საქმე №ას-324-305-2014 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი. ხ-ა, ნ. და დ. კ-ები (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ქ-ე, დ. ქ-ე, კ. დ-ი, ა. ხ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – დანაშაულებრივი მოქმედებით მიყენებული ზარალის ანაზღაურება, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. ხ-ამ, ნ. და დ. კ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. ქ-ის, დ. ქ-ის, კ. დ-ისა და ა. ხ-ის მიმართ დანაშაულებრივი მოქმედებით მიყენებული ზარალის ანაზღაურებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. ქ-ს ი. ხ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის – 52 016 აშშ დოლარისა და 2 926 ლარის გადახდა. მ. ქ-ს დ. კ-ისა და ნ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის – 43 400 აშშ დოლარისა და 11 928 ლარის გადახდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტებმა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე მითითებით, მოითხოვეს სადავო უძრავ ნივთებზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობა.
სასამართლომ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულია ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ მიუთითა იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი.
სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით პალატამ ჩათვალა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა. შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას“.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლების თანახმად, სასამართლომ მიუთითა, რომ ქ. თბილისში, ს-ის №11 შესახვევი-ში მდებარე (ნაკვეთი 20/050) მიწაზე (საკადასტრო კოდი №........) 2009 წლის 27 მაისს მ. ქ-სა და ა ხ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით დადების ფაქტის სამტკიცებლად აპელანტებმა დაასახელეს მოწმეთა (მ. კ-ე, ი. კ-ე, დ. ჯ-ი და თ. მ-მა) ჩვენებები.
პალატამ აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ სადავო ფაქტის დასადასტურებლად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, მართებულად არ გაიზიარა მოწმეთა ჩვენებები, რადგან მათი განმარტებები მომდინარეობდა ძირითადად მ. ქ-ის მხრიდან – იმ პირისგან, რომელიც მხილებული იყო მათი მოტყუების ფაქტში. იმ პირის განმარტების საფუძველზე კი, რომელსაც ვალდებულებისგან თავის არიდების მიზნით, მუდმივად შეცდომაში შეჰყავდა მოპასუხე, არ შეიძლებოდა დადგენილიყო ა. ხ-ის მიერ არაკეთილსინდისიერი ქმედების ფაქტი.
სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მ. კ-ის, ი. კ-ის და თ. მ-ის ჩვენებზე, რომელთა თანახმად საჯარო რეესტრის მონაცემების საფუძველზე თ. მ-მა შეიტყო ა. ხ-ის ტელეფონის ნომერი და სცადა მოპასუხესთან დაკავშირება. მას უპასუხა ქალბატონმა, რომლის განმარტებითაც, იგი იყო მოპასუხის მეუღლე და განაცხადა, რომ ბინა ა. ხ-ს არ შეუძენია, ხოლო მის სახელზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებულ იქნა მეგობრის თხოვნით. გარკვეული პერიოდის შემდგომ ამავე ნომრით დაკავშირება მოხდა თავად ა. ხ-სთან, რომელმაც ქ.თბილისში, ს-ის შესახვევ №1-ში არსებულ უძრავ ნივთთან მიმართებით განაცხადა, რომ მას არაფერი ეკუთვნოდა.
ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ აღნიშნა, რომ ამ შემთხვევაშიც საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ვინაიდან ინფორმაციის მოპოვება განხორციელებული იყო სატელეფონო საუბრის საშუალებით, შესაბამისად, შეუძლებელი იყო იმის გარკვევა, მოწმეებთან მოსაუბრეები იყვნენ მოპასუხე და მისი მეუღლე თუ სხვა პირები. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ თავად ა. ხ-ე უარყოფდა სატელეფონო საუბრის ფაქტს. ამასთან, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც შესაძლოა დადგენილიყო, რომ ნომერი, რომლის საშუალებითაც მოხდა დაკავშირება ეკუთვნის ან ეკუთვნოდა მოპასუხეს ან მის მეუღლეს.
ამდენად, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების (მოსარჩელეების) მოსაზრება, რომ 2009 წლის 27 მაისს მ. ქ-სა და ა. ხ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით, წარმოადგენდა მოჩვენებით გარიგებას.
რაც შეეხება აპელანტის მითითებას დ ქ-ის მიერ საჯარო რეესტრისადმი განცხადებით მიმართვის საკითხს, პალატამ აღნიშნა, რომ ა.ხ-სა და დ.ქ-ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2010 წლის 18 მარტს, ამავე რიცხვით და შემდგომ 24 მარტით ფიქსირდება საკადასტრო გეგმის მოთხოვნის თაობაზე საჯარო რეესტრისადმი დ.ქ-ის მიმართვა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება კი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლად ვერ იქნება პალატის მიერ შეფასებული.
სასამართლო ასევე არ დაეთანხმა აპელანტების (მოსარჩელეების) მოსაზრებას, რომ 2012 წლის 29 მარტს დ. ქ-სა და კ. დ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ს. დ-ის 29-ე კორპუსის №22 ბინასა და მიწაზე საკადასტრო კოდით №........, თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენდა მოჩვენებით გარიგებას.
პალატამ აღნიშნა, რომ ამ შემთხვევაშიც მოსარჩელეები სადავო გარემოების დადგენილად ცნობისათვის მიუთითებენ მოწმის ჩვენებაზე, რომელიც თავის მხრივ მიუთითებდა კ. დ-ის მიერ სატელეფონო საუბრისას მიცემულ განმარტებაზე, რომ მას არაერთხელ ჰქონდა თანხა გაცემული მ. ქ-ისათვის და აღნიშნული მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით ქონება აღირიცხა მის სახელზე.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ საუბრის არსებობის ფაქტს არ უარყოფდა თავად მოპასუხე, თუმცა მისი განმარტებით მან დ. ქ-ის თხოვნით მიაწოდა არასწორი ინფორმაცია, ხელშეკრულების დადების მიზანს კი, მართლაც, წარმოადგენდა საკუთრების უფლების მოპოვება.
პალატამ ჩათვალა, რომ აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით, სასამართლომ ასევე სწორად მიუთითა, რომ მხოლოდ სატელეფონო საუბრის არსებობით არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო სარჩელში მითითებული გარემოება, ვინაიდან უცხო პირთან სატელეფონო საუბრის გამართვისას პირს შეიძლება არც კი სურდეს სწორი ინფორმაციის მიწოდება.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და აღნიშნა, რომ თვალთმაქცური გარიგების ნიშნები არ არსებობს არც იმ შემთხვევაში, თუკი სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს 2012 წლის 29 მარტს დ. ქ-სა და კ. დ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მიზნად კ. დ-ის მოთხოვნის უზრუნველყოფას.
სამოქალაქო კოდექსის 379-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ განმარტა, რომ, თუ კ. დ-ს გარიგების დადებისას ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა არ გადაუხდია და მან მოცემულით დაიკმაყოფილა სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნა, მითითებული არ შეიძლება გახდეს სადავო გარიგების მოჩვენებად მიჩნევის დამადასტურებელი გარემოება, ვინაიდან აღნიშნულ შემთხვევაში არსებობს სხვა შესრულების მიღება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, ცხადია, რომ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა და, რაც ყველაზე მთავარია, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, ანუ ამ გადაწყვეტილებას სრულიად გარკვეული სარგებლობა უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის. ამდენად, აღიარებითი მოთხოვნის არსებითი დამახასიათებელი ნიშანია იურიდიული ინტერესი, სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც სურს დაინტერესებულ პირს. იმ შემთხვევაში, თუ აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგი ვერ დადგება, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება გაუმართლებელია.
პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ დგინდება აპელანტების (მოსარჩელეების) იურიდიული ინტერესი 2009 წლის 27 მაისს მ. ქ-სა და დ. ქ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში, ვინაიდან, როგორც უკვე აღინიშნა, არ დაკმაყოფილდა მათი მოთხოვნა 2012 წლის 29 მარტს დ. ქ-სა და კ. დ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე. შესაბამისად გაურკვეველია, თუ სარჩელის აღნიშნულ ნაწილში დაკმაყოფილების შემთხვევაში უშუალოდ მოსარჩელეების რა უფლება იქნება დაცული და რა დადებითი იურიდიული შედეგი დადგება მათ სასარგებლოდ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ი. ხ-ამ, ნ. და დ. კ-ებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია ერთ-ერთი მოპასუხე მხარის – დ. ქ-ის მოქმედებები სადავო ხელშეკრულებების გაფორმების დროს.
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა კასატორების იურიდიული ინტერესი კონკრეტულად 2009 წლის 27 მაისს მ. ქ-სა და დ. ქ-ს შორის დადებული ხელშეკრულების მიმართ. დანარჩენი ორი ხელშეკრულების მიმართ კი, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია.
სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლი, შეჯიბრებითობის პრინციპი, სრულიად უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა კასატორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და აუდიო ჩანაწერები, საიდანაც გარკვევით იკვეთება ერთ-ერთი მოპასუხის – დ. ქ-ის არაკეთილსინდისიერება, მესამე პირების მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება, ა. ხ-ისა და კ. დ-ის არაკეთილსინდისიერება.
აუდიო ჩანაწერებში დ. ქ-ე გარკვევით მიუთითებს, რომ ბინები ისევ მ. ქ-ს ეკუთვნის, მათი გადაფორმება მოხდა სხვა კრედიტორებისაგან თავის არიდების მიზნით, ისინი აუცილებლად გაყიდიან ბინას და კასატორის ვალს გაისტუმრებენ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში არ არის ასახული ის მოსაზრებები, რომლებიც სასამართლომ საფუძვლად დაუდო თავისი შინაგან რწმენას, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნები.
რაც შეეხება ერთ-ერთ მოპასუხე კ. დ-ს, მას სასამართლო პროცესების მიმდინარეობის დროს არ უარუყვია, რომ ესაუბრა კასატორებს ტელეფონით და ნამდვილად უთხრა, რომ მას დ. ქ-ისაგან ბინა არ შეუძენია, ქონება არ მიუღია და არც თანხა არ გადაუხდია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 მაისის განჩინებით ი. ხ-ას, ნ. და დ. კ-ების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. ხ-ას, ნ. და დ. კ-ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ი. ხ-ას, ნ. და დ. კ-ებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ. ს-ის მიერ 2014 წლის 22 აპრილის №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1755,10 ლარისა და 2014 წლის 2 მაისს №1 საგადახდო დავალებით ნ. ც-ის მიერ გადახდილი 1770 ლარის, სულ – 3525,10 ლარის 70% – 2467,57ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ხ-ას, ნ. და დ. კ-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ი. ხ-ას (პირადი №.....), ნ. კ-ს (პირადი №.....) და დ. კ-ს (პირადი №.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ. ს-ის მიერ 2014 წლის 22 აპრილის №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1755,10 ლარისა და 2014 წლის 2 მაისს №1 საგადახდო დავალებით ნ. ც-ის მიერ გადახდილი 1770 ლარის, სულ – 3525,10 ლარის 70% – 2467,57ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
