საქმე №ას-31-30-2014 14 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს. გ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ. მ-ი, ვ. კ-ე, ნ. ჯ-ი, მ. და ნ. გ-ები (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა (სარჩელში), თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა (შეგებებული სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ს. გ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. მ-ის, ვ. კ-ის, ნ. ჯ-ის, მ. და ნ. გ-ების მიმართ და მოითხოვა სადგომის საბაზრო ღირებულების – 40500 აშშ დოლარის 75%-ის, მიშენებული შუშაბანდის ღირებულების 8000 აშშ დოლარის, ასევე, მიშენებაზე გაწეული ხარჯების – 4910,16 ლარის გადახდა, ასევე, ქ.თბილისში, ჭ-ის ქ.№9-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომზე საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარჩელის სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო გ. მ-მა და ვ. კ-მ შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს სადავო საცხოვრებელი სადგომის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით ს. გ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი (ს. გ-ისათვის გ. მ-ისა და ვ. კ-ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 120 ლარის დაკისრების თაობაზე), გ. მ-სა და ვ. კ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეთ პირველი ინსტანციის სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 120 ლარის ოდენობით (2011 წლის 3 აგვისტოს №1 საგადასახადო დავალება, გადამხდელი ვ. ს-ე), დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ მიუთითა, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები, მათი სპეციფიკური ხასიათიდან გამომდინარე, წესრიგდება კანონით „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით, მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტებით მე-6 მუხლით და მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის სასარგებლოდ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარგებლეთა მფლობელობის შეწყვეტისას მესაკუთრემ მოსარგებლეს უნდა გადაუხადოს ასევე ის ხარჯი, რის შედეგადაც მოსარგებლემ გააუმჯობესა სადგომი. ამასთან, ხსენებული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია უძრავი ნივთის არა ყოველგვარი გაუმჯობესება (მაგ: მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები, როგორიცაა კედლების შეთეთრება, იატაკის მოხვეწა-გალაქვა ან სხვა), არამედ მხოლოდ ისეთი, რასაც შედეგად მოჰყვა ნივთის არსებითი ცვლილება, მისი თვისობრივად, ხარისხობრივად, მოცულობით მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება და სადგომის ღირებულების გაზრდა (მაგ: ფართის მიშენება, დაშენება, გაფართოება, შენობის კონსტრუქციის, საძირკვლის კაპიტალური შეკეთება-გამოცვლა და ა.შ).
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი ვრცელდება ასევე მესაკუთრისა და მოსარგებლის უფლებამონაცვლეებზე (მითითებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები).
მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ს. გ-ის დედა მ. გ-ე წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით. ასევე, დადგენილია, უფლებამონაცვლეობის საკითხი. შეგებებული სარჩელის ავტორები – გ. მ-ი და ვ. კ-ე წარმოადგენენ სადავო სადგომის მესაკუთრეებს.
საქმის მასალებით სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა მესაკუთრეთა ნება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული უფლებით ერთმნიშვნელოვნად სარგებლობის თაობაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეების მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ უფლების გამოყენების პირობებში, გ. მ-ის და ვ. კ-ის მოთხოვნა, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე მართლზომიერად დაკმაყოფილდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ და მესაკუთრეებს ს. გ-ის სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრათ საცხოვრებელი სადგომის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ სადგომის ღირებულების 75%-ის ანაზღაურება, ასევე მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენებისა და სათავსოს მოწყობის ხარჯის სრულად ანაზღაურება.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მის მიერ წარმოებული მიშენების ხარჯები მას უნდა აუნაზღაურდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის შესაბამისად, როგორც დასახელებული ნორმის შინაარსიდან ირკვევა, მესაკუთრის ინიციატივით გარიგების მოშლის შემთხვევაში, მოსარგებლეს აქვს ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ხსენებული ნორმა არ ითვალისწინებს საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენების ხარჯების ანაზღაურების წესს და პირობებს, არამედ გადაუდებელი აუცილებლობით გამოწვეული კაპიტალურ რემონტს, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ ჩატარებულა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი საკითხები.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის პროცესის ხარჯების არასწორად განაწილების თაობაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 55-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ორივე მხარე, როგორც მოსარჩელე, ისე შეგებებული სარჩელის ავტორები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, ე.ი. მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების განაწილების წანამძღვრები არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ რადგან მესაკუთრეებმა – გ. მ-მა და ვ. კ-მ საბოლოოდ შეგებებული სარჩელი წარადგინეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოთხოვნით (მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა), იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე მხარე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, შეგებებული სარჩელის ავტორებს უნდა დაუბრუნდეთ პირველი ინსტანციის სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 120 ლარის ოდენობით.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში აპელანტმა ასევე მოითხოვა გადაწყვეტილების წინმსწრები, მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ 2012 წლის 23 თებერვლის საოქმო განჩინების, ექსპერტიზის დასკვნის საქმეზე დართვაზე უარის თქმის და ექსპერტის მოწმის სახით დაკითხვის თაობაზე უარის თქმის შესახებ 2012 წლის 18 ივნისის საოქმო განჩინებების და ექსპერტიზის დასკვნის საქმეზე დართვის შესახებ შუამდგომლობის განუხილველად დატოვების თაობაზე 2013 წლის 1 მარტის საოქმო განჩინების გაუქმება.
სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ არ არსებობს დასახელებული საოქმო განჩინებების გაუქმების საფუძველი, რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებული განჩინებები, ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, დასაბუთებულია, კანონიერია და სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ განჩინების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს. რაც შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 თებერვლის საოქმო განჩინებაზე აპელანტის მითითებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2013 წლის 22 თებერვალს საქმის განმხილველ სასამართლოს საოქმო განჩინება არ მიუღია. ამასთან, აპელანტს ოქმთან დაკავშირებით, მის უსწორობასა და უსრულობაზე, სასამართლოსთვის შენიშვნებით არ მიუმართავს. ამდენად, უსაფუძვლოა აპელანტის პრეტენზია და იგი არ უნდა იქნეს გაზიარებული.
ასევე უსაფუძვლოა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ იმსჯელა და დააკმაყოფილა მესაკუთრის შეგებებული სარჩელი მოსარგებლისათვის თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე, თუმცა მოპასუხის მიერ შეგებებული სარჩელი აღიძრა სამოქალაქო კოდექსის 170–172–ე მუხლების საფუძველზე, ს. გ-ის უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვის მოთხოვნით. სააპელაციო სასამართლომ მხარის აღნიშნულ მოსაზრებასთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ, მართალია, მესაკუთრის მიერ შეგებებული სარჩელი წარდგენილი იყო უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვის მოთხოვნით, თუმცა შემდეგ მხარემ წარადგინა შეგებებული სარჩელი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოთხოვნით (მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა), შესაბამისად, შეგებებული სარჩელი ამგვარად აისახა სასამართლო სხდომის ოქმებში და სასამართლომაც მასზე მსჯელობის შედეგად მიიღო გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ს. გ-მ თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ასევე წინმსწრები განჩინებების – მოსამართლის აცილებაზე, მოწმეთა დაკითხვაზე, განმეორებითი და კომისიური ექსპერტიზის ჩატარებაზე, დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დასკვნის მიღებაზე, პირების მოპასუხეებად ჩართვასა და სპეციალისტის ცნობის დართვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ უკანონოდ დაუბრუნა მოწინააღმდეგე მხარეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, რადგან სასამართლო სხდომის დანიშვნის დროს დაზუსტებული ან შეცვლილი სასარჩელო მოთხოვნა არ წარდგენილა.
სააპელაციო პალატამ გააიგივა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 და მე-7 მუხლების მოთხოვნები მაშინ, როცა პირველი დანაწესით სადგომის გაუმჯობესების ხარჯებია გათვალისწინებული, ხოლო მეორე რემონტის ხარჯებს ეხება.
სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ კასატორმა ექსპერტიზის დასკვნა წარადგინა დაგვიანებით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზა სწორედ მთავარ სხდომაზე პაექრობის ეტაპზე დანიშნა.
კასატორი თავის პოზიციას ამყარებდა ექსპერტ დ. რ-ის დასკვნაზე, რომელიც ობიექტურად ასახავდა სადავო ფართის იმჟამად არსებულ ღირებულებას. სასამართლომ კი, გაურკვეველი მიზეზით გაიზიარა მხოლოდ „ლ.სამხარაულის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნა.
სასამართლო ვალდებული იყო, სხდომაზე მოეწვია ექსპერტები და გამოეკვლია რა მეთოდით მოხდა ფართის შეფასება.
მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო ექსერტიზა დაინიშნა ს.გ-ის მოთხოვნით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ექსპერტისათვის დასმულ კითხვებში ასახა მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის კითხვები და უგულებელყო კასატორის მოთხოვნები, ხოლო ექსპერტიზის ხარჯები დააკისრა ს.გ-ს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 იანვრის განჩინებით ს. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. გ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
