საქმე №ას-67-65-2014 31 ივლისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ს-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ც-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უფლების ნატურით გაყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ც-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ს-ას მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისში, თ. მ-ის ქ. მე-2 ჩიხის №3-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან მოსარჩელეს ნატურით, რეალურად გამოეყოს 2/3 წილი, კერძოდ: ლიტერ „ა-ში“ მდებარე №2-2, 3-3 და 3-4 საცხოვრებელი ფართი (16,85, 18,23, 18,28 კვ.მ, სულ 52,54 კვ.მ), ლიტერ „ა-ში“ მდებარე სარდაფი 15,85 კვ.მ №1-2 და დამხმარე ფართი ლიტერ „ბ-ში“, სულ – 11.22 კვ.მ, აბაზანა და საპირფარეშო კი დარჩეს საერთო სარგებლობაში.

მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ფართი წარმოადგენს მხარეთა თანასაკუთრებას. თ.ც-ს ეკუთვნის ფართის 2/3, ხოლო ნ.ს-ას 1/3. სამოქალაქო კოდექსის 961-ე და 963-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელეს სურს საზიარო უფლების გაუქმება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ფართი მოსარჩელემ შეიძინა უკანონოდ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული განჩინება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ. თბილისში, თ. მ-ის II ჩიხის №3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართია 408 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების საერთო ფართია 79,69 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი – 53,13 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი .......), რაც საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ირიცხება თ. ც-ის, დ. გ-ისა და ნ. ს-ას თანასაკუთრებად. უძრავი ქონების 2/3 წილი აღრიცხულია თ. ც-ის, 1/6 წილი – დ. გ-ისა და 1/6 წილი – ნ. ს-ას საკუთრებაში.

პალატის მითითებით, მოსარჩელემ მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის გზით.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ განიხილა თ. ც-ის სარჩელი ნ. ს-ას და ა. გ-ის უფლებამონაცვლე დ. გ-ის მიმართ საგნის ნატურით გაყოფით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ. შესაბამისად, ასეთი მოთხოვნით აღძრული სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო ადგენს, შესაძლებელია თუ არა საზიარო საგნის წილების ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად წილთა ღირებულების შემცირების გარეშე.

საქალაქო სასამართლომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე დაადგინა, რომ ნივთის ნატურით გაყოფა შესაძლებელია იმდაგვარად, რომ არ შემცირდეს მესაკუთრეთა წილების ღირებულება და არ შეილახოს დანარჩენ თანამესაკუთრეთა ინტერესები. სწორედ აღნიშნულზე დაყრდნობით დააკმაყოფილა სარჩელი პირველი ინსტანციის სასამართლომ.

პალატის მითითებით, აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია ფაქტი, რომ ნივთის ნატურით გაყოფა შესაძლებელია მესაკუთრეთა წილების ღირებულების შემცირებისა და დანარჩენ თანამესაკუთრეთა ინტერესების შელახვის გარეშე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, 393-ე და 394-ე მუხლების შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ დისპოზიციურობის პრინციპზე დაყრდნობით მხარე თავად იღებს გადაწყვეტილებას, გაასაჩივროს თუ არა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და თუ ასაჩივრებს, – რა საფუძველით. სწორედ აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებების სისწორეს ამოწმებს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო. მოცემულ შემთხვევაში, წინამდებარე სააპელაციო საჩივარი ეფუძნება მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ თ. ც-მ ნ. კ-საგან ქონება შეიძინა უკანონოდ. აპელანტის განმარტებით, თ. ც-მ იყიდა საკუთრება, რომელიც თვალითაც არ უნახავს.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ წინამდებარე საქმეში სარჩელის საგანს წარმოადგენდა საზიარო უფლების გაუქმება. შესაბამისად, დისპოზიციურობის პრინციპზე დაყრდნობით მოცემული საქმის განხილვის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება თ. ც-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენის კანონიერების, მხარეთა საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლების ნამდვილობის საკითხი.

რაც შეეხება აპელანტის მიერ განცხადებაში დამატებით მითითებას, რომ მეორე მოპასუხე გვიმრაძეს უწყება დადგენილი წესით არ ჩაბარებია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიუთითა, რომ გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია მხოლოდ ერთი მოპასუხის – ნ. ს-ას მიერ. სააპელაციო პალატის წარმოებაშია მხოლოდ მისი სახელით აღძრული სააპელაციო საჩივარი. შესაბამისად, მისი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ვერ იქნება დადგენილი მეორე მოპასუხის უფლებების დაცვის თუ დარღვევის საკითხები.

სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის, 961-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 963-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი არ არის, რომ ნივთის ნატურით გაყოფა შესაძლებელია მესაკუთრეთა წილების ღირებულების შემცირებისა და დანარჩენ თანამესაკუთრეთა ინტერესების შელახვის გარეშე.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება ნ. ს-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნები.

პალატამ უგულებელყო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც საზიარო უფლების გაუქმება და ნატურით გამოყოფა არ ხდება, როდესაც ქონების გარკვეული ნაწილი რჩება საერთო სარგებლობაში. მოცემულ შემთხვევაში სამზარეულო რჩება საზიაროდ, რაც არ შეესაბამება ნატურით გაყოფის მოთხოვნებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ს-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებებზე:

უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, თ. მ-ის II ჩიხი, №3, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 408 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი 79,69 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი 53,13 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი...... ) საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ირიცხება თ. ც-ის, დ. გ-ისა და ნ. ს-ას თანასაკუთრებად, კერძოდ, უძრავი ქონების 2/3 წილი აღრიცხულია თ. ც-ის, 1/6 წილი _ დ. გ-ის, ხოლო 1/6 წილი _ ნ. ს-ას საკუთრებაში.

საქმის მასალებში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე, ნივთის ნატურით გაყოფა შესაძლებელია იმგვარად, რომ არ შემცირდეს მესაკუთრეთა წილების ღირებულება და არ მოხდეს დანარჩენ თანამესაკუთრეთა ინტერესების შელახვა.

როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შინაარსიდან ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებას საფუძვლად დაუდო ის მოსაზრება, რომ სააპელაციო საჩივარი არ შეიცავდა პრეტენზიას ნივთის ნატურით გაყოფასთან დაკავშირებით, არამედ, სააპელაციო საჩივარი ძირითად ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ თ. ც-მ ნ. კ-საგან ქონება შეიძინა უკანონოდ, რაც არ წარმოადგენდა განსახილველი დავის საგანს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 953-ე, 961-ე და 963-ე მუხლები. ის სამართლებრივი შეფასება, რომ განსახილველ დავაში საქმე გვაქვს საზიარო უფლებიდან წარმოშობილ ურთიერთობასთან, კამათს არ იწვევს. სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას, საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. მითითებული ნორმა აქცენტს აკეთებს ორი აუცილებელი გარემოების არსებობაზე: საზიარო საგანი (საგნები) უნდა დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; დაყოფის შედეგად არ უნდა შემცირდეს თითოეული ნაწილის ღირებულება. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს სარჩელის ფაქტობრივ დასაბუთებაში უნდა მიეთითებინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ. თბილისში, თ. მ-ის II ჩიხი, N3-ში მდებარე 408 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების (საერთო ფართი 79,69 კვ.მ., მათ შორის საცხოვრებელი _ 53,13 კვ.მ.) 2/3, 1/6 და 1/6 წილების შესაბამისად რეალურად გაყოფა შესაძლებელია; გაყოფის შედეგად არ შემცირდება თითოეული ნაწილის ღირებულება; გაყოფა უნდა განხორციელდეს ექსპერტის დასკვნაში გადმოცემული ნახაზის მიხედვით. ამის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე ითხოვს საზიარო საგნიდან 2/3 იდეალური წილის მისთვის რეალურად გამოყოფას იმგვარად, რომ აბაზანა და საპირფარეშო დარჩეს საერთო სარგებლობაში. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილ 2011 წლის 2 ნოემბრის და 2012 წლის 10 მაისის ექსპერტის დასკვნებში, ექსპერტი მსჯელობს მხოლოდ შენობა-ნაგებობის 2/3 და 1/3 იდეალური წილების რეალურად გაყოფის თაობაზე. ამდენად, რომც მივიჩნიოთ სარჩელში მითითებული ფაქტები დადასტურებულად, ისინი იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია დასაბუთებულია და იგი გაზიარებულ უნდა იქნეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან არ არსებობს საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ გადაწყვიტოს დავა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ნ. ს-ამ სააპელაციო საჩივარზე გადაიხადა 160 ლარი, ხოლო საკასაციო საჩივარზე 300 ლარი. შესაბამისად, მოსარჩელე თ. ც-ს ნ. ს-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა 460 ლარის ოდენობით

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ნ. ს-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. თ. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. თ. ც-ს ნ. ს-ას სასარგებლოდ დაეკისროს 460 ლარის გადახდა.

5. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე