საქმე№ას-340-321-2014 21 ივლისი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. ა.-გ-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ც გ-ა, გ ჭ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. ა.-გ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ც. გ-ასა და გ. ჭ-ის მიმართ 2012 წლის 27 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე, 361-ე, 713-ე და 715-ე მუხლები.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებულია სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა დაცვით, შესაბამისად, იგი ზნეობრივი ნორმებისა და საზოგადოებრივ წესრიგის არ ეწინააღმდეგება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. ა.-გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
საქართველოს საპატრიარქოს შუამდგომლობის საფუძველზე საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 26 დეკემბრის №768 განკარგულებით მ. ა.-გ-ას პირდაპირი მიყიდვის წესით საკუთრების უფლებით გადაეცა 1064,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ქ.თბილისში, გ-ის ქ.№14-ში ინდივიდუალური საწარმო „ლ.გ. ლ-ის“ მიმდიბარედ (საკადასტრო კოდი №……), რაზედაც 2008 წლის 23 იანარს ქ.თბილისის მერიასა და მ. ა.-გ-ას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ და 2008 წლის 29 იანვარს გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი №11. უძრავი ქონება 2008 წლის 8 თებერვალს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.
2008 წლის 15 ოქტომბერს მ. ა.-გ-ამ გასცა მინდობილობა, რომლითაც გ. ჭ-ს მიანიჭა სრულუფლებიანი და შეუზღუდავი უფლებამოსილება, ყოფილიყო მისი წარმომადგენელი თბილისში, გ-ის ქუჩა №14-ში, ინდივიდუალური საწარმო „ლ.გ. ლ-ის“ მიმდებარედ არსებული 1064 კვ.მ მიწის ნაკვეთის განკარგვისას და აღნიშნული განკარგვა მოიცავდა, როგორც უძრავი ქონების გაქირავებას, იჯარით გაცემას, იპოთეკით დატვირთვას, გაჩუქებას, გასხვისებას, მშენებლობის წარმოებას და ყველანაირ ოპერაციას უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით.
2012 წლის 27 დეკემბერს მ. ა.-გ-ას წარმომადგენელ გ. ჭ-სა და ც. გ-ას შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ზემოხსენებული 1064.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი…… ) საკუთრების უფლებით აღირიცხა ც. გ-ას სახელზე.
სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება არის ორმხრივი, კონსესუალური და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. იგი ორმხრივ მავალდებულებელი გარიგებაა, რაც გამოიხარება გამყიდველის ვალდებულებაში, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი და მყიდველის ვალდებულებაში, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ქონება. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველადი მოთხოვნებია გამყიდველის მიერ ნივთის გადაცემა, ხოლო მყიდველის მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდა. ამ ძირითადი სახელშეკრულებო პირობების შეუსრულებლობა წარმოშობს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას და არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ მყიდველს არ გადაუხდია ნასყიდობის საფასური, რაც საკმარისი საფუძველია დასკვნისათვის, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით დაიფარა ჩუქების ხელშეკრულება.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილის შესაბამისად, პალატამ მიუთითა, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღება, თუმცა შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება.
სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ მ ა.-გ-ამ გასცა მინდობილობა, რომლითაც გ. ჭ-ს მიანიჭა სადავო ნივთის როგორც გაჩუქების, ასევე გასხვისების უფლებამოსილება. ამავდროულად, მოსარჩელის მიერ გასასხვისებელი ქონების ღირებულება განისაზღვრა 100 000 ლარით, მისი გასხვისების შემთხვევაში. ამდენად, მითითებული მინდობილობით დგინდება მესაკუთრის ნება ქონების კონკრეტულ ფასად გასხვისებასთან დაკავშირებით. სადავო არ არის, რომ გ. ჭ-ე მოქმედებდა მესაკუთრის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. საქმეში წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებით დგინდება, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 100 000 ლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი.
ამდენად, სასამართლომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაადგინა, რომ მყიდველმა თანხა სრულად გადაიხადა მ. ა.-გ-ას წარმომადგენლის გ. ჭ-ისათვის, რომელსაც, თავის მხრივ, ნასყიდობის თანხის გადაცემის ვალდებულება ეკისრება მ. ა.-გ-ას წინაშე. აღნიშნული ვალდებულების შეუსრულებლობა მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 715-ე მუხლი). დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება ნასყიდობის საფასურის გადახდასთან დაკავშირებით, გამორიცხავს დასკვნას იმის შესახებ, რომ სადავო გარიგება თვალთმაქცურია. ამასთან აღსანიშნავია, რომ მინდობილობით გ. ჭ-ს გააჩნდა ასევე ქონების გაჩუქების უფლებამოსილებაც, თუმცა ამ შეთხვევაში გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება და ქონება ც. გ-ას საკუთრებაში გადავიდა შესაბამისი საფასურის გადახდის შედეგად.
გარდა ზემოაღნიშნულისა, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნია ნამდვილი იურიდიული ინტერესი ნასყიდობის ხელშეკრულების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობის მიმართ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს არა მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, არამედ, ასევე ქონების მის საკუთრებაში დაბრუნება, რაც სადავო გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში ვერ მიიღწევა, ვინაიდან თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა ჩუქების ხელშეკრულება, ასეთ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან გამომდინარე, სასამართლო გამოიყენებს დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედ წესებს. შესაბამისად, დადგინდება, რომ მხარეთა შორის დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რის შედეგადაც ქონება დარჩება დასაჩუქრებულის, ც. გ-ას საკუთრებაში. მოსარჩელის ინტერესი, მიიღოს ქონება საკუთრებაში, მოცემული სარჩელით რეალიზებული ვერ იქნება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ა.-გ-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ სამართლებრივად სწორად არ შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებანი, რომლებიც შეიცავენ ბათილი, მოჩვენებითი გარიგების ნიშნებს.
პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი. მარტოოდენ საჯარო რეესტრში ნასყიდობის საგნის რეგისტრაცია არ შეიძლება იყოს გარიგების ნამდვილობის დამადასტურებელი ერთადერთი პირობა.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო გარიგებას საფუძვლად დაედო გამსხვისებლის წარმომადგენლის ხელმოწერა, რომელმაც დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 712-ე, 713-ე მუხლების მოთხოვნა. ამდენად, აღნიშნული არ იყო ნივთის ნამდვილი მესაკუთრის ნების გამოხატვის შედეგი.
სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ გ.ჭ-ისათვის 2008 წლის 15 ოქტომბრის მინდობილობით სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების უფლებამოსილების მინიჭებით მ.ა.-გ-ამ წარმომადგენელ ფ ჭ-ის მეშვეობით გამოხატა ნება, უძრავი ნივთი მიეყიდა ც.გ-ასათვის.
აღსანიშნავია, რომ კასატორმა გ ჭ-ე რწმუნებულად ახლობელთა წრიდან აარჩია და მას ორივე მხარე კარგად იცნობდა, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გამოერკვია, აცნობა თუ არა მარწმუნებელმა კასატორს ც.გ-ას მიერ ქონების შეძენის ინტერესისა და სადავო გარიგების დადების შესახებ. ფაქტობრივად, გ.ჭ-ე მოქმედებდა მარწმუნებლის ნებართვის გარეშე.
სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში დაადგინა, რომ შემძენმა გარიგების საგნის ღირებულება გ.ჭ-ს სრულად გადაუხადა. ნიშანდობლივია, რომ მ.ა.-გ-ას არ დაუფიქსირებია აღნიშნული თანხის მიღების ფაქტი. გ.ჭ-ე კი, შეგნებულად არიდებდა თავს სასამართლოშჲ გამოცხადებას და იმის განმარტებას, მიიღო თ არა შემძენისაგან თანხა, რაც ალბათობის მაღლი ხარისხით მიუთითებს, რომ მას ნასყიდობის თანხა მყიდველისაგან არ მიუღია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 აპრილის განჩინებით მ. ა.-გ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. ა.-გ-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. ა.-გ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
