№ას-667-634-2013 24 ივლისი, 2014 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ჯ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ჯ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ჯ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ჯ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-ის №600-ში მდებარე საერთო საკუთრებად რიცხული უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი 11/15-ის პროპორციული რეალური წილის გამოყოფის გზით თანასაკუთრების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ უძრავი ქონების რეალურად გაყოფამდე მოსარჩელეს ხელი ეშლება კუთვნილი მიწის ნაკვეთის სარგებლობასა და განკარგვაში.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელე არასწორადაა რეგისტრირებული ქ.ქობულეთში, ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე უძრავი ქონების 2088 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის 204,5 კვ.მ-ის 11/15-ის მესაკუთრედ. მოპასუხის აზრით, რეალური წილი უნდა გაიყოს შემდეგი გარემოების გათვალისწინებით, კერძოდ, სახლთმფლობელობის 11/15 წილიდან ნახევარი ეკუთვნოდა თ.ჯ-ს, რომელსაც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა სამკვიდრო, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ თ. ჯ-ის სამკვიდრო მიიღო ნ. ჯ-მ, ამდენად, რეალური გაყოფისას ნ.ჯ-ის წილში გათვალისწინებული უნდა იქნეს მამკვიდრებელ ს. ჯ-ის სამკვიდრო ქონდებიდან ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ქონებაც.

მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მ. ჯ-ის მიმართ 1995 წლის 5 მაისს მ. ჯ-ის სახელზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობიდან გარდაცვლილი თ. ჯ-ის საკუთრებისა და ს. ჯ-ის სამკვიდრო ქონებიდან თ. ჯ-ის სამკვიდრო წილის ამორიცხვის, ასევე, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების განხორციელების მოთხოვნით.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კერძოდ, ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-ის №600-ში მდებარე მ. ჯ-ისა და ნ. ჯ-ის საერთო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთსა და საცხოვრებელ სახლზე გაუქმდა საზიარო უფლება წილის რეალური გაყოფის გზით, სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 24 ნოემბრის №4194-08-4 ექსპერტიზის დასკვნისა და აღნიშნულ დასკვნაზე დართული ნახაზის შესაბამისად, რომელიც წარმოადგენს გადაწყვეტილების განუყოფელ ნაწილს. ამავე გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-ს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-მ, ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ასევე მ. ჯ-მ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 აპრილის განჩინებით მ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად აპელანტის მიერ ხარვეზის გამოსწორებისათვის განსაზღვრული საპროცესო ვადის დარღვევის გამო. სააპელაციო პალატის აღნიშნული განჩინება, 2012 წლის 12 ივლისს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მ. ჯ-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გამო, შევიდა კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო სასამართლოს განცხადებით მიმართა მ. ჯ-ის წარმომადგენელმა დ. ვ-მ და მოითხოვა, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 აპრილის განჩინების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 სექტემბრის განჩინებით მ. ჯ-ის განცხადება, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 20 აპრილის განჩინების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა მ. ჯ-მ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით მამუდ ჯიჯავაძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ნ. ჯ-ის შეგებებული სარჩელი, დარჩა უცვლელი. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მ. ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერპტიზის დასკვნისა და აღნიშნულ დასკვნაზე თანდართულ ნახაზის შესაბამისად, ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე მ. ჯ-ისა და ნ. ჯ-ის საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთზე და საცხოვრებელ სახლზე საზიარო უფლება რეალური გაყოფით გაუქმდა. მ. ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. ჯ-სა და ნ. ჯ-ს ინდივიდუალურად მიეკუთვნათ ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე უძრავი ქონების ის ნაწილი, რომელსაც ისინი ფლობენ.

ნ. ჯ-ს ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე სახლიდან, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის დანართის მიხედვით, სახლში არსებული – 8,95 კვ.მ, 8,35 კვ.მ, 25,15 კვ.მ და 16,12 კვ.მ ოთახების მიმდებარედ არსებული ე.წ სველი წერტილი, ოთახებთან დამაკავშირებელი 4,77 კვ.მ ფართი და კიბის უჯრედები მიეკუთვნა. ნ. ჯ-ს ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე მიწის ნაკვეთიდან სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2011 წლის 24 ნოემბრის დასკვნის დანართის შესაბამისად, აღმავალი ხაზით დაშტრიხული მიწის ნაკვეთები თეთრი ფონით მონიშნული ნაკვეთის კუთხემდე მიეკუთვნა: პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-რ №600-ში მდებარე სახლი ეკუთვნოდა ს. ჯ-ს; 1989 წლის 15 ივნისს ს. ჯ-მ სახლის 4/15 ნაწილი აჩუქა შვილს, თ. ჯ-ს, ს. ჯ-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 7 ნოემბერს და მისი სამკვიდროს, ე.ი სახლის 11/15 ნაწილი მიიღო შვილმა - მ. ჯ-მ. 2010 წლის 15 ნოემბერს გარდაიცვალა თ. ჯ-ე; ნ. ჯ-ე არის თ. ჯ-ის მეუღლე და მემკვიდრე და თ. ჯ-ის სამკვიდრო მას მიღებული აქვს; საცხოვრებელი სახლის გარდა, მხარეებს ეკუთვნით რამდენიმე მიწის ნაკვეთი, რომლებიც მათ მრავალი წელია გამიჯნული აქვთ და ინდივიდუალურად სარგებლობენ; გარდა ამისა, მხარეები ინდივიდუალურად სარგებლობენ სახლის გვერდით და წინ მდებარე მონაკვეთებით, თუმცა ისინი ერთმანეთისაგან გამიჯნული არ არის.

პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ დადგენილი ფაქტები ნ. ჯ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, სამართლებრივად სწორად შეაფასა და მართებულად მიუთითა, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმის მტკიცების ტვირთი, რომ თ. ჯ-ს მიღებული ჰქონდა ს. ჯ-ის სამკვიდრო, ეკისრებოდა ნ. ჯ-ს. აპელანტს კი, თავისი პოზიციის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. მხოლოდ ის, რომ ნ. ჯ-ე საცხოვრებელ სახლში ფლობს 11 კვ.მ-ით მეტ ფართს, ვიდრე მას წილობრივად ეკუთვნის, არ ამტკიცებს, რომ თ. ჯ-მ ს. ჯ-ის სამკვიდრო მიიღო. ჩუქების შემდეგ მხარეები სახლს, ცხადია, გაიყოფდნენ არსებული ოთახების მიხედვით. ამგვარი გაყოფის შედეგად კი, მხარეთა ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადასული ქონების ფართსა და წილობრივად მათ კუთვნილ ფართს შორის სხვაობა უთუოდ იქნებოდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ს. ჯ-სა და თ. ჯ-ს შორის დადებული ხელშეკრულებისა და კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის თანახმად, 1989-1995 წლებში სახლი შედგებოდა მხოლოდ 110 კვ.მ საცხოვრებელი და 74 კვ.მ დამხმარე ფართისაგან; შპს „ლიტერის“ მიერ 2009 წლის 4 მაისს შედგენილი აზომვითი ნახაზის მიხედვით, შენობის ფართია 204,5 კვ.მ, ხოლო ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის შესაბამისად, იმავე ნაგებობის ფართი შეადგენს 233,6 კვ.მ-ს. ეს ნიშნავს, რომ 1989 წლის შემდეგ ჩატარდა სახლის რეკონსტრუქცია, რასაც, შეეძლო, გამოეწვია ეს სხვაობა. აქედან გამომდინარე, არ მტკიცდება, რომ თ. ჯ-ე ფლობდა საცხოვრებელი სახლის იმაზე მეტ ნაწილს, ვიდრე მას ს. ჯ-მ აჩუქა, ამის გამო აპელანტმა თავისი სარჩელი ვერ დაამტკიცა. ამავდროულად, პალატა აღნიშნავს, რომ, მართალია, მხარეები საჯარო რეესტრში ქონების თანამესაკთრეებად არიან რეგისტრირებული, თუმცა, სინამდვილეში, თითოეული მათგანი იმ ქონების ინდივიდუალური მესაკუთრეა, რომელსაც ფლობს, 1989 წელს ს. ჯ-მ თ. ჯ-ს აჩუქა სახლის გამოყოფილი ნაწილი და ს. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ მ. ჯ-ე დაეუფლა სახლის მხოლოდ იმ ნაწილს, რომელსაც ს. ჯ-ე ფლობდა. გარდა ამისა, უდავოა, რომ მხარეები ინდივიდუალურად ფლობდნენ და ფლობენ მიწის ნაკვეთებს, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამიჯნული იყო. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლები მდებარეობს, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ამ პირთა საკუთრებად მიიჩნევა და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. ამ ნორმით თითოეული მხარის საკუთრებად ის ნაკვეთი მიიჩნევა, რომელსაც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე ინდივიდუალურად ფლობდა, ე.ი, სინამდვილეში, თითოეული მხარის საკუთრებად ჩაითვალა ის ნაკვეთი, რომელსაც იგი 1997 წლის 25 ნოემბრამდე ინდივიდუალურად ფლობდა. თითოეული მათგანი ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეა. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის დანართის მიხედვით, ნ. ჯ-ე ფლობს 8,95 კვ.მ, 8,235 კვ.მ, 25,15 კვ.მ, 16,12 კვ.მ ოთახებს იქვე არსებულ ე.წ სველ წერტილს, ოთახებთან დამაკავშირებელ 4,77 კვ.მ-სა და კიბის უჯრედებს. გარდა ამისა, მართალია, სახლის გვერდით და წინ მდებარე მონაკვეთები ერთმანეთისაგან გამიჯნული არ არის, თუმცა, როგორც აღინიშნა, მხარეები ამ ნაკვეთებით, დავის დაწყებამდე, ინდივიდუალურად სარგებლობდნენ. ამას ამტკიცებს ისიც, რომ მ. ჯ-ე მთლიანად ფლობს სახლის ფასადის მხარეს მდებარე ოთახებს. სახლის გვერდითა მონაკვეთს იგი უკავშირდება ორი ოთახით (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის დანართის მიხედვით, 17,37 და 7,13 კვ.მ ოთახებით, თუმცა ოთახებში ამ მონაკვეთთან დამაკავშირებელი ღიობები ამოქოლილია. .ნ ჯ-ს კი, თავის მხრივ, სახლის ფასადის მხარეს გასასვლელი საერთოდ არა აქვს და დ. ა-ის გ-ს უკავშირდება მხოლოდ სახლის გვერდით არსებული მონაკვეთით. ამის გათვალისწინებით დგინდება, რომ ნ. ჯ-ე სარგებლობს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2011 წლის 24 ნოემბრის დასკვნის დანართის შესაბამისად, აღმავალი ხაზით დაშტრიხული მიწის ნაკვეთებით თეთრი ფონით მონიშნული ნაკვეთის კუთხემდე (კუთხე, რომელსაც ქმნის 5,7 და 13,35 მ. მონაკვეთები) და, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის დანართის მიხედვით, დაღმავალი ხაზით დაშტრიხული ნაკვეთით (ნაკვეთის ზომა: 9,27; 24,7; 15,15), ოღონდ ზემოხსენდებული კუთხიდან (ამ ნახაზის მიხედვით, კუთხე, რომელსაც ქმნის 5,72 და 13,34 მ მონაკვეთები), დაახლოებით 13 მ სიგრძეზე. სახლის დანარჩენი ნაწილითა და მიწის ნაკვეთებით კი, სარგებლობს მ. ჯ-ე. ამის გამო თითოეულ მხარეს უნდა მიეკუთვნოს ის ქონება, რომელსაც იგი ფლობს.

აღსანიშნავია ისიც, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 958-ე მუხლის თანახმად, მხარეებმა შეიძლება, განსაზღვრონ საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი, რომელიც გამოიყენება უფლებამონაცვლის მიმართაც. აქედან გამომდინარე, ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მხარეთა მიერ დადგენილი წესი და თითოეულ მხარეს უნდა მიეკუთვნოს ის ქონება, რომლითაც იგი სარგებლობს, ამიტომ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო სადავო ქონებას საზიარო საგნად მიიჩნევდა, იგი მაინც ზემოხსენებული წესით უნდა გაყოფილიყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ-მ და მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 და მე-8 პუნქტები) შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლომ საზიარო ქონების გაუქმებისა და გაყოფისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის მიხედვით, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ამ პირთა საკუთრებად მიიჩნევა. აღნიშნული მუხლის გამოყენება მართებული იყო მხოლოდ ორი მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოების გათვალისწინებით, კერძოდ: როგორც ზემომოცემულ მუხლშია მითითებული, საკუთრებად მიიჩნევა კანონის ამოქმედებისას სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, ხოლო სასამართლომ აღნიშნული მოთხოვნის საპირისპიროდ ნ. ჯ-ს მიაკუთვნა სახლის გვერდით მ. ჯ-ის ოთახების მიმდებარედ მ. ჯ-ის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, ხოლო მ. ჯ-ს მიაკუთვნა სახლის უკან ნ. ჯ-ის ეზოსთან დაკავშირებული გზა, რომლითაც ნ. ჯ-ე სარგებლობს და ფლობს.

სასამართლოს აღნიშნული სამართლებრივი ნორმის გამოყენებით მიწის ნაკვეთის მიკუთვნებისას, საჯარო რეესტრის უტყუარობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, უნდა მოქცეულიყო საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მხარეების წილების ფარგლებში ანუ მ. ჯ-ს რეგისტრირებული აქვს საერთო ქონების 4/15 ნაწილი, რაც შეადგენს 1744,9 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, ხოლო ნ. ჯ-ს რეგისტრირებული აქვს საერთო ქონებიდან 11/15 ნაწილი, რაც შეადგენს 555.8 კვ/მ-ს. სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, ნ. ჯ-ს მიეკუთვნა მის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულზე მეტი მიწის ნაკვეთი დაახლოებით 700-800 კვ.მ, ხოლო მ. ჯ-ს რეგისტრირებულზე ნაკლები 1500-1600 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. საჯარო რეესტრის ჩანაწერი ნ. ჯ-ს სადავო არასდროს გაუხდია, არც გაუქმებულა და დღესაც ძალაშია. შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება მისი აღსრულება და ზემოთ მოცემული მონაცემებით ქონების რეგისტრაცია, ვინაიდან, არსებული წილობრივი რეგისტრაცია და რეგისტრაციის საფუძველი არ გაუქმებულა და დღესაც მოქმედებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-ი №600-ში მდებარე სახლი ეკუთვნოდა ს. ჯ-ს.

1989 წლის 15 ივნისს ს. ჯ-მ სახლის 4/15 ნაწილი აჩუქა შვილს, თ. ჯ-ს.

ს. ჯ-ე გარდაიცვალა 1990 წლის 7 ნოემბერს და მისი სამკვიდრო, სახლის 11/15 ნაწილი მიიღო შვილმა, მ. ჯ-მ.

2010 წლის 15 ნოემბერს გარდაიცვალა თ .ჯ-ე, ნ. ჯ-ე არის თ. ჯ-ის მეუღლე და მემკვიდრე და თ. ჯ-ის სამკვიდრო მას მიღებული აქვს.

საცხოვრებელი სახლის გარდა, მხარეებს ეკუთვნით რამდენიმე მიწის ნაკვეთი, რომლებიც მათ მრავალი წელია გამიჯნული აქვთ და ინდივიდუალურად სარგებლობენ. გარდა ამისა, მხარეები ინდივიდუალურად სარგებლობენ სახლის გვერდით და წინ მდებარე მონაკვეთებით, თუმცა ისინი ერთმანეთისაგან გამიჯნული არ არის.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოში განსახილველ საკითხს წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება იმ ნაწილში, რომლითაც ნ. ჯ-ს მიეკუთვნა ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-ი №600-ში მდებარე მიწის ნაკვეთიდან (საკადასტრო კოდი №..........) სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2011 წლის 24 ნოემბრის დასკვნის დანართის შესაბამისად, აღმავალი ხაზით დაშტრიხული მიწის ნაკვეთები თეთრი ფონით მონიშნული ნაკვეთის კუთხემდე (კუთხე, რომელსაც ქმნის 5,7 და 13,35 მ. მონაკვეთები) და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის 2013 წლის 11 თებერვლის დასკვნის დანართის მიხედვით დაღმავალი ხაზით დაშტრიხული ნაკვეთი (ნაკვეთის ზომა: 9,27; 24,7; 15,15). ოღონდ, ზემოხსენებული კუთხიდან (ამ ნახაზის მიხედვით, კუთხე, რომელსაც ქმნის 5,72 და 13,34 მ. მონაკვეთები), დაახლოებით 13 მ სიგრძეზე.

ასევე საყურადღებოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც მ. ჯ-ს მიეკუთვნა ქ.ქობულეთში, დ.ა-ის გ-ი №600-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №....) ის ნაწილი, რომელიც არ მიეკუთვნა ნ. ჯ-ს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი საკითხი ეხება საზიარო საკუთრების გაუქმებას.

ამ საკითხის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მართალია, მხარეები საჯარო რეესტრში ქონების თანამესაკუთრეებად არიან რეგისტრირებულნი, თუმცა, სინამდვილეში, თითოეული მათგანი იმ ქონების ინდივიდუალური მესაკუთრეა, რომელსაც ფლობს. 1989 წელს ს. ჯ-მ თ. ჯ-ს აჩუქა სახლის გამოყოფილი ნაწილი და ს. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ მ. ჯ-ე დაეუფლა სახლის მხოლოდ იმ ნაწილს, რომელსაც ს. ჯ-ე ფლობდა.

ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ მხარეები ინდივიდუალურად ფლობდნენ და ფლობენ მიწის ნაკვეთებს, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამიჯნული იყო.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივმა მფლობელობამ გავლენა მოახდინა უძრავ ნივთზე მხარეთა საკუთრების უფლებებზე. სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართელოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი და განმარტა, რომ ამ ნორმით, თითოეული მხარის საკუთრებად ჩაითვალა ის ნაკვეთი, რომელსაც იგი 1997 წლის 25 ნოემბრამდე ინდივიდუალურად ფლობდა, ე.ი. სინამდვილეში, თითოეული მათგანი ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეა.

ისმის კითხვა: შეიძლება თუ არა ფაქტობრივმა მფლობელობამ შეცვალოს საკუთრების რეჟიმი რეგისტრაციასავალდებულო უფლებაზე უძრავი ნივთის საკუთრების შესახებ?

ამ კითხვაზე უარყოფითი პასუხი უნდა გავცეთ.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრში უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებრივ მდგომარეობისაგან განსხვავებით მხარეთა ფაქტობრივი მფლობელობა გავლენას ვერ მოახდენს ამ ქონების საკუთრების რეჟიმზე. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის განმარტება. ამ მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ამ პირთა საკუთრებად მიიჩნევა და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ნორმის მიზანია, აღადგინოს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუველზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება, განისაზღვროს. შესაბამისად, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც აღმართულია შენობა-ნაგებობა, არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ამიტომ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი უთითებს ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე. „კანონიერ სარგებლობაში“, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთები, შესაბამისად, კანონის საწინააღმდეგოდ მოპოვებული სარგებლობა არ წარმოადგენს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის წინაპირობას. ამდენად, როგორც უკვე აღინიშნა, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა, მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება, რომლითაც ხდებოდა ამ მიწის ნაკვეთებზე ნასყიდობის, გაცვლის, ჩუქების, გირავნობის ხელშეკრულებების დადება, ბათილი იყო“. (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება №ას-439-415-2-13 30.10 2013 წ), შესაბამისად, განსახილველი ნორმა არ ვრცელდება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე. ამდენად, დაუშვებელია, საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლებაზე გავლენა მოახდინოს მხარეთა შორის ამ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივმა მფლობელობამ.

იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებითი პროცესი დააფუძნა მხარეების მიერ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი მფლობელობის საკითხს, რაც, როგორც აღინიშნა, არასწორია, შესაბამისად, სადავო ურთიერთობაც საზიარო უფლებების ინსტიტუტის კონტექტსში – სათანადოდ არ არის გამოკვლეული.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 958-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტების საფუძველზე, მხარეთა მიერ საზიარო უფლების სარგებლობისა და მართვის წესზე შეთანხმება გავლენას ახდენს მათი საკუთრების უფლებაზე.

საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის მე-3 ნაწილი კრძალავს თანაზიარი საკუთრების უფლების სარგებლობის ისეთ წესზე შეთანხმებას, რომლითაც გაუქმების მოთხოვნის უფლება გამოირიცხება ან იზღუდება ამ წესების საწინააღმდეგოდ. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ შეთანხმებით გაუქმების მოთხოვნის უფლება გამორიცხულია სამუდამოდ ან განსაზღვრული ვადით, მაშინ პატივსადები მიზეზის არსებობისას გაუქმება მაინც შეიძლება იქნეს მოთხოვნილი.

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ მივიჩნევთ, რომ მეზობლები 30 წლის წინ შეთანხმებულები იყვნენ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესზე, ზემოაღნიშნული ნორმები ცხადყოფს, რომ იმ დროს არსებული კანონი არ ითვალისწინებდა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის მფლობელის მიერ სხვა პირის მფლობელობაში სამუდამოდ გადაცემას. მიწა არგასხვისებადი იყო, შესაბამისად, ამ მიწის ნაკვეთის გასხვისების ან სხვაგვარი კანონსაწინააღმდეგო გადაცემის ხელშეკრულება იყო ბათილი.

მოქმედ სამართლებრივ სივრცეში წარმოშობილი ურთიერთობების შემთხვევაშიც, კანონი ითვალისწინებს, რომ პატივსადები მიზეზის არსებობისას გაუქმებულ იქნეს სამუდამოდ განსაზღვრული თანასაკთრებაში არსებული ნივთის სარგებლობის შეთანხმება. ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია“.

აქედან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ დაუშვებელია საკუთრების უფლების ისეთი შეზღუდვა, რომლითაც ისპობა საკუთრების სუბსტანცია. იმის გათვალისწინებით, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში განსახილველ საკითხს წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, რომლითაც გადაწყდა მიწის ნაკვეთის გაყოფა (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 და მე-8 ნაწილები) და საზიარო უფლების გაუქმება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რამდენად შესაძლებელია მიწის ნაკვეთზე თანასაკუთრების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, მითითებული ნორმის მიხედვით საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება, დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

განსახილველი ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ ფაქტორზე, რომლის არსებობა იწვევს ამ ნორმით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვეაში: 1) თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება, დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2) მათი დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგი მივიღოთ განსახილველ დავასთან მიმართებით, როგორც პირველ, ასევე მეორე შემთხვევაში უნდა ვიგულისხმოთ ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც გაყოფამდე ასრულებდა, ე.ი არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრისათვის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება №ას-332-309-2010 28.10.2010 წ.)

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული ნაწილის ფარგლების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რამდენად შესაძლებელია მხარეთა თანასაკუთრების გაუქმება ნატურით გაყოფით ისე, რომ უძრავი ნივთი გაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად მათი ღირებულების შემცირების გარეშე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილების მე-7 და მე-8 პუნქტები და აღნიშნულ ნაწილებში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე