საქმე №ას-333-314-2014 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – თ. გ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, სსიპ ფინანსთა სამინისტროს მომსახურეობის სააგენტო, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, მოძრავი ნივთების საკუთრებაში გადაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, სსიპ ფინანსთა სამინისტროს მომსახურეობის სააგენტოს, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი 2011 წლის 23 მაისს შედგენილი №110517591, №110517575 და 2011 წლის 25 მაისს შედგენილი №110528994 მინდობილობები, ასევე 2011 წლის 25 მაისის ჩუქების ხელშეკრულება, მოპასუხეებს დაევალოთ, 2012 წლის 12 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებული 48 დასახელების ძვირფასი ნივთისა და 2 ავტომანქანის მოსარჩელისთვის დაბრუნება.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2011 წლის 23 მაისს მოსარჩელე თ. გ-ის მიერ გაცემული მინდობილობის საფუძველზე ნ. გ-მა მართვისა და განკარგვის უფლებით სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგებით პ. ს-ს გადასცა 1999 წელს გამოშვებული „MERCEDES-BENZ-ის“ მარკის ავტომანქანა „ვინ“ ნომრით: NWDB2100351A887567, ხოლო ამავე დღეს შედგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული მეორე გარიგებით, პ. ს-ს მართვის და განკარგვის უფლებით გადაეცა თ. გ-ის კუთვნილი, 1999 წელს გამოშვებული „VOLKSWAGEN BORA-ს“ მარკის ავტომანქანა „ვინ“ ნომრით: N3VWSC29M6XM110766
2011 წლის 25 მაისს შედგენილი მინდობილობის მიხედვით, ნ. გ-მა თ. გ-ის სახელით პ. ს-ს მიანიჭა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების განკარგვის უფლება.
2011 წლის 25 მაისს მოძრავი ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების მიხედვით, თ. გ-ის სახელით პ. ს-მა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს უსასყიდლოდ გადასცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ზემოხსენებული ავტომანქანები და სხვა მოძრავი ნივთები.
2012 წლის 2 ივნისს თ. გ-მა ცალმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად გააუქმა 2011 წლის 25 მაისს გაცემული მინდობილობა.
2012 წლის 15 ივნისს თ. გ-მა გააუქმა 2011 წლის 23 მაისს პ. ს-ისათვის ავტომანქანების მართვისა და განკარგვის მიზნით მინიჭებული მინდობილობანი.
2012 წლის 22 მაისს თ. გ-ის მინდობილობის საფუძველზე მოქმედ პ. ს-ისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელს შორის შედგენილი გარიგებით სახელმწიფო საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადავიდა „MERCEDES-BENZ-ის“ მარკის ავტომანქანა ტრანზიტული ნომრით „.......“ ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი NWDB2100351A887567.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 144-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებამდე, შესაბამისი წინაპირობის არსებობისას (რაშიც იგულისხმება ის, რომ ამ გარემოებაზე უნდა უთითებდეს მოპასუხე), სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული ფაქტები. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ გაიზიარა მოპასუხის (საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს) მოსაზრება თ. გ-ის სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.
პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ თ. გ-ი სასარჩელო განცხადებით მოითხოვდა 2011 წლის 23 მაისს შედგენილი №110517591, №110517575 მინდობილობების ბათილად ცნობას, 2011 წლის 25 მაისს შედგენილი №110528994 მინდობილობის ბათილად ცნობასა და 2011 წლის 25 მაისს შედგენილი ჩუქების ხელშეკრულების, როგორც იძულებით დადებული გარიგებების ბათილად ცნობას.
სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 85-ე, 86-ე მუხლების თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ იძულება წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს. იძულების დროს არსებობს აშკარა ჩარევა ნების გამოვლენის პროცესში. იძულების მიზანს გარიგების დადება წარმოადგენს. იძულება მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლად, როდესაც მისი ზეგავლენით მოხდა გარიგების დადება. იძულება შეიძლება გამოიხატოს ძალადობაში ან მუქარაში. ძალადობა ფიზიკურ იძულებას გულისხმობს, ხოლო მუქარის შემთხვევაში მომავალში იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს, მოახდინოს სხვისი ნების შესატყვისი ნების გამოვლენა. სწორედ მაიძულებელი პირისათვის სასურველი ნების გამოვლენა წარმოადგენს მუქარის მიზანს. იძულება უნდა იყოს რეალური საფრთხის მაუწყებელი.
მოცემულ შემთხვევაში, თ.გ-ი მის მიმართ იძულების განხორციელების ფაქტად სარჩელით მიიჩნევდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში სისხლის სამართლის საქმის განხილვამდე მასზე და მისი ოჯახის წევრებზე ფსიქოლოგიურ ზეწოლას. საქმის გამომძიებლები და პროკურატურის მუშაკები აიძულებდნენ მისი ოჯახიდან ამოღებული ძვირფასეულობის და ავტომანქანების გადაფორმებას მათ მიერ შერჩეულ პირზე, რომელიც ამ ქონებას გადასცემდა სახელმწიფოს, სხვა შემთხვევაში მასზე შეღავათი არ გავრცელდებოდა. მათი პირობების შესრულების შემთხვევაში კი, უკანონო ბრალდება მოეხსნებოდა. ანალოგიურ ულტიმატუმს უყენებდნენ მისი ოჯახის წევრებს, კერძოდ კი, შვილს – ნ. გ-ს. აპელანტის განმარტებიდან გამომდინარე, აღნიშნული ნიშნავს, რომ სწორედ მაიძულებელი პირისათვის სასურველი ნების გამოვლენა წარმოადგენდა მუქარის მიზანს.
განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს იმ გარიგებების ბათილად ცნობა, რომლებიც, აპელანტის მოსაზრებით, წარმოადგენდნენ იძულებით დადებულ გარიგებებს.
პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 86-ე მუხლზე და განმარტა, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება.
ამასთან იმ პირობებშიც კი, თუკი დადგინდება იძულების ფაქტი, ამავე კოდექსის 89-ე მუხლის თანახმად, ასევე უნდა დადგინდეს მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება, თუ როდის დასრულდა მოცემული გარიგებების დადების მიზნით იძულება და როდიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადის დენა იმ პირობებში, როცა ხანდაზმულობის ფაქტობრივი გარემოება შეცილებულია მოპასუხის მიერ.
პალატის მოსაზრებით, იძულებით დადებული გარიგებების ბათილად ცნობის ხანდაზმულობის ვადების ათვლა უნდა დაიწყოს იმ მომენტიდან, როდესაც დასრულდა გარიგების დადება, კანონმდებლობით საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2011 წლის 25 მაისიდან, მოძრავი ქონების თაობაზე ჩუქების ხელშეკრულებების გაფორმებიდან.
ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობაზე უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადა, რომლის ათვლაც იწყება იძულების დამთავრების მომენტიდან, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არის სადავო გარიგებების შედგენის დრო.
ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ ვინაიდან სადავო ხელშეკრულებები გაფორმდა 2011 წლის 23 მაისს (№110517591, №110517575 მინდობილობები), 2011 წლის 25 მაისს (№110528994 მინდობილობა) და 2011 წლის 25 მაისს (ჩუქების ხელშეკრულება), შესაბამისად, მითითებული გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მოსარჩელეს სასამართლოში სარჩელი უნდა აღეძრა ხანდაზმულობის ერთწლიან ვადაში, ანუ, ყველაზე გვიან, 2012 წლის 25 მაისამდე. მოცემულ შემთხვევაში კი დადგენილია, რომ თ. გ-მა მოპასუხეების წინააღმდეგ სასარჩელო განცხადებით სასამართლოს მიმართა 2013 წლის 6 მარტს, ანუ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.
ამასთან, პალატა მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუკი იძულების დამთავრების მომენტად (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მიჩნეული იქნება ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2011 წლის 3 ივნისს გამოტანილი განაჩენი, რომლითაც თ. გ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა ორი წლით, ამ შემთხვევაშიც გასულია სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადა, ვინაიდან განაჩენი გამოტანილია 2011 წლის 3 ივნისს, ხოლო სარჩელი თ. გ-მა სასამართლოში აღძრა 2013 წლის 6 მარტს. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.
პალატამ აქვე აღნიშნა, რომ რადგან სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს ხანდაზმულობის მოტივით, სასამართლო არსებითად არ იქონიებს დავაზე მსჯელობას. იქიდან გამომდინარე, რომ არ არსებობს სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის საფუძველი სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობის გამო, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა თ. გ-ის მოთხოვნა 2012 წლის 12 ივნისის მიღება-ჩაბრების აქტში მითითებული 48 დასახელების ძვირფასი ნივთისა და 2 ავტომანქანის მოსარჩელისთვის დაბრუნების შესახებ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება თ. გ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა თავის სასარჩელო განცხადებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომელზეც ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნებს. რეალურად მისი სარჩელი იყო დასაბუთებული და მხარეს წარმოდგენილი ჰქონდა სათანადო მტკიცებულებები.
პალატამ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მოპასუხეების – ნ. გ-ის და პ. ს-ის ახსნა-განმარტებები, რომლებმაც ცნეს სარჩელი, კერძოდ, პ. ს-მა განმარტა, რომ მას არ მიუღია სადავო ნივთები და არ გადაუცია იგი სახელმწიფოსათვის, არც ხელი არაფერზე მოუწერია. სადავო შეთანხმების გაფორმების დღეს იგი არსად წასულა.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კასატორისა და მისი ოჯახის წევრებს მიმართ მუქარისა და უკანონო ბრალდებების გამო, თ.გ-მა თავისი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება მიანიჭა თავის შვილ ნ. გ-ს. ამ უკანასკნელმა კი, პროკურატურის მუშაკთა იძულებით, თავის მხრივ, 2011 წლის 25 მაისს შედგენილი მინდობილობით უფლება მისცა პოლიციის მიერ შერჩეულ პ. ს-ს, განეკარგა კასატორის ქონება, რაც დაადასტურა პ. ს-მაც.
სააპელაციო სასამართლოს მოტივაცია დაუსაბუთებელია, რადგან მოცემულ შემთხვევაში დაცულია ხანდაზმულობის ვადა და მისი ათვლა არ უნდა დაიწყოს 2011 წლის 25 მაისიდან, მოძრავი ქონების თაობაზე ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებიდან, არამედ კასატორს სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან განთავისუფლების დღიდან და იმ მომენტიდან, როცა სახელმწიფოს სათავეში მოვიდა ახალი ხელისუფლება.
სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, 2011 წლის 19 მაისის მინდობილობა ქონების განკარგვის შესახებ სამართალდამცავი ორგანოების მუქარის და იძულების შედეგად დადებული გარიგებაა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 144-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 85-ე, 86-ე და 89-ე მუხლებზე.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 3 ივნისის განაჩენის საფუძველზე პალატამ მიუთითა, რომ გასულია ერთწლიანი ვადა. სასამართლომ გვერდი აუარა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ 2011 წლის 3 ივნისს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით კასატორს დაუბრუნდა უკანონოდ ჩამორთმეული 48 დასახელების თავისი და მისი ოჯახის წევრების ძვირფასეულობა და ორი ავტომანქანა, რაც დღემდე არ აღსრულებულა, მიუხედავად იმისა, რომ დავის პერიოდშიც მხარემ მიმართა სასამართლოს, გაეცა სააღსრულებო ფურცელი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 აპრილის განჩინებით თ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ. გ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. თ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
