადა არ განუსაზღვრავს, ეს მაშინ, როდესაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები ნაწილობრივ შესრულებული იყო. მოსარჩელის მიერ გონივრული დამატებითი ვადის განსაზღვრის შემთხვევაში, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულდებოდა ჯეროვნად. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ კასატორი დამატებითი ვადის განსაზღვრას ითხოვდა საპატიო მიზეზის გამო, ამასთანავე, შესრულების მიმართ მოსარჩელეს არ დაუკარგავს ინტერესი. მოსარჩელემ სრულად დაიბრუნა მის მიერ გაწეული ხარჯი და მიიღო გარკვეული შესრულება, რაც სრულად გამორიცხავს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით სარჩელის დაკმაყოფილებას;
მართალია, სააპელაციო პალატამ სწორი შეფასება მისცა სს „ს-ის“ მიერ შესასრულებელ ვალდებულებას, თუმცა გაქვითვა მხოლოდ მაშინ იქნებოდა შესაძლებელი, თუ მოსარჩელე სათანადო მტკიცებულების წარდგენით დაადასტურებდა ზიანის არსებობის ფაქტს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 აპრილის განჩინებით შპს „ო-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ო-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ო-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით შპს „ვ-ის“ მიერ 2014 წლის 31 მარტის N788 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8 000 ლარის 70% – 5 600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „ო-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ შპს „ო-ს“ (ს/.. .. ..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით შპს „ვ-ის“ მიერ 2014 წლის 31 მარტის N788 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8 000 ლარის 70% – 5 600 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
